Phương pháp – kỹ thuật dạy hoc tích cực có thể sử dụng - Sử dụng kỹ thuật dạy học KWL - Minh họa : Tranh ảnh minh họa về phong cảnh Sa Pa và các phong trào thi đua của thanh niên ngày na
Trang 1GIÁO ÁN DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP LIÊN MÔN
MÔN NGỮ VĂN Tiết 66 +67: Lặng lẽ Sa Pa
(Nguyễn Thành Long)
I MỤC TIÊU DẠY HỌC
1 Kiến thức:
- Vẻ đẹp của những con người cống hiến, quên mình vì Tổ quốc trong tác phẩm
- Nghệ thuật kể chuyện; miêu tả sinh động, hấp dẫn
- Chất thơ trong một truyên ngắn
- Qua tiết học các em biết vận dụng những kiến thức liên môn để giải quyết các vấn
đề của bài học.
+ Môn Địa lí: Lớp 9: Tiết 19 - Trung du miền núi Bắc Bộ: Biết được vị trí địa lí,
khí hậu và điều kiện tự nhiên của Sa Pa
+ Môn Lịch sử: Lớp 9 : Bài 29 - Cả nước trực tiếp chiến đấu chống mĩ cứu nước:
Nắm được bối cảnh lịch sử đất nước trong những năm 1970
+ Môn Giáo dục công dân: Lớp 7 Bài 14 - Bảo vệ môi trường và tài nguyên TN;
Lớp 9 bài 10 : Lí tưởng sống của Thanh niên
- Khái niệm lí tưởng sống và những biểu hiện của con người có lí tưởng
- Hiểu cách phấn đấu, rèn luyện lí tưởng sống của thanh niên trong thời đại ngày nay
- Vai trò, trách nhiệm của thanh niên trong sự nghiệp xây dựng đất nước
- Sống và làm việc có kế hoạch
- Yêu thiên nhiên, sống hòa hợp với thiên nhiên
+ Môn Mĩ thuật: Cảm nhận được vẻ đẹp thiên nhiên của Sa Pa và vẻ đẹp chân
dung nhân vật từ đó biết lựa chọn chi tiết tiêu biểu để vẻ tranh minh họa
+ Môn Âm nhạc: Cảm nhận sâu sắc hơn về lí tưởng sống cống hiến cho đời qua
ca khúc "Một đời người, một rừng cây" của nhạc sĩ Trần Long Ẩn
2 Kĩ năng:
+ Môn Ngữ văn:
- Nắm bắt diễn biến truyện và tóm tắt được truyện
- Phân tích được nhân vật trong tác phẩm tự sự
- Cảm nhận được một số chi tiết nghệ thuật độc đáo trong tác phẩm
- Tích hợp với phần Tập làm văn để viết bài văn nghị luận xã hội
Trang 2+ Kĩ năng sống:
+ Kĩ năng tự lập
+ Kĩ năng lao động có kỉ luật và kỹ thuật
+ Kĩ năng giao tiếp
+ Kĩ năng ra quyết định
3 Thái độ:
- Có thái độ trân trọng, yêu quý những con người đã hi sinh thầm lặng cho quê hương và qua đó sống có lí tưởng vì đất nước
- Biết yêu thiên nhiên, sống hòa hợp với thiên nhiên; có ý thức bảo vệ cảnh quan thiên nhiên
4 Định hướng phát triển năng lực cho học sinh:
- Năng lực giải quyết vấn đề; làm việc độc lập; sáng tạo; tự quản bản thân
5 Phương pháp – kỹ thuật dạy hoc tích cực có thể sử dụng
- Sử dụng kỹ thuật dạy học KWL
- Minh họa : Tranh ảnh minh họa về phong cảnh Sa Pa và các phong trào thi đua của thanh niên ngày nay
- Động não: Phân tích vấn đề, suy nghĩ rút ra kiến thức
- Viết sáng tạo về lí tưởng sống của Thanh niên ngày nay
II CHUẨN BỊ CỦA THẦY VÀ TRÒ
1 Giáo viên:
- Tìm hiểu kĩ văn bản, chuẩn kiến thức, giáo án soạn giảng, các tài liệu hổ trợ bài dạy, tranh ảnh về phong cảnh Sa Pa và ảnh tư liệu Phong trào thanh niên “ Ba sẳn sàng” những năm 70 và ảnh tự liệu các hoạt động của Thanh niên ngày nay
- Lược đồ tỉnh Lào Cai
- Thiết bị dạy dọc: máy chiếu đa năng, bảng , phấn
- Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài
2 Học sinh
- Soạn bài theo hệ thống câu hỏi SGK
- Tìm hiểu về điều kiện tự nhiên- địa lí của Sa Pa
- Tìm hiểu tinh thần phong trào thanh niên “ Ba sẳn sàng” những năm 70 và lí tưởng sống của thanh niên ngày nay
- Vẻ tranh về phong cảnh Sa Pa
III TIẾN TRÌNH CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY- HỌC
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ:
Trang 3a Kiểm tra bài cũ: ? Em hãy nêu nội dung và giá trị nghệ thuật của truyện
ngắn Làng của Kim Lân? Nhân vật Ông Hai để lại cho em suy nghĩ gì ?
