Nghiên cứu sự tham gia của đoàn thanh niên trong thực hiện tiêu chí kinh tế trong xây dựng nông thôn mới ở huyện tân yên, tỉnh bắc giang

x TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Phạm Kiều Hưng Tên luận án: Nghiên cứu sự tham gia của Đoàn thanh niên trong thực hiện tiêu chí Kinh tế trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Tân Yên,

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

PHẠM KIỀU HƯNG

NGHIÊN CỨU SỰ THAM GIA CỦA ĐOÀN THANH NIÊN

TRONG THỰC HIỆN TIÊU CHÍ KINH TẾ

TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI

Ở HUYỆN TÂN YÊN, TỈNH BẮC GIANG

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phạm Bảo Dương

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được sử dụng để bảo vệ một học vị nào

Tôi cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn

và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc

Hà nội, ngày… tháng… năm 2016

Tác giả luận văn

Phạm Kiều Hưng

ii

LỜI CẢM ƠN

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết

ơn sâu sắc tới PGS.TS Phạm Bảo Dương đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo,

Bộ môn Kinh tế nông nghiệp và chính sách, Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức UBND huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện

đề tài

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn./

Hà nội, ngày… tháng… năm 2016

Học viên

Phạm Kiều Hưng

iii

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục chữ viết tắt vi

Danh mục bảng vii

Danh mục hình ix

Danh mục hộp ix

Trích yếu luận văn x

Thesis abstract xii

Phần 1 Mở đầu 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 3

1.2.1 Mục tiêu chung 3

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 3

1.3 Câu hỏi nghiên cứu 3

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

1.4.1 Đối tượng nghiên cứu 3

1.4.2 Phạm vi nghiên cứu 4

1.5 Đóng góp mới về mặt lý luận và thực tiễn 4

Phần 2 Cơ sở lý luận và thực tiễn về sự tham gia của đoàn thanh niên trong thực hiện tiêu chí kinh tế trong xây dựng nông thôn mới 5

2.1 Cơ sở lý luận về sự tham gia của đoàn thanh niên trong thực hiện tiêu chí kinh tế trong xây dựng nông thôn mới 5

2.1.1 Khái niệm, bản chất, hình thức tham gia của Đoàn Thanh niên thực hiện tiêu chí Kinh tế trong xây dựng nông thôn mới 5

2.1.2 Vai trò của Đoàn Thanh niên tham gia thực hiện tiêu chí Kinh tế trong xây dựng nông thôn mới 15

2.1.3 Đặc điểm sự tham gia của Đoàn Thanh niên thực hiện tiêu chí Kinh tế trong xây dựng Nông thôn mới 16 2.1.4 Nội dung nghiên cứu sự tham gia của Đoàn Thanh niên thực hiện tiêu chí

iv

Kinh tế trong xây dựng nông thôn mới 17

2.1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của Đoàn thanh niên trong xây dựng Nông thôn mới 19

2.2 Cơ sở thực tiễn về sự tham gia của Đoàn thanh niên vào xây dựng nông thôn mới 21

2.2.1 Kinh nghiệm ở một số nước trên thế giới 21

2.2.2 Kinh nghiệm của một số địa phương ở Việt Nam 27

2.2.3 Bài học kinh nghiệm về sự tham gia của Đoàn thanh niên trong thực hiện tiêu chí Kinh tế trong xây dựng Nông thôn mới 32

Phần 3 Phương pháp nghiên cứu 34

3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 34

3.1.1 Vị trí địa lý 34

3.1.2 Đặc điểm thời tiết khí hậu 34

3.1.3 Tình hình đất đai và sử dụng đất đai 34

3.1.4 Điều kiện kinh tế - xã hội 36

3.1.5 Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội 41

3.1.6 Giới thiệu về Đoàn thanh niên huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang 42

3.2 Phương pháp nghiên cứu 43

3.2.1 Phương pháp thu thập số liệu 44

3.2.2 Phương pháp phân tích số liệu 45

3.2.3 Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu 46

Phần 4 Kết quả nghiên cứu và thảo luận 48

4.1 Thực trạng thực hiện tiêu chí kinh tế trong xây dựng nông thôn mới huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang 48

4.2 Thực trạng sự tham gia của đoàn thanh niên thực hiện tiêu chí kinh tế xây dựng nông thôn mới ở huyện Tân Yên 52

4.2.1 Sự tham gia của Đoàn Thanh niên trong thực hiện tiêu chí Thu nhập 52

4.2.2 Sự tham gia của Đoàn Thanh niên trong thực hiện tiêu chí Hộ nghèo 56

4.2.3 Sự tham gia của Đoàn Thanh niên trong thực hiện chỉ tiêu Tỷ lệ lao động có việc làm thường xuyên 59

4.2.4 Sự tham gia của Đoàn Thanh niên trong thực hiện chỉ tiêu Hình thức tổ chức sản xuất 68

v

4.3 Phân tích những yếu tố ảnh hưởng sự tham gia của Đoàn thanh niên thực hiện

tiêu chí kinh tế trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Tân Yên 73

4.3.1 Công tác chỉ đạo triển khai từ đoàn cấp trên 73

4.3.2 Năng lực của cán bộ đoàn 75

4.3.3 Yếu tố Đoàn viên thanh niên 78

4.3.4 Sự tạo điều kiện của các cấp uỷ Đảng, chính quyền 81

4.4 Một số giải pháp tăng cường sự tham gia của Đoàn thanh niên thực hiện tiêu chí kinh tế trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Tân Yên 82

4.4.1 Quan điểm 82

4.4.2 Mục tiêu 82

4.4.3 Một số giải pháp tăng cường sự tham gia của đoàn thanh niên thực hiện tiêu chí kinh tế trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Tân Yên 82

Phần 5 Kết luận và kiến nghị 89

5.1 Kết luận 89

5.2 Kiến nghị 90

5.2.1 Trung ương Đoàn 90

5.2.2 Đối với Tỉnh đoàn 90

5.2.3 Đối với huyện ủy, UBND huyện 91

Tài liệu tham khảo 92

Phụ lục 95

vii

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Bộ tiêu chí xây dựng nông thôn mới các xã thuộc tỉnh Trung du,

miền núi phía Bắc 9

Bảng 3.1 Tình hình sử dụng đất đai của huyện Tân Yên năm 2013 - 2015 35

Bảng 3.2 Tình hình dân số và lao động huyện Tân Yên giai đoạn 2013 – 2015 38

Bảng 3.3 Kết quả sản xuất các ngành kinh tế của huyện Tân Yên giai đoạn 2013-2015 40

Bảng 3.4 Mô tả mẫu điều tra các đối tượng 45

Bảng 4.1 Thực trạng thực hiện tiêu chí kinh tế trong xây dựng nông thôn mới huyện Tân Yên giai đoạn 2011-2015 49

Bảng 4.2 Kết quả ĐTN tham gia lĩnh vực trồng trọt qua các năm 52

Bảng 4.3 Kết quả ĐTN tham gia lĩnh vực chăn nuôi qua các năm 53

Bảng 4.4 Kết quả ĐTN tham gia lĩnh vực thủy sản qua các năm 54

Bảng 4.5 Kết quả ĐTN tham gia lĩnh vực tiểu thủ công nghiệp qua các năm 55

Bảng 4.6 Kết quả ĐTN tham gia lĩnh vực dịch vụ, thương mại qua các năm 56

Bảng 4.7 Sự tham gia của thanh niên trong hoạt động hỗ trợ giảm nghèo và an sinh xã hội huyện Tân Yên từ 2011-2015 58

Bảng 4.8 Tình hình thất nghiệp và thiếu việc làm của thanh niên huyện Tân Yên giai đoạn 2013 - 2015 59

Bảng 4.9 Giải quyết việc làm từ quỹ quốc gia hỗ trợ việc làm, nguồn vốn vay ủy thác, tín dụng cho TN huyện Tân Yên giai đoạn 2013 - 2015 61

Bảng 4.10 Kết quả tư vấn, hướng nghiệp cho thanh niên huyện Tân Yên giai đoạn 2013 - 2015 64

Bảng 4.11 Đánh giá một số kết quả của hoạt động tư vấn hướng nghiệp 66

Bảng 4.12 Thanh niên tham gia XKLĐ ở huyện Tân Yên giai đoạn 2013-2015 68

Bảng 4.13 Tổ chức đoàn tham gia phát triển mô hình kinh tế thanh niên huyện Tân Yên giai đoạn 2013 - 2015 69

Bảng 4.14 Số lượng lớp đào tạo, tập huấn do Đoàn thanh niên tổ chức 70

Bảng 4.15 Số lượng đoàn viên tham gia các lớp tập huấn, ứng dụng kỹ thuật trong sản xuất 72 Bảng 4.16 Đánh giá của cán bộ đoàn đối với các hoạt động thực hiện tiêu chí

viii

Kinh tế do đoàn cấp trên chỉ đạo tại huyện Tân Yên 74

Bảng 4.17 Kiến thức về kinh tế nông nghiệp cần trang bị cho cán bộ đoàn cơ sở 76

Bảng 4.18 Đánh giá kỹ năng nghiệp vụ của cán bộ Đoàn cơ sở 77

Bảng 4.19 Kỹ năng cần được trang bị cho cán bộ đoàn cơ sở 78

Bảng 4.20 Trình độ học vấn của thanh niên 79

Bảng 4.21 Khó khăn của đoàn viên thanh niên khi tham gia phát triển kinh tế tại địa phương 79

Bảng 4.22 Ý thức tạo dựng và tìm kiếm việc làm của thanh niên 80

Bảng 4.23 Sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền đối với thanh niên 81

ix

DANH MỤC HÌNH

Hình 2.1 Các hình thức tham gia của thanh niên trong xây dựng NTM……… …….14

DANH MỤC HỘP

Hộp 2.1 Thời gian và đối tượng tham gia hành trình chung tay xây dựng

nông thôn mới 28 Hộp 2.2 Tiêu chuẩn của thanh niên làm kinh tế giỏi 29

x

TRÍCH YẾU LUẬN VĂN

Tên tác giả: Phạm Kiều Hưng

Tên luận án: Nghiên cứu sự tham gia của Đoàn thanh niên trong thực hiện tiêu chí

Kinh tế trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế; Mã số: 60 34 04 10

Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam

Nhằm thực hiện thắng lợi mục tiêu Nghị quyết 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về Nông nghiệp, Nông dân, Nông thôn, Ban Thường vụ Tỉnh đoàn Bắc Giang đã triển khai Cuộc vận động Tuổi trẻ chung tay xây dựng Nông thôn mới giai đoạn 2011 – 2015, bước đầu lực lượng thanh niên đã khẳng định vai trò xung kích đi đầu tham gia đảm nhận việc mới, việc khó triển khai các chương trình phát triển kinh tế, giữ gìn an ninh chính trị, an toàn xã hội giúp đỡ các xã điểm, các xã quy hoạch hoàn thiện bộ tiêu chí xây dựng Nông thôn mới thay đổi diện mạo nông thôn góp phần xây dựng huyện nhà ngày càng giàu đẹp, văn minh cụ thể như: đảm nhận các công trình thanh niên làm mới và sửa chữa đường giao thông, bảo vệ môi trường nông thôn, phát triển kinh tế thanh niên, giúp đỡ hộ thanh niên thoát nghèo, tư vấn và giới thiệu việc làm cho thanh niên, phát triển tổ chức đoàn xây dựng tổ chức đảng ở cơ sở, Mặc dù vậy, phong trào Tuổi trẻ Tân Yên chung tay xây dựng Nông thôn mới còn nhiều khó khăn trong công tác triển khai, đặc biệt sự tham gia của tổ chức đoàn thực hiện tiêu chí Kinh tế: thu nhập bình quân đầu người/năm so với bình quân chung của tỉnh; tỷ lệ giúp đỡ hộ thanh niên thoát nghèo; tỷ lệ lao động thanh niên có việc làm thấp; hiệu quả duy trì và phát triển mô hình kinh tế đặc biệt vấn đề thành lập các tổ hợp tác, hợp tác xã thanh niên giảm dần; vấn đề quy hoạch, xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế; đội ngũ cán bộ đoàn, đoàn viên có trình độ học vấn, kỹ năng nghiệp vụ, khả năng nhạy bén tiếp cận khoa học công nghệ Trên cơ sở đánh giá thực trạng và phân tích các yếu tố ảnh hưởng, nghiên cứu đề xuất giải pháp tăng cường sự tham gia trong phát triển kinh tế, xây dựng nông thôn mới trong thời gian tới Tương ứng với đó

là mục tiêu cụ thể, bao gồm: (1) Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về sự tham gia của Đoàn thanh niên thực hiện tiêu chí kinh tế trong xây dựng nông thôn mới (2) Đánh giá thực trạng sự và phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới sự tham gia của Đoàn thanh niên huyện Tân Yên trong thực hiện tiêu chí kinh tế trong xây dựng Nông thôn mới (3) Đề xuất các giải pháp tăng cường sự tham gia của Đoàn thanh niên huyện Tân Yên trong thực hiện tiêu chí kinh tế trong xây dựng Nông thôn mới

Sự tham gia của thanh niên trong thực hiện tiêu chí Kinh tế trong xây dựng NTM

là quá trình thanh niên được biết về trách nhiệm và nghĩa vụ của họ khi tham gia các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, được bàn và phản biện những vấn đề chính

Kết quả nghiên cứu cho thấy, Đoàn Thanh niên huyện Tân Yên tham gia vào tất

cả các chu kỳ trong thực hiện tiêu chí kinh tế, đó là: tham gia xác định khó khăn, nhu cầu và các vấn đề cần giải quyết; xác định giải pháp; thẩm định, phê duyệt và lập kế hoạch thực hiện; đóng góp nguồn lực; tổ chức thực hiện, thi công các nội dung; kiểm tra, giám sát, đánh giá việc thực hiện; quản lý thành quả; và hưởng lợp từ chương trình xây dựng NTM Trong quá trình thực hiện tiêu chí kinh tế xây dựng NTM, Đoàn Thanh niên huyện Tân Yên đã tham gia vào các khâu phát triển kinh tế: xây dựng hạ tầng kinh

tế - xã hội; chuyển dịch cơ cấu, giải quyết việc làm phát triển kinh tế nâng cao thu nhập; giúp đỡ hộ thanh niên thoát ngheo; đổi mới hình thức tổ chức sản xuất Quá trình tham gia thực hiện tiêu chí kinh tế của Đoàn Thanh niên vào xây dựng NTM huyện Tân Yên chịu các ảnh hưởng: yếu tố nội tại như công tác lãnh đạo và vai trò lãnh đạo của Đoàn, năng lực của cán bộ đoàn, tinh thần trách nhiệm vàn trình độ nhận thức của đoàn viên thanh niên; thứ hai là sự tạo điều kiện của các cấp ủy Đảng, chính quyền; công tác tuyên truyền về xây dựng nông thôn mới

Trên cơ sở đánh giá thực trạng và phân tích các yếu tố ảnh hưởng, nghiên cứu đề xuất giải pháp, bao gồm: (1) Nâng cao năng lực cho cán bộ Đoàn; (2) Phát huy vai trò của thanh niên trong phát triển kinh tế - xã hội; (3) Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng,

sự quản lý của Nhà nước đối với thanh niên và công tác thanh niên; (4) Đổi mới phương thức hoạt động của các tổ chức thanh niên

xii

THESIS ABSTRACT

Author: Pham Kieu Hung

Thesis name: Researching participation of the Ho Chi Minh Communist Youth Union

in the implementation of economic criteria of new rural construction in Tan Yen district, Bac Giang province

Major: Economics Management Code: 60.34.04.10

Training Facility Name: Vietnam National University of Agriculture

In order to successfully implement the objectives of Resolution 26-NQ/TW on 5th August 2008 of The Central Committee of the Communist Party of Vietnam 10th on Agriculture, Farmers and Rural Development, the Standing Committee of Bac Giang Province implemented the youth’s campaign together constructed new rural during the period 2011 and 2015, initially the youth confirmed the leading role of new task, implemented programs of economic development, maintained political security and social safety A completion variety of criteria of new rural construction has changed resident’s live in rural districts In particular, the youth undertook the new construction and repaired traffic roads, protected rural environment, develop economic in rural areas, reduced households’ poverty, counseled and introduced occupations for the youth However, The Tan Yen Youth met many difficulties in implementing work, especially the participation of unions in performing economic criteria such as average income per capita compared to the average income of the province; the rate of youth employment; the effective maintenance and development of the special economic model; the establishment of youth cooperations; academic qualifications and skills of union staffs and members; the ability to access science and technology The research analyzed influencing factors and then suggested solutions to enhance participation in economic development and new rural construction in the near future The specific objectives include: (1) To contribute and systematize theoretical basis and practical problems of the Ho Chi Minh Communist Youth Union’s participation in performing economic criteria of new rural construction (2) To evaluate the situation and analyze the factors affecting the participation the Ho Chi Minh Communist Youth Union in Tan Yen district in performing economic criteria of new rural construction (3) To propose measures to enhance participation the Ho Chi Minh Communist Youth Union in Tan Yen district in performing economic criteria of new rural construction

The Ho Chi Minh Communist Youth Union’s participation in the implementation of economic criteria of new rural construction is a process which the youth knew about their responsibility and obligations in programs of economic and

The study results showed that the Ho Chi Minh Communist Youth Union in Tan Yen district participated in all the cycles in performing of economic criteria, namely: identifying difficulties, needs and problems to be solved; identifying solutions and give plans; contributing resources; performing and constructing the content; monitoring and evaluating performance; achieving management and benefiting from the program of new rural construction In the process of performing the economic criteria of new rural construction, the Ho Chi Minh Communist Youth Union in Tan Yen district was involved in the stages of economic development consisting of constructing economic and social infrastructure; restructuring and creating occupations in economic development; increase income and reduce households’ poverty; renew forms of organizing production The Ho Chi Minh Communist Youth Union’s participation in the performance of economic criteria of new rural construction in Tan Yen district is influenced by internal factors such as leadership and the role of union, responsibilities and the level of awareness of the youth members

Regarding the evaluation and analysis of the influencing factors and suggest solutions, namely: (1) Improve union officials’ capacity; (2) To promote the role of youth in economic and social development; (3) To enhance Vietnam Communist Party's leadership, the management of government for the youth; (4) To renew the operation of the youth unions

1

PHẦN 1 MỞ ĐẦU

1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Xây dựng nông thôn mới (NTM) là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội nhằm thực hiện thắng lợi mục tiêu Nghị quyết 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về Nông nghiệp, Nông dân, Nông thôn Sau 8 năm triển khai, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới đã huy động các đoàn thể quần chúng, cộng đồng, người dân, đặc biệt là thanh niên tham gia xây dựng nông thôn mới Thanh niên được đánh giá là

có sức khỏe và mạnh dạn tham gia các phong trào phát triển kinh tế – xã hội của địa phương, với nhiều nội dung khác nhau: tham gia vào phản biện chính sách của chính quyền khi đưa ra những quyết sách, chủ trương về các tiêu chí xây dựng NTM tại các địa phương, đơn vị; tham gia chuyển giao ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất, tham gia sản xuất và hưởng lợi từ những thành quả từ chương trình nhằm thể hiện trách nhiệm và nghĩa vụ quyền lợi trong đóng góp nguồn lực, thực hiện, giám sát, đánh giá và hưởng lợi

