Bác Hồ, vị cha già muôn vàn kính yêu của dân tộc ta luôn quan tâm đến việc rèn luyện nhân cách cho thế hệ trẻ, đặc biệt là lứa tuổi học sinh. Trong một lần nói chuyện với học sinh, Bác đã dạy: “Có tài mà không có đức là người vô dụng, có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó”. Cái “đức” và cái “tài” đấy phải chăng đó cũng là kỹ năng sống, kỹ năng cần có của mỗi con người. Vậy kỹ năng sống là gì? Vì sao học sinh cần phải trang bị kiến thức về kỹ năng sống?...Đó là câu hỏi mà tôi luôn tự hỏi mình và lấy đó làm đích để thực hiện nhiệm vụ giáo dục học sinh trong nhà trường. Đúng vậy trong thực tế hiện nay nhất là trong thười đại 4.0 thì việc rèn kĩ năng sống của các em ở trường tiểu học hay ở nhà vẫn còn nhiều hạn chế. Việc rèn kĩ năng sống cho học sinh chưa có sự chuyển biến, nguyên do chính là trong tư tưởng giáo viên chỉ chú trọng đến việc dạy kiến thức, giáo viên luôn chú trọng đến việc đọc thông viết thạo, làm tính toán tốt …Còn việc rèn cho các em về kỹ năng sống; kỹ năng giao tiếp, hợp tác…thì vẫn còn lệ thuộc vào Tổng phụ trách Đội – Bí thư Đoàn thanh niên (dạy hoạt động ngoài giờ lên lớp; ngoại khóa..) hoặc gia đình. Đặc biệt hơn trong thời đại công nghệ số đại đa số phụ huynh học sinh cho trẻ tiếp xúc với công nghệ từ sớm nhất là Điện thoại thông minh (smatphone) mà thiếu đi sự quan tâm hướng dẫn các em những kỹ năng sống cơ bản. Trong thời gian qua trên các trang mạng xã hội xuất hiện nhiều video; clip học sinh; thanh thiếu niên bạo lực với bạn bè; bạo lực học đường…Học sinh học tốt, điểm cao nhưng khả năng giao tiếp với bạn bè thầy cô còn hạn chế, các em sẵn sàng đánh cãi, chửi nhau với bạn bè… Tất cả những điều đó đã cho ta thấy việc trang bị về kiến thức Kỹ năng sống của các em còn thiếu. Trong năm học 2019-2020 vừa qua tôi được nhà trường phân công công tác Đoàn thanh niên, phối kết hợp với Tổng phụ trách Đội làm công tác phong trào của nhà trường. Trong quá trình công tác tôi nhận thấy học sinh mặc dù học tập tốt nhưng khả năng giao tiếp; kỹ năng sống và vận dụng vào thực tiễn của các em vẫn còn nhiều hạn chế. Vậy để trang bị cho các em những kỹ năng, phẩm chất chủ yếu như: (yêu nước; nhân ái; chăm chỉ; trung thực; trách nhiệm); những kiến thức, giá trị, thái độ và kĩ năng phù hợp, trên cơ sở hình thành những hành vi, thói quen lành mạnh, tích cực, loại bỏ những hành vi, thói quen tiêu cực trong các mối quan hệ, các tình huống và hoạt động hàng ngày. Tạo cơ hội thuận lợi để học sinh thực hiện tốt quyền, bổn phận và trách nhiệm của mình phát triển hài hòa về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức như các em được thực hành những thói quen tốt, biết cách sống ngăn nắp, gọn gàng, tiết kiệm, yêu thiên nhiên đất nước. Đồng thời để rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập chính vì vậy tôi quyết định chọn sáng kiến kinh nghiệm: “Biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh tiểu học tại trường Tiểu học Sính Phình số 2”. B: PHẠM VI TRIỂN KHAI THỰC HIỆN * Phạm vi triển khai thực hiện: Với sáng kiến “Biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học tại trường Tiểu học Sính Phình số 2” tôi đã thực hiện trong trường Tiểu học Sính Phình số 2. Ngoài ra sáng kiến này còn có thể áp dụng rộng rãi trong các trường học khác. * Nhiệm vụ: Tìm hiểu thực trạng học sinh thiếu các kỹ năng sống cơ bản. Qua đó, đề ra một số sáng kiến nhằm góp phần cải thiện các kỹ năng cho học sinh trong trường Tiểu học. * Thời gian nghiên cứu sáng kiến: Từ tháng 15/9/2020 đến tháng 20/4/2021 I. Tình trạng giải pháp đã biết: *Tình trạng đã biết: * Ưu điểm, hạn chế đã biết: Ưu điểm: 6. Nội dung sáng kiến Để giúp học sinh rèn luyện và phát triển kỹ năng sống tôi đã áp dụng những biện pháp sau: 6.1. Biện pháp xác định những kĩ năng sống cơ bản cần dạy: Đối với học sinh lứa tuổi tiểu học thì có rất nhiều kiến thức-kỹ năng mà các em cần phải biết và được học, nhất là đối với học sinh đầu cấp(lớp 1) trước khi các em học các môn học khác. Thực tế cho thấy khi các em rời trường Mầm non lên bậc tiểu học thì nhiều kỹ năng sống các em cần có như: sự hợp tác, giao tiếp, tự kiểm soát, tính tự tin, tự lập, tò mò, tự giác, khả năng thấu hiểu và cảm thông với người khác. Việc xác định được các kĩ năng cơ bản phù hợp với lứa tuổi sẽ giúp giáo viên lựa chọn đúng những nội dung trọng tâm để dạy cho các em học sinh. 6.2. Biện pháp cụ thể hóa nội dung kĩ năng sống cơ bản cần dạy: Kĩ năng tự lập: Đây là kỹ năng sống quan trọng đối với mỗi cá nhân và không riêng gì chỉ ở học sinh. Bởi lẽ đây sẽ là nền tảng cơ bản để các em có thể chủ động giải quyết các vấn đề trong cuộc sống. Khi đến trường, lớp thầy cô sẽ dạy cho các em học sinh bắt đầu từ công việc nhỏ nhất như: cất đồ dùng học tập; giặt rẻ lau bảng cá nhân; tự gọt bút chì…Còn khi ở nhà thì các bậc phụ huynh cũng cần rèn luyện tự lập cho trẻ ngay từ đầu như việc tự mình xúc cơm ăn; dọn – rửa bát đũa; tự tắm; tự mặc quần áo…Những việc gì trẻ có thể làm thì hãy để trẻ tự làm, không nên “tranh” việc của trẻ và hãy kiên nhẫn quan sát. Cha mẹ chỉ nên can thiệp khi con cần giúp đỡ và chỉ làm ở mức độ hỗ trợ chứ không phải làm thay. Đây là kỹ năng sống cần trang bị cho trẻ ở lứa tuổi tiểu học. Quản lý cảm xúc: Quản lý cảm xúc là kỹ năng sống cho trẻ trong độ tuổi tiểu học chúng ta không nên bỏ qua. Phát triển trí tuệ cảm xúc tốt là tiền đề để các em xây dựng các mối quan hệ xã hội. Việc duy trì trạng thái cân bằng cảm xúc và tâm lý sẽ giúp trẻ phát huy tốt khả năng học tập. Chúng ta cần giúp các em phát triển trí tuệ cảm xúc bằng cách dạy học sinh cách nhận biết cảm xúc khi chúng xuất hiện và phân biệt các cảm xúc với nhau. Tiếp theo đó là xử lý các cảm xúc cho phù hợp với hoàn cảnh hiện tại, từ đó có các phản ứng thích hợp. Kỹ năng tự bảo vệ bản thân: Trong xã hội hiện nay, có nhiều mối nguy hiểm đối với các em, nhất là ở tuổi tiểu học các em chưa phân biệt được người tốt-kẻ xấu. Tầm tuổi các em thì không phải lúc nào cũng có người lớn đi cùng, lúc nào giáo viên cũng kèm cặp các em được. Vì vậy, hãy dạy các em kỹ năng tự bảo vệ bản thân cũng như cách xử lý các tình huống nguy hiểm. Để dạy hiệu quả, trên lớp vào những giò hoạt động ngoại khóa (ngoài giờ lên lớp; truyền thông…) thầy cô hãy tạo các tình huống nguy hiểm để các em tìm ra cách giải quyết, như vậy các em sẽ nhớ lâu hơn. Kĩ năng giao tiếp: Giáo viên cần dạy trẻ biết thể hiện bản thân và diễn đạt ý tưởng của mình cho người khác hiểu, trẻ cần cảm nhận được vị trí, kiến thức của mình trong thế giới xung quanh nó. Đây là một kĩ năng cơ bản và khá quan trọng đối với trẻ. Nó có vị trí chính yếu khi so với tất cả các kĩ năng khác như đọc, viết, làm toán và nghiên cứu khoa học. Nếu các em cảm thấy thoải mái khi nói về một ý tưởng hay chính kiến nào đó, các em sẽ trở nên dễ dàng học và sẽ sẵn sàng tiếp nhận những suy nghĩ mới. Đây chính là yếu tố cần thiết để giúp học sinh sẳn sàng học mọi thứ. Kĩ năng sống hợp tác: Bằng các trò chơi, câu chuyện, bài hát giáo viên giúp trẻ học cách cùng làm việc với bạn, đây là một công việc không nhỏ đối với các em học sinh lứa tuổi này. Khả năng hợp tác sẽ giúp các em biết cảm thông và cùng làm việc với các bạn. Ngoài ra, ở nhà trường giáo viên cần dạy học sinh nghi thức văn hóa trong ăn uống qua đó dạy các em kĩ năng lao động tự phục vụ, rèn tính tự lập, tự giác; biết nhường nhịn, biết chia sẻ và cảm thông với các bạn có hoàn cảnh khó khăn hơn mình. 6.3. Biện pháp xác định nhiệm vụ cơ bản và phân công trách nhiệm trong việc dạy học sinh kĩ năng sống: Giáo viên có thể làm được gì để dạy kĩ năng sống cho trẻ? Cần tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm khuyến khích sự chuyên cần, tích cực của học sinh , cần phải biết khai thác phát huy năng khiếu, tiềm năng sáng tạo ở mỗi học sinh . Vì mỗi học sinh là một nhân vật đặc biệt, phải giáo dục học sinh như thế nào để các em cảm thấy thoải mái trong mọi tình huống của cuộc sống. Cần thường xuyên tổ chức các họat động giáo dục chăm sóc giáo dục các em một cách thích hợp tuân theo một số quan điểm: Giúp các em phát triển đồng đều các lĩnh vực: thể chất, ngôn ngữ, nhận thức, tình cảm- xã hội và thẫm mĩ. Phát huy tính tích cực của các em, giúp các em hứng thú, chủ động khám phá tìm tòi, biết vận dụng vốn kiến thức, kĩ năng vào việc giải quyết các tinh huống khác nhau. Cần giúp các em có được những mối liên kết mật thiết với những bạn khác trong lớp, các em biết chia sẻ chăm sóc, trẻ cần phải học về cách hành xử, biết lắng nghe