Thái độ - Cảm nhận được giữa quá khứ và hiện tại luôn gắn kết với nhau và biết ơn thế hệ đi trước đã để lại cho chúng ta ngày nay và tự học tập tốt để đền đáp phần nào công sức của những
Trang 1GIÁO ÁN THAO GIẢNG Người thực hiện: Nguyễn Thị Châm Ngày soạn: 04/11/2014 Ngày dạy: 08 /11/2014
Tiết 58:
ÁNH TRĂNG
Nguyễn Duy
-I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
1 Kiến thức
- Hiểu, cảm nhận được giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ Ánh trăng của Nguyễn Duy
- Biết được đặc điểm và những đóng góp của thơ Việt nam vào nền văn học dân tộc
- Kỉ niệm về một thời gian lao nhưng nặng nghĩa tình của người lính
- Sự kết hợp các yếu tố tự sự, nghị luận trong một tác phẩm thơ Việt Nam hiện đại
- Ngôn ngữ, hình ảnh giàu suy nghĩ, mang ý nghĩa biểu tượng
2 Kĩ năng
- Đọc- hiểu văn bản thơ được sáng tác sau năm 1975
- Vận dụng kiến thức về thể loại và sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong tác phẩm thơ để cảm nhận một văn bản trữ tình hiện đại
3 Thái độ
- Cảm nhận được giữa quá khứ và hiện tại luôn gắn kết với nhau và biết ơn thế hệ
đi trước đã để lại cho chúng ta ngày nay và tự học tập tốt để đền đáp phần nào công sức của những người đi trước
4 Tích hợp: Liên hệ môi trường sống và tình cảm con người
5 Năng lực: Giải quyết vấn đề, hoạt động nhóm, sáng tạo, tự quản bản thân
II CHUẨN BỊ:
- GV: bảng phụ, tư liệu về tác giả, tác phẩm, tranh ảnh
- HS: soạn bài theo yêu cầu
III PHƯƠNG PHÁP, KỸ THUẬT DẠY HỌC:
- Động não, phân tích, bình, đặt câu hỏi,.v.v
IV TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1 Ổn định lớp
2 KTBC:
? Đọc thuộc lòng bài thơ "Bếp lửa" Hình ảnh bếp lửa mang ý nghĩa gì trong bài
thơ Vì sao tác giả lại viết: “Ôi kỳ lạ và thiêng liêng – bếp lửa!”?
3 Bài mới:
Trăng luôn là đề tài gợi cảm hứng cho các nhà thơ sáng tác Trăng muôn đời gắn bó với cuộc sống con người Nó mang lại niềm vui, sự bình yên và cả sự suy ngẫm trong tâm hồn con người Trăng bước vào trang thơ với mỗi vẻ khác nhau Vậy ánh trăng của nhà thơ Nguyễn Duy thì như thế nào?
HOẠT ĐỘNG 1: Hướng dẫn tìm hiểu
chung về tác giả, tác phẩm, bố cục
GV đọc mẫu 1 lần-> HS đọc
I ĐỌC - TÌM HIỂU CHUNG:
1 Tác giả:
- Nguyễn Duy tên khai sinh là Nguyễn
Trang 2?Trình bày hiểu biết về tác giả, tác phẩm?
- Thuộc nhà thơ trưởng thành trong kháng
chiến chống Mĩ Phong cách thơ Nguyễn
Duy: giàu chất triết lí, thiên về chiều sâu
nội tâm với những trăn trở, day dứt, suy tư.
- Nguyễn Duy cũng như thế hệ của ông đã
từng trải qua thử thách, gian khổ, từng
chứng kiến bao hy sinh của nhân dân, đồng
đội, từng gắn bó với thiên nhiên, núi rừng.
Nhưng khi sống giữa hòa bình không phải
ai cũng nhớ những gian nan, kỷ niệm nghĩa
tình đó Bài thơ là một lần “giật mình”
trước các điều vô tình dễ có ấy ND viết
1978 tại TP Hồ Chí Minh.
- Tìm hiểu về bố cục bài thơ ? Thể thơ ?
Trình tự sự việc ?
+ Bài viết theo thể thơ 5 chữ, có sự kết
hợp chặt chẽ giữa tự sự và trữ tình, giống
như một câu chuyện kể, mỗi khổ thơ là một
sự việc
+ Khổ thơ 1, 2: Vầng trăng trong quá khứ
+ Khổ thơ 3, 4, 5: Vầng trăng trong hiện tại
+ Khổ thơ 6: Vầng trăng trong suy ngẫm
- Nhận xét bố cục ?
