Trong những năm gần đây ngành giáo dục đã có nhiều thay đổi. Tiếp tục thực hiện Nghị quyết của Đảng về thay đổi trong giáo dục, thay đổi một cách toàn diện thì việc dạy và học của nhà trường cần có nhiều thay đổi. Từ xưa đến nay công tác giáo dục ở những vùng khó khăn thường dạy cho học sinh những kĩ năng đọc viết và tính toán thông thường chứ không mấy khi dạy cho học sinh cảm thụ văn học một cách đầy đủ, bài bản để giúp học sinh nắm được những giá trị nổi bật, cái hay cái đẹp của tác phẩm.Bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học là một việc làm cần thiết giúp học sinh hiểu được sâu sắc và tinh tế giá trị của tác phẩm. Có năng lực cảm thụ văn học tốt các em càng hứng thú khi viết văn, càng thêm yêu quý Tiếng Việt, có ý thức giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt và học môn Tiếng Việt tốt hơn. Chính vì vậy tôi lựa chọn sáng kiến : “Biện pháp giúp học tốt phần cảm thụ văn học môn Tiếng Việt lớp 5”.
Trang 1PHẦN I: MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn sáng kiến:
Trong những năm gần đây ngành giáo dục đã có nhiều thay đổi Tiếp tục thực hiện Nghị quyết của Đảng về thay đổi trong giáo dục, thay đổi một cách toàn diện thì việc dạy và học của nhà trường cần có nhiều thay đổi
Từ xưa đến nay công tác giáo dục ở những vùng khó khăn thường dạy cho học sinh những kĩ năng đọc viết và tính toán thông thường chứ không mấy khi dạy cho học sinh cảm thụ văn học một cách đầy đủ, bài bản để giúp học sinh nắm được những giá trị nổi bật, cái hay cái đẹp của tác phẩm
Bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học là một việc làm cần thiết giúp học sinh hiểu được sâu sắc và tinh tế giá trị của tác phẩm Có năng lực cảm thụ văn học tốt các em càng hứng thú khi viết văn, càng thêm yêu quý Tiếng Việt, có ý thức giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt và học môn Tiếng Việt tốt hơn Chính
vì vậy tôi lựa chọn sáng kiến : “Biện pháp giúp học tốt phần cảm thụ văn học môn Tiếng Việt lớp 5”.
2 Phạm vi triển khai thực hiện :
- Phạm vi nghiên cứu: Biện pháp giúp học tốt phần Cảm thụ văn học môn Tiếng Việt lớp 5
- Đối tượng nghiên cứu: Học sinh lớp 5A2 trường Tiểu học Sính Phình 2
PHẦN II: NỘI DUNG
1 Thực trạng vấn đề:
1.1 Thuận lợi:
Được sự, quan tâm chỉ đạo sâu sát và kịp thời của Ban giám hiệu nhà trường, có những kế hoạch cụ thể trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi
Trường có cơ sở vật chất khá khang trang, trang thiết bị phục vụ tương đối đầy đủ giúp cho việc dạy và học đạt kết quả tốt
Trình độ nhận thức của học sinh tương đối đồng đều và được sự quan tâm của các bậc phụ huynh học sinh trong việc giáo dục học sinh
Trang 2Giáo viên có trình độ chuyên môn vững vàng, nhiệt tình và có trách nhiệm trong công tác giáo dục
1.2 Khó khăn:
Đối với học sinh lớp 5A2 100% học sinh là người dân tộc H mông, điều kiện kinh tế của gia đình các em còn nhiều khó khăn ít có điều kiện quan tâm chăm sóc đầy đủ cho các em Trình độ nhận thức mặc dù đều song còn chậm so với học sinh vùng thuận lợi trong huyện
Khả năng đọc hiểu nội dung bài của các em còn nhiều hạn chế nên việc dạy cảm thụ văn học gặp nhiều khó khăn
1.3 Hạn chế:
- Tiếng Việt là ngôn ngữ thứ hai của các em, vì thế các em gặp rất nhiều khó khăn khi tiếp xúc, học tập và tìm hiểu về tiếng Việt
- 100% các em là người dân tộc thiểu số, vốn Tiếng Việt còn hạn chế
- Điều kiện kính tế xã hội còn nhiều khó khăn, các em chưa có môi trường học tập thuận lợi để phát triển tốt nhất khả năng của mình
2 Những giải pháp thực hiện:
2.1.Biện pháp 1: Tạo hứng thú khi tiếp xúc với thơ văn.
Giúp học sinh có hứng thú với môn học và học sinh thực sự yêu thích môn học này
Ngay từ khi còn nhỏ hầu hết các em đều thích nghe ông bà, cha mẹ hoặc người thân kể chuyện, đọc thơ Bước chân tới trường Tiểu học các em được tiếp xúc với những câu thơ, bài văn hay trong sách giáo khoa Tiếng Việt, nhiều em muốn đọc to lên thích thú Đó chính là những biểu hiện ban đầu của hứng thú, cần giữ gìn và nuôi dưỡng để nó phát triển liên tục, mạnh mẽ đến mức say mê
Ta thử hình dung một học sinh chưa thích văn học, thiếu sự say mê cần thiết, nhất định em đó chưa thể đọc lưu loát và diễn cảm bài văn hay, chưa thể xúc động thực sự với những gì đẹp đẽ được tác giả diễn tả qua bài văn ấy
Có hứng thú khi tiếp xúc với thơ văn, các em sẽ vượt qua được khó khăn trở ngại, cố gắng luyện tập để các em cảm thụ văn học tốt và học giỏi môn Tiếng
Trang 3Việt Tập đọc diễn cảm một bài thơ, đoạn văn; chăm chú quan sát, lắng nghe để tìm hiểu cái đẹp của thiên nhiên và cuộc sống quanh ta; tập dùng từ ngữ cho đúng và hay, nói - viết thành câu cho rõ ý, sinh động và gợi cảm, tất cả đều giúp các em phát triển về năng lực cảm thụ văn học
Trau dồi hứng thú khi tiếp xúc với thơ văn cũng chính là tự rèn luyện mình
để có nhận thức đúng, tình cảm đẹp, từ đó đến với văn học một cách tự giác, say
mê - yếu tố quan trọng của cảm thụ văn học
2.2 Biện pháp 2: Xây dựng nội dung chương trình bồi dưỡng
Xây dựng nội dung chương trình phù hợp, có hệ thống
Rèn luyện kĩ năng cảm thụ qua các dạng bài tập:
Dạng 1: Bài tập tìm hiểu tác dụng của cách dùng từ, đặt câu sinh động:
Đoạn thơ dưới đây có những từ nào là từ láy? Hãy nêu rõ tác dụng gợi tả của các từ láy đó:
Quýt nhà ai chín đỏ cây, Hỡi em đi học hây hây má tròn Trường em mấy tổ trong thôn Ríu ra ríu rít chim non đầu mùa.
(Tố Hữu)
*Hướng dẫn - Các từ láy có trong đoạn thơ trên là: hây hây, ríu ra ríu rít.
- Tác dụng gợi tả:
+ hây hây: (Chỉ màu da đỏ phơn phớt trên má) gợi màu sắc tươi tắn, đầy
sức sống tươi trẻ
+ ríu ra ríu rít: (Chỉ tiếng chim hoặc tiếng cười nói ) gợi âm thanh trong và
cao,vang lên liên tiếp và vui vẻ
Dạng 2: Bài tập phát hiện những hình ảnh, chi tiết có giá trị gợi tả:
Kết thúc bài: “Đàn gà mới nở”, nhà thơ Phạm Hổ viết:
Vườn trưa gió mát Bướm bay rập rờn Quanh đôi chân mẹ
Trang 4Em thích hình ảnh nào trong khổ thơ trên? Vì sao?
*Hướng dẫn
Trong đoạn thơ trên, em thích nhất hình ảnh “Một rừng chân con” đang vây “quanh đôi chân mẹ”, bởi qua hình ảnh ấy, em cảm nhận được sự vĩ đại của
gà mẹ Giữa một rừng chân bé xíu, non nớt (qua cách nói phóng đại của tác giả), đôi chân của gà mẹ giống như một cây đại thụ vững chắc, sẵn sàng che chở, chống chọi với mọi hiểm nguy để bảo vệ cho đàn con thơ dại của mình
Dạng 3: Bài tập tìm hiểu và vận dụng một số biện pháp tu từ thường gặp ở tiểu học:
* So sánh:
Trong khổ thơ sau, hình ảnh so sánh đã góp phần diễn tả nội dung thêm sinh, gợi cảm như thế nào?
Mùa thu của em
Là vàng hoa cúc Như nghìn con mắt
Mở nhìn trời êm.
(Quang Huy)
*Hướng dẫn
Trong đoạn thơ trên, tác giả đã ví những bông hoa cúc giống như hàng nghìn con mắt đang ngước mắt nhìn lên bầu trời êm dịu Cách so sánh đó đã làm cho bức tranh mùa thu càng thêm quyến rũ: Dưới khung trời rộng mở, tràn ngập một màu vàng tươi tắn và dịu mát của những bông hoa cúc mảnh mai Cái màu vàng thanh khiết ấy như một nét nhấn vào lòng người đọc, khiến cho bất kì ai dẫu muốn dồn nén tâm tư cũng phải nao lòng Màu vàng tươi mát đó còn gợi cho ta liên tưởng tới vẻ đẹp dịu dàng của mùa thu, khiến cho ta càng thêm yêu mến và gắn bó với mùa thu
* Nhân hoá.
Viết đoạn văn (khoảng 4-5 câu) có sử dụng biện pháp nhân hoá theo từng cách khác nhau:
a) Dùng từ xưng hô của người để gọi sự vật
Trang 5b) Dùng từ ngữ chỉ đặc điểm của người để tả sự vật.
c) Dùng các câu hội thoại để diễn tả sự trao đổi của sự vật
*Hướng dẫn
- Nhà chị Dế Mèn ở bụi tre Tối nào chị dế cũng ngồi kéo đàn tren bãi cỏ trước nhà Mấy bác đom đóm đi gác về rất muộn vẫn thấy chị dế say sưa kéo đàn Một bác đom đóm liền dừng chân trên bãi cỏ và soi đèn cho chị dế biểu diễn bài “Tâm tình quê hương”
- Chiếc bảng đen là người bạn thân thiết của cả lớp Bảng đen rất vui khi chúng em học giỏi Bảng đen buồn khi chúng em đến lớp chưa thuộc bài Hôm bạn Hải trực nhật lau vội khăn ướt, bảng đen rơm rớm nước mắt nhìn chúng em, trông thương quá!
- Châu Chấu nói với Giun Đất: “Trời nắng ráo chính là một ngày tuyệt đẹp!” Giun Đất cãi lại: “Không! Trời mưa bụi và ẩm ướt mới là một ngày tuyệt đẹp!” Chúng kéo nhau đi tìm đến Kiến Đen nhờ phân xử Sau một ngày làm việc, Kiến Đen nói với chúng: “Hôm nay tôi đã làm được rất nhiều việc Ngày tuyệt đẹp của tôi chính là hôm nay đó!”
* Điệp ngữ.
Chỉ rõ từng điệp ngữ (từ ngữ được lặp lại) trong đoạn văn dưới đây và cho biết tác dụng của nó (nhằm nhấn mạnh ý gì hoặc gợi cảm xúc gì cho người đọc?)
Thoắt cái, lá vàng rơi trong khoảnh khắc mùa thu Thoắt cái, trắng long lanh một cơn mưa tuyết trên những cành đào, lê, mận Thoắt cái, gió xuân hây hẩy nồng nàn với những bông hoa lay ơn màu đen nhung hiếm quý.
(Nguyễn Phan Hách)
*Hướng dẫn
Bằng cách sử dụng điệp ngữ “Thoắt cái ”, tác giả đã giúp người đọc cảm
nhận được sự thay đổi bất ngờ của cảnh vật Qua sự thay đổi bất ngờ đó, không gian cũng thoắt ẩn, thoắt hiện, thời gian cũng vì thế mà thoắt đến, thoắt đi Sự thay đổi đó còn gợi cho người đọc những cảm giác đột ngột, ngỡ ngàng và vỡ oà theo từng khoảnh khắc thay đổi của nhịp thu
Trang 6* Đảo ngữ.
Đọc câu văn sau:
“Trắng tròn như hạt nếp hạt tẻ đầu mùa, hoa sấu kéo dài con đường hoa
nhiều quãng cộm hẳn lên như cót gạo nào của khu phố bung vãi ra.”
(Nguyễn Tuân)
Nhận xét:
- Những từ ngữ in đậm được hiểu là bộ phận làm rõ nghĩa cho danh từ nào trong câu văn trên?
- Cách viết câu văn theo lối đảo ngữ như trên giúp nhà văn diễn tả được điều gì?
*Hướng dẫn
- Những từ ngữ in đậm có thể coi là bộ phận định ngữ của danh từ “hoa sấu”.
- Tác giả đã viết câu văn theo lối đảo ngữ nhằm diễn tả vẻ đẹp tinh khôi, độc đáo, gợi cảm và giàu ý nghĩa của hoa sấu, nhằm làm cơ sở cho sự xuất hiện hình ảnh so sánh độc đáo ở cuối câu: Hoa sấu như cót gạo nào của khu phố bung vãi ra
Dạng 4: Bài tập về đọc diễn cảm có sáng tạo:
Đọc diễn cảm bài thơ:
Cái trống trường em
Cái trống trường em Mùa hè cũng nghỉ.
Suốt ba tháng liền Trống nằm ngẫm nghĩ.
Khi đọc chú ý về cách đọc: Ngắt nhịp thơ, nghỉ hơi, nhấn giọng hoặc kéo dài, cao giọng, thấp giọng… cách đọc: (nhanh, chậm, vừa phải…) và cảm xúc khi đọc (bình thường, buồn, vui, tự hào…)
Cái trống trường em
Cái trống trường em/
Trang 7Mùa hè cũng nghỉ.//
Suốt ba tháng liền/
Trống nằm ngẫm nghĩ.//
Dạng 5: Bài tập về bộc lộ CTVH qua một đoạn viết ngắn:
Trong bài thơ “Con cò”, nhà thơ Chế Lan Viên có viết:
Con dù lớn vẫn là con của mẹ,
Đi hết đời, lòng mẹ vẫn theo con.
*Hướng dẫn
Tình Mẫu tử - Tình mẹ con, xưa nay vẫn được coi là thứ tình cảm thiêng
liêng nhất “Con dù lớn vẫn là con của mẹ / Đi hết đời, lòng mẹ vẫn theo con.” Chỉ bằng 2 câu thơ ngắn (gói gọn trong 16 tiếng), nhà thơ Chế Lan Viên
đã giúp ta hiểu rõ hơn sự cao cả của tình mẹ Vâng, con dù đã lớn, đã trưởng
thành nhưng con mãi mãi “vẫn là con của mẹ” Tình thương yêu của mẹ dành cho con vẫn luôn tràn đầy, không bao giờ vơi cạn Và dù có “đi hết đời” (sống trọn cả cuộc đời) thì tình thương của mẹ với con vẫn còn sống mãi, “vẫn theo con” để quan tâm, lo lắng, giúp đỡ con, dẫn đường chỉ lối và tiếp cho con thêm
sức mạnh, giúp con chống chọi và vượt qua mọi thử thách của cuộc đời
Thế mới biết, tình mẹ bao la như biển Thái Bình Thế mới biết, tình mẹ dành cho con thật là to lớn, thật là vĩ đại Có thể nói, đó là một tình yêu thương mãnh liệt, vô bờ bến, một tình yêu thương bất tử, trường tồn mãi mãi cùng thời gian
2.3.Biện pháp 3: Giúp các em nắm vững kiến thức cơ bản của tiếng Việt.
Để trau dồi năng lực cảm thụ văn học ở tiểu học, các em cần nắm vững kiến thức cơ bản đã học trong chương trình môn Tiếng Việt ở tiểu học Có hiểu biết về ngư âm và chữ viết tiếng Việt, ta mới dễ dàng cảm nhận được vẻ đẹp của thơ văn
3 Kết quả đạt được:
Kết quả khảo sát đầu năm: 2015-2016.
Kết quả khảo sát
Trang 8Đọc hiểu 28 5 10 13
Kết quả học kỳ I năm học 2015- 2016:
học sinh
Kết quả khảo sát
Kết quả học kỳ II năm học 2015- 2016:
học sinh
Kết quả khảo sát
PHẦN III: KẾT LUẬN
1
Hiệu quả mang lại khi thực hiện sáng kiến :
Sáng kiến đã được tôi áp dụng với các em học sinh lớp 5A2 trường tiểu học Sính Phình 2 và đã thu được nhiều kết quả đáng khả thi
- Đối với học sinh:
+ Do các em rất thích thú với phương pháp dạy học mới nên tỉ lệ chuyên cần của lớp rất cao
+ Hầu hết học sinh đã có nhiều tiến bộ rõ rệt trong học tập, đã có ý thức học tập và rèn luyện
2 Những k iến nghị, đề xuất :
2.1 Đối với Phòng GD&ĐT:
Đầu tư tài liệu tham khảo sách, truyện để các em có nhiều tài liệu học tập
2.2 Đối với nhà trường:
Cần quan tâm tới các học sinh có hoàn cảnh khó khăn để các em có được môi trường học tập thuận lợi, tự tin trong học tập
2.3 Đối với giáo viên chủ nhiệm:
Trang 9- Cần chỳ trọng hơn nữa trong việc rốn luyện, truyền đặt kiến thức mụn học
- Tạo hứng thỳ học tập rốn luyện học sinh, kết hợp đan xen việc học tập-vui chơi, mở rộng vốn từ tiếng Việt
2.4 Đối với gia đỡnh:
Cần quan tõm, tạo điều kiện cho cỏc em để cỏc em cú điều kiện tốt nhất trong học tập; động viờn kịp thời đỳng lỳc để phỏt huy hết khả năng của con em mỡnh
Trờn đõy là một vài ý kiến tụi mạnh dạn đưa ra Trong quỏ trỡnh tư duy, tổng hợp và viết tất yếu khụng trỏnh khỏi thiếu sút, cú phần chưa đề cập đến Kớnh mong cỏc đồng nghiệp và hội đồng khoa học cỏc cấp đúng gúp giỳp tụi để sỏng kiến kinh nghiệm của tụi được hoàn thiện hơn !
Xin chõn thành cảm ơn sự đúng gúp ý kiến của hội đồng khoa học!
PHẦN IV: DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
TT Tên tác giả Tên tác phẩm Nhà xuất
bản
Năm
xuất bản
1. Tài liệu tham khảo
(chương trỡnh mới)
Hướng dẫn Tiếng việt
2. M - Gorki Bàn về văn học Văn học 1970
3. Nguyễn Huy Bình Dạy văn dạy cái hay,
4. Lê A, Nguyễn Trí Phơng pháp dạy học
tiếng Việt Giáo dục 1994
5. Hoàng Hoà Bình Dạy văn cho học sinh
tiểu học Giáo dục 1997
6. Trần Mạnh Hởng
Lê Hữu Tỉnh
Giải đáp 88 câu hỏi về giảng dạy Tiếng Việt ở Tiểu học
Giáo dục 2000
7. Lê Phơng Nga Dạy tập đọc ở Tiểu học Giáo dục 2001
8. Nguồn tài liệu đồng nghiệp trờn mạng Internet
Sớnh Phỡnh, ngày 25 thỏng 4 năm 2016
(Ký, ghi rừ họ tờn)
Trang 10Mào Văn Hình
Ý KIẾN NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG CHẤM SÁNG KIẾN