Xác định tầm quan trọng của chương trình mục tiêu quốc gia, Ban Thường

vụ Tỉnh đoàn Bắc Giang đã triển khai Cuộc vận động Tuổi trẻ chung tay xây dựng Nông thôn mới giai đoạn 2011 – 2015 Sau 05 năm triển khai, các cấp bộ Đoàn toàn tỉnh đã cụ thể hóa từng nội dung thành các phong trào “Xung kích, tình nguyện phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng Nông thôn mới”, “Thanh niên thi đua sản xuất kinh doanh giỏi”, “Xung kích xây dựng làng xã xanh – sạch – đẹp”, “Tình nguyện vì cuộc sống cộng đồng”gắn liền với phương châm “Mỗi thanh niên một việc làm tình nguyện; mỗi cơ sở Đoàn một phần việc thiết thực tham gia xây dựng Nông thôn mới, xây dựng văn minh đô thị” đã khẳng định vai trò của thanh niên tham gia vào các khâu từ xác định nhu cầu cho tới hưởng lợi từ chương trình xây dựng Nông thôn mới, thông qua đó nhiều tuyến đường giao thông liên thôn - liên

xã, kênh mương nội đồng, nhà văn hóa, điểm vui chơi, giải trí cho thanh thiếu nhi được sửa chữa và xây dựng, các hộ thanh niên được chuyển giao khoa học kỹ thuật nâng cao chất lượng sản xuất nông nghiệp, nhiều đoàn viên thanh niên được giải quyết việc làm ổn định đời sống; tại các thôn, xóm xuất hiện các tuyến đường thanh niên tự quản sáng xanh sạch đẹp, an toàn đã góp phần nâng cao được vị thế của tổ chức Đoàn trong quần chúng nhân dân, đóng góp tích cực vào công cuộc xây dựng quê hương, đất nước ngày càng giàu mạnh

Trong những năm qua, Tuổi trẻ huyện Tân Yên đã không ngừng phấn đấu

Mặc dù vậy, phong trào Tuổi trẻ Tân Yên chung tay xây dựng Nông thôn mới còn nhiều khó khăn trong công tác triển khai, đặc biệt sự tham gia của tổ chức đoàn thực hiện tiêu chí Kinh tế: thu nhập bình quân đầu người/năm so với bình quân chung của tỉnh; tỷ lệ giúp đỡ hộ thanh niên thoát nghèo; tỷ lệ lao động thanh niên có việc làm thấp; hiệu quả duy trì và phát triển mô hình kinh tế đặc biệt vấn

đề thành lập các tổ hợp tác, hợp tác xã thanh niên giảm dần; vấn đề quy hoạch, xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế; đội ngũ cán bộ đoàn, đoàn viên có trình độ học vấn, kỹ năng nghiệp vụ, khả năng nhạy bén tiếp cận khoa học công nghệ Bên cạnh đó, các phong trào hành động cách mạng của thanh niên chủ yếu mang tính chất vận động tình nguyện, do đó, các hoạt động thanh niên tham gia xây dựng Nông thôn mới chưa được các cấp ủy đảng, chính quyền địa phương đánh giá cao

Từ năm 2010 đến nay, huyện Tân Yên đã thực hiện các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, dự án đầu tư cơ sở hạ tầng nhằm đẩy mạnh tiến độ hoàn thiện tiêu chí xây dựng huyện NTM Đối với tổ chức đoàn chỉ có nghiên cứu về vấn đề giải quyết việc làm cho thanh niên trên địa bàn huyện, chưa có nghiên cứu nào về sự tham gia của thanh niên thực hiện tiêu chí Kinh tế xây dựng nông thôn mới Xuất phát từ những yêu cầu trên, tôi tiến hành nghiên cứu

đề tài “Nghiên cứu sự tham gia của Đoàn thanh niên trong thực hiện tiêu chí

Kinh tế trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang”

- Đề xuất một số giải tăng cường sự tham gia của Đoàn thanh niên huyện Tân Yên trong thực hiện tiêu chí kinh tế trong xây dựng Nông thôn mới

1.3 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU

- Sự tham gia là gì? Vai trò của Đoàn thanh niên trong xây dựng nông

1.4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1.4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Đề tài tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về sự tham gia của Đoàn thanh niên thực hiện tiêu chí kinh tế trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang;

- Đối tượng khảo sát của đề tài là các cán bộ đoàn, đoàn viên thanh niên

- Nghiên cứu đặc điểm, nội dung, hình thức tham gia các nội dung thực

hiện tiêu chí Kinh tế trong xây dựng Nông thôn mới của Đoàn thanh niên huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang

- Các chính sách, chủ trương, giải pháp nhằm tăng cường sự tham gia của Đoàn thanh niên trong xây dựng Nông thôn mới ở huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang

1.5 ĐÓNG GÓP MỚI VỀ MẶT LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

Về mặt lý luận: Hệ thống hoá và luận giải cơ sở lý luận, thực tiễn về sự

tham gia của Đoàn thanh niên trong thực hiện tiêu chí Kinh tế trong xây dựng nông thôn mới Qua đó luận văn đưa ra bốn bài học kinh nghiệm cho Đoàn thanh niên huyện Tân Yên đối với sự tham gia trong thực hiện tiêu chí Kinh tế trong xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Bắc Giang

Về mặt thực tiễn: Luận văn đã tổng hợp một cách khoa học về thực trạng

tham gia của Đoàn thanh niên huyện Tân Yên trong thực hiện tiêu chí Kinh tế trong xây dựng nông thôn mới bao gồm các nội dung: Thu nhập, giảm nghèo, tạo việc làm và phát triển các hình thức tổ chức sản xuất Cùng với việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng, luận văn đã đề xuất bốn nhóm giải pháp khả thi nhằm nâng cao vai trò, trách nhiệm của Đoàn thanh niên huyện Tân Yên trong thực hiện tiêu chí kinh tế trong xây dựng Nông thôn mới Luận văn là tài liệu thiết thực để các nhà khoa học, nhà quản lý, nhất là chính quyền địa phương tham khảo và vận dụng trong thực tế

5

PHẦN 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ SỰ THAM GIA CỦA ĐOÀN THANH NIÊN TRONG THỰC HIỆN TIÊU CHÍ KINH TẾ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI

2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SỰ THAM GIA CỦA ĐOÀN THANH NIÊN TRONG THỰC HIỆN TIÊU CHÍ KINH TẾ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI

2.1.1 Khái niệm, bản chất, hình thức tham gia của Đoàn Thanh niên thực hiện tiêu chí Kinh tế trong xây dựng nông thôn mới

2.1.1.1 Một số khái niệm liên quan

a Sự tham gia

Theo cách hiểu chung thì tham gia là góp phần hoạt động của mình vào

một hoạt động, một tổ chức chung nào đó Cách hiểu này tương đối đơn giản và không khái quát được bản chất, nội dung của tham gia trong tổng thể các mối quan hệ của nó, đặc biệt là trong phát triển cộng đồng Theo quan điểm của các nhà nghiên cứu phát triển, tham gia (Participation) là một triết lý đặc biệt quan trọng trong nghiên cứu phát triển cộng đồng Oakley P (1989) cho rằng tham gia

là một quá trình tạo khả năng nhạy cảm của người dân và làm tăng khả năng tiếp thu và năng lực của người dân nhằm đáp ứng các nhu cầu phát triển cũng như khích lệ các sáng kiến địa phương Quá trình này hướng tới sự tăng cường năng lực tự kiểm soát các nguồn lực và tổ chức điều hành trong những hoàn cảnh nhất định Tham gia bao hàm việc ra quyết định, thực hiện, phân chia lợi ích và đánh giá các hoạt động phát triển của người dân (Nguyễn Ngọc Hợi, 2003)

Về mặt nội dung và hình thức của tham gia, chúng là sự nhận biết và chuyển hoá của nhau nên việc phân biệt thường mang tính tương đối Liên quan đến nội dung và hình thức tham gia có hai quan điểm cơ bản như sau:

- Sự tham gia có ba mức độ: 1) Tham gia là một phương tiện để tạo ra các điều kiện dễ dàng cho việc thực hiện các can thiệp từ bên ngoài vào; 2) Tham gia là một phương tiện để dung hoà trong quá trình ra quyết định và tạo lập chính sách cho các can thiệp từ bên ngoài vào; 3) Tham gia là một mục đích tự thân để các cộng đồng có quyền tiếp cận và kiểm soát các nguồn lực và ra quyết định Tham gia tự nó

là mục đích chứ không phải là phương tiện Cộng đồng tự xác định và thay đổi các giải pháp cho các nhu cầu phát triển của mình (Nguyễn Ngọc Hợi, 2003)

Với những mức độ và khía cạnh phát triển khác nhau cho thấy nội dung tham gia của cộng đồng không chỉ đa dạng mà còn có hàm chứa tính vận động cao Nó có thể là một hay một chuỗi các hoạt động hướng tới sự phát triển có mục đích của cộng đồng Hình thức là biểu hiện của nội dung song sự tham gia là một quá trình nên đánh giá hình thức tham gia thường mang tính tương đối tại những thang bậc, mức độ xác định khác nhau Mỗi mức độ tham gia có thể có 1 hay nhiều hình thức song nhìn chung có thể khái quát theo các hình thức sau:

- Hình thức bị động: Cộng đồng được tiếp nhận thông tin một chiều từ bên ngoài vào

- Hình thức cung cấp thông tin: Cộng đồng cung cấp thông tin của mình cho các đối tượng bên ngoài thông qua việc trả lời câu hỏi

- Hình thức tham khảo ý kiến (tham gia bằng cách tư vấn): Phạm vi và đối tượng của hình thức này hẹp, đòi hỏi các chủ thể tư vấn phải có kiến thức và sự tổng hợp, phân tích và suy luận nhất định Hình thức này giúp các quyết định có

7

được sự ủng hộ của cộng đồng

- Vì lợi ích: Sự tham gia xuất phát từ lợi ích của chính cộng đồng Đây là hình thức rất quan trọng để có thể thu hút tốt nhất sự tham gia của cộng đồng cũng như mang lại hiệu quả thiết thực cho các hoạt động phát triển

