“ Vì lợi ích mười năm thì phải trồng câyVì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”.Vâng theo lời Bác, ngành giáo dục luôn phấn đấu đổi mới, nâng cao chất lượng, giáo dục và đào tạo, thi đua dạy tốt, học tốt, đào tạo nguồn nhân tài có đủ phẩm chất, năng lực phục vụ, xây dựng đất nước. Cùng hòa chung với phong trào đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục trường Tiểu học Sính Phình số 2 đã triển khai phong trào xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực tại các lớp để hội nhập và phát triển, công cuộc đổi mới kinh tế xã hội đang diễn ra từng ngày, từng giờ trên khắp đất nước. đòi hỏi phải có những lớp người lao động mới, có bản lĩnh, có năng lực, chủ động sáng tạo. Nhà trường không những cung cấp cho học sinh (HS) những tri thức khoa học một cách có hệ thống, mà còn rèn cho HS những kĩ năng, kĩ xảo, kĩ năng sống cần thiết để hình thành và phát triển những phẩm chất tốt đẹp cho mỗi học sinh. Giáo dục Tiểu học là nền móng để đạt được mục tiêu trên.
Trang 1PHẦN I:
MỞ ĐẦU
A Lí do chọn sáng kiến:
“ Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây
Vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”.
Vâng theo lời Bác, ngành giáo dục luôn phấn đấu đổi mới, nâng cao chất lượng, giáo dục và đào tạo, thi đua dạy tốt, học tốt, đào tạo nguồn nhân tài có đủ phẩm chất, năng lực phục vụ, xây dựng đất nước
Cùng hòa chung với phong trào đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục trường Tiểu học Sính Phình số 2 đã triển khai phong trào xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực tại các lớp để hội nhập và phát triển, công cuộc đổi mới kinh tế xã hội đang diễn ra từng ngày, từng giờ trên khắp đất nước đòi hỏi phải có những lớp người lao động mới, có bản lĩnh, có năng lực, chủ động sáng tạo
Nhà trường không những cung cấp cho học sinh (HS) những tri thức khoa học một cách có hệ thống, mà còn rèn cho HS những kĩ năng, kĩ xảo, kĩ năng sống cần thiết để hình thành và phát triển những phẩm chất tốt đẹp cho mỗi học sinh Giáo dục Tiểu học là nền móng để đạt được mục tiêu trên
I Cơ sở lý luận:
Qua nhiều năm thực hiện chương trình dự án VNEN học sinh chưa thự sự
tự tin trong giao tiếp, Hội đồng tự quản của lớp hoạt động còn trầm chưa linh hoạt, các ban trong lớp chưa thực hiện được yêu cầu, các nhóm chưa có sự tương tác lẫn nhau
Vậy giáo viên cần tập trung đầu tư cao cho công tác giảng dạy vừa nhằm tích cực hóa hoạt động học của HS , khuyến khích HS chủ động, sáng tạo, dạy cho hS cách học Tạo điều kiện cho HS phát huy mọi năng lực, phát hiện khả năng của mình giúp các em tích cực, chủ động, tự giác, tự tin, có niềm vui trong học tập, lao động, cuộc sống Hoạt động học tập trở nên nhẹ nhàng thoải mái, thiết thực, có hiệu quả hơn
Để đảm bảo các chỉ tiêu của trường, của ngành đề ra, các áp lực công việc
về thời lượng tiết dạy, mục tiêu bài học, kết hợp giáo dục lồng ghép, phân hóa đối tượng học sinh v.v.v Không ít giáo viên đôi khi quá nóng vội trong việc giáo dục học sinh để đảm bảo những chỉ tiêu và hoàn tất các công việc đó
Một số giáo viên chưa tích cực bồi dưỡng cập nhật các thông tin, hướng dẫn của BGD về mô hình trường học mới (VNEN) thêm vào đó những kiến thức
và kĩ năng sư phạm cũng như các kiến thức tâm sinh lí trẻ không được trau dồi thường xuyên, nên đôi khi bị lúng túng trong việc xử lí các tình huống sư phạm
Giáo viên không chuẩn bị đủ đồ dùng học tập cho các hoạt động của nhóm, cặp đôi dẫn đến tình trạng HS không đủ đồ dùng để thao tác, các nhóm trưởng chưa nắm được cách điều hành nhóm nguyên nhân dẫn đến tình trạng HS
Trang 2chưa tích cực, chưa tạo được sự thân thiện
II Cơ sở thực tiễn:
Qua nhiều năm được phân công giảng dạy, bản thân tôi nhận thấy rằng học sinh chưa tích cực; thân thiện trong mọi hoạt động của lớp cũng như hoạt động của nhà trường cụ thể:
- Học sinh còn nhút nhát, chưa mạnh dạn trao đổi, thảo luận
- Học sinh chưa có ý thức tự kiểm tra bài vở; giúp đỡ lẫn nhau trong các hoạt động học tập; vệ sinh trường lớp
- Chưa tạo được thói quen đọc sách, truyện trong giờ giải lao, các em còn mải chơi
- Chưa hình thành tính tự quản trong giờ học; đầu giờ ôn bài
- Các em còn đùn đẩy trách nhiệm, ỉ lại vào bạn khác (nhóm trưởng)
Từ những thực trạng đã nêu tôi đã mạnh dạn tiến hành xây dựng mô hình lớp học thân thiện – học sinh tích cực ngay chính lớp 3A1 nhằm tháo gỡ những thực trạng trên
B Giới hạn phạm vi nghiên cứu:
Trong sáng kiến này tôi chỉ thực hiện tại Trường Tiểu học Sính Phình số 2 thời gian từ tháng 9 năm 2017 đến tháng 4 năm 2018