b Giới thiệu bài:
Giáo viên chiếu hình ảnh cho học sinh quan sát tạo tâm thế để các em tiếp thu
bài mới.
Hình ảnh: Sa pa – Thành phố trong sương
Giáo viên giới thiệu:
Sa Pa là một trong những khu nghỉ mát nổi tiếng của miền núi phía Bắc Thiên nhiên nơi đây luôn là điều kì bí bởi cảnh sắc thơ mộng, đồi núi xanh ngắt hài hòa tạo nên một bức tranh đầy hấp dẫn Đến với SaPa mọi người sẽ được thưởng thức những đồi núi cao ngút cùng với những lớp sương mù mờ ảo, từ trên cao nhìn xuống bạn sẽ thấy thung lũng, những ruộng bậc thang đầy thơ mộng Mảnh đất tươi đẹp ấy từng là điểm đến của nhà văn Nguyễn Thành Long trong mùa hè năm
1970 và được ông tái hiện trong truyện ngắn "Lặng lẽ Sa Pa" Qua tác phẩm, nhà
văn cho chúng ta hiểu rằng: "Trong cái lặng im của Sa Pa, dưới những dinh thự
cũ kĩ của Sa Pa, Sa Pa mà chỉ nghe tên người ta đã nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi,
có những con người làm việc và lo nghĩ cho đất nước" Để hiểu rõ hơn điều ấy
hôm nay cô trò chúng ta cũng tìm hiểu qua tác phẩm: Lặng lẽ Sa Pa
Hoạt động 1: Hướng dẫn tìm hiểu chung.
? Hãy trình bày những nét chính về tác giả Nguyễn
Thành Long?
- HS trả lời, GV chốt
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả:
- Nguyễn Thành Long (1925-1991) Quê huyện
Trang 4- Chiếu chân dung tác giả.
Hình ảnh: Chân dung tác giả
? Giới thiệu về hoàn cảnh sáng tác, xuất xứ tác
phẩm?
* Tích hợp kiến thức lịch sử:
? Em biết gì về bối cảnh đất nước trong những năm
1970?
- HS trả lời, GV chốt ý, từ hoàn cảnh sáng tác tác
phẩm gắn với bối cảnh đất nước để liên hệ với tư
tưởng, chủ đề của tác phẩm
Cả nước trực tiếp đấu tranh chống đế quốc Mĩ cứu
nước Miền Bắc tiếp tục thực hiện công cuộc xây
dựng CNXH, làm hậu phương vững chắc cho miền
Nam.
- Tác phẩm “ Lặng lẽ Sa Pa” phần nào phản ánh
công cuộc xây dựng XHCN của nhân dân miền
Bắc.
- GV nêu yêu cầu giọng đọc.( - Đọc chậm, cảm xúc
lắng sâu, đọc kết hợp kể)
- GV đọc từ đầu -> Kìa, anh ta kia.