HOẠT ĐỘNG 2: Tìm hiểu chi tiết văn bản
? Mối quan hệ của tác giả với thiên nhiên
được thể hiện qua những từ ngữ nào?
? Nét nghệ thuật nổi bật? Gợi tả điều gì?
- Thế nào là tri kỉ? (người bạn thân thiết)
GV: liên hệ bài thơ đ/c của Chính Hữu
? Tác giả sử dụng BPNT gì? Tác dụng?
? Em có cảm nhận ntn về vầng trăng trong
quá khứ?
HS: đọc 2 khổ thơ tiếp theo
? Hoàn cảnh sống của tác giả có gì thay
đổi?
? Trong cuộc sống hiện tại đó, tác giả đối
với vầng trăng ntn?
? Thế nào là người dưng?
? Tình cảm của nhân vật trữ tình đối với
Duy Nhuệ, sinh năm 1948 tại Thanh Hoá, hiện đang sống tại TP HCM
- Là gương mặt tiêu biểu trong lớp nhà thơ trẻ thời chống Mĩ
- Được trao giải nhất cuộc thi thơ của báo VN (1972-1973)
- Phong cách thơ: giàu chất triết lí, thiên về chiều sâu nội tâm với những trăn trở, day dứt, suy tư
2 Tác phẩm: Bài thơ được viết 1978
ba năm sau ngày đất nước thống nhất
- Được in trong tập "Ánh trăng", tập thơ được tặng giải A của Hội nhà văn
VN (1984)
3 Đ ọc, giải thích từ khó:
4 Bố cục: 3 phần
- Thể thơ: 5 chữ (Như một câu chuyện nhỏ kể theo trình
tự thời gian, dòng cảm xúc cũng men theo tự sự mà bộc lộ.)
II PHÂN TÍCH:
1 Vầng tr ă ng trong quá khứ:
+ Hồi nhỏ: Sống Với đồng Sông, bể
- Điệp từ: Hồi, với-> Quá khứ gắn bó
hòa hợp, ân tình với thiên nhiên rộng
lớn mà dung dị: đồng, sông, biển.
+ Hồi chiến tranh:
- Trăng - tri kỉ, tình nghĩa
-> Nhân hóa: trăng gắn bó gần gũi, là người bạn tri kỉ, tình nghĩa.
=> Trăng là biểu tượng của thiên nhiên hồn nhiên, tình nghĩa vẹn tròn, bất diệt, biểu tượng của quá khứ hi sinh, cội nguồn cao đẹp.
2 Vầng tr ă ng trong hiện tại:
+ Cuộc sống hiện đại: ánh điện, cửa gương
- Trăng-> như người dưng
=> Con người đã lãng quên vầng trăng quá khứ.
Trang 3vầng trăng ntn?
- C/s hiện đại đã làm cho con người lãng
quên đi vầng trăng nghĩa tình trong quá
khứ
- HS đọc khổ thơ 3
Tích hợp: Qua đó cho thấy môi trường
sống có ảnh hưởng gì đến tình cảm con
người?
- MT sống có thể tác động đến tình cảm
con người Khi sống trong giàu sang phú
quý người ta dễ quên đi những quá khứ
gian nan, bần hàn, quên những người bạn
từng đồng cam cộng khổ
? Trăng xuất hiện trong tình huống nào?
? Sự xuất hiện của trăng đã khơi gợi điều
gì?
+ Mất điện, phòng tối, mở cửa, vầng
trăng tròn -> tình huống bất ngờ, đột ngột
vầng trăng làm thức dậy trong tâm trí con
người bao cảm xúc.
? Câu thơ “Ngửa mặt lên nhìn mặt” diễn tả
điều gì ? Những cảm xúc ùa về ra sao ?
+ Người và trăng đối diện với nhau,
khoảnh khắc đó khiến người “rưng rưng”
cảm xúc, những kỷ niệm được sống dậy
+ Vầng trăng ùa dậy trong tâm trí những
hình ảnh của thiên nhiên, quê hương đất
nước
? Tác giả sử dụng BPNT gì? Trăng có ý
nghĩa ntn?
- Từ sự phân tích ở trên ta thấy trăng không
chỉ là hình ảnh của thiên nhiên đất nước mà
còn đánh thức trong tâm trí con người bao
kỷ niệm thời thơ ấu, nghĩa tình thời chiến
tranh
- Nhận xét giọng điệu khổ thơ 4, 5 ?