1 Mục đích nghiên cứu.
Hiện nay, trong khi các trường học đang tích cực nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, thì đa số giáo viên(GV) thường gặp những khó khăn vì tình trạng HS lười học, ham chơi, HS không thuộc bài không chuẩn bị bài trước ở nhà, nhút nhát, không tích cực tham gia thảo luận nhóm, cặp tình trạng này ảnh hưởng không ít đến kết quả học tập của các em
Tôi cứ băn khoăn mãi: “Làm thế nào để các em hứng thú học tập hơn?”
“ Làm sao không dùng hình phạt mà Hs có kết quả học tập tốt hơn?” “ Làm sao các em có cảm giác, mỗi ngày đến trường là một niềm vui?” “ Làm sao HS tự giác, tự tin, tự học, tự quản, tự trọng trong mô hình VNEN”.
Bắt đầu từ năm học 2008 – 2009 ngành giáo dục phát động phong trào thi
đua “ Xây dựng trường học thân thiện học sinh tích cực ở Tiểu học”.Đây là tín
hiệu đáng mừng cho những ai quan tâm đến giáo dục, là bước tiến vượt bậc của ngành Tạo điều kiện cho giáo viên làm việc trong bầu không khí tích cực đi vào thực chất của chuyên môn, học sinh nhận thấy mình được tôn trọng, tìm được niềm vui, sự tin tưởng, đoàn kết, tình bạn trong sáng, trân trọng tình thầy trò
GV giáo dục tình cảm gia đình, tình yêu quê hương đất nước cho HS Xây dựng nền giáo dục hiện đại giúp HS chủ động học tập thân thiện với bạn bè, thầy cô
và với mọi người xung quanh hơn HS biết tích cực hoạt động trong học tập,
bước đầu rèn luyện kĩ năng sống đó là: Học để biết Học để làm Học để tự khẳng định mình Học để cùng chung sống.
Trang 3Là một giáo viên tôi nhận thấy: “ Để xây dựng trường học thân thiện,học sinh tích cực” là phải bắt đầu từ việc“xây dựng lớp học thân thiện, học sinh tích cực” Vì mỗi lớp học thân thiện, học sinh tích cực là một viên gạch nền móng
vững chắc cho một ngôi trường thân thiện, học sinh tích cực hoàn thiện và nhanh nhất
Vì những lí do trên, qua một năm xây dựng mô hình lớp học thân thiện, học sinh tích cực ở Tiểu học, cụ thể là ở lớp 3A1 tôi nhận thấy có một số kết quả đáng mừng Vì kiến thức và kinh nghiệm còn hạn chế nên khi trình bày không tránh khỏi sự thiếu sót Nhưng tôi nghĩ, nếu được sự chia sẻ, bổ sung, đóng góp
ý kiến xây dựng của quý thầy cô, thì mô hình này chắc chắn sẽ đạt được hiệu quả cao hơn có thể ứng dụng rộng rãi hơn ở các lớp khác Tôi xin được trình bày
2 Phạm vi.
Học sinh của lớp 3A1 Trường Tiểu học Sính Phình 2 xã Sính Phình, huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên
3 Đối tượng phạm vi nghiên cứu.
Trong sáng kiến này chỉ áp dụng cho những trường học ở vùng sâu vùng
xa, đời sống còn khó khăn, trình độ dân trí còn thấp, gói gọn trong phạm vi cấp tiểu học
4 Thời gian thực hiện.
Từ tháng 9 năm 2017 đến tháng 4 năm 2018
PHẦN II:
NỘI DUNG
I Thực trạng vấn đề.