- Gv cho hs đọc đoạn yêu thích Giải thích vì sao
em lại thích đoạn ấy?
- GV gọi 01 HS tóm tắt ngắn gọn văn bản
? Văn bản thuộc thể loại nào? Nêu phương thức
biểu đạt ?
Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam, viết văn từ kháng chiến chống Pháp
- Ông là cây bút chuyên về truyện ngắn và kí
- Sáng tác của ông giàu chất thơ, trong trẻo, nhẹ nhàng mà sâu sắc
2 Tác phẩm:
a Hoàn cảnh sáng tác: Là
kết quả của chuyến đi Lào Cai mùa hè 1970 - Truyện
rút từ tập “Giữa trong
xanh” 1972.
b Đọc, kể tóm tắt:
- Đọc:
- Tóm tắt:
c Thể loại, phương thức biểu
- Thể loại: Truyện ngắn
- Phương thức biểu đạt: Tự
Trang 5? Truyện được kể theo ngôi thứ mấy?
? Em có nhận xét gì về cốt truyện và tình huống cơ
bản của truyện?
Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh phân tích.
* Tích hợp KT môn Địa lí:
- GV chiếu Lược đồ: Yêu cầu HS xác định vị trí địa
lí của huyện Sa Pa tỉnh Lào Cai trên lược đồ:
Lược đồ tỉnh Lào Cai
? Quan sát lược đồ và xác định vị trí địa lí của
huyện Sa Pa trên lược đồ tỉnh Lào Cai? ? Em biết
gì điều kiện tự nhiên, khí hậu của Sa Pa?
- HS trả lời, GV giới thiệu:
Nằm ở phía Tây Bắc của Tổ quốc, Sa Pa là một
huyện vùng cao của tỉnh Lào Cai Địa hình Tây
Bắc hiểm trở, có nhiều dãy núi cao chạy theo
hướng Tây Bắc - Đông Nam Sa Pa có độ cao
trung bình từ 1.200m đến 1.800m, địa hình ghiêng
và thoải dần theo hướng Tây - Tây Nam đến Đông
Bắc Do ảnh hưởng của các yếu tố địa hình, địa
mạo phức tạp, bị chia cắt mạnh và với vị trí địa lý
đặc biệt, nhiệt độ trung bình hàng năm ở Sa Pa là
15,4 0 C Có thể nói đây là một vùng đất khiêm
sự kết hợp với miêu tả, biểu cảm và nghị luận
e Ngôi kể, cốt truyện và tình huống truyện:
- Ngôi kể: Ngôi thứ ba
- Cốt truyện đơn giản
- Tình huống: Cuộc gặp gỡ tình cờ giữa ông họa sĩ già,
cô kĩ sư và anh thanh niên
II Đọc – Hiểu văn bản
1 Khung cảnh Sa Pa
Trang 6nhường, lặng lẽ nhưng ẩn chứa bao điều kỳ diệu
của cảnh sắc thiên nhiên
? Tìm trong phần đầu và phần cuối truyện những
câu văn miêu tả cảnh Sa Pa?
- Chiếu một số hình ảnh về phong cảnh thiên
nhiên Sa Pa.
? Em có nhận xét gì về thiên nhiên nơi đây?
(HS nêu cảm nhận về vẻ đẹp của phong cảnh)
? GV: Vởi vẻ đẹp kì bí nhưng đầy thơ mộng ấy
chúng ta cần làm gì đề Sa Pa luôn là điểm du dịch
hấp dẫn của VN? (Tích hợp Giáo dục bảo vệ môi
trường)
HS: Chúng ta cần chung tay bảo vệ môi trường:
Không xả rác bừa bãi, không chặt phá rừng, v.v
Mỗi người đều nâng cao ý thức bảo vệ ngôi nhà
chung của chúng ta không bị ô nhiễm Những hành
động bảo vệ môi trường sẽ làm cho mảnh đất Sa
Pa luôn giữ được vẻ đẹp tự nhiên Sapa mãi là nơi
thu hút khách du lịch trong và ngoài nước.
- GV chuyển ý: Sa Pa không chỉ đẹp bởi khung
cảnh thiên nhiên thơ mộng, hấp dẫn mà còn đẹp ở
tâm hồn của những con người đang sống và làm
việc ở nơi đây
- GV nêu câu hỏi, HS suy nghĩ trả lời
? Truyện có những nhân vật nào? Nhân vật chính
của truyện là ai?
Hs trả lời
? Anh thanh niên - nhân vật chính trong truyện có
vị trí như thế nào?
- Xuất hiện trong cuộc gặp gỡ bất ngờ, chốc lát với
các nhân vật khác nhưng đủ để các nhân vật khác
kịp ghi nhận một ấn tượng; có những cảm nhận
- Sa Pa bắt đầu vơi những rặng đào hai bên đường.
- Nắng bây giờ bắt đầu len tới, đốt cháy rừng cây các vòm lá ướt sương.
- Nắng đã mạ bạc cả con đèo một bó đuốc lớn
->Phong cảnh thiên nhiên tươi đẹp, thơ mộng.
2 Nhân vật anh thanh niên:
Trang 7sâu sắc về con người, mảnh đất Sa Pa
? GV: Trước khi để cô gái và ông họa sĩ gặp mặt,
anh thanh niên được bác lái xe giới thiệu như thế
nào ?
? Gv: Cách giới thiệu ấy có tác dụng gì?
Hs trả lời
? GV: Qua cuộc đối thoại giữa anh thanh niên với
cô kĩ sư và ông họa sĩ em biết gì về công việc của
anh ?
Hs trả lời
Yêu cầu cần đạt:
Gv chiếu hình ảnh trạm khí tượng.
Hình ảnh: Trạm khí tượng
? GV: Em có nhận xét gì về tính chất công việc
ấy?
* Tích hợp kĩ năng sống: GV hướng HS đến kĩ năng
lao động có kỷ luật và kỹ thuật.
- Hs trả lời
a Hoàn cảnh sống và làm
việc:
- 27 tuổi, làm nghề khí tượng thủy văn kiêm vật lí địa cầu sống trên đỉnh Yên Sơn cao 2600m Bốn bề chỉ
có cây cỏ, gió tuyết , rét, mây mù, lạnh lẽo
- Từng hạ cây chặn đường
vì “ thèm người” quá
-> Gây ấn tượng mạnh về nhân vật chính, làm cho mọi người thích thú, tò mò khi tiếp xúc với nhân vật
- Công việc: đo gió, đo mây, đo nắng, tính mây, đo chấn động mặt đất, dự báo thời tiết hằng ngày -> Phục
vụ sản xuất, phục vụ chiến đấu
-> Công việc nhiều gian khổ, đòi hỏi phải tỉ mỉ, sự chính xác, có tinh thần trách nhiệm cao
Trang 8? GV: Theo em, cái gian khổ trong công việc của
thanh niên là gì ?
Hs trả lời
GV: Công việc và hoàn cảnh sống như vậy nhưng
anh vẫn hoàn thành xuất sắc công việc Điều gì
giúp anh vượt qua khó khăn ấy chúng ta sẽ tìm
hiểu ở tiết học sau.
- GV Sử dụng kỹ thuật dạy học KWL để củng cố
kiến thức ở tiết 66, tạo tâm thế cho học sinh tiếp
thu kiến thức tiết 67
- GV giới thiệu mục tiêu tiết học, trên cơ sở đó, HS
điền nội dung vào phiếu
- GV phát phiếu, hướng dẫn HS đặt câu hỏi và điền
vào cột K (những điều đã biết), W (những điều
muốn biết), cột L (những điều học được) HS có thể
điền trong quá trình tiếp thu bài học và sẽ hoàn
thành vào cuối tiết học
- Sau 5-7 phút, HS hoàn thành cột K, W giáo viên
chuyển sang tìm hiểu nội dung phần tiếp theo của
bài học
Hết tiết 66, chuyển sang tiết 67
- GV nêu câu hỏi, HS suy nghĩ, trả lời:
? Điều gì đã giúp anh thanh niên vựơt lên hoàn
cảnh ấy?