+ Giọng thơ từ nhỏ nhẹ, lạnh lùng thản
nhiên ở khổ thơ 3 sang đột ngột, sửng sốt
khổ thơ 4 và trầm tư lắng đọng ở khổ thơ 5
Vầng trăng như người bị phụ bạc soi vào
người phụ bạc và cảnh tỉnh họ
HOẠT ĐỘNG 3: Tìm hiểu khổ thơ cuối
? Khổ thơ cuối trăng được miêu tả như thế
nào?
? Cảm xúc tác giả đựơc thể hiện bằng hình
ảnh nào?
+ Điện tắt: Trăng xuất hiện đột ngột
-> Trăng thức tỉnh những kỉ niệm của quá khứ.
- "ngửa mặt nhìn mặt"-> Người đối diện với trăng ->Cảm xúc: “rưng rưng”, kỉ niệm ùa về
- Kỉ niệm:
“Như là đồng, bể như là sông, rừng”
-> Điệp từ: Trăng là quá khứ gian lao,
là hình ảnh của thiên nhiên đất nước hiền hậu, bình dị.
3 Vầng tr ă ng trong suy ngẫm
- “ cứ tròn
kể chi Nhân phăng phắc hóa giật mình”
-> Trăng như người bạn rất nghĩa tình, thủy chung, bao dung, nhưng rất nghiêm khắc nhắc nhở con người đừng quên quá khứ.
Trang 4? Tại sao sự xuất hiện đột ngột của vầng
trăng khiến tác giả giật mình? Cái "giật
mình" đó thể hiện điều gì
- Trăng vẫn tròn đầy, vẹn nguyên như quá
khứ nghĩa tình, thủy chung
- Đối diện với vầng trăng con người giật
mình nhận ra sự bội bạc của chính mình và
thức tỉnh
HOẠT ĐỘNG 4: - Hoạt động nhóm:
- “Vầng trăng” trong bài thơ là hình tượng
đa nghĩa em hãy nêu các nghĩa mà “vầng
trăng” biểu đạt trong bài ?
- Đại diện nhóm trả lời.
- GV định hướng
+ Là hình ảnh của thiên nhiên khoáng đạt,
hồn nhiên, tươi mát
+ Biểu tượng cho quá khứ nghĩa tình, cho
vẻ đẹp bình dị và vĩnh hằng của đời sống
? Mạch cảm xúc của bài thơ đã nói lên đạo
lý sống thủy chung của dân tộc Câu tục
ngữ nào diễn tả điều đó ?
- " Uống nguồn"
GV: định hướng
* HOẠT ĐỘNG 3: Giá trị nội dung và nghệ
thuật của bài thơ
- HS đọc ghi nhớ SGK
III TỔNG KẾT:
1 Nội dung:
- Trăng là biểu tượng cho quá khứ nghĩa tình, cho vẻ đẹp bình dị, vĩnh hằng của cuộc sống
- Bài thơ cất lên lời nhắc nhở thấm thía
về thái độ, tình cảm đối với những năm tháng quá khứ gian lao, tình nghĩa đối với thiên nhiên đất nước bình dị
2 Nghệ thuật:
- Giọng điệu tâm tình tự nhiên, hình ảnh giàu tính biểu cảm
4 Hướng dẫn tự học:
- Học bài, đọc thuộc lòng bài thơ
- Chuần bị bài Tổng kết từ vựng (phần Luyện tập tổng hợp)
+ Xem lại khái niệm các biện pháp tu từ
+ Làm bài tập phần Luyện tập
Trang 5ĐỀ THI HỌC SINH GIỎI MÔN NGỮ VĂN 9
Thời gian: 150 phút
Câu 1 (4,0đ): Phân tích giá trị của biện pháp tu từ trong đoạn thơ sau:
“Mẹ đang tỉa bắp trên núi Ka – Lưi Lưng núi thì to mà lưng mẹ thì nhỏ Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi Mặt trời của mẹ em nằm trên lưng”
(Nguyễn Khoa Điềm, Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ)
Câu 2 (3,0đ): Trong bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá” nhà thơ Huy Cận đã viết
“Biển cho ta cá như lòng mẹ Nuôi lớn đời ta tự thuở nào”
Từ ý thơ trên hãy trình bày suy nghĩ của em về mối quan hệ giữa con người với biển cả
Câu 3 (3,0đ): Cảm nhận của em về chi tiết “cái bóng” trong “Chuyện người con gái Nam Xương” của Nguyễn Dữ
Câu 4 (10đ): Truyện ngắn Làng của Kim Lân gợi cho em những suy nghĩ gì về những chuyển biến mới trong tình cảm của người nông dân Việt Nam thời kháng chiến chống thực dân Pháp?