Bài giảng dạy SPSS

Measurement Thang đo• Các biểu hiện của các giá trị biến được xác định bằng các thang đo khác nhau tùy tính chất của việc đo lường.. Thang đo định danh nominal • là đánh số hoặc gán chuỗ

Sử dụng phần mềm SPSS trong nghiên cứu tâm lý học

Tài liệu tham khảo

• 1 Dương thiệu Tống, Thống kê ứng dụng trong nghiên

cứu khoa học giáo dục, NXB Đại học Quốc Gia HN 2000

• 2 Nguyễn Công Khanh, Ứng dụng phần mềm thống kê

SPSS để xử lý và phân tích dữ liệu trong khoa học xã hội

(Tài liệu dùng cho học viên cao học TL - GDH), Hà Nội 2004

• 3 Nguyễn Văn Liệu, Nguyễn Đình Cử, Nguyễn Quốc Anh,

SPSS - Ứng dụng phân tích dữ liệu trong quản trị kinh

doanh và khoa học tự nhiên - xã hội NXB Giao thông vận

tải 2000

• 4 Võ Văn Huy, Võ Thị Lan, Hoàng Trọng Ứng dụng SPSS

Bài 1: Giới thiệu khái quát về phần mềm SPSS

1 SPSS là gì?

• SPSS là một sản phẩm phần mềm chuyên ngành thống kê Lúc đầu được sử dụng cho các máy chủ (máy trung tâm -mainframes) vào những năm 1960s, sau này được sử dụng cho các máy tính cá nhân.

• Sản phẩm SPSS được viết tắt từ Statistical Products for the

Social Services, có nghĩa là Các sản phẩm Thống kê cho các

dịch vụ xã hội Phiên bản mới nhất là SPSS 13.0.

• SPSS là một hệ thống phần mềm thống kê toàn diện được thiết kế để thực hiện tất cả các bước trong các phân tích thống kê từ những thông kê mô tả (liệt kê dữ liệu, lập đồ thị) đến thống kê suy luận (tương quan, hồi quy…)

2 Các bộ phận của hệ thống

SPSS

• SPSS Professional Statistisc: Cung cấp các kỹ thuật để phân tích dữ liệu dạng không thích hợp với mô hình tuyến tính truyền thống

• SPSS Ađvance Statistisc: Tập trung vào các kỹ thuật được dùng trong các thí nghiệm sinh học và phức tạp.

• SPSS Tables: Xây dựng một loạt các báo cáo dạng bảng biểu có chất lượng trình bày cao, và phức tạp.

• SPSS Trends: Thực hiện các phép dự đoán và phân tích dãy số thời gian phức tạp bao gồm xây dựng các mô hình

3 Một số thuật ngữ quan

trọng của SPSS.

• 3.1 Case (trường hợp/chủ thể)

• Các quan sát là các trường hợp/chủ thế (case).

• Một chủ thể bao gồm các thông tin cho một đơn

vị của phép phân tích

• Ví dụ: 1 người với tư cách là 1 chủ thể (case) bao gồm các thông tin mà nhà nghiên cứu cần quan tâm như: tuổi, giới tính, trình độ văn hoá, những thái độ ứng xử, quan niệm, hành động…

• 3.2 Bi ến (variables)

– Mỗi chủ thể được thể hiện qua các biến Biến (variable) là thông tin hoặc thuộc tính được thu thập cho từng chủ thể.

độ

• 3.3 Variable name (tên biến)

– Mỗi biến được đặt tên và không có 2 biến có tên giống hệt nhau trong mỗi tệp tin.

– Mỗi tên biến có tối đa là 8 ký tự

– V í dụ: Cau1; Cau2; gioi, tuoi, thunhap

• 3.4.Variable label (nhãn biến)

– Dùng để mô tả cho tên đầy đủ của biến

• 3.5 Value label (Nhãn của giá trị biến)

– Dùng để mô tả những biểu hiện riêng biệt của từng biến định tính.

*.spo…

3.5 Measurement (Thang đo)

• Các biểu hiện của các giá trị biến được xác định bằng các thang đo khác nhau tùy tính chất của việc đo lường Từng phương

pháp phân tích dữ liệu do vậy cũng tuỳ

thuộc vào loại thang đo được sử dụng

• Có 4 loại thang đo thường gặp là: Định

danh, thứ bậc, khoảng và tỷ lệ

3.5.1 Thang đo định danh

(nominal)

• là đánh số hoặc gán chuỗi dạng ngắn cho các biểu hiện của một biến (được gọi là biến định danh [nominal variable])

• Các trị số của biến định danh chỉ thể hiện các nhóm không có thứ bậc hơn kém (unordered categories)

• Nếu biến định danh được đo bằng các con số thì giữa các con số ở đây không có quan hệ hơn kém

Do đó mọi phép tính đại số giữa chúng đều vô nghĩa.