? Anh đã có những suy nghĩ như thế nào về công
việc?
- Nửa đêm, đúng giờ "ốp"
dù rét buốt hay mưa tuyết vẫn phải vùng dậy ra ngoài trời để làm việc đã quy định
- Gian khổ nhất là phải vượt qua được sự cô đơn, vắng vẻ
b Vẻ đẹp trong tính cách
và phẩm chất của anh thanh niên.
- Ý thức được công việc thầm lặng mà mình làm có ích cho cuộc sống Yêu nghề, hăng say, tận tụy với công việc có tinh thần trách nhiệm cao
- “Khi ta làm việc, ta với công việc là đôi mất việc buồn chết mất”
Trang 9? Em có nhận xét gì về những suy nghĩ ấy?
Đó chính là lí tưởng và trách nhiệm sống của một
người thanh niên trong công cuộc xây dựng
XHCN
? Bằng kiến thức GDCD em hiểu như thế nào về lí
tưởng sống?
- Lí tưởng sống là cái đích của cuộc sống mà mỗi
người khát khao muốn đạt được
Gv: Đó cũng là lí tưởng chung mà các chàng trai ,
cô gái những năm 70 luôn hướng tới
? Vậy hãy cho biết phong trào thi đua yêu nước
của thanh niên trong những năm kháng chiến
chống Mĩ?
- Phong trào "Ba sẵn sàng"
*Tích hợp môn Lich sử:
Các phong trào thi đua yêu nước trong những năm
1970, phong trào thanh niên “Ba sẵn sàng”.
- GV chiếu hình ảnh về phong trào thanh niên "Ba
sẵn sàng"
\
Thanh niên miền Bắc hướng ứng phong trào "Ba sẵn
sàng".
-> Suy nghĩ đẹp, đúng đắn
và sâu sắc
Trang 10GV: Trong công cuộc cách mạng giải phóng dân
tộc, dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt
Nam, đã có hàng triệu người con ưu tú , hầu hết ở
tuổi thanh xuân, sẳn sàng xả thân vì nước Trong
những năm 70 hưởng ứng phong trào 3 sẳn sàng
và tinh thần “ Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước –
Mà lòng phới phới dậy tương lai”.Những chàng
trai cô gái mười tám đôi mươi sẳn sàng đi bất cứ
nơi đâu, sẳn sàng làm bất cứ việc gì khi Tổ quốc
kêu gọi.
? Vậy em thấy lí tưởng và trách nhiệm sống của
người thanh niên ngày nay như thế nào?
- GV giảng, bình và chiếu một số hình ảnh về
những việc làm tốt đẹp của thanh niên ngày nay
Những việc làm tốt đẹp của thanh niên ngày nay
Hình ảnh: Di ảnh liệt sĩ Trần Hữu Hiệp
Người anh hùng tuổi trẻ - Thạch Long – Thạch Thành
Trang 11GV mở rộng liên hệ :
Bên cạnh một bộ phận không nhỏ thanh niên
sống hờ hững, vô cảm với những gì diễn ra xung
quanh, chìm đắm trong ăn chơi hưởng lạc, bạo
lực, vi phạm pháp luật Thì phần lớn thế hệ trẻ
thanh niên ngày nay sống có lí tưởng đúng đắn,
trí tuệ sáng suốt, tâm hồn lành mạnh, hành động
hướng thiện Hàng năm có rất nhiều các phong
trào thanh niên như: Thanh niên tình nguyện,
Mùa hè xanh Họ không ngần ngại khó khăn,
tích cực tình nguyện lên các huyện vùng cao xa
xôi hẻo lánh hay các vùng nông thôn nghèo khó
để dạy học cho các em nhỏ, làm đường, giúp các
gia đình neo đơn tình nguyện hăng hái tham gia
các hoạt động xã hội Hẳn chúng ta còn nhớ tấm
gương người thanh niên Trần Hữu Hiệp- Người
con của Thạch Long – Thạch Thành Lúc đối đầu
với sóng dữ nguy hiểm nhất, Trần Hữu Hiệp đã
dũng cảm cởi chiếc áo phao trên người, trao cho
một người phụ nữ đang hấp hối giữa dòng nước,
nhường sự sống cho người phụ nữ kia mà không
một giây mảy may đắn đo, suy nghĩ, để rồi chính
anh kiệt sức, bị cuốn trôi giữa dòng nước xoáy.