trình bày và diễn đạt được ý của mình khi vào trong các nhóm học sinh khác nhau, giúp các em luôn cảm thấy tự tin khi tiếp nhận các thử thách mới. Điều này liên quan tới việc các em có cảm thấy thoải mái, tự tin hay không đối với mọi người xung quanh, cũng như việc mọi người xung quanh chấp nhận đứa học sinh đó như thế nào? Cần chuẩn bị cho học sinh sự tự tin, thoải mái trong mọi trường hợp nhất là trong việc ăn uống để chúng ta không phải xấu hổ vì những hành vi không đẹp của các em. Thường xuyên liên hệ với phụ huynh để kịp thời nắm tình hình của các em, trao đổi với phụ huynh những nội dung và biện pháp chăm sóc và giáo dục các em tại nhà, bàn bạc cách giải quyết những khó khăn gặp phải. 6.4. Biện pháp giúp trẻ phát triển các kĩ năng sống qua việc tổ chức các hoạt động tập thể vui tươi, lành mạnh trong nhà trừơng : Với cương vị là Bí thư Đoàn thanh niên chi đoàn tôi luôn phối hợp với Tổng phụ trách Đội tổ chức các hoạt động văn nghệ, thể thao một cách thiết thực, khuyến khích sự tham gia chủ động, tự giác của học sinh. Tổ chức các trò chơi dân gian và các hoạt động vui chơi giải trí tích cực khác phù hợp với lứa tuổi của học sinh. Căn cứ vào nội dung trên, tôi đã xây dựng kế hoạch và thực hiện nhiều hoạt động một cách thiết thực, khuyến khích sự tham gia chủ động, tự giác của trẻ. Cụ thể như sau: Phát động học sinh làm đồ chơi dân gian; sưu tầm các bài hát, điệu múa thể loại dân ca cho học sinh theo phù hợp theo từng lứa tuổi . Duy trì việc sinh hoạt ngoài giờ lên lớp theo chủ điểm để học sinh tham gia học tập, vui chơi. Ngoài ra còn tổ chức các cuộc thi trò chơi dân gian trong dịp đầu xuân như: Kéo co, Lò cò, nhảy dây, Cướp cờ, hội thi Vai điệu tuổi hồng,.... Đồng thời hàng tuần vào tiết chào cờ sáng thứ hai cho các em “Kể chuyện Bác Hồ”; Trò chơi Ai nhanh? Ai đúng? … 6.5. Xây dựng trường, lớp xanh- sạch- đẹp- an toàn qua hoạt động thực tiễn. Giáo viên xây dựng nề nếp cho học sinh tự ý thức được các việc làm của mình và tham gia trải nghiệm cùng tập thể lớp trong các hoạt động thực tiễn như: quét dọn vệ sinh trường, lớp; tham gia lao động trồng cây; chăm sóc bồn hoa; thu gom rác thải…để rèn các em thói quen giữ vệ sinh, qua đó tập cho các em tinh thần, ý thức trách nhiệm vì công việc chung. Luôn nêu cao ý thức vệ sinh an toàn trong ăn uống, giữ gìn vệ sinh chung qua đó hình thành cho học sinh những kỹ năng sống thực tế qua việc làm, hành động cụ thể của chính các em. 6.6. Khuyến khích học sinh tham gia các hoạt động xã hội từ thiện. Bước đầu hướng học sinh vào các hoạt động xã hội như quyên góp, ủng hộ đồ dùng sách vở cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn, giúp đỡ gia đình thương binh liệt sĩ, những trẻ em khuyết tật vv…Qua các hoạt động đó phần nào giúp các em nâng cao hiểu biết về con người, đất nước, xã hội, qua hoạt động xã hội các em sẽ nâng sự hiểu biết, tinh thần và trách nhiệm, khả năng thích ứng, linh hoạt, sự đồng cảm, có cơ hội vận dụng các kiến thức và kỹ năng của mình khi tham gia trực tiếp vào các hoạt động từ thiện, qua đó các em biết thăm hỏi, biết chia sẻ, biết an ủi, động viên, biết làm quen, kết bạn, biết tuyên truyền, vận động mọi người tham gia, biết điều chỉnh hành vi giao tiếp đúng đắn trong xã hội. Đây là một hoạt động tuy khó nhưng nó mang một ý nghĩa vô cùng to lớn. Thông qua hoạt động này, các em sẽ được bồi dưỡng thêm về nhân cách, đặc biệt là tình người. 6.7. Biện pháp rèn kỹ năng sống cho học sinh thông qua các môn học. Thông qua các môn học, giáo viên thường xuyên đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát phát triển năng lực-phẩm chất học sinh. Phuy tính độc lập, sáng tạo của học sinh gắn với thực tiễn, tạo ra bầu không khí lớp học cởi mở thân thiện. Luôn tạo cho các em cơ hội được trao đổi, chia sẻ, được nói, được trình bày trước nhóm, trước tập thể, nhất là các em còn hay rụt rè, khả năng giao tiếp kém qua đó góp phần tích lũy kiến thức cũng như kỹ năng sống cho các em. Trong quá trình dạy học giáo viên tận dụng tối đa các tiết học, giờ học, môn học nhất là các môn như: Tiếng Việt; Đạo đức; Khoa học;.... để những giờ học sao cho các em được trải nghiệm như trong cuộc sống thực. Ví dụ: Trong chương trình môn Tiếng Việt có nhiều bài học có thể giáo dục kĩ năng sống cho các em, đó là các kĩ năng giao tiếp xã hội. Đối với môn Đạo đức, giáo viên cung cấp các chuẩn mực đạo đức, thông qua các mẩu chuyện, tình huống, tấm gương người tốt, việc tốt... biến các chuẩn mực đạo đức, trở thành tình cảm, niềm tin, hành vi và thói quen của học sinh. Muốn thực hiện được giáo viên cần sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực, học sinh sẽ được tạo cơ hội để thực hành, trải nghiệm nhiều kĩ năng sống cần thiết, phù hợp với lứa tuổi. Đó là lối sống lành mạnh, gọn gàng, ngăn nắp, nói lời hay ý đẹp, chăm sóc bố mẹ, ông bà, hợp tác, giúp đỡ, chia sẻ với bạn… 6.8. Biện pháp tạo môi trường thực hiện nhiệm vụ giáo dục trẻ kĩ năng sống Nhằm tạo môi trường giúp giáo viên và học sinh tăng cừơng đọc sách, tôi đã tham mưu với hiệu trưởng đã trang bị, sách thư viện, sách Bác Hồ, sách Lịch sử, và các loại sách trang trí đẹp với nhiều tên gọi khác nhau theo chủ đề: “tủ sách Bác Hồ”; “tủ sách lịch sử”; “câu đố vui”; “những con vật đáng yêu”; “hoa trái bốn mùa”; …thiết kế phân chia nhiều ngăn để sách, truyện nhiều kích cở, vừa tầm các em. 6.9. Biện pháp động viên, khen thưởng: Để các em có động lực học tập, rèn luyện bản thân thì giáo viên không nên quá cứng nhác hay có những lời chê bai học sinh, thay vì đó thì sẽ là những lời động viên, khen ngợi khen có thể bằng lời nói hay những tràng pháo tay. Đặc biệt là cuối mỗi cuộc thi có học sinh tham gia hoặc cuối học kì chúng ta sẽ dành những phần thưởng cho các em có thành tích nổi bật trong học tập rèn luyện. Vì vậy, các em thi đua nhau “ nói lời hay, làm việc tốt”. Đây là một hình thức động viên về tinh thần rất giá trị và hiệu quả. Các em sẽ nhanh nhẹn hơn, có đạo đức tốt hơn, mạnh dạn hơn trong giao tiếp, tự tin hơn trong cuộc sống. 7. Tính hiệu quả Qua quá trình áp dụng thử nghiệm biện pháp rèn kỹ năng sống cho học sinh trường Tiểu học Sính Phình số 2 trong năm học 2020-2021 so với năm học 2019-2020 như sau:
Trang 1A SỰ CẦN THIẾT, MỤC ĐÍCH CỦA SÁNG KIẾN
Bác Hồ, vị cha già muôn vàn kính yêu của dân tộc ta luôn quan tâm đến việc rèn luyện nhân cách cho thế hệ trẻ, đặc biệt là lứa tuổi học sinh Trong một lần nói chuyện với học sinh, Bác đã dạy: “Có tài mà không có đức là người vô dụng, có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó” Cái “đức” và cái “tài” đấy phải chăng đó cũng là kỹ năng sống,
kỹ năng cần có của mỗi con người Vậy kỹ năng sống là gì? Vì sao học sinh cần phải trang bị kiến thức về kỹ năng sống? Đó là câu hỏi mà tôi luôn tự hỏi mình và lấy đó làm đích để thực hiện nhiệm vụ giáo dục học sinh trong nhà trường
Đúng vậy trong thực tế hiện nay nhất là trong thười đại 4.0 thì việc rèn kĩ năng sống của các em ở trường tiểu học hay ở nhà vẫn còn nhiều hạn chế Việc rèn kĩ năng sống cho học sinh chưa có sự chuyển biến, nguyên do chính là trong tư tưởng giáo viên chỉ chú trọng đến việc dạy kiến thức, giáo viên luôn chú trọng đến việc đọc thông viết thạo, làm tính toán tốt …Còn việc rèn cho các em về kỹ năng sống; kỹ năng giao tiếp, hợp tác…thì vẫn còn lệ thuộc vào Tổng phụ trách Đội – Bí thư Đoàn thanh niên (dạy hoạt động ngoài giờ lên lớp; ngoại khóa ) hoặc gia đình Đặc biệt hơn trong thời đại công nghệ
số đại đa số phụ huynh học sinh cho trẻ tiếp xúc với công nghệ từ sớm nhất là Điện thoại
thông minh (smatphone) mà thiếu đi sự quan tâm hướng dẫn các em những kỹ năng sống
cơ bản Trong thời gian qua trên các trang mạng xã hội xuất hiện nhiều video; clip học sinh; thanh thiếu niên bạo lực với bạn bè; bạo lực học đường…Học sinh học tốt, điểm cao nhưng khả năng giao tiếp với bạn bè thầy cô còn hạn chế, các em sẵn sàng đánh cãi, chửi nhau với bạn bè… Tất cả những điều đó đã cho ta thấy việc trang bị về kiến thức Kỹ năng sống của các em còn thiếu
Trong năm học 2019-2020 vừa qua tôi được nhà trường phân công công tác Đoàn thanh niên, phối kết hợp với Tổng phụ trách Đội làm công tác phong trào của nhà trường Trong quá trình công tác tôi nhận thấy học sinh mặc dù học tập tốt nhưng khả năng giao tiếp; kỹ năng sống và vận dụng vào thực tiễn của các em vẫn còn nhiều hạn chế
Vậy để trang bị cho các em những kỹ năng, phẩm chất chủ yếu như: (yêu nước; nhân ái; chăm chỉ; trung thực; trách nhiệm); những kiến thức, giá trị, thái độ và kĩ năng phù hợp, trên cơ sở hình thành những hành vi, thói quen lành mạnh, tích cực, loại bỏ những hành vi, thói quen tiêu cực trong các mối quan hệ, các tình huống và hoạt động
Trang 2hàng ngày Tạo cơ hội thuận lợi để học sinh thực hiện tốt quyền, bổn phận và trách nhiệm của mình phát triển hài hòa về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức như các em được thực hành những thói quen tốt, biết cách sống ngăn nắp, gọn gàng, tiết kiệm, yêu thiên nhiên đất nước Đồng thời để rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập chính vì vậy tôi quyết định chọn sáng kiến
kinh nghiệm: “Biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh tiểu học tại trường Tiểu học
Sính Phình số 2”
B: PHẠM VI TRIỂN KHAI THỰC HIỆN
* Phạm vi triển khai thực hiện:
Với sáng kiến “Biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học tại trường
Tiểu học Sính Phình số 2” tôi đã thực hiện trong trường Tiểu học Sính Phình số 2 Ngoài
ra sáng kiến này còn có thể áp dụng rộng rãi trong các trường học khác
* Nhiệm vụ:
Tìm hiểu thực trạng học sinh thiếu các kỹ năng sống cơ bản Qua đó, đề ra một số sáng kiến nhằm góp phần cải thiện các kỹ năng cho học sinh trong trường Tiểu học
* Thời gian nghiên cứu sáng kiến: Từ tháng 15/9/2020 đến tháng 20/4/2021
C: NỘI DUNG
I Tình trạng giải pháp đã biết:
*Tình trạng đã biết:
Trường Tiểu học Sính Phình số 2 là một trường nằm ở phía Bắc của huyện Tủa Chùa, mật độ dân cư tương đối đông Là xã vùng cao trên 60% học sinh của đơn vị có cha, mẹ thuộc diện hộ nghèo Trong nhiều năm qua giáo viên và học sinh của trường đều rất tích cực trong học tập, công tác Các em học sinh hăng hái tham gia các hoạt động ngoại khóa, hoạt động ngoài giờ lên lớp
Tuy nhiên vị trí của trường nằm trên địa bàn vùng sâu, vùng xa kinh tế văn hóa xã hội còn gặp nhiều khó khăn Đời sống nhân dân còn lạc hậu Chính vì vậy các kỹ năng sống của học sinh chưa được người dân (các bậc phụ huynh) trú trọng, tất cả phó thác cho trường học và thầy giáo, cô giáo là những người dẫn dắt rèn luyện các em
Khả năng học tập, rèn luyện bản thân của các em còn chậm Ở lớp các em đã được học tập rèn luyện kỹ năng sống qua giờ học chính khóa, ngoại khóa tuy nhiên do
Trang 3đặc điểm lứa tuổi dễ nhớ mau quên của học sinh tiểu học và không được rèn luyện thường xuyên nên các em chưa vận dụng được các kỹ năng đó vào thực tiễn
Năm học 2019 -2020 là năm học tiếp tục thực hiện phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” Rèn kỹ năng sống cho học sinh chính là một trong năm nội dung của phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, vì vậy các trường học cần quan tâm chú trọng đến nội dung này
* Ưu điểm, hạn chế đã biết:
Ưu điểm:
Nhà trường: Ban giám hiệu (BGH) nhà trường luôn quan tâm sát sao tới cán bộ
giáo viên-nhân viên (CBGV-NV) Thường xuyên giám sát việc thực hiện nhiệm vụ chuyên môn; việc thực hiện các kế hoạch, Nghị Quyết, việc thực thi các văn bản quy phạm pháp luật tới 100% CBGV-NV toàn trường
BGH đã triển khai các văn bản, chỉ thị, kế hoạch của các cấp như:
Chỉ thị số 06-CT/TW của Bộ Chính trị về cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh
Chỉ thị 33/2006/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về chống tiêu cực và khắc phục bệnh thành tích trong giáo dục gắn với cuộc vận động “Hai không” gắn với giáo dục đạo đức nghề nghiệp, nhân cách nhà giáo, chống các hành vi xúc phạm danh dự và thân thể học sinh Đặc biệt coi trọng việc rèn luyện phẩm chất đạo đức, lối sống, lương tâm nghề nghiệp; đấu tranh kiên quyết với các biểu hiện vi phạm pháp luật, vi phạm đạo đức nhà giáo;
Chỉ thị số 40/2008/CT-BGDĐT ngày 22/7/2008 và Kế hoạch số 307/KH-BGDĐT ngày 22/7/2008 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo phát động và triển khai phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, chú trọng các hoạt động :
- Xây dựng trường, lớp xanh, sạch, đẹp, đủ nhà vệ sinh cho học sinh và giáo viên
- Chú trọng giáo dục đạo đức, kĩ năng sống cho học sinh Tăng cường mối quan hệ
giữa nhà trường với gia đình, cộng đồng và xã hội trong công tác giáo dục đạo đức cho học sinh Tích hợp giáo dục đạo đức, kĩ năng sống trong các môn học và hoạt động giáo dục phù hợp với điều kiện cụ thể của địa phương Tổ chức các trò chơi dân gian, các hoạt
Trang 4động vui chơi giải trí tích cực, các hoạt động văn hoá, thể thao, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp
- Đánh giá, công nhận các trường đạt danh hiệu "Trường học thân thiện, học sinh tích cực" theo tiêu chí đã ban hành Tổ chức giao lưu, học tập kinh nghiệm, nhân rộng các điển hình về xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực
- Bồi dưỡng cho các hiệu trưởng trường tiểu học nội dung “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”
Tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 03/CT/TW của Bộ Chính trị về việc tiếp tục đẩy mạnh việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, tiếp tục hưởng ứng các cuộc vận động chống tiêu cực trong thi cử và khắc phục bệnh thành tích trong giáo dục, mỗi thầy cô giáo là tấm gương đạo đức tự học và sáng tạo, kết hợp lồng ghép nội dung phong trào thi đua xây dựng trường học thân thiện học sinh tích cực
Thực hiện Công văn số 1299/ SGD&ĐT- GDTH 18/08/2014 của tỉnh Điện Biên, Công văn của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Tủa Chùa hướng dẫn thực hiện mục tiêu nhiệm vụ năm học trong đó có nội dung dạy học tích hợp các nội dung giáo dục rèn kĩ năng sống, giáo dục đạo đức cho học sinh, xây dựng trường lớp xanh, sạch đẹp và an toàn, giáo dục truyền thống văn hóa, hướng dẫn học sinh tự quản, chủ động tổ chức điều khiển các hoạt động tập thể, hoạt động ngoài giờ lên lớp cho học sinh tiểu học
Giáo viên: Thấu hiểu được sự quan trọng của việc dạy học, dạy học không chữ
dạy chữ mà còn dạy các em cách làm người thông qua giao tiếp, hợp tác để các em hoàn thiện mình hơn
Được tham gia các cuộc vận động các cấp ban hành như: “Học tập và theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”; cuộc vận động “Mỗi thầy, cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo”…từ đó có cơ sở để bổ sung thêm cho học sinh những điều mà giáo viên tiếp thu được
Học sinh: Ý thức được việc phấn đấu học tập tốt song song với việc rèn luyện kỹ
năng là nhiệm vụ của người học sinh
Nhược điểm:
Giáo viên: Một số giáo viên trẻ, mới ra trường kinh nghiệm giảng dạy, phương
pháp còn hạn chế; Ngoài ra việc dạy chưa linh hoạt chưa có sự móc nối kiến thức (tích
Trang 5hợp) liên môn để tạo sự sinh động thu hút học sinh Chưa giúp học sinh khắc sâu, vận dụng kiến thức, kỹ năng vào cuộc sống sinh hoạt
Giáo viên chưa nắm được nhiều về hoàn cảnh, tính cách của học sinh dẫn đến chưa có những phương pháp phù hợp để rèn kỹ năng sống cho các em
Học sinh: Những học sinh ngoan, nhận thức được, tiếp thu nhanh thì tích cực phát
huy, rèn luyện kỹ năng sống(giao tiếp-hợp tác), kỹ năng làm việc… Ngược lại, những học sinh chưa ngoan, nhận thức chậm hơn thì tự ti, không dám thể hiện quan điểm cá nhân, các em làm gì cũng luôn vụng về, hấp tấp ngay cả trong việc học tập, làm việc cá nhân…
Nguyên nhân cụ thể:
Giáo viên:
Trình độ đào tạo; trình độ chuyên môn chưa đồng đều;
Kkhả năng vận dụng Công nghệ thông tin (CNTT) vào trong các bài giảng còn hạn chế, chưa thu hút được học sinh học tập tập trung;
Một số giáo viên chưa thực sự tâm huyết với nghề, chưa linh hoạt trong giảng dạy, chưa có sự tích hợp các môn để thu hút, tạo hứng thú học tập
Nguyên nhân từ phía Gia đình:
Do hoàn cảnh kinh tế khó khăn, nhà đông nên phụ huynh chỉ lo việc kiếm sống là chính Họ ít quan tâm đến việc học của con em mình
Nhiều phụ huynh trình độ văn hóa thấp không nắm bắt được cách dạy con học, không có phương pháp dạy con phù hợp, chưa đủ khả năng dạy cho con những kỹ năng cần thiết trong cuộc sống như: kỹ năng ứng xử, giao tiếp; kỹ năng tự bảo vệ…
Nguyên nhân từ phía học sinh:
Học sinh chưa ý thức được tầm quan trọng của việc học, đặc biệt là học các kỹ năng sống
Có thái độ chưa đúng mực với người lớn, thầy cô và bạn bè
Phần đa các em còn e dè nhút nhắt, chưa bạo dạn trong việc giao tiếp hợp tác
Kỹ năng tự ứng phó đương đầu với khó khăn, thách thức và những tình huống bất ngờ xảy ra trong cuộc sống, chưa linh hoạt nhanh nhạy, chưa tự tin khi giải quyết các vấn
đề trong cuộc sống, hay tự ái
Trang 6Chưa biết quan tâm giúp đỡ mọi người xung quanh
Vốn từ Tiếng Việt của các em còn nhiều hạn chế, các em sử dụng chưa thành thạo nên khi giao tiếp gặp khó khăn
* Tình trạng cụ thể của trường:
Thực trạng hiện nay việc rèn kĩ năng sống cho các em ở trường tiểu học còn nhiều hạn chế, giáo viên chưa chú trọng đến việc rèn kỹ năng sống và coi đây là môn học phụ, chỉ quan tâm đến việc dạy đọc, viết, tính toán
Qua thực tế tại đơn vị trường Tiểu học Sính Phình số 2 tôi đang công tác còn có nhiều HS chưa mạnh dạn, còn e dè thụ động trong học tập và trong sinh hoạt chung, kĩ năng giao tiếp còn hạn chế, chưa biết cách diễn đạt, trình bày điều mà mình muón nói Kỹ năng tự ứng phó đương đầu với khó khăn, thách thức và những tình huống bất ngờ xảy ra trong cuộc sống, chưa linh hoạt nhanh nhạy, chưa tự tin khi giải quyết các vấn đề trong cuộc sống, hay tự ái Đây là những nguyên nhân thực tế đang diễn ra ở tại đơn vị trường
và cũng như các đơn vị trường học khác trên địa bàn Những nguyên nhân ấy xuất phát từ đâu? Làm thế nào để các em học sinh có được các kỹ năng sống, xử lý các tình huống cá nhân khi tham gia giao lưu giao tiếp,…đang diễn ra hằng ngày đó cũng là câu hỏi không chỉ riêng cá nhân tôi mà là câu hỏi chung cho tất cả những người đang làm nghề trồng người
II Nội dung của giải pháp mới:
1 Mục đích giải pháp:
Qua nghiên cứu sáng kiến giúp tôi hình thành được những kinh nghiệm, biện pháp trong việc tổ chức hoạt động, giảng dạy và hình thành cho học sinh những kỹ năng, thói quen cần thiết trong cuộc sống hàng ngày, nhằm giúp các em rèn luyện kỹ năng ứng xử thân thiện, biết thể hiện tình cảm, sự chia sẻ, hợp tác, kiên trì vượt khó, ứng xử phù hợp với gia đình, cộng đồng, bạn bè và môi trường, nâng cao nhận thức, bồi dưỡng thái độ, hình thành niềm tin hành vi tích cực cho học sinh Giáo dục cho học sinh thói quen, ý thức
tự bảo vệ bản thân, phòng ngừa tai nạn giao thông, đuối nước và các tệ nạn xã hội, các kỹ năng cơ bản trong học tập và sinh hoạt hàng ngày vv…
2 Mô tả nội dung giải pháp:
2.1 Biện pháp ác đ nh nh ng n ng s ng c bản c n dạy:
Trang 7Đối với học sinh lứa tuổi tiểu học thì có rất nhiều kiến thức-kỹ năng mà các em cần phải biết và được học, nhất là đối với học sinh đầu cấp(lớp 1) trước khi các em học các môn học khác Thực tế cho thấy khi các em rời trường Mầm non lên bậc tiểu học thì nhiều kỹ năng sống các em cần có như: sự hợp tác, giao tiếp, tự kiểm soát, tính tự tin, tự lập, tò mò, tự giác, khả năng thấu hiểu và cảm thông với người khác Việc xác định được các kĩ năng cơ bản phù hợp với lứa tuổi s giúp giáo viên lựa chọn đúng những nội dung trọng tâm để dạy cho các em học sinh
2.2 Biện pháp cụ thể h a nội dung n ng s ng c bản c n dạy:
K n ng tự lập: Đây là kỹ năng sống quan trọng đối với mỗi cá nhân và không
riêng gì chỉ ở học sinh Bởi l đây s là nền tảng cơ bản để các em có thể chủ động giải quyết các vấn đề trong cuộc sống Khi đến trường, lớp thầy cô s dạy cho các em học sinh bắt đầu từ công việc nhỏ nhất như: cất đồ dùng học tập; giặt rẻ lau bảng cá nhân; tự gọt bút chì…Còn khi ở nhà thì các bậc phụ huynh cũng cần rèn luyện tự lập cho trẻ ngay từ đầu như việc tự mình xúc cơm ăn; dọn – rửa bát đũa; tự tắm; tự mặc quần áo…Những việc gì trẻ có thể làm thì hãy để trẻ tự làm, không nên “tranh” việc của trẻ và hãy kiên nhẫn quan sát Cha mẹ chỉ nên can thiệp khi con cần giúp đỡ và chỉ làm ở mức độ hỗ trợ chứ không phải làm thay Đây là kỹ năng sống cần trang bị cho trẻ ở lứa tuổi tiểu học
(Trẻ tự thực hiện công việc ở trường và ở nhà)
Quản lý cảm úc: Quản lý cảm xúc là kỹ năng sống cho trẻ trong độ tuổi tiểu học
chúng ta không nên bỏ qua Phát triển trí tuệ cảm xúc tốt là tiền đề để các em xây dựng các mối quan hệ xã hội Việc duy trì trạng thái cân bằng cảm xúc và tâm lý s giúp trẻ
Trang 8phát huy tốt khả năng học tập Chúng ta cần giúp các em phát triển trí tuệ cảm xúc bằng cách dạy học sinh cách nhận biết cảm xúc khi chúng xuất hiện và phân biệt các cảm xúc với nhau Tiếp theo đó là xử lý các cảm xúc cho phù hợp với hoàn cảnh hiện tại, từ đó có các phản ứng thích hợp
Kỹ n ng tự bảo vệ bản thân:
Trong xã hội hiện nay, có nhiều
mối nguy hiểm đối với các em, nhất là ở
tuổi tiểu học các em chưa phân biệt được
người tốt-kẻ xấu Tầm tuổi các em thì
không phải lúc nào cũng có người lớn đi
cùng, lúc nào giáo viên cũng kèm cặp các
em được Vì vậy, hãy dạy các em kỹ năng
tự bảo vệ bản thân cũng như cách xử lý các
tình huống nguy hiểm Để dạy hiệu quả,
trên lớp vào những giò hoạt động ngoại khóa (ngoài giờ lên lớp; truyền thông…) thầy cô hãy tạo các tình huống nguy hiểm để các em tìm ra cách giải quyết, như vậy các em s nhớ lâu hơn
K n ng giao tiếp: Giáo viên cần dạy trẻ biết thể hiện bản thân và diễn đạt ý tưởng
của mình cho người khác hiểu, trẻ cần cảm nhận được vị trí, kiến thức của mình trong thế giới xung quanh nó Đây là một kĩ năng cơ bản và khá quan trọng đối với trẻ Nó có vị trí chính yếu khi so với tất cả các kĩ năng khác như đọc, viết, làm toán và nghiên cứu khoa học Nếu các em cảm thấy thoải mái khi nói về một ý tưởng hay chính kiến nào đó, các
em s trở nên dễ dàng học và s sẵn sàng tiếp nhận những suy nghĩ mới Đây chính là yếu tố cần thiết để giúp học sinh sẳn sàng học mọi thứ
K n ng s ng hợp tác: Bằng các trò chơi, câu chuyện, bài hát giáo viên giúp trẻ
học cách cùng làm việc với bạn, đây là một công việc không nhỏ đối với các em học sinh lứa tuổi này Khả năng hợp tác s giúp các em biết cảm thông và cùng làm việc với các bạn
Ngoài ra, ở nhà trường giáo viên cần dạy học sinh nghi thức văn hóa trong ăn uống qua đó dạy các em kĩ năng lao động tự phục vụ, rèn tính tự lập, tự giác; biết nhường nhịn,
Trang 9biết chia sẻ và cảm thông với các bạn có hoàn cảnh khó khăn hơn mình
2.3 Biện pháp ác đ nh nhiệm vụ c bản và phân công trách nhiệm trong việc dạy học sinh n ng s ng:
Giáo viên có thể làm được gì để dạy n ng s ng cho tr
Cần tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm khuyến khích sự chuyên cần, tích cực của học sinh , cần phải biết khai thác phát huy năng khiếu, tiềm năng sáng tạo ở mỗi học sinh Vì mỗi học sinh là một nhân vật đặc biệt, phải giáo dục học sinh như thế nào để các em cảm thấy thoải mái trong mọi tình huống của cuộc sống
Cần thường xuyên tổ chức các họat động giáo dục chăm sóc giáo dục các em một cách thích hợp tuân theo một số quan điểm: Giúp các em phát triển đồng đều các lĩnh vực: thể chất, ngôn ngữ, nhận thức, tình cảm- xã hội và thẫm mĩ Phát huy tính tích cực của các em, giúp các em hứng thú, chủ động khám phá tìm tòi, biết vận dụng vốn kiến thức, kĩ năng vào việc giải quyết các tinh huống khác nhau
Cần giúp các em có được những mối liên kết mật thiết với những bạn khác trong lớp, các em biết chia sẻ chăm sóc, trẻ cần phải học về cách hành xử, biết lắng nghe trình bày và diễn đạt được ý của mình khi vào trong các nhóm học sinh khác nhau, giúp các em
luôn cảm thấy tự tin khi tiếp nhận các thử thách mới Điều này liên quan tới việc các em
có cảm thấy thoải mái, tự tin hay không đối với mọi người xung quanh, cũng như việc mọi người xung quanh chấp nhận đứa học sinh đó như thế nào? Cần chuẩn bị cho học sinh sự tự tin, thoải mái trong mọi trường hợp nhất là trong việc ăn uống để chúng ta không phải xấu hổ vì những hành vi không đẹp của các em
Thường xuyên liên hệ với phụ huynh để kịp thời nắm tình hình của các em, trao đổi với phụ huynh những nội dung và biện pháp chăm sóc và giáo dục các em tại nhà, bàn bạc cách giải quyết những khó khăn gặp phải
2.4 Biện pháp giúp tr phát triển các n ng s ng qua việc tổ chức các hoạt động tập thể vui tư i, lành mạnh trong nhà trừ ng :
Với cương vị là Bí thư Đoàn thanh niên chi đoàn tôi luôn phối hợp với Tổng phụ trách Đội tổ chức các hoạt động văn nghệ, thể thao một cách thiết thực, khuyến khích sự tham gia chủ động, tự giác của học sinh Tổ chức các trò chơi dân gian và các hoạt động vui chơi giải trí tích cực khác phù hợp với lứa tuổi của học sinh
Trang 10Căn cứ vào nội dung trên, tôi đã xây dựng kế hoạch và thực hiện nhiều hoạt động một cách thiết thực, khuyến khích sự tham gia chủ động, tự giác của trẻ Cụ thể như sau:
Phát động học sinh làm đồ chơi dân gian; sưu tầm các bài hát, điệu múa thể loại dân ca cho học sinh theo phù hợp theo từng lứa tuổi Duy trì việc sinh hoạt ngoài giờ lên lớp theo chủ điểm để học sinh tham gia học tập, vui chơi
Ngoài ra còn tổ chức các cuộc thi trò chơi dân gian trong dịp đầu xuân như: Kéo
co, lò cò, nhảy dây, cướp cờ, Hội thi giai điệu tuổi hồng, Đồng thời hàng tuần vào tiết chào cờ sáng thứ hai cho các em “Kể chuyện Bác Hồ”; Trò chơi Ai nhanh? Ai đúng? …
(Ảnh học sinh tham gia hoạt động vui chơi; các cuộc thi lành mạnh)