• Thang đo định danh chủ yếu để đếm tần số biểu

3.5.2 Thang đo thứ bậc (ordinal)

Là thang đo định danh những các trị số của biến lại có quan hệ thứ bậc hơn kém:

• Các biến được đo đạc bằng thang đo thứ bậc gọi là các biến định danh có thứ bậc (ordinal variable) Trong nhiều phép phân tích của SPSS, các biến định danh có thứ bậc thường được gọi là các biến lập nhóm

có thứ bậc (ordered categorical variable)

3.5.3 Thang đo khoảng

(Interval scale)

• Là một kiểu đánh giá phân loại sự vật, hiện

tượng hay đặc tính theo nhữnng đơn vị đều

nhau ở bất kỳ khoảng nào trên thanh đo.

• Ví dụ như, phép đo chiều cao là một kiểu của

thang định khoảng: sự khác biệt giữa người cao

160 - 165 với người cao 150 - 155; đều ở một khoảng là 5 cm Với thang đo thứ bậc, chúng ta

có thể dùng các phép tính số học như cộng, trừ, tính trung bình, phương sai…

3.5.4 Thang đo tỷ lệ (Ratio)

• Là thang đo khoảng với một điểm không (0) tuyệt đối/điểm gốc để có thể so sánh được tỷ lệ giữa các số đo

• Sự có mặt của số 0 giúp ta thiết lập được

tỷ lệ giữa các điểm số thu được Ví dụ,

chúng ta có thể xác định chính xác vận tốc

10 km/h lớn gấp 2 lần vận tốc 5 km/h

3.6 Các loại biến số

• Các hiện tượng mà ta muốn quan sát được gọi

là các biến số (variables) Một biến là những đại lượng có thể mang các giá trị khác nhau như

3.6.1 Biến định tính (quatitative variables)

• Là những biến mà người ta gán cho các giá trị

để phân biệt hay phân loại các quan sát Đây là biến lập nhóm (categorical variables), trị số của chúng được xác định bằng các thang đo định

danh hoặc thang đo thứ bậc dưới dạng mã số hoặc chuỗi ngắn

• Ví dụ: Giới tính (nam, nữ); Trình độ học vấn (Mù chữ, tiểu học, trung học, cao đẳng, đại học, trên

3.6.2 Biến định lượng (quantitative variables)

• Là những biến mà các giá trị của chúng

được xác định bằng các thang đo khoảng nên trị số của chúng luôn để dưới dạng số:

• Ví dụ: Thu nhập ( 200.000đ; 220.000đ;

211.000đ…), tuổi (15; 17; 19; 18; 16…), số lượng tài sản có trong gia đình: Tivi; tủ

lạnh, xe máy…

3.6.3 Biến độc lập (independent variable)

• Biến độc lập là một đặc tính được lựa

chọn để nghiên cứu Biến độc lập được

giả thuyết là một biến mà sự biến đổi của

nó có ảnh hưởng chi phối hoặc gây ra

những biến đổi khéo theo ở một biến khác

3.6.4 Biến phụ thuộc (dependent

variable)

• Biến phụ thuộc là một biến mà sự biến đổi của nó chịu sự chi phối (đáp ứng) của 1

biến khác Một biến được gọi là biến phụ

thuộc khi giá trị của nó tuỳ thuộc vào giá trị của biến độc lập Nó chính là hiệu quả giả định của biến độc lập

• Lưu ý: Việc xác định một biến là độc lập và phụ thuộc thường có tính chất tương đối Một biến có thể được xem là phụ thuộc

trong phạm vi phân tích này lại là độc lập

trong phạm vi phân tích khác

• Trong nghiên cứu còn có những yếu tố ảnh hưởng không được kiểm soát (hay không được quan sát một cách có hệ thống)

được gọi là các biến bổ trợ

4 Các khái niệm đặc trưng

trong thống kê

• 4.1 Yếu vị (mode)

– Yếu vị của một tập hợp các đo lường là trung điểm của khoảng đẳng loại chứa đựng tần số tối đa hay trong trường hợp các biến định tính, nó là tên của loại đo lường có tần số lớn nhất.

• 4.2 Trung vị (median)

– Trung vị của một tập hợp đo lường là trị số rơi vào chính giữa khi các số đo lường ấy được xếp đặt theo thứ tự độ lớn của chúng – Công thức tính trung vị = 1/2 (N+1)

– Nếu trung vị là số lẻ thì lấy giá trị trung bình của thứ hạng đứng trường và sau.

• 4.3 Trung bình cộng (mean)

– Trung bình cộng của một tập hợp các số đo lượng là tổng số cộng các đo lường chia cho N (tổng số) của đo lường ấy.

• 4.4 Độ lệch chuẩn (standar deviation)

– Độ lệch chuẩn là một phép đo đánh giá mức độ phân tán hoặc thay đổi của một phân bố điểm (tức là mức

độ phân tán hay tập trung của điểm số xoay quanh giá trị trung bình) Độ lệch chuẩn chính là độ lệch trung

bình của điểm số tính từ giá trị trung bình của mẫu.

• 4.5 Phương sai (varian)

– Phương sai cũng là một phép đo đánh giá mức độ phân tán hoặc thay đổi của mộ phân

bố điểm

– Phương sai chính là bình phương độ lệch

chuẩn.

• 4.6 Tương quan

– Tương quan (correlation) là một số đo lường

về mối liên hệ giữa hai biến số Nó có thể là dương (+) hoặc (-) hay = 0.