Hành động dũng cảm của Trần Hữu Hiệp mãi là
tâm gương cho thế hệ trẻ học tập noi theo
?GV: Sống 1 mình nơi hoang vắng anh đã tạo cho
mình 1 cuộc sống đẹp để yên tâm công tác, cuộc
sống ấy là gì?
? Gv: Ngôi nhà của anh dưới con mắt của ông họa
sĩ giúp ta biết thêm gì về anh?
Hs trả lời
Gv: Anh biết tổ chức cuộc sống của mình một
cách ngăn nắp, khoa học Thế giới riêng của anh
là một căn nhà ba gian sách sẽ, với bàn nghế, sổ
sách, biểu đồ thống kê, máy bộ đàm Cuộc đời anh
thu dọn lại một góc trái gian nhà với chiếc giường
con, một chiếc bàn học, một giá sách.
- Tự tạo ra nguồn vui: đọc sách, trồng hoa, chăn nuôi, trồng cây thuốc, trồng rau
- Sống ngăn nắp, gọn gàng, giản dị
Trang 12? Gv: Trong cuộc gặp gỡ tình cờ giữa anh thanh
niên với ông họa sĩ , cô kĩ sư ta thấy anh thanh
niên còn có những phẩm chất đáng quý nào? Chi
tiết nào nói lên điều đó?
* Tích hợp môn Giáo dục công dân : Sống chan hòa
với mọi người
Hs trả lời
? Gv: Khi ông họa sĩ có ý mốn vẻ chân dung anh,
thái độ của anh như thế nào? Qua đó thể hiện phẩm
chất gì ở anh?
Hs trả lời
? Gv: Em có nhận xét gì về nghệ thuật miêu tả
nhân vật anh thanh niên trong truyện?
Hs trả lời
? GV: Qua cách miêu tả ấy em có ấn tượng và suy
nghĩ gì về nhân vật anh thanh niên?
Hs trả lời
GV tiểu kết:
Với cách dựng truyện như thế, anh thanh niên chỉ
xuất hiện trong khoảnh khắc Nhưng qua sự nhìn
nhận, suy nghĩ và đánh giá của các nhân vật khác,
tác giả đã phác họa được bức chân dung nhân vật
với những nét đẹp về tinh thần, tình cảm, cách
sống , những suy nghĩ giản dị mà cao đẹp về công
việc, về quan niệm sống khiến chúng ta càng khâm
phục và cảm mến anh
? GV: Ngoài chàng trai, trong truyện còn có những
nhân vật nào khác ở Sa Pa Họ có điểm gì chung?
- Hồ hởi, cởi mở, chu đáo, thích giao tiếp, quý trọng tình cảm, khao khát được gặp gỡ, trò chuyện
+ “ Cháu thèm nghe chuyện dưới xuôi lắm”
+ Gửi quà, tặng hoa, tặng làn trứng
+ Quý từng phút gặp gỡ:
“Trời ơi chỉ còn 5 phút!”
- Từ chối khi ông họa sĩ muốn vẻ chân dung, giới thiệu những người khác cảm phục hơn -> Khiêm tốn
- Nghệ thuật miêu tả nhân vật :
+ Miêu tả gián tiếp qua nhận xét của bác lái xe, ông họa sĩ
+ Miêu tả trực tiếp thông qua ngôn ngữ đối thoại của nhân vật
-> Một chàng trai có phẩm chất tốt đẹp, dễ mến, giàu nghị lực, tận tụy với công việc
3 Các nhân vật khác 3.1 Những con người ở