1.Thuận lợi:
Được sự quan tâm của các cấp uỷ Đảng, tổ chức Đoàn, sự quan tâm chỉ đạo của ban dự án, Phòng GD&ĐT huyện Tủa Chùa;
Ban giám hiệu nhà trường luôn tạo điều kiện về thời gian, hỗ trợ vật chất, kinh phí, trang thiết bị phục cho các hoạt động dạy và học;
Giáo viên luôn kịp thời trong việc thu nhận thông tin và vạch hướng giải quyết thông tin của lớp, cùng với sự nhiệt tình của ban đại diện cha mẹ học sinh;
Giáo viên nhiệt tình ham học hỏi để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp
vụ, học hỏi và trau dồi kinh nghiệm từ các buổi sinh hoạt chuyên môn cấp tổ, cấp trường, cấp cụm;
Lớp học được trang bị tương đối đầy đủ phục vụ cho việc học
2 Khó khăn:
Thực tế đến nay thì nhà trường đã nỗ lực hết sức mình, công tác xã hội hóa giáo dục trong nhân dân thì hầu như không có do ở địa phương nhân dân
Trang 4cũng còn rất khó khăn, hiện nay vẫn còn trên 80% hộ nghèo trên địa bàn toàn xã cho nên để huy động việc xây dựng trường học sao cho đảm bảo an toàn, sạch đẹp cơ sở vật chất khang trang thì phải nói là nhà trường vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn
Giao thông đi lại khó khăn, nhất là vào mùa mưa (Phần đa học sinh có nhà cách xa trường học) việc duy trì chuyên cần không đều
Phần lớn cho mẹ các em đi làm xa nhà, trình độ học vấn thấp, có HS không được sống cùng cha mẹ nên các em chưa quan tâm đúng mức đến việc học
Các em học sinh tiểu học còn nhỏ, còn ham chơi, chưa ý thức hết được tầm quan trọng của việc học tập, chưa tự giác học tập
Một số giáo viên còn nặng về công tác chuyên môn và nghiên cứu bài dạy, chuẩn bị thiết bị đồ dùng dạy học nên việc tham gia các hoạt động ngoại khóa đôi lúc còn hạn chế; còn quan niệm việc đó thuộc về Ban giám hiệu nhà trường hoặc của Tổng phụ trách đội
Mặt khác, do nhận thức của một bộ phận người dân về công tác giáo dục còn hạn chế, vẫn còn tình trạng khoán trắng việc giáo dục con cái cho nhà trường và giáo viên Nhiều giáo viên trẻ mới vào nghề chưa nắm bắt rõ được vai trò, ý nghĩa của phong trào xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực nên chưa phát huy hết khả năng sáng tạo, tự tìm tòi nghiên cứu phương pháp giảng dạy kỹ năng sống cho học sinh một cách phù hợp
3 Nhược điểm:
Tuy nhiên, do quy mô tổ chức còn gói gọn trong phạm vi lớp học nên việc thực hiện chưa có tác dụng lâu dài Do còn tồn tại những thói quen xấu trong cách sống, cách nghĩ của một số gia đình học sinh; gia đình các em chưa thực sự quan tâm đến việc bảo vệ, giữ gìn môi trường sống sạch, gọn gàng ngay chính tại gia đình mình đã ảnh hưởng không nhỏ và gây trở ngại trong công tác tuyên truyền và thực hiện Một số giáo viên hạn chế trong việc thân thiện với học sinh nên chưa thường xuyên nhắc nhở, giáo dục các em do còn áp lực về công tác chuyên môn
4 Thực trạng xây dựng lớp học thân thiện học sinh tích cực ở tiểu học:
Hiện nay Bộ GD&ĐT phát động phong trào “ Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” là một trong những phong trào có ý nghĩa góp phần thúc đẩy, nâng cao chất lượng giáo dục Ngay từ khi phát động, trường tiểu học Sính Phình số 2 đã triển khai tới toàn thể giáo viên và học sinh trong nhà trường
để hưởng ứng cuộc vận động trên Qua một năm thực hiện lớp 3A1 đã thu được những kết quả khả quan, chất lượng giáo dục ngày càng được nâng cao và phát triển mang tính bền vững hơn Tuy nhiên, để phong trào đem lại hiệu quả một cách bền vững thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ hơn nữa chất lượng giáo dục toàn diện, xứng tầm với mục tiêu của phong trào đề ra thì cần phải tổ chức thực hiện phong trào này ngay trong từng tiết học
Trang 5Là giáo viên, ai cũng mong muốn học sinh của mình ngoan ngoãn hơn,
học chăm chỉ hơn, thực hiện chuyên cần tốt hơn và mỗi em đều thấy “ Mỗi ngày đến trường là một ngày vui” Song để thực hiện tốt là một vấn đề khó đối với
giáo viên Bởi sự không kiềm chế được của bản thân khi học sinh làm bài không được hay nghịch ngợm mà sử dụng ngôn ngữ nặng lời, thậm chí dùng biện pháp trừng phạt học sinh hoặc làm cho không khí của tiết học trở nên nặng nề Bên cạnh đó, một số giáo viên chưa phát huy được tính tích cực học tập sáng tạo của học sinh Có thể giáo viên chưa đổi mới cách dạy, cách đánh giá Cũng có thể do quan điểm giảng bài thật kĩ để học sinh nắm được nội dung của bài học mà giáo viên chưa để học sinh phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong suy nghĩ, hoạt động Vì vậy, muốn “ Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” thì trong từng tiết dạy cũng như trong toàn bộ quá trình giáo dục của học sinh lớp mình, giáo viên cần phải tổ chức xây dựng các mối quan hệ mật thiết, thân thiện
II Giải pháp chủ yếu để thực hiện sáng kiến.
Để xây dựng thành công “ Lớp học thân thiện, học sinh tích cực” việc đầu tiên tôi bắt tay vào thực hiện đó là xây dựng một môi trường học tập và giáo dục
“ thân thiện”
Vì muốn học sinh tích cực thì trước hết phải làm cho các em yêu trường, yêu lớp và muốn các em yêu lớp mình tích cực chuyên cần trong các tiết học thì giáo viên cần phải xây dựng được “ Lớp học thân thiện” Và chính vì những lí
do đó mà tôi đã thực hiện một số biện pháp sau:
1 Xây dựng lớp học thân thiện:
Trong quá trình xây dựng lớp học thân thiện, mỗi một giáo viên làm công tác chủ nhiệm luôn tạo cho lớp học của mình thân thiện được xây dựng qua các góc cụ thể:
- Các góc học tập: là nơi để tài liệu hướng dẫn học tập, các đồ dùng, phiếu bài tập, tranh ảnh cần thiết mà GV và HS sưu tầm, chuẩn bị cho từng tiết học Ngoài ra, đây cũng là nơi trưng bày các sản phẩm, kết quả học tập của các em học sinh Các sản phẩm có thể bổ sung, thay thế thường xuyên theo từng tuần, tháng, chủ điểm của nhà trường;
- Góc cộng đồng trưng bày một số bài viết, những sản vật, vật dụng, trang phục dân tộc, giúp các em hiểu và tự hào về bản sắc văn hóa của địa phương mình Đồng thời cũng góp phần bổ trợ cho các em các kiến thức thực tế vào các môn học;
- Góc sinh nhật: Có dán ảnh của học sinh theo tháng sinh của mình để lớp
có thể tổ chức sinh nhật chúc mừng và chia sẻ niềm vui với từng bạn trong lớp
- Góc thư viện: Là nơi cung cấp các tài liệu tham khảo bổ sung nguồn thông tin của các môn học, chia sẻ các câu chuyện, sách báo GV khuyến khích các em sử dụng, chia sẻ với nhau vào các giờ ra chơi, các tiết học ngoại khóa và
tự bổ sung thường xuyên;
Trang 6Ngoài ra, GV cũng có thể thiết kế một số công cụ khác: Nhịp cầu bè bạn, hộp thư điều em muốn nói, hộp thư vui để học sinh chia sẻ những mong muốn,
sở thích, niềm vui trong quá trình học tập và thực tế cuộc sống hàng ngày
Bên cạnh đó bản thân mỗi giáo viên luôn là nhân vật trung tâm tổ chức và định hướng cho học sinh hình thành và rèn luyện nhân cách giao tiếp trong các mối quan hệ, do đó giáo viên cần phải rèn luyện cho mình một số phong cách, kĩ năng sau:
1.1 Phong cách giao tiếp thân thiện trong tiết dạy:
Để có được mối quan hệ thân thiện với học sinh, trước hết giáo viên cần thể hiện phong cách giao tiếp thực sự tôn trọng học sinh Dáng đi, dáng đứng, cử chỉ, điệu bộ, thái độ, ngôn ngữ góp phần đáng kể tạo nên phong cách con người Đối với học sinh tiểu học, giáo viên càng cần thận trọng trong phong cách giao tiếp
Trong những năm qua, tôi luôn chú ý và rèn luyện đến phong cách lên lớp của mình Phần nào đó đã tạo nên bầu không khí thiện cảm, tôn trọng lẫn nhau trong lớp học Bản thân tôi đã từng rèn luyện cho mình những kĩ năng sau:
* Về cử chỉ, điệu bộ:
Điệu bộ thể hiện ở cách ngồi, dáng đi và hoạt động đi lại của giáo viên Trong suốt tiết học, giáo viên chỉ đi lại trên bục giảng là điều cần khắc phục
Chúng ta có thể hiểu rằng bục giảng xây cao hơn là để cho học sinh dễ quan sát tốt nội dung bài học được giáo viên thể hiện trên bảng lớp chứ không phải là ranh giới để tạo sự cách biệt giữa thầy và trò Vì vậy, tôi đã cố gắng phối hợp nhịp nhàng trong quá trình giảng bài và tiếp cận học sinh dưới lớp Khi cần ghi bảng dưới hình thức học cả lớp tôi đứng trên bục giảng Đến khi học sinh làm việc cá nhân, nhóm, tôi thường đến bên học sinh để quan sát và dễ dàng uốn nắn , sửa chữa kịp thời Lúc đi lại, tôi đã cố gắng di chuyển rộng và thể hiện sự khoan thai, nhẹ nhàng nhưng không chậm chạp mà tạo ra một nhịp độ làm việc khẩn trương
* Về các thao tác của giáo viên:
Thao tác của giáo viên là yếu tố quan trọng tạo nên phong cách lên lớp vì vậy các tháo tác cần rèn luyện đó là:
- Cách ghi bảng, cách cầm sách, vở, cách sử dụng dấu hiệu bằng tay, cách
sử dụng phương tiện dạy học
- Khi trình bày bảng, tôi luôn cố gắng ghi chắt lọc những nội dung cơ bản
và trình bày rõ ràng khoa học, sạch đẹp Khi trình bày bảng, tôi thường đứng nghiêng lệch người với bảng khoảng 600 để học sinh dễ dàng theo dõi liên tục và cũng tiện cho việc vừa ghi bảng vừa theo dõi học sinh
- Khi cầm sách, tôi luôn cô gắng cầm đúng quy cách như đỡ sách bằng lòng bàn tay trái, ngón trỏ kẹp giữa hai trang sách để thể hiện tính sư phạm trong giáo dục
Trang 7- Khi dùng hiệu lệnh như mời học sinh, yêu cầu học sinh làm việc gì đó, giáo viên không nên dùng ngón tay hay cây thuớc chỉ vào mặt học sinh Điều đó thể hiện sự không tôn trọng nhân cách học sinh Vì vậy, chúng ta nên đưa cả lòng bàn tay để ngửa ra phía trước theo hướng học sinh được yêu cầu
Với đặc điểm tâm lý của học sinh tiểu học thì những yếu tố nêu trên không những tạo nên sự tôn trọng, thân thiện với học sinh mà còn góp phần hình thành nhân cách tốt cho học sinh
* Về thái độ của giáo viên trong mọi hoạt động:
Ngoài yếu tố điệu bộ, thao tác thì thái độ là một yếu tố rất quan trọng tạo nên mối quan hệ thân thiện giữa thầy và trò Thái độ của giáo viên thể hiện qua
cử chỉ, lời nói, cách nhìn, cách đối xử, cách biểu lộ nét mặt, đôi mắt của giáo viên trước học sinh
Trước tiên chúng ta cần thống nhất quan điểm : đối với học sinh tiểu học, muốn giáo dục thành công, người giáo viên cần có thái độ tôn trọng, yêu thương, công bằng với mọi học sinh Tuổi của các em còn rất hồn nhiên, thơ ngây Em nào cũng ngoan, cũng giỏi, cũng cố gắng Chỉ có điều em này ngoan hơn, giỏi hơn, cố gắng hơn và em kia ngoan, cố gắng ít hơn mà thôi Vì vậy, giáo viên cần phải biết khen ngợi, động viên, khuyến khích kịp thời Nếu như giáo viên lên lớp với vẻ mặt lạnh lùng, không có một lời khen ngợi, cảm ơn hoặc thậm chí học sinh trả lời sai thì giáo viên tỏ ra cáu gắt, giận dữ, buông vài câu nói không đẹp và nặng hơn nữa là hình phạt xúc phạm thân thể học sinh thì những cử chỉ trên làm cho học sinh sợ sệt, mất đi sự hứng thú trong học tập, đặc biệt làm mất đi bầu không khí thân thân thiện trong lớp
Với những vấn đề nêu trên, trong quá trình giảng dạy, tôi đã cố gắng lên lớp với vẻ mặt vui tươi, rạng rỡ, mỉm cuời thiện cảm, chăm chú dõi theo học sinh Đồng thời luôn tìm những lời khen thích hợp cho từng học sinh, từng tình huống dạy học Ví dụ: “ Bạn Hình hôm nay đọc có tiến bộ rất nhiều”; “ “ Hình
em đọc còn hơi nhỏ, lần sau cố gắng hơn nhé”…
Về cách xưng hô giao tiếp giữa thầy và trò, có ý kiến cho rằng kiểu xưng
hô “ thầy mời em, thầy mời em ngồi xuống, cảm ơn em, cho phép thầy kiểm tra…” sẽ chiếm nhiều thời gian và làm mất đi sự nghiêm khắc của thầy, làm cho học sinh không sợ, không học Theo tôi nhận thấy trong nhiều năm qua tôi thường sử dụng cách xưng hô nói trên đã mang lai hiệu quả rõ rệt Trước hết, tôi nhận thấy học sinh hăng hái phát biểu xây dựng bài hơn vì các em thấy được sự gần gũi với thầy hơn Các em trở nên tự tin hơn và sẽ không sợ khi phát biểu sai Tôi nhận thấy cách xưng hô như trên không những càng làm tăng thêm tính nghiêm túc, tôn trọng mà còn giáo dục học sinh biết lễ phép và tạo nên mối quan
hệ thân thiện trong lớp hơn
Bên cạnh cách xưng hô thiện cảm, chúng ta cần lưu ý đến hành vi đối xử với học sinh của mình Đâu phải ai cũng giỏi toàn diện, có bạn giỏi môn Toán nhưng không làm nổi một bài văn dẫn đến bị phạt Còn có bạn học tốt môn Tiếng Việt nhưng lại yếu môn Toán cũng bị phạt hoặc nhẹ hơn là bị phê bình
Trang 8thẳng thắn “Ngồi xuống đi! Sai rồi!” hoặc “ Tại sao lại làm vậy ? Thầy đã dạy chưa ?”… Như vậy, các em em trở nên thụ động trong học tập hơn và không dám gần gũi trao đổi với thầy cô giáo vì các em sợ rằng thầy lại la mắng tiếp
Với nhận thức như trên, trong những năm qua, khi gặp tình huống như vậy, tôi thường động viên bằng động tác xoa đầu hay những câu nói dịu dàng như: “ Bài này em làm chưa đúng rồi , bạn khác giúp em nhé!…” hoặc “ Em chú
ý nghe thầy hướng dẫn lại là làm được ngay”… Với cách làm như vậy, tôi thấy các em chưa chú ý hoặc học còn yếu sẽ cố gắng hơn, các em chú ý hơn trong lúc tôi hướng dẫn thực hành hoặc giảng bài mới
* Về ngôn ngữ sử dụng:
Ngôn ngữ giáo viên góp phần tạo nên phong cách lên lớp Trong một tiết dạy, nếu giáo viên có được ngôn ngữ chuẩn, tế nhị, trong sáng, truyền cảm, dễ hiểu thì sẽ thu hút học sinh chăm chú lắng nghe Đặc biệt ngôn ngữ thể hiện ở câu hỏi với lệnh hào hừng, câu trả lời tế nhị, cách giảng giải ôn tồn sẽ hiện rõ một không khí lớp học ấm áp, thân thiện hơn
Với nhận thức như vậy, trong những năm qua, tôi đã cố gắng rèn luyện cách sử dụng ngôn ngữ của mình sao cho chuẩn mực Khi đặt câu hỏi, tôi luôn chú ý tránh cách nói ra lệnh khô khan mà thường nêu lệnh sao cho kích thích hứng thú cho học sinh Chẳng hạn: “ Nào, bây giờ các em hãy chú ý lắng nghe đây, câu hỏi này hơi khó, ai mà trả lời được thì giỏi lắm” hoặc “ bây giờ, em nào
có cách giải khác thì xung phong nào!” Trong khi đặt câu hỏi, tôi thường lưu ý cho mình là tránh trình trạng vừa đi vừa đặt câu hỏi mà cần đứng vị trí học sinh
dễ quan sát
Với phong cách trên, trong mỗi tiết học, quan hệ giữa giáo viên và học sinh trở nên gần gũi hơn, các em tích cực phát biểu xây dựng bài hơn
1.2 Phong cách tiếp xúc thân thiện ngoài tiết dạy:
Ngoài phong cách thân thiện trong khi lên lớp, GV phải là một người bạn thực sự của học sinh trong các tình huống giao tiếp khác Làm thế nào để trở thành một người bạn thực sự của học sinh? Điều đó không khó nếu GV quan tâm, tiếp xúc từng em bằng thái độ ân cần Giáo viên cần bắc một nhịp cầu hết sức tế nhị để gặp gỡ chính tâm hồn bé bỏng của các em, biết mở chuyện hỏi han các em bằng ngôn ngữ của chính các em Khi đó các em mới dễ bộc lộ một cách hồn nhiên những tâm sự mà không hề e dè, giấu giếm hay sợ bị người lớn la rầy, chế nhạo Hầu như đa số học sinh tiểu học, các em mới bước vào môi trường học tập thực sự nên các em ngại tiếp xúc với thầy cô Đặc biệt là những
em có tính nhút nhát Vậy để các em mạnh dạn hơn thì giáo viên phải gần gũi, tạo thân tình để các em dễ hoà đồng vào môi trường tập thể, trường lớp, thầy cô Nếu các em nhận ra thầy cô là một sự bao bọc che chở, nhất là sự quan tâm, cảm thông thực sự, các em sẽ dần dần quấn quýt, tin cậy gần như tuyệt đối và thầy cô như là thần tượng của các em Nhận thức được vấn đề đó, ngay từ đầu năm học, tôi thường xuyên gần gũi, tâm sự trò chuyện với học sinh về chuyện gia đình, chuyện học hành để các em thấy thân thiện Phần nào đó, tôi cũng nắm bắt tâm
Trang 9tư tình cảm cũng như hoàn cảnh của các em Chẳng hạn: “ Nhà em ở đâu ? Bố
mẹ em làm gì ? Nhà em có mấy anh ( chị ) em ?; Em là con thứ mấy …” Nhiều khi chỉ một câu nói của thầy cô như lời khen chẳng hạn hay một lời khuyến khích động viên đã làm thay đổi cả cuộc đời của các em Biết vậy nên tôi thường khen hay động viên như: “ Chữ em viết đẹp đấy! Cần luyện thêm cho đẹp hơn !
” hoặc “ Em có giọng ca tốt, nên tham gia đội văn nghệ …”; “ Hôm nay, em ăn mặc gọn gàng, sạch sẽ ghê!”…
Tóm lại, thông qua những hoạt động về giáo dục, sinh hoạt vui chơi, giáo viên cần tạo cơ hội để gần gũi các em, xoá bỏ mọi ngăn cách về tuổi tác và tâm
lý Từ đó mỗi giáo viên mới trở thành người bạn thực sự của các em
1.3 Tạo mối quan hệ thân thiện giữa học sinh với học sinh:
Quan tâm tới sự phát triển nhân cách của học sinh bằng cách cư xử lịch
sự, lễ phép khi giao tiếp là điều không thể thiếu Con người giao tiếp thân thiện với nhau bằng nhiều phương tiện khác nhau như cử chỉ, điệu bộ, ánh mắt nhưng giao tiếp bằng ngôn ngữ vẫn là quan trọng hơn cả Để học sinh có được mối quan hệ thân thiện với bạn trong lớp, giáo viên cần hướng dẫn học sinh sử dụng lời nói với bạn sao cho thể hiện sự tôn trọng, tế nhị, lịch sự trong giao tiếp
Nhận thức việc dạy cho học sinh cách thể hiện lời nói thân thiện cùng bạn
là cần thiết, trong những năm qua cũng như đầu năm học này, thông qua tiết dạy, tôi đã cố gắng uốn nắn, sửa chữa lời nói cho học sinh Chẳng hạn: trong tiết kể chuyện, khi trao đổi nội dung với bạn kể, tôi thường hướng các em sử dụng đại
từ xưng hô tôi và bạn cũng như: “ Xin mời bạn, bạn cho tôi biết…., cảm ơn bạn…” Hay trong tiết sinh hoạt lớp, khi nhận xét bạn, tôi hướng các em nhận xét bằng từ ngữ tế nhị, lịch sự Chẳng hạn: “ Tôi thấy bạn Dùa chưa đeo khăn quàng, bạn cố gắng đeo thường xuyên để lớp ta đạt thành tích tốt trong phong trào thi đua” …
Ngoài việc hướng dẫn học sinh sử dụng ngôn ngữ tế nhị, thiện cảm, tôi cũng đã sử dụng “ đôi bạn cùng tiến”, “ các nhóm năng khiếu”, “ nhóm cùng sở thích” thông qua các đội, nhóm, các em đã có trách nhiệm giúp đỡ nhau cùng tiến bộ Từ đó, các em trở nên thân thiết, gắn bó với nhau hơn và đã hạn chế sự gây gổ, cãi nhau trong lớp học
2 Biện pháp khơi gợi tính tích cực của học sinh:
Học sinh tích cực là biết vận dụng giữa “ học đi đôi với hành”, thực hiện đúng nguyên lý giáo dục, vận dụng các kiến thức do thầy cô cung cấp với ý thức chủ động, tự giác cao Tuy nhiên số lượng HS “ tích cực” rất ít, chủ yếu tập trung vào một số em khá giỏi Số đông còn lại thì thụ động thiếu tự tin trong học tập lẫn trong giao tiếp Vì vậy, để HS phát huy tích tích cực, GV phải có trách nhiệm hướng dẫn, định hướng cho HS chủ động tiếp nhận kiến thức Ngoài ra,
HS còn phải biết tích cực, tự giác trong trong các hoạt động của nhà trường và
xã hội
Một khi đã tạo nên lớp học thân thiện thì phần nào đó cũng đã góp phần tác động đến tích cực của học sinh Khi đã xây dựng được lớp học thân thiện,
Trang 10chúng ta cần giáo dục tính tự tin cho học sinh và có một phương pháp dạy học thích hợp nữa thì việc học sinh tích cực hoạt động là không khó
2.1 Tạo điều kiện để học sinh tự tin trong học tập:
Hiện nay với việc đổi mới phương pháp giáo dục, theo quan điểm lấy HS làm trung tâm phần nào đó đã tạo điều kiện để HS hoạt bát, mạnh dạn, tự tin hơn Song vẫn còn một số em lại thiếu tự tin, khi đứng tại chỗ thì trả lời lưu loát nhưng khi lên bảng thì nhút nhát, ngập ngừng, nói không ra lời, khiến không hoàn thành nhiệm vụ được giao Biết được điều đó, tôi thường cố gắng tạo điều kiện cho các em còn nhút nhát được lên bảng, được nói, được làm bài, được thể hiện mình để các em quen dần cảm giác đứng trước tập thể dù đó chỉ là một lớp học, chẳng hạn: Trong một số tiết dạy tôi thường sử dụng cách cho HS làm hướng dẫn viên du lịch, hay một số tiết môn học khác, tôi thường cho HS đặt câu hỏi đễ bạn trả lời hay tự đánh giá lẫn nhau Trong tiết sinh hoạt lớp, tiết hoạt động ngoài giờ, tôi cho học sinh thay phiên nhau tự quản để giảm tính nhút nhát cho các em
Đầu năm học, tôi nhận thấy nhiều em rụt rè, nhút nhát trong giờ học, không dám giơ tay phát biểu Trong tiếy học chỉ có khoảng 4 đến 5 em thường xuyên phát biểu còn lại là thụ động ngồi im dù câu hỏi không quá khó Do đó, tôi luôn quan tâm đến những em nhút nhát Những câu hỏi dễ, tôi thường gọi các
em đó mặc dù các em đó không giơ tay và đề nghị cả lớp tuyên dương (vỗ tay) khi trả lời đúng hoặc có ý đúng Đồng thời tôi thường vận dụng cách hỏi khuyến khích và câu hỏi gợi mở để các em nhút nhát trả lời
2.2 Đổi mới phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của học sinh:
Một khi HS đã tự tin trong học tập, GV cần có phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm, tổ chức cho học sinh thao tác với vật thật , tổ chức hình thức thảo luận nhóm, đổi mới cách nhận xét, đánh giá, tổ chức trò chơi học tập sinh động … thì chắc chắn góp phần làm cho học sinh học tập tích cực hơn
Hiểu được vấn đề đó, trong những năm qua, cũng như từ đầu năm học này, ngoài việc sử dụng phương pháp phổ biến như thảo luận nhóm, tôi đã cố gắng vận dụng phương pháp mới trong dạy học Chẳng hạn trong một tiết dạy tôi vận dụng như sau:
- Hoạt động trải nghiệm: Sau khi bạn nêu kiến thức cũ, làm lại bài toán, thay vì gọi một vài em nhận xét, tôi cho HS cả lớp nhận xét đúng - sai bằng hình thức sử dụng thẻ màu đỏ và xanh Nếu nhận xét bài của bạn đúng thì giơ thẻ xanh(mặt cười), còn sai thì giơ thẻ đỏ(mặt mếu) Như vậy, tất cả học sinh được tham gia nhận xét bạn Việc sửa bài, tôi đã sử dụng hình thức sửa bài tiếp sức theo tổ (đối với bài toán có lời) để nhiều em tham gia
- Hoạt động bài mới: Tạo điều kiện cho học sinh thao tác trên vật thật Chẳng hạn : Bài diện tích hình thang, thay vì cách dạy cũ: giáo viên vẽ lên bảng hình thang, biến thành hình tam giác, rút ra công thức tính Cách dạy này đã áp đặt học sinh Thay vì cách dạy như vậy, tôi cho học sinh chuẩn bị sẵn hình thang bằng bìa Các nhóm thao tác trên bìa cắt hình thang ghép thành hình tam giác