- Vì nhiệm vụ: Sự tham gia tạo nên quyền lực của cộng đồng, một dạng đặc biệt của lợi ích (lợi ích tiềm năng) Trong thực tế nó thể hiện sự phân cấp, trao quyền cho cộng đồng, ví dụ như lựa chọn mục tiêu, phân bổ nguồn lực, tổ chức thực hiện các kế hoạch, giám sát, kiểm tra, đánh giá hoạt động

- Tương hỗ: Là tổng hợp của các loại hình tham gia Nó có tác động tương

hỗ, đảm bảo phát huy và kết hợp các nguồn lực cộng đồng theo hình thái sức mạnh tập thể Nó có ảnh hưởng chi phối tới cả quá trình phát triển chung trên cơ

sở tác động tới tổ chức, cộng đồng bên ngoài hay các lực lượng xã hội khác

Sự tham gia giúp cộng đồng tự nâng cao năng lực khám phá và giải quyết các vấn đề thực tiễn quan tâm Đây là cơ sở quan trọng thúc đẩy quá trình phát triển của chính cộng đồng Tuy nhiên, sự tham gia chỉ có ý nghĩa khi cộng đồng

có một số quyền năng nhất định để có thể kiểm soát và tự quyết định những vấn

đề phát triển đó Do vậy, tăng cường sự tham gia thường đi đôi với trao quyền kiểm soát và quyết định cho cộng đồng

b Chương trình xây dựng nông thôn mới

Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới là một chương trình tổng thể về phát triển kinh tế - xã hội, chính trị và an ninh quốc phòng xây dựng và triển khai trên phạm vi nông thôn toàn quốc Căn cứ Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn (ngày 5 tháng 8 năm 2008), Quyết định phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 - 2020 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt ngày 4 tháng 6 năm

2010, với mục tiêu: Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa Cụ thể: đến năm 2015 có 20% số xã đạt tiêu chuẩn nông

8

thôn mới và đến năm 2020 có 50% số xã đạt tiêu chuẩn nông thôn mới theo Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới (Chính phủ, 2010)

c Tiêu chí Kinh tế trong xây dựng nông thôn mới

Theo quyết định 491/QĐ-TTg, ngày 14/6/2010 của Thủ tướng Chính phủChương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới gồm 11 nội dung thực hiện 19 tiêu chí:

1 Quy hoạch xây dựng nông thôn mới: đạt yêu cầu tiêu chí số 01 của Bộ tiêu chí quốc gia nông thôn mới Đến năm 2011, cơ bản phủ kín quy hoạch xây dựng nông thôn trên địa bàn cả nước làm cơ sở đầu tư xây dựng nông thôn mới, làm cơ sở để thực hiện mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn

4 Giảm nghèo và an sinh xã hội: đạt yêu cầu tiêu chí số 11 của Bộ tiêu chí quốc gia nông thôn mới;

5 Đổi mới và phát triển các hình thức tổ chức sản xuất có hiệu quả ở nông thôn: đạt yêu cầu tiêu chí số 13 của Bộ tiêu chí quốc gia nông thôn mới Đến

2015 có 65% số xã đạt chuẩn và đến 2020 có 75% số xã đạt chuẩn

6 Phát triển giáo dục - đào tạo ở nông thôn

7 Phát triển y tế, chăm sóc sức khỏe cư dân nông thôn

8 Xây dựng đời sống văn hóa, thông tin và truyền thông nông thôn

9 Cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn

10 Nâng cao chất lượng tổ chức Đảng, chính quyền, đoàn thể chính trị -

xã hội trên địa bàn

11 Giữ vững an ninh, trật tự xã hội nông thôn

Căn cứ quyết định 342/QĐ- TTg ngày 20/02/2013 của Thủ tướng Chính phủ về việc sửa đổi tiêu chí của Bộ tiêu chí Quốc gia về xây dựng nông thôn mới Theo đó, 5 tiêu chí được sửa đổi là tiêu chí số 7 về chợ giao thông, tiêu chí số 10

9

về thu nhập, tiêu chí số 12 về cơ cấu lao động, tiêu chí số 14 về giáo dục và tiêu chí số 15 về y tế Theo đó, bộ tiêu chí về xây dựng nông thôn mới cho các xã thuộc các tỉnh Trung du, miền núi phía bắc (trong đó, có tỉnh Bắc Giang) gồm:

Bảng 2.1 Bộ tiêu chí xây dựng nông thôn mới các xã thuộc tỉnh Trung du,

miền núi phía Bắc

STT Tên tiêu chí Nội dung tiêu chí Chỉ tiêu

II Hạ tầng kinh tế - xã hội

2 Giao thông Tỷ lệ km đường trục xã, liên xã được nhựa hóa

hoặc bê tông hóa đạt chuẩn theo cấp kỹ thuật của

Bộ giao thông vận tải

100%

Tỷ lệ đường trục thôn, xóm được cứng hóa đạt chuẩn theo cấp ký thuật của Bộ giao thông vận tải

50%

Tỷ lệ km đường ngõ, xóm sạch và không lầy lội vào mùa mưa

100% (50% cứng hóa)

Tỷ lệ km đường trục chính nội đồng được cứng hóa, xe cơ giới đi lại thuận tiện

4 Điện Hệ thống điện đảm bảo an toàn của ngành điện Đạt

Tỷ lệ hộ sử dụng điện thường xuyên, an toàn từ các nguồn điện

95%

5 Trường học Tỷ lệ trường học các cấp: mầm non, mẫu giáo,

tiểu học, trung học cơ sở có vật chất đạt chuẩn quốc gia

70%

7 Chợ nông thôn Chợ theo quy hoạch, đạt chuẩn theo quy định Đạt

Tỷ lệ hộ có nhà ở đạt chuẩn Bộ xây dựng 75%

III Kinh tế và tổ chức sản xuất

10 Thu nhập Thu nhập bình quân đầu người khu vực nông

thôn (triệu đồng/ người/năm) Năm 2012: 13 triệu đồng/ người Năm 2015: 18 triệu đồng/

người Năm 2020: 35 triệu đồng/người

IV Văn hóa – xã hội – môi trường

Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp THCS được tiếp tục học trung học (phổ thông, bổ túc, học nghề)

70%

16 Văn hóa Xã có từ 70% số thôn, bản trở lên đạt tiêu chuẩn

làng văn hóa theo quy định của Bộ văn hóa thể thao và du lịch

Đạt

17 Môi trường Tỷ lệ người dân được sử dụng nước sạch hợp vệ

sinh theo quy chuẩn quốc gia

70%

Vậy, tiêu chí Kinh tế trong xây dựng nông thôn mới bao gồm các tiêu chí

số 2, 3, 4, 7, 10, 11, 12, 13: giao thông, Thủy lợi, Điện, Chợ nông thôn, thu nhập,

tỷ lệ hộ nghèo, cơ cấu lao động, hình thức tổ chức sản xuất

d Sự tham gia của Đoàn thanh niên thực hiện tiêu chí Kinh tế trong xây dựng nông thôn mới

Để thực hiện thành công một chương trình mang tính xã hội dù lớn hay nhỏ đều cần đến sự tham gia của cộng đồng Do vậy để xây dựng nông thôn mới

và đưa chương trình xây dựng nông thôn mới đi đến thành công không thể thiếu được sự tham gia của cộng đồng; trong đó có sự tham gia của lực lượng thanh niên, mà tổ chức Đoàn Thanh niên đóng vai trò nòng cốt cho sự tham gia của lực lượng này Từ đó có thể hiểu sự tham gia của Đoàn Thanh niên vào xây dựng nông thôn mới là việc góp phần các hoạt động của tổ chức Đoàn Thanh niên vào các hoạt động xây dựng nông thôn mới

Sự tham gia của thanh niên thực hiện tiêu chí Kinh tế trong xây dựng

12

NTM là quá trình thanh niên được biết về trách nhiệm và nghĩa vụ của họ khi tham gia các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, được bàn và phản biện những vấn đề chính quyền quyết định đến lợi ích và nhu cầu của họ, được đóng góp nguồn lực, được thực hiện, giám sát, đánh giá và hưởng lợi từ chương trình

2.1.1.2 Bản chất sự tham gia của thanh niên thực hiện tiêu chí Kinh tế trong xây dựng nông thôn mới

Thanh niên là lực lượng xã hội hùng hậu, có sức khoẻ, có trình độ học vấn, có tiềm năng sáng tạo, có khả năng tiếp cận và làm chủ khoa học hiện đại sự tham gia của thanh niên trong xây dựng nông thôn mới để:

- Thể hiện quyền làm chủ thực sự trong các hoạt động xây dựng nông thôn mới

- Thực hiện quyền dân chủ ở cơ sở

- Hạn chế sự thất bại có thể xảy ra khi không đáp ứng đúng nhu cầu cấp thiết khi phát triển nông thôn

- Tăng tính bền vững cho chương trình xây dựng NTM

- Khai thác hiệu quả các nguồn lực của cộng đồng

- Tạo cơ hội cho thanh niên tự nâng cao năng lực xã hội

Thanh niên tham gia vào các chương trình dự án phát triển Kinh tế có nghĩa là họ đang thực thi dân chủ cơ sở hoặc chính là thanh niên:

- Có quyền được biết một cách tường tận, rõ ràng những gì có liên quan mật thiết và trực tiếp đến đời sống của họ

- Được tham dự các buổi họp, tự do phát biểu, trình bày ý kiến, quan điểm

và thảo luận các vấn đề của cộng đồng

- Được cùng quyết định, chọn lựa các giải pháp hay xác định các vấn đề

ưu tiên của cộng đồng

- Có trách nhiệm cùng mọi người đóng góp công sức, tiền của để thực hiện các hoạt động đem lại lợi ích chung

- Thanh niên cùng với người dân lập kế hoạch, quản lý điều hành, kiểm tra giám sát, đánh giá các chương trình, dự án phát triển cộng đồng

Sự quyết định và tự quản của thanh niên được đánh giá ở mức độ cao bởi

lẽ nó thể hiện tăng năng lực, quyền lực dân chủ của mọi tầng lớp trong xã hội Mang tính bền vững vì người dân thể hiện vai trò làm chủ với trách nhiệm cao của mình

- Thanh niên biết: Thanh niên có quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm triển

khai thực hiện các nội dung phát triển Kinh tế tại địa phương Từ sự hiểu biết của tầng lớp thanh niên về những kiến thức bản địa, những kiến thức xã hội, tiếp cận KHCN có thể đóng góp quy hoạch phát triển hạ tầng Kinh tế – môi trường nông thôn phù hợp với nhu cầu thực tiễn và đảm bảo theo tiêu chuẩn mới bộ tiêu chí xây dựng nông thôn mới ban hành

- Thanh niên bàn: Thanh niên tham gia bàn các chương trình, kế hoạch

phát triển kinh tế - xã hội, đề xuất các chương trình hành động góp phần phát triển Kinh tế như lựa chọn mô hình chuyển đổi cơ cấu cây trồng, chăn nuôi, mô hình sản xuất kinh doanh tập thể, đầu tư xây dựng công trình phúc lợi công cộng, các thức thi công công trình, các mức đóng góp, phương thức quản lý tài chính,… thực hiện tiêu chí xây dựng nông thôn mới

- Thanh niên đóng góp: là một yếu tố không chỉ ở phạm trù vật chất, tiền

bạc mà còn ở cả phạm trù nhận thức về quyền sở hữu và tính trách nhiệm, tăng tính tự giác của từng ĐVTN trong cộng đồng Hình thức đóng góp có thể bằng tiền, sức lao động, vật tư tại chỗ hoặc đóng góp bằng trí tuệ

- Thanh niên làm: chính là sự tham gia lao động trực tiếp từ cùng người dân

vào các hoạt động PTNT như: tuyên truyền vận động người dân thực hiện chủ trương chính sách xây dựng nông thôn mới, xung kích đảm nhận các hạng mục công trình phát triển hạ tầng Kinh tế – môi trường, xung kích đi đầu xây dựng các mô hình kinh

tế mới, xây dựng đời sống văn hóa nông thôn, giữ gìn an ninh trật tự, xây dựng tổ chức Đoàn tham gia xây dựng Đảng và chính quyền nhân dân

- Thanh niên kiểm tra: Để thực hiện các quy chế dân chủ cơ sở của Đảng

và Nhà nước nói chung và nâng cao hiệu quả chất lượng công trình Ở những công trình có nhiều bên tham gia, sự kiểm tra, giám sát của cộng đồng hưởng lợi

có tác động tích cực trực tiếp đến chất lượng công trình và tính minh bạch trong việc sử dụng các nguồn lực của Nhà nước và của người dân vào xây dựng, quản

14

lý và vận hành công trình Thanh niên là đội ngũ tri thức trẻ, hiểu biết được nhân dân tin tưởng và giao phó nhiệm vụ thành viên Ban kiểm tra, giám sát và đánh giá quá trình triển khai

- Thanh niên quản lý: Thanh niên tham gia thành viên Ban quản lý, giám

sát thực hiện xây dựng NTM thôn xóm Trực tiếp giúp người dân quản lý các khâu thi công công trình, phản ánh các nội dung phát sinh, không đúng kế hoạch tới người dân và cơ quan quản lý, từ đó cùng tham gia tìm biện pháp khắc phục

Hình 2.1 Các hình thức tham gia của thanh niên trong xây dựng NTM

(Nguồn: Ban Bí thư Trung ương Đoàn, 2011)

- Thanh niên hưởng lợi: Với vai trò là nhóm hưởng lợi trực tiếp và nhóm

hưởng lợi gián tiếp Thanh niên cải thiện đời sống vật chất, nâng cao hoạt động thu hút tập hợp thanh niên của tổ chức đoàn và góp phần phát triển Kinh tế - môi trường tại địa phương

Có thể nói, sự tham gia của thanh niên thực hiện tiêu chí Kinh tế trong xây dựng nông thôn mới là phương tiện hữu hiệu để huy động sức mạnh tổng hợp của địa phương, tổ chức và vận dụng năng lực, sự khôn ngoan, tính sáng tạo của quần chúng vào hoạt động xây dựng nông thôn mới Giúp xác định nhu cầu ưu tiên của cộng đồng và tiến hành những hoạt động phát triển để đáp ứng những nhu cầu này Giúp cho việc xây dựng nông thôn mới được thừa nhận, khuyến khích thanh niên và nhân dân đóng góp nguồn lực thực hiện và đảm bảo phát triển Kinh tế bền vững Mặt khác trong điều kiện nguồn lực hỗ trợ của Nhà nước cho phát

Đóng

Kiểm tra, giám sát Bàn

Quản lý Biết

THANH NIÊN

HƯỞNG LỢI

2.1.2 Vai trò của Đoàn Thanh niên tham gia thực hiện tiêu chí Kinh tế trong xây dựng nông thôn mới

Thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 - 2020, Ban Bí thư Trung ương Đoàn đã ban hành Kế hoạch số

308KH/TWĐTN ngày 22/7/2011 về việc triển khai Phong trào “Tuổi trẻ chung tay xây dựng nông thôn mới”, với 7 nội dung thanh niên tham gia xây dựng nông

thôn mới (Ban Bí thư Trung ương Đoàn, 2011):

- Tổ chức tuyên truyền các chủ trương, chính sách xây dựng nông thôn mới và các hoạt động Tuổi trẻ chung tay xây dựng NTM

- Tham gia xây dựng hạ tầng, cảnh quan và BVMT nông thôn

- Tham gia phát triển kinh tế ở nông thôn

- Tham gia xây dựng đời sống văn hoá ở nông thôn

- Tham gia giữ gìn an ninh, trật tự trên địa bàn nông thôn

- Tham gia xây dựng tổ chức Đoàn, tham gia xây dựng Đảng, chính quyền nhân dân

- Tổ chức các đội trí thức trẻ tình nguyện tham gia xây dựng NTM

Từ nội dung hoạt động trên vai trò của Đoàn thanh niên tham gia thực hiện tiêu chí Kinh tế trong xây dựng nông thôn mới thể hiện cụ thể như sau:

Thứ nhất, từng đoàn viên thật sự là người tuyên truyền viên trong quá

trình xây dựng nông thôn mới, trước hết vận động gia đình, hàng xóm hiểu rõ được vai trò quan trọng trong tiến trình xây dựng nông thôn mới, mỗi gia đình có đoàn viên thanh niên đi đầu trong các hoạt động xây dựng NTM như: tích cực gia tăng phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập cho bản thân và hộ gia đình, tham gia đóng góp nguồn lực xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn,

Thứ hai, đội ngũ thanh niên là lực lượng lao động trẻ, có sức khỏe, năng

động, ham học hỏi nâng cao trình độ, nhạy bén và thích nghi với xu thế phát triển, đặc biệt là chuyển giao khoa học kỹ thuật trong sản xuất nông lâm nghiệp

Do đó, thanh niên có vai trò quan trọng trong việc xác định nhu cầu, giải pháp,

16

phản biện, lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, đóng góp nguồn lực,

Thứ ba, đội ngũ dân vận trẻ đối trong việc triển khai các chủ trương,

chính sách về xây dựng NTM: vận động nông dân hiến đất và góp ngày công để xây dựng cơ sở hạ tầng Kinh tế nông thôn mới; tham gia kiểm tra giám sát tình hình đầu tư cơ sở hạ tầng; tích cực tham gia phát triển sản xuất; vận động nông dân liên kết hình thành các tổ hợp tác, hợp tác xã để giúp đỡ, hỗ trợ nông dân đầu vào, đầu ra được thuận lợi; tích cực vận động nông dân áp dụng các kiến thức về khoa học kỹ thuật để sản xuất ra các sản phẩm an toàn; đẩy mạnh hỗ trợ phát triển các ngành nghề; hỗ trợ vay vốn tín dụng để phát triển sản xuất, xây dựng các công trình hầm biogas, nhà vệ sinh, …

2.1.3 Đặc điểm sự tham gia của Đoàn Thanh niên thực hiện tiêu chí Kinh tế trong xây dựng Nông thôn mới

Đặc điểm sự tham gia của Đoàn thanh niên thực hiện nhóm tiêu chí Kinh

tế trong xây dựng nông thôn mới (Ban Bí thư Trung ương Đoàn, 2011):

- Sự nhiệt tình: “Thanh niên luôn sẵn sàng cống hiến với tinh thần vô tư trong sáng nhất” tức là họ luôn chủ động tham gia các hoạt động dù lớn hay nhỏ,

trong bất kỳ hoàn cảnh nào, luôn hăng say không ngại gian khổ và tận tâm đảm nhận các công trình phần việc thanh niên góp phần xây dựng quê hương giàu mạnh, xã hội dân chủ văn minh

- Tinh thần xung kích đi đầu trong triển khai các hoạt động phát triển kinh tế: là lực lượng tiên phong, gương mẫu trong thực hiện các chủ trương, chính sách phát triển kinh tế xã hội của địa phương

- Sự sáng tạo: dám đưa ra các ý tưởng sáng tạo, đổi mới phương pháp triển khai các hoạt động phát triển kinh tế xã hội tại địa phương; tiên phong tham gia thực hiện các chính sách mới trong xây dựng nông thôn mới

- Sự nhạy bén: Chủ động tìm tòi, học hỏi, giao lưu và tiếp cận thông tin mới từ đó lựa chọn con đường lập thân lập nghiệp ổn định đời sống, làm giàu cho quê hương; nhạy bén trong công việc đối mới cách thức thực hiện góp phần nâng cao chất lượng tổ chức đoàn và xây dựng hình tượng thanh niên trẻ trong thời kỳ hội nhập

Sự tham gia của thanh niên luôn gắn liền với các hoạt động triển khai xây dựng NTM có sự tham gia của người dân, thanh niên có vai trò là cầu nối tuyên truyền các chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước tới người

2.1.4.1 Sự tham gia của Đoàn Thanh niên trong thực hiện chỉ tiêu Thu nhập

Đoàn thanh niên các cấp có nhiều phong trào hoạt động sôi nổi, thiết thực

và hiệu quả Đặc biệt nhiều phong trào xung kích đã hướng về nông thôn khơi dậy tinh thần xung kích, vượt khó của thanh niên góp phần chung tay xây dựng nông thôn mới Thông qua các mô hình, hình thức hoạt động như phong trào “Đồng hành với thanh niên lập thân lập nghiệp”, “Xung kích phát triển kinh tế- xã hội và bảo vệ Tổ quốc”… Đoàn thanh niên cùng các cấp, các ngành đã hỗ trợ thanh niên trong các hoạt động như chuyển giao kiến thức, kỹ thuật chăn nuôi, trồng trọt; hỗ trợ vốn vay để phát triển sản xuất, kinh doanh; phối hợp đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho lao động trẻ qua đó nâng cao chất lượng hoạt động công tác Đoàn góp phần thực hiện tốt cuộc vận động “Tuổi trẻ chung tay xây dựng nông thôn mới” do trung ương Đoàn phát động

2.1.4.2 Sự tham gia của Đoàn Thanh niên trong thực hiện chỉ tiêu Hộ nghèo

Giảm nghèo và an sinh xã hội là một trong những nội dung hoạt động của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh được triển khai đồng bộ trong những năm qua với sự tham gia tích cực của đông đảo đoàn viên thanh niên Với phương châm “Mỗi thanh niên, mỗi cơ sở Đoàn có ít nhất một hoạt động tình nguyện góp phần bảo đảm an sinh xã hội” Với các phong trào của Đoàn như “Mùa hè tình nguyện”,

“Tình nguyện mùa đông”, “Xuân tình nguyện”, Đoàn thanh niên đã phối hợp cùng các ban, ngành, đoàn thể, vận động các tổ chức, các nhà hảo tâm tổ chức nhiều hoạt động như: Xây dựng nhà nhân ái, nhà bán trú, sân chơi miễn phí, tặng

sổ tiết kiệm, học bổng; tổ chức khám bệnh, phát thuốc, tư vấn chăm sóc sức khỏe, mổ mắt miễn phí; tặng quà, quyên góp quần áo, chăn ấm, đồ dùng học tập cho các gia đình chính sách, cựu thanh niên xung phong, thanh thiếu nhi và đồng

18

bào khó khăn vùng cao, vùng sâu, vùng xa, vùng bị thiên tai bão lũ Những hoạt động này góp phần làm phong phú công tác Đoàn và phong trào thanh niên, đóng góp tích cực vào công tác giảm nghèo và an sinh xã hội, phát triển kinh tế - xã hội của địa phương”

2.1.4.3 Sự tham gia của Đoàn Thanh niên trong thực hiện chỉ tiêu Tỷ lệ lao động có việc làm thường xuyên

Xây dựng và thực hiện có hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia về việc làm cho thanh niên Tạo điều kện thuận lợi cho thanh niên tìm việc làm và

tự tạo việc làm thông qua các hoạt động của chương trình Đẩy mạnh xuất khẩu lao động theo chương trình mục tiêu, tập trung đào tạo nghề, ngoại ngũ và sự hiểu biết về pháp luật văn hóa cho thanh niên tham gia xuất khẩu lao động

Đẩy mạnh phát triển dạy nghề cho thanh niên gắn với thực hiện chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của khu vực và địa phương Lồng ghép chương trình dạy nghề với chương trình giải quyết việc làm cho thanh niên, chương trình xóa đói giảm nghèo và các chương trình ngắn hạn, phổ cập nghề cho thanh niên, thanh niên dân tộc thiểu số, thanh niên vùng chuyển đổi mục đích sử dụng đất để chuyển đổi cơ cấu ngành nghề và cơ cấu lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ Đa dạng hóa đào tạo nghề cho thanh niên phù hợp với đối tượng, đồng thời rà soát, qui hoạch lại năng lực của các cơ sở dạy nghề hiện có, điều chỉnh quy hoạch mạng lưới dạy nghề trên địa bàn cho phù hợp với nhu cầu lao động có tay nghề để phát triển kinh tế - xã hội của khu vực và địa phương

Tập trung phát triển các lĩnh vực tạo nhiều việc làm và thu hút lao động trẻ Phát triển kinh tế nhiều thành phần, đẩy mạnh việc lấp đầy các khu, cụm công nghiệp tập trung, phát triển dịch vụ, nhất là thương mại và du lịch, mở rộng các trung tâm thương mại - dịch vụ lớn, phát triển dịch vụ du lịch, nhất là du lịch sinh thái, du lịch lịch sử, văn hóa làng nghề, kinh tế trang trại, kinh tế vườn rừng, khôi phục các ngành nghề truyền thống gắn với chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu vật nuôi, cây trồng và xây dựng cơ sở kết cấu hạ tầng Đồng thời nghiên cứu

và sớm hình thành các làng thanh niên lập nghiệp, các mô hình hợp tác xã, mô hình trang trại trẻ nhằm phát huy vai trò xung kích của thanh niên tham gia phát triển kinh tế - xã hội gắn với đảm bảo an ninh quốc phòng và giải quyết việc làm cho thanh niên, xóa đói giảm nghèo, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phân bố lại lao động và dân cư, xây dựng mô hình kinh tế hộ phát triển bền vững

19

2.1.4.4 Sự tham gia của Đoàn Thanh niên trong thực hiện chỉ tiêu Hình thức

tổ chức sản xuất

Có thể khẳng định, thanh niên là một lực lượng quan trọng góp phần đáng

kể trong việc tạo ra của cải vật chất cho gia đình và xã hội; là lực lượng xung kích trong các phong trào thi đua xây dựng quê hương ngày càng văn minh giàu đẹp Trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thanh niên có trình độ và tay nghề ngày càng cao, được trau dồi các kỹ năng nghề nghiệp, không ngừng phấn đấu vươn lên đáp ứng nhu cầu của quá trình đổi mới Nhiều thanh niên đã tích cực tiếp thu, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, góp phần không nhỏ vào sự phát triển kinh tế - xã hội khu vực nông thôn

Hỗ trợ thanh niên xây dựng và phát triển tổ hợp tác thanh niên, tổ tiết kiệm và vay vốn, các mô hình liên kết phát triển kinh tế phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, như: hợp tác xã thanh niên, tổ dịch vụ thanh niên, trang trại trẻ, các mô hình tổ hợp tác, làng thanh niên Đồng thời, phát huy tính năng động, sáng tạo của thanh niên để xây dựng những mô hình phát triển kinh tế phù hợp khác

- Thường xuyên tổ chức hoạt động tuyên dương, vinh danh các điển hình thanh niên vượt khó làm giàu thông qua trao các giải thưởng, liên hoan thanh niên làm kinh tế giỏi, gặp gỡ điển hình thanh niên tiên tiến làm theo lời Bác…

2.1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của Đoàn thanh niên trong xây dựng Nông thôn mới

2.1.5.1 Công tác chỉ đạo triển khai từ đoàn cấp trên

Công tác tổ chức của Đoàn có ảnh hưởng lớn đến sự tham gia của thanh niên trong thực hiện chương trình nông thôn mới Tổ chức Đoàn có vào cuộc, triển khai các nội dung trong chương trình nông thôn mới thì đoàn viên, thanh niên – với tư cách là thành viên của tổ chức mới có sự tham gia vào việc thực hiện chương trình Đối với việc thực hiện Chương trình nông thôn mới, Trung ương Đoàn đã phát động kế hoạch “Tuổi trẻ chung tay xây dựng nông thôn mới” Căn cứ vào kế hoạch này, các tỉnh, thành Đoàn xây dựng kế hoạch triển khai đến tận cấp cơ sở về các nội dung mà thanh niên có thể tham gia trong xây dựng nông thôn mới tại địa phương Sự chỉ đạo của Đoàn cấp trên có sát sao hay không, quá trình triển khai thực hiện của Đoàn cấp dưới đến cơ sở có sáng tạo, sát với thực

tế hay không có ảnh hưởng rất lớn đến sự tham gia của thanh niên trong thực

20

hiện chương trình nông thôn mới

Bên cạnh đó, người lãnh đạo, thủ lĩnh của Đoàn cũng có vai trò rất quan trọng đối với sự tham gia của thanh niên trong xây dựng nông thôn mới Người lãnh đạo có năng lực về phát triển nông thôn, về tổ chức các hoạt động tại nông thôn, có lòng nhiệt tình, trách nhiệm và tâm huyết thì việc triển khai các nội dung của tổ chức Đoàn trong xây dựng nông thôn mới, chỉ đạo đoàn viên, thanh niên tham gia các hoạt động trong chương trình nông thôn mới sẽ có nhiều thuận lợi

2.1.5.2 Năng lực của Đoàn Thanh niên

Đây là yếu tố được đánh giá là có ảnh hưởng lớn tới sự tham gia của cộng đồng trong việc xây dựng Nông thôn mới Bộ phận không nhỏ thanh niên vẫn còn tâm lý ỷ lại, trông chờ, coi xây dựng Nông thôn mới là nhiệm vụ của chính quyền địa phương Đây là tâm lý chung của đại bộ phận thanh niên và người dân nông thôn, đặc biệt ở những vùng kinh tế chậm phát triển, vùng sâu, vùng xa Hoạt động xây dựng Nông thôn mới diễn ra và thu được kết quả là các công trình xây dựng, các tổ nhóm khuyến nông… tạo lợi ích cho thanh niên và người dân nhưng

để thu hút toàn bộ người dân vào suốt quá trình hoạt động vẫn rất khó khăn

2.1.5.3 Yếu tố Đoàn viên thanh niên

Trong nhiều nghiên cứu khác cũng cho thấy điều kiện kinh tế gia đình ảnh hưởng đến sự tham gia của thanh niên trong các họat động phát triển Trong khuôn khổ nghiên cứu về sự tham gia Cohen và Uphoff (1979) đã liệt kê các đặc trưng hộ gia đình ảnh hưởng tới sự tham gia Đó là : độ tuổi, giới tính, tình trạng hôn nhân, điều kiện kinh tế, quan hệ xã hội, và vv Trong nghiên cứu khác, W Alters và các cộng sự (1999) thấy rằng lịch sử di dân và định cư của hộ gia đình cũng ảnh hưởng tới sự tham gia Các đặc trưng tự nhiên của bất kì của dự án nào cũng không đủ để huy động sự tham gia của thanh niên, nếu không có cơ sở nghiên cứu về các yếu tố chính trị, kinh tế và văn hóa xã hội, lịch sử và nếu không thuyết phục và cho phép thanh niên tham gia phát triển Poudyal (1990) trong luận án của ông về " liên quan của người dân với phát triển huyện thông qua việc phân cấp ở Nêpan", kết luận rằng có 6 yếu tố là: điều kiện kinh tế, giáo dục/đào tạo, địa vị, cấu trúc tuổi, số nguời trong hộ, thuộc tổ chức nào có ảnh hưởng tới năng lực tham gia của người dân Mô hình trong nghiên cứu của ông giả thiết rằng sự tham gia bị tác động bởi phạm vi, năng lực, nhu cầu và những lợi ích

21

2.1.5.4 Sự tạo điều kiện của các cấp uỷ Đảng, chính quyền

Đây là một trong số những yếu tố quyết định đến sự tham gia của thanh niên trong việc thực hiện chương trình nông thôn mới Đối với cấp uỷ Đảng chính quyền quan tâm đến sự tham gia của thanh niên trong thực hiện chương trình nông thôn mới, và Đoàn thanh niên ở địa phương đó có sự chủ động trong tham mưu, có thể tạo điều kiện bằng việc đề ra nghị quyết chuyên đề về sự tham gia của thanh niên trong thực hiện chương trình nông thôn mới tại địa phương Ngược lại, nếu cấp uỷ Đảng chưa thực sự quan tâm đến vấn đề này, thì có thể hạn chế phần nào sự tham gia của thanh niên trong việc thực hiện chương trình

Bên cạnh đó, đối với cán bộ tham gia thực hiện chương trình nông thôn mới tại địa phương, là người gắn bó chặt chẽ nhất với người dân nói chung và thanh niên nói riêng trong quá trình thực hiện các nội dung của chương trình nông thôn mới cũng là người có ảnh hưởng đến sự tham gia của thanh niên Nếu người cán bộ, cơ quan liên quan có phương pháp, kỹ năng và các biện pháp thích hợp để thanh niên tạo các cơ hội cho thanh niên tham gia thực hiện chương trình

có hiệu quả, thì thanh niên sẽ tích cực tham gia nhiều nội dung, nhiều khâu hơn trong quá trình thực hiện chương trình NTM ở địa phương

2.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ SỰ THAM GIA CỦA ĐOÀN THANH NIÊN VÀO XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI

2.2.1 Kinh nghiệm ở một số nước trên thế giới

2.2.1.1 Hàn Quốc phát triển nông thôn từ việc nâng cao vai trò của nông dân thông qua mô hình “Làng mới” (Saemaul Undong)

Hàn Quốc vào những năm đầu 60 vẫn là một nước chậm phát triển, nông nghiệp là hoạt động kinh tế chính với khoảng 2/3 dân số sống ở khu vực nông thôn Nông dân quen với sống trong cảnh nghèo nàn, an phận thủ thường, họ cho rằng nghèo là số phận, là do kết quả lao động của cha ông để lại, do lãnh đạo đất nước thiếu năng lực, nông dân thiếu tinh thần trách nhiệm về bản thân mình mà chỉ đổ tại cho khách quan bên ngoài Những suy nghĩ còn mang tính thụ động và

ỷ lại ở phần đông nông dân cần được thay đổi; do vậy, các chính sách mới phải khơi dậy được niềm tin và tính tích cực đối với việc phát triển nông thôn, khơi dậy tính độc lập, hăng say lao động của đội ngũ nông dân ở khu vực nông thôn là làm thay đổi những suy nghĩ thụ động và ỷ lại ở phần lớn nhân dân sống trong khu vực nông thôn và nâng cao vai trò của họ trong cuộc sống (Đặng Kim Sơn và Phan Sỹ Hiếu, 2001)

22

Mục tiêu chính của chính sách mới là làm cho người dân có niềm tin và trở nên tích cực đối với sự nghiệp phát triển nông thôn, làm việc chăm chỉ, cần

cù, sáng tạo, độc lập và cộng đồng Tổng thống Hàn Quốc phát biểu: ”Nếu chúng

ta có thể tạo ra hay khai thác được tinh thần chăm chỉ, tự vượt khó khăn và hợp tác tiềm ẩn trong mỗi thành viên sống trong khu vực nông thôn, tôi tin tưởng rằng tất cả các làng xã nông thôn sẽ trở thành nơi thịnh vượng để sống Chúng

ta có thể gọi là phương hướng hành động của mô hình Saemaul Undong đó là lời tuyên ngôn của phong trào làng mới” Như vậy, phong trào làng mới nhấn mạnh đến yếu tố quan trọng nhất tạo động lực cho phát triển là “phát triển tinh thần của người nông dân”, lấy kích thích vật chất nhỏ để kích thích tinh thần và qua

đó phát huy nội lực tiềm tàng to lớn của nông dân (Đặng Kim Sơn và Phan Sỹ Hiếu, 2001)

Một số hoạt động của mô hình “làng mới” trong việc nâng cao vai trò của người dân trong việc tham gia xây dựng mô hình:

- Phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, tổ chức từ cơ sở đến Trung ương

Cấp được coi trọng nhất vẫn là cấp cơ sở, việc đầu tiên được tiến hành là

bầu ra một tổ chức ở cấp cơ sở được gọi là “Uỷ ban Phát triển Làng mới”; Uỷ

ban này có khoảng 5 - 10 người, những người này là đại diện cho cộng đồng ở làng và chịu trách nhiệm lập kế hoạch, thực thi các tiểu dự án phát triển nông thôn cho làng mình Ngoài ra ở cấp tỉnh và cấp huyện, thị cũng được thành lập

Uỷ ban này nhằm giúp, hướng dẫn, tư vấn mọi hoạt động cho Uỷ ban Phát triển làng mới và giúp họ trong vấn đề huy động vật lực Khác với các nước khác, chương trình này do tổng thống đứng ra trực tiếp lãnh đạo Bộ trưởng Bộ Nội vụ đứng đầu Uỷ ban điều phối Trung ương với 12 điều phối viên là các Bộ trưởng của các bộ

- Đội ngũ lãnh đạo thôn làm nòng cốt cho chương trình phát triển

Cuộc họp toàn dân mỗi làng bầu ra hai lãnh đạo, một nam và một nữ để lãnh đạo cho phong trào của mình Những người này độc lập với hệ thống chính trị và hành chính ở nông thôn và không được hưởng một khoản trợ cấp nào Nguồn tinh thần chính cho những người này là sự kính trọng của cộng đồng và

sự vận động tinh thần kịp thời từ Chính phủ, những người lãnh đạo tinh thần này không bị một sức ép nào về chính trị hay ảnh hưởng về kinh tế, mà chỉ chịu sự phán xét của nông dân và được cộng đồng tin yêu

23

- Đào tạo cán bộ các cấp theo các mô hình, gắn cả nước với phong trào phát triển nông thôn

Để giảm khoảng cách giữa dân thường và quan chức Chính phủ, cần gắn

bó thực sự cán bộ nhà nước với nhân dân Các quan chức Trung ương được đưa

về và sống cùng với nông dân, lãnh đạo các cấp chính quyền sống với lãnh đạo nông dân; Chính phủ mở các khoá đào tạo ngắn ngày khoảng từ một đến hai tuần, nội dung tuỳ theo nhu cầu từng giai đoạn của sự phát triển, đào tạo chủ yếu

là học theo các mô hình, rút kinh nghiệm từ các mô hình

- Phát huy dân chủ, đưa nông dân tham gia vào quá trình ra quyết định

Nông dân đều tự ra quyết định lựa chọn thứ tự ưu tiên cho mỗi hoạt động, trong đó hoạt động nào được tiến hành trước và hoạt động nào tiến hành sau; họ

tự chịu trách nhiệm trong việc lựa chọn, thực thi và quản lý, giám sát công trình

Để tập hợp hay huy động nhanh, thuận lợi trong sinh hoạt cộng đồng, các làng đã xây dựng hội trường làng của mình Đây là điều kiện cho dân làng gần gũi nhau hơn, có tinh thần đoàn kết hơn khi tham gia sinh hoạt cộng đồng

- Tạo ra một không khí thi đua, tinh thần hăng hái trong làng, xã

Đây là nét nổi bật trong phong trào “Làng mới” của Hàn Quốc Hàng năm

có đánh giá hiệu quả tham gia chương trình và được đánh giá một cách nghiêm túc, công khai Nơi nào thực hiện thành công từng giai đoạn của dự án mới được

hỗ trợ chương trình khác Chủ trương này được Tổng thống công bố chính thức cho toàn dân Địa phương nào cũng muốn vươn lên thành điển hình tốt, họ tự hào

về sự thay đổi và giàu có của làng mình, tình trạng kê khai xã nghèo để được hưởng sự hỗ trợ, đầu tư của nhà nước cũng tự nó mất đi trong các làng

- Nhà nước và nhân dân cùng làm

Nhà nước hỗ trợ vật tư, nhân dân đóng góp công, của; sự giúp đỡ và hỗ trợ của Nhà nước được giảm dần khi quy mô của địa phương và sự tham gia của dân gia tăng Nông dân chủ động trong vấn đề ra quyết định thứ tự ưu tiên trước, sau,

họ tự quyết định các loại thiết kế, chỉ đạo thi công, xây lắp, nghiệm thu, giám sát công trình Hàng năm nhà nước tổ chức các cuộc họp toàn quốc cho lãnh đạo cộng đồng làng, xã tham dự; tại cuộc họp này, người có công được tuyên dương, phát phần thưởng, kể cả tuyên dương anh hùng lao động Đặc biệt Tổng thống là người sáng tác bài hát của phong trào, điều này đã cổ động rộng rãi hơn cho phong trào xây dựng mô hình “làng mới”, người dân càng tự hào và tự tinh hơn

24

- Một số kết quả đạt được từ phong trào “Làng mới”

Bộ mặt nông thôn thay đổi một cách nhanh chóng, sau tám năm các dự án phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn cơ bản được hoàn thành, trong vòng 20 năm rừng đã được che phủ khắp nước và khoảng 84% cây rừng của Hàn Quốc hiện nay là cây rừng đã được trồng trong những năm làm mô hình Trong vòng sáu năm thu nhập bình quân các nông hộ tăng gấp 3 lần, tính thương mại trong sản xuất nông nghiệp tăng; việc xây dựng cơ sở hạ tầng, đường làng, nhà xưởng, hệ thống cung cấp nước, điện, chuyển giao khoa học công nghệ, tích luỹ vốn, đào tạo nhân lực, bảo vệ môi trường, tạo quỹ tiết kiệm trong gia đình, Phong trào Saemaul là một mô hình phát triển nông thôn cho phép hạn chế tối đa thời gian chuyển hoá nông thôn truyền thống thành một nông thôn hiện đại

Sau hơn 30 năm thực hiện phong trào Làng mới, môi trường sống và cuộc sống vật chất của người dân nông thôn đã được cải thiện đáng kể; sản xuất mang tính thương mại Cái được lớn nhất là những người nông dân nghèo đói bắt đầu trở nên tự tin hơn, khu vực nông thôn trở thành xã hội năng động, có khả năng tích luỹ, tự đầu tư và nhờ đó mà có khả năng tự phát triển Thông qua phong trào lao động nông thôn đã được đào tạo cơ bản, điều quan trọng là họ có tác phong công nghiệp, điều này đã đáp ứng được nhu cầu sử dụng lao động cho ngành công nghiệp đòi hỏi kỹ thuật cao hơn

Đầu tư phát triển nông thôn là quá trình lâu dài và tốn kém, để tìm ra biện pháp phát triển rút ngắn được khoảng cách thời gian, đồng thời hạn chế nguồn kinh phí hạn hẹp thì mô hình phong trào Làng mới Saemaul là một trong số những mô hình phát triển nông thôn cần được nghiên cứu và áp dụng một cách có chọn lọc, phù hợp với tình hình thực tế tại nước ta (Đặng Kim Sơn và Phan Sỹ Hiếu, 2001)

2.2.1.2 Kinh nghiệm phát triển nông thôn Trung Quốc - Xí nghiệp Hương Trấn

Trong lĩnh vực nông thôn, Trung Quốc đã hình thành Xí nghiệp Hương Trấn từ năm 1950, trên cơ sở các xí nghiệp, đội sản xuất của công xã nhân dân trước đây Kể từ cuối những năm 1970, Chính phủ Trung Quốc đã đề ra nhiều chính sách để phát triển xí nghiệp Hương Trấn Đầu năm 1997 toàn quốc có khoảng 20 triệu xí nghiệp Hương Trấn, với số lao động là 130 triệu người: trong

đó, xí nghiệp do tập thể quản lý là 1,5 triệu với 60 triệu lao động, 30.000 xí nghiệp Hương Trấn hợp tác, liên doanh với nước ngoài, ngoài ra là các loại xí nghiệp khác do tư nhân hoặc tư nhân liên doanh, liên kết Trung Quốc có 1,2 tỷ

25

dân, trong đó có hơn 900 triệu người sống ở nông thôn, không những lao động nông thôn dư thừa, mà lao động ở thành thị cũng dư thừa Vì vậy, khả năng thu hút lao động ở nông thôn về thành thị là có hạn Sự phát triển của xí nghiệp Hương Trấn không những có thể thu hút được lượng lớn sức lao động dư thừa ở nông thôn, mà còn phù hợp với nhu cầu phát triển nhiều tầng nấc của lực lượng sản xuất trong quá trình công nghiệp hoá nông thôn (Hoàng Thế Anh, 2010)

Xí nghiệp Hương Trấn là một loại hình xí nghiệp kinh tế do nông dân tự nguyện thành lập lên ngay tại quê hương của mình trên cơ sở sử dụng lợi thế về nguồn tài nguyên, lao động và các nguồn lực kinh tế khác dưới sự quản lý của chính quyền các cấp, sự lãnh đạo của đảng và quan tâm giúp đỡ của nhà nước

Xí nghiệp Hương Trấn là một hình thức mới của công nghiệp hóa nông thôn, đã đẩy mạnh tốc độ công nghiệp hóa đất nước, làm giảm chênh lệch về thu

nhập giữa nông thôn và thành thị Tuy vậy, Trung Quốc rất chú ý phát triển nông nghiệp, lấy sản xuất nông nghiệp là chính và lấy xí nghiệp Hương Trấn làm trụ cột để phát triển nông nghiệp và nông thôn

Sức lao động ở nông thôn có thể lưu động tự do giữa các ngành, điều đó tạo điều kiện cần thiết cho việc tổ hợp tốt hơn các yếu tố sản xuất ở nông thôn Các ngành phi nông nghiệp, nơi hiệu quả lưu chuyển vốn và sức lao động tương đối cao, là nguyên nhân quan trọng để các xí nghiệp Hương Trấn phát triển rầm

rộ Xí nghiệp Hương Trấn có cơ chế vận hành phù hợp với yêu cầu của kinh tế thị trường nên nó mới mở ra được cho mình một khoảng không gian sinh tồn, phát triển, lớn mạnh trong lĩnh vực phi nông nghiệp, nơi có rất nhiều xí nghiệp quốc doanh Xí nghiệp Hương Trấn đã trở thành một lực lượng chủ thể của kinh

tế nông thôn, trụ cột lớn của nền kinh tế quốc dân

Sau hơn 20 năm tăng trưởng, các doanh nghiệp nông thôn đã làm thay đổi toàn cảnh kinh tế khu vực nông thôn; trở thành lực lượng chính đứng sau sự tăng trưởng bền vững chung của Trung Quốc; vai trò to lớn của doanh nghiêp nông thôn Trung Quốc trong việc tạo ra sự bình đẳng hơn về phân phối thu nhập trong nội bộ tỉnh có được là nhờ bản chất nhỏ bé mang tính địa phương và sử dụng nhiều lao động của các doanh nghiệp này; sự phân hoá thu nhập theo vùng có xu hướng gắn liền với sự khác nhau về mật độ phân bố dân cư nông thôn giữa các vùng (lục địa và duyên hải), do đó bằng việc tăng thu nhập ở các vùng nông thôn,

sự phát triển của các doanh nghiệp nông thôn đã góp phần vào việc giảm bất bình

26

đẳng thu nhập ở Trung Quốc (Hoàng Thế Anh, 2010)

Các xí nghiệp Hương Trấn quy mô nhỏ có vai trò quan trọng đặc biệt với việc giải phóng cho công nghiệp ở thành thị tập trung đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường công nghệ cao, giải quyết nhiều vấn đề xã hội như tạo việc làm, tăng thu nhập cho các tầng lớp nhân dân, mở rộng thị trường trong nước

Như vậy, có thể nói rằng, Xí nghiệp Hương Trấn là mô hình đặc biệt của Trung Quốc và nó đã được nhân rộng ra nhiều vùng ở nông thôn, tạo nên sức mạnh kinh tế to lớn, giải quyết những vấn đề xã hội gay cấn và mang ý nghĩa kinh tế xã hội sâu sắc Xí nghiệp Hương Trấn đã tạo cho nông dân tự lập trong thu nhập, ổn định đời sống vật chất và tinh thần cho nông dân Trung Quốc

2.2.1.3 Kinh nghiệm của Thái Lan về doanh nghiệp hoá nông nghiệp

Thái Lan đã lựa chọn chiến lược xuất khẩu nông sản từ năm 1977 Chiến lược đó đặt mục tiêu làm cho những nông sản có ưu thế của Thái Lan với tính cách một nước nhiệt đới có thể chiếm lĩnh được thị trường thế giới bằng chính

sản phẩm nông nghiệp đã kinh qua chế biến Công nghiệp chế biến được chọn là khâu đột phá để thực hiện chiến lược ấy

Từ quan điểm đó, họ đã xúc tiến các hoạt động (Vũ trọng Khải và cs., 2004):

- Công nghiệp hoá nông nghiệp với nghĩa là làm cho nông nghiệp trở thành một khâu gắn chặt với công nghiệp làm hàng xuất khẩu và do đó phải phát triển các doanh nghiệp trong công nghiệp đảm nhận liên hiệp với nông dân tạo ra sản phẩm để chế biến có hiệu quả xuất khẩu cao

- Để có được nền công nghiệp chế biến mạnh như vậy thì phải làm nông nghiệp theo một kiểu tổ chức khác Tổ chức đó như cách của Thái Lan (có lẽ cũng là nước đầu tiên trong số các nước đang phát triển) là đi theo công thức 4 nhà: Nhà nước + nhà doanh nghiệp + nhà ngân hàng + nhà nông Việt Nam cũng lấy ý tưởng này nhưng thay nhà ngân hàng bằng nhà khoa học

Công thức của Thái Lan nhắm vào việc lập ra các doanh nghiệp kinh doanh nông sản xuất khẩu theo hướng cả 4 nhà đi từ đầu đến cuối của quá trình sản xuất Hình thức kết hợp thì linh động thay đổi theo từng loại công việc và sản phẩm, nhưng về nguyên tắc, thì cả 4 nhân vật này đều là chủ thể của quá trình sản xuất: Chính phủ địa phương chịu trách nhiệm tạo dựng cơ sở hạ tầng, nhất là đường xá, chọn các nông hộ có khả năng tham gia liên kết với doanh nghiệp