Tiểu luận nuôi trồng thủy sản

Dựa theo các tài liệu hướng dẫn của các nhà nghiên cứu của Liên Xô cũ,hiện nay, sư phát triển của buồng trứng được chia thành 6 giai đoạn Sakun Giai đoạn 3: Đây là quá trình tạo noãn hoà

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG

KHOA NUÔI TRỒNG THỦY SẢN

TIỂU LUẬN

Môn học: Phát triển phôi và ấu trùng động vật thủy sản

ĐỀ TIỂU LUẬN

Câu 1: Mô tả các giai đoạn phát triển buồng trứng cá xương ?

Câu 2: Vai trò của hormom trong quá trình điều khiển chu kỳ sinh sản ở cáxương và giải thích sơ đồ sau đây:

Sơ đồ cơ chế hormon điều khiển sự chín noãn bào (bên trái) và những hoạtchất ngoại sinh có thể điều khiển quá trình này:

Câu 3: Nêu các giai đoạn phát triển phôi và ấu trùng Zoea của cua biển(Sylla serata) ? Tình hình sản xuất giống cua biển ở nước ta ?

Câu 4: Các giai đoạn phát triển ấu trùng thân mềm 2 mảnh vỏ ? Chọn mộtđối tượng cụ thể làm ví dụ

Câu 5: Đọc bài báo “ Reproductive biology of cobia, Rachycentroncanadum, from coastal waters of the southern United States” và viết tóm tắttrong 1 trang A4.

BÀI LÀM

Câu 1: Mô tả các giai đoạn phát triển buồng trứng cá xương ?

Dựa theo các tài liệu hướng dẫn của các nhà nghiên cứu của Liên Xô (cũ),hiện nay, sư phát triển của buồng trứng được chia thành 6 giai đoạn (Sakun

Giai đoạn 3: Đây là quá trình tạo noãn hoàng hay được gọi là sự lớn lên vềchất dinh dưởng hoặc là sự sinh trưởng lần thứ hai Nang trứng được hìnhthành xung quanh mỗi noãn bào khi giai đoạn 3 này bắt đầu để làm nhiệm

vụ nội tiết và vận chuyển chất noãn hoàng

Giai đoạn 4: Bắt đầu khi quá trình tạo noãn hoàng kết thúc, kích thước noãnbào đã tới hạn Giai đoạn này kéo dài suốt quá trình di chuyển của nhânnoãn bào từ trung tâm ra ngoại biên (ở cực động vật), tạo nên sự phân cựccủa noãn bào Phía đối diện là cực thực vật hay còn gọi là cực sinh dưởnggồm toàn chất noãn hoàng Khi noãn bào chuyển sang pha chín, noãn hoàngthành một khối đồng nhất, nhiều giọt mỡ nhỏ hợp lại thành các giọt mỡ tohơn

Giai đoạn 5: Đây là giai đoạn trứng chín và rụng Trứng chín là trứng có túimầm tan biến và sự rụng trứng là sự tách và vỡ nang trứng trứng bị đẩy vàoxoang buồng trứng hoặc xoang thân.

Giai đoạn 6: Là tinh trạng buống trứng cá cái ssau khi đẻ

TỔ CHỨC BUỔNG TRỨNG CÁ XƯƠNG – 6 GIAI ĐOẠN

a: giai đoạn I; b: giai đoạn II; c: giai đoạn III

d: giai đoạn IV; e: giai đoạn V; f: giai đoạn VI

Câu 2: Vai trò của hormom trong quá trình điều khiển chu kỳ sinh sản ở cáxương:

Kết quả nhiều thí nghiệm cho thấy: các hormon có vai trò trong việc thúcđẩy quá trình tạo trứng và chuyển hóa của trứng, thúc đẩy sự tạo noãnhoàng, kích thích tuyến sinh dục nhanh thành thục, đồng thời kích thích sựchín và rụng trứng

Giải thích sơ đồ sơ đồ cơ chế hormon điều khiển sự chín noãn bào (bên trái)

và những hoạt chất ngoại sinh có thể điều khiển quá trình này:

Hypothalamus có chức năng điều khiển sự tiết hormone

Hypothalamus nằm dưới thalamus và là nơi chứa tòn bộ các trung khu caocấp, đảm bảo sự thích nghi các chức năng khác nhau như TĐC, nội tiết,,,củamột cơ thể thống nhất

Hypothalamus ở cá chiếm một không gian đáng kẻ trong não bộ, nằm giữanão trước và não giữa

Sự điều hòa của thần kinh nội tiết của hypothalamus được thể hiện bằng hai

hệ thần kinh và thể dịch, tức là qua các glycoprotein và andrenalin(epinephrin hay hệ catecholamine)

GnRH là hocmon được tiết ra từ các neuron của vùng dưới đồi(Hypothalamus) có tác dụng kích thích tuyến yên tăng cường tiết các hóc-môn gonadotropin (FSH và LH) để kích hoạt và tăng cường sự phát triển của

tế bào trứng, sự rụng trứng và sự hình thành thể vàng

Ngoài cơ chế tác dụng thuận chiều, GnRH còn đóng vai trò quan trọng trongviệc kiểm soát mối tác động ngược dương tính của estrogen để tăng cườngtiết LH và kiểm soát mối tác động ngược âm tính của progesteron để bảođảm sự tồn tại của thể vàng

Dopamin (DA): ức chế tiết KDT tự phát (cơ bản), ức chế cả sự tiết KDTdưới ảnh hưởng của GnRH DA do nhóm tế bào thần kinh trong hốc trướcthị giác tiết ra, từ đây DA đi vào tuyến yên.DA là một chất có bản chấtcatecholamin

Ứng dụng; khi tiêm cho cá một liều GnRH, người ta phải tiêm thêm môt liềuDOM (domeridone) là môt Anatgonist của DA Nếu chỉ tiêm GnRH khôngthôi, GnRh có thể bị ức chế Vì thế khi tiêm cho cá, ngoài tiêm GnRH, phảitiêm thêm yếu tố kháng DA là DA.Đây là cơ sở của phương pháp tiêm cho

cá đẻ của LimPe (GnRH+ AntiDA)

Có một số chất là antagonist của DA là: DOM, Pimogide, Metochopramine,

là những chất cạnh tranh thụ thể với DA

Tuyến yên hay não thùy (hypophysis, pytuitary gland) của dộng vật có vú là

cơ quan nội tiết trung ương của cơ thể

Cũng giống như động vật có vú, tuyến yên (pituitary hay hypophysis) củatuyến yên được chia làm 2 thùy chính:

-não thùy tuyến: anterior pituitary hay adrenohypophysis

-não thùy thần kinh: posterior hay neurohyphophysis

Một số loài cá còn có thêm một cấu trúc khác hẳn hai phần trên là thùy trunggian- của phần não thùy tuyến

Não thùy tuyến hay phần trước tuyến yên lại tiếp tục được chia thành 3phần:

+ Phần mõm não thùy tuyến: RPD (rostral Pars Distalis)

+Phần kề, nằm tiếp giáp với phần mõm (PPD-Proximal Pars Distalis)+ Phần trung gian –PI (Pars intermedia) là phần nằm cạnh PPD và phần nãothùy thần kinh (posterior lobe hay pars nervosa)

Các hormone của tuyến yên: Não thùy tuyến hay thùy trước của tuyến yêntiết ra ít nhất 8 hormone:

-kích dục tố: 2 H là GTH-1 (tương tự như FSH) và GTH-II (tương tự nhưLH)

ví dụ :các tế bào PRL, tiết prolactin nằm ở phần mõm của thùy trước tuyếnyên

- các tế bào tiết ACTH và GH nằm gần phần sau của tuyến

- các tế bào tiết GTH và TSH nằm ở ventral part (phần bụng) của thùy trước

Ở cá xương, phần PI của não thùy tuyến thường nằm ở ventral part hoặcthậm chí ở sau phần não thùy thần kinh (posterior to neurohypophysis), thậmchí một vài đầu mút của sơin trục thuộc phần não thùy thần kinh xâm lấnphần mô của PI Phần PI này có thể sỉnh a mọt hormone độc nhất vô nhị là

có đặc điểm cấu trúc của cả GH (somatotropin) và của PRL (prolactin), nên

nó được gọi là SL (SOMATOLACTIN) Cho đến nay, người ta chỉ tìm thấySOMATOLACTIN ở cá xương,mà không tìm thấy ở nhóm cá hay các độngvật khