Tiết 22-23 Tấm Cám

-Tiến trình bài dạy: Thời gian Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung 10’ Hoạt động 1Giáo viên hướng dẫn : học sinh tìm hiểu chung: Theo dõi phần Tiểu dẫn: Phân loại

Tiết : 22 -23 Đọc văn :

Ngày soạn: 7.10.2009 (Truyện cổ tích)

I M ụ c tiêu : Giúp học sinh:

1.Kiến thức: -Nắm được nội dung và nghệ thuật của truyện

2 Kĩ năng -Biết cách đọc, kể, phân tích nhân vật qua mâu

thuẫn và hiểu một truyện cổ tích thần kiø; nhận biết được một

truyện cổ tích thần kiø qua đặc trưng thể loại

3 Thái độ :- -Có được tình yêu đối với người lao động,

củng cố niềm tin vào sự chiến thắng của cái thiện, của chính

nghĩa trong cuộc sống

II.Chuẩn bị:

1 Chuẩn bị của giáo viên:

-Giáo viên thiết kế giáo án, làm một số sơ đồ biểu bảng ( tranh Tấm Cám )

2 Chuẩn bị của học sinh:

- Học sinh đọc bài, soạn bài theo câu hỏi sách giáo khoa và hướng dẫn của giáo viên

III Hoạt động d ạ y h ọ c:

1 Oån định tình hình lớp : (1phút) Kiểm tra sĩ số, vệ sinh phòng học, đồng phục

2 Ki ể m tra bài c ũ : (5phút)

Phân tích tâm trạng của Ra-ma và Xi-ta để thấy được quan niệm của người Aán Độ cổ về mẫu người anh hùng và người phụ nữ lý tưởng?

3 Giảng bài m ớ i :

* Giới thiệu bài : (1phút)

Tấm Cám là một câu truyện lý thú về số phận bất hạnh của Tấm, một cơ gái mồ cơi Vươn lên sống tốt, sống đẹp, cuộc đời Tấm là một bài ca bất hủ Tác giả dân gian đã thổ

lộ điều gì, tìm hiểu cốt truyện chúng ta sẽ rõ

-Tiến trình bài dạy:

Thời

gian Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung

10’ Hoạt động 1Giáo viên hướng dẫn :

học sinh tìm hiểu

chung:

Theo dõi phần Tiểu

dẫn: Phân loại truyện

cổ tích? Đặc trưng ,

nội dung của truyện cổ

tích ? Tình tiết chính

của truyện?

Hoạt động 1 :

Học sinh tìm hiểu chung:

Theo dõi phần Tiểu dẫn:

A.Tìm hiểu chung:

I.Thể loại truyện cổ tích : 1.Tiểu dẫn

a.Truyện cổ tích : là tác phẩm tự sự nhân gian mà cốt truyện và hình tượng được hư cấu có chủ định, kể về số phận con người bình thường trong xã hội, thể hiện tinh thần nhân đạo và lạc quan của nhân dân lao đông

b Phân loại truyện cổ tích: +Truyện cổ tích lồi vật +Truyện cổ tích sinh hoạt + Truyện cổ tích thần kỳ Giáo án 10 cơ bản - 1 - – Nguyễn Văn Mạnh

50’ Hoạt động 2:Nhĩm 1 : Nhân vật tiêu

biểu cho lối sống ác là

ai, họ độc ác như thế

nào ?

Nhĩm 2 : Nhân vật

sống hiền là ai và nhân

vật ấy sống ra sao ?

Nhĩm 3 : Nhân dân ta

cĩ cách giải quyết như

thế nào trước những

khổ đau mà mẹ con

Cám bắt Tấm phải

chịu ?

Nhĩm 4 : Nhận xét về

nghệ thuật giải quyết

các xung đột, mâu

thuẫn (gợi ý : khi Tấm

mất giỏ tơm tép… Khi

Tấm mất cá bống…

Hoạt động 2:

Đọc-Hiểu truyện:

Học sinh đọc bài, giải thích một số từ ngữ khó

Phân tích diễn biến của truyện để thấy mâu thuẫn giữa Tấm và mẹ con Cám

Mâu thuẫn càng lúc càng gay gắt :

Tấm bị mẹ con Cám giết hại để cướp hạnh phúc (4 lần): đẵn gốc cây cau Tấm đang

* Truyện cổ tích thần kỳ:

-Đây là loại truyện cĩ số lượng nhiều nhất, là loại truyện cĩ sự tham gia của yếu

tố thần kỳ vào quá trình diến biến của cốt truyện như : Tiên, Bụt, các yếu tố kỳ ảo …

- Nội dung truyện cổ tích thần kỳ: Đề cập số phận bất hạnh của người lao động, mong muốn cĩ hạnh phúc gia đình, cĩ cơng bằng xã hội , phẩm chất năng lực của con người cần được coi trọng… ( dẫn chứng : Truyện Tâm Cám )

2 Bố cục : 2đoạn

- Số phận bất hạnh của Tấm

và triết lý thiện ác

- Cuộc đấu tranh quyết liệt của Tấm để dành hạnh phúc

3.Chủ đề :

Tấm Cám là truyện cổ tích

kể về cuộc đời bất hạnh và cuộc đấu tranh khơng khoan nhựơng của Tấm trong xã hội phong kiến xưa

B.Đọc-hiểu truyện :

1 Số phận bất hạnh của Tấm và triết lý ở hiền gặp

lành:

a Số phận bất hạnh của Tấm a.1 Hồn cảnh gia đình

- Tấm mất mẹ từ nhỏ

- Sau đĩ cha Tấm qua đời

- Tấm ở với hai mẹ con dì ghẻ

a.2 Hồn cảnh sinh sống

- Cuộc sống đĩi khổ

- Tấm phải làm lụng vất

vả, bị đối xử bất cơng

b Triết lý ở hỉền găp lành (phần này g/v cho h/s thảo luận nhĩm) khi đã xem 4 đoạn phim sau

- Nhân vật tiêu biểu cho lối sống ở ác ( Mẹ con Cám )

Giáo án 10 cơ bản - 2 - – Nguyễn Văn Mạnh

những lúc như thế tác

giả xử lý bằng phương

pháp nghệ thuật nào?)

-Nhân dân ta cĩ cách

giải quyết như thế nào

trước những khổ đau

mà mẹ con Cám bắt

Tấm phải chịu ?

trèồ giết chim vàng anhà chặt cây xoan đàồ đốt khung cửi

*Tấm khổ sở, bất hạnh; mẹ con Cám ác độc đến tận cùng

*Bắt Tấm lao động như tù khổ sai cả ngày và đêm

*Tước đoạt sức lao động của Tấm : lấy cả giỏ tép

*Cướp kết quả lao động của Tấm : Lấy yếm đỏ→g/v diễn giảng

*Giết cá bống của Tấm→g/v diễn giảng

*Trộn thĩc lẫn gạo, bắt Tấm nhặt thĩc riêng, gạo riêng

*Lập mưu giết chết Tấm…

*Mẹ con Cám bĩc lột Tấm triệt để, tồn diện cả vật chất lẫn tinh thần

*Những tháng ngày ở cùng

mẹ con Cám, Tấm quần quật làm việc liên miên khơng ngừng nghỉ

*Những phần thưởng xứng đáng cho sức lao động ( yếm đỏ ) bị tước đoạt trắng trợn

*Niềm vui tinh thần nhỏ bé ( nuơi cá bống ) mẹ con Cám cũng nhẫn tâm cướp mất

*Cuộc sống của Tấm tối tăm héo hắt, bị dày xéo chà đạp như kiếp tù khổ sai

* Tấm trừng trị mẹ con Cám: + Tấm sai người dội nước sơi vào Cám

+ Mụ gì ghẻ lăn đùng ra chết theo con

=> Sự trả thù rất quyết liệt

Mẹ con Cám đáng phải chết như vậy Tấm nhân danh cái thiện để trị cái ác, loại cái ác

ra khỏi c/s của con người => ước mơ cuộc sống hạnh phúc cơng bằng; niềm tin vào chính nghĩa

* Ý nghĩa quá trình biến hóa của Tấm

Quá trình biến hóa của Tấm thể hiện sưc ùsống mãnh liệt của Tấm, mà không một thế Giáo án 10 cơ bản - 3 - – Nguyễn Văn Mạnh

lực thù địch nào có thể tiêu diệt nổi

Nếu ở phần một của truyện, Bụt hiện lên ban tặng điều thần kì ở mỗi một lần Tấm khóc, thì ở phần hai, cuộc đấu tranh quyết liệt hơn nhưng ta không còn thấy Tấm khóc, cũng hòan tòan không thấy sự xuất hiện của Bụt Nhân dân gửi vào nhân vật Tấm ý thức phải tự mình giành và giữ hạnh

phúc Khác với phần một ,yếu tố kì ảo không thay Tấm trong cuộc chiến mà chỉ là nơi Tấm hóa thân để trở về đấu tranh với cái ác quyết liệt hơn

Sự biến hóa của Tấm đã thể hiện sức sống, sức trỗi dậy mãnh liệt cũa con người trước sự vùi dập của kẻ ác Đây là sức mạnh của thiện thắng ác Mâu thuẫn và xung đột trong truyện phản ánh mâu thuẫn và xung đột trong gia đình phụ quyền thời cổ

-Vài nét nghệ thuật : Truyện

Tấm Cám mượn xung đột trong gia đình để thể hiện triết

lý ở hiền gặp lành Lúc nhân vật hiền bế tắc, tác giả dân gian phải mượn yếu tố kỳ ảo

để giải quyết Lúc Tấm buồn tức, Bụt hiện lên an ủi, Tấm mất yếm đào, Bụt cho cá bống, Tấm mất cá bống, Bụt cho niềm hạnh phúc lớn lao… Tấm trở thành Hồng hậu

Bất hạnh nghèo hèn→ Hạnh phúc giàu sang

Từ một cơ gái nghèo khĩ bất hạnh, Tấm đã trở thành Hồng Giáo án 10 cơ bản - 4 - – Nguyễn Văn Mạnh

10’

Hoaùt ủoọng 3:

Noọi dung tử tửụỷng vaứ

giaự trũ ngheọ thuaọt cuỷa

taực phaồm?

Hoaùt ủoọng 4:

Giaựo vieõn goùi hoùc

sinh laứm baứi taọp

Caõu Hỏi: Nếu thiếu ủi

những yếu tố thần kỡ

thỡ những caõu chuyện

cổ tớch seừ ra sao?

Hoaùt ủoọng 3:

Hoùc sinh ủoùc phaàn ghi nhụự (saựch giaựo khoa) vaứ ghi vaứo vụỷ

Hoaùt ủoọng 4:

Hoùc sinh laứm baứi taọp

Trả lời: “Nếu giả sử chỳng ta tước đi những yếu tố thần kỡ thỡ cổ tớch khụng cũn được gọi là

cổ tớch Mảnh đất thần tiờn ấy sẽ trở nờn cằn cỗi, những hạt giống tõm hồn khú cú thể nảy mầm và phỏt triển; cõy đời cũng khụng thể bỏm

rễ vào để hỳt những dũng “tinh hoa” tươi mỏt Và khi nghe truyện

cổ tớch mà khụng tin theo, rung cảm theo những sự việc kỡ diệu, khụng để cho trớ tưởng

hậu, một địa vị giàu sang trong suy nghĩ của nhõn dõn Hạnh phỳc ấy chỉ đến với người hiền lành lương thiện

và là triết lý “ở hiền gặp lành”, ước mơ đổi đời của nhõn dõn ta

C.Toồng keỏt vaứ luyeọn taọp: I.Toồng keỏt : (Phaàn ghi nhụự

– saựch giaựo khoa) Truyện Tấm Cám đã thể hiện đợc sức sống , sức trỗi dậy mãnh liệt của con ngời trớc sự vùi dập của các thế lực thù địch Đây là sức mạnh của cái thiện thắng ác , là cuộc

đấu tranh đến cùng cho cái thiện

Trong cuộc đấu tranh này , Tấm đã chiến thắng bằng sức mạnh kì diệu của ớc mơ và niềm lạc quan của ngời lao

động Đặc sắc của truyện là khắc hoạ đợc hình tợng Tấm có sự phát triển về hành động ( từ thụ động đến chủ động đấu tranh giành lại cuộc sống và hạnh phúc)

II.Luyeọn taọp:

Truyeọn Taỏm Caựm thuoọc truyeọn coồ tớch thaàn kyứ:

-Yeỏu toỏ thaàn kyứ trong truyeọn xuaỏt hieọn khaự phoồ bieỏn, baỷn thaõn nhaõn vaọt cuừng coự sửù bieỏn hoựa thaàn kyứ -Truyeọn veà naùn nhaõn : Naùn nhaõn traỷi qua nhieàu hoaùn naùn, cuoỏi cuứng ủửụùc hửụỷng haùnh phuực

Giaựo aựn 10 cụ baỷn - 5 - – Nguyeón Vaờn Maùnh

tượng và tỡnh cảm của mỡnh bay bổng theo sự việc, nhất là sự việc hoang đường ở trong truyện thỡ khụng thưởng thức hết được ý nghĩa của truyện” Trong thế giới cổ tớch mọi việc đều thể xảy ra

4.Daởn doứ hoùc sinh chuaồn bũ cho tieỏt hoùc tieỏp theo: ( 3phuựt)

- Nhắc lại trọng tõm bài học

- Ra baứi taọp veà nhaứ: Phaõn tớch moỏi xung ủoọt cuỷa truyeọn vaứ sửù hoựa thaõn cuỷa Taỏm? -Chuaồn bũ baứi: - Soaùn baứi: Mieõu taỷ vaứ bieồu caỷm trong vaờn tửù sửù

IV Ruựt kinh nghieọm, boồ sung :

1 Cỏch giải quyết mõu thuẩn trong truyện Tấm Cỏm khụng tương ứng với nội dung ý nghĩa của cõu nào sau đõy?

A Lỏ lành đựm lỏ rỏch

B Ơn đền, oỏn trả

C Ở hiền gặp lành

D Ác giả, ỏc bào

2 Tại sao nhõn vật Bụt lại khụng xuất hiện kể từ khi tấm vào cung?

A Bụt khụng thể xuất hiện nhiều lần

B Tấm khụng cần Bụt giỳp đỡ nữa

C Tấm đó cú sự bảo vệ của nhà vua

D Tấm phải tự đấu tranh để sinh tồn

Tham khảo

Lời của Tấm

Dịu dàng là thế Tấm ơi

Mà sao em phải thiệt thòi, vì sao?

Phận nghèo hôm sớm dãi dầu Hoá bao nhiêu kiếp, ngọt ngào, đa đoan

Ngời ngoan ở với ngời gian Dẫu hiền nh bụt cũng tan nát lòng Tin em, em cớp mất chồng

Đành làm quả thị thơm cùng nớc non

Tởng rằng yên phận làm con Miếng trầu cánh phợng vẫn còn thơm môi Dịu dàng cũng bấy nhiêu thôi!

Nào ai có mấy cuộc đời cho nhau

Một lần chết mấy lần đau Cũng là xá tội cho nhau một lần Gai hồng giữ lấy hoa hồng Lại ngồi giặt áo cho chồng nh xa

( ánh Tuyết)

Giaựo aựn 10 cụ baỷn - 6 - – Nguyeón Vaờn Maùnh

Giáo án 10 cơ bản - 7 - – Nguyễn Văn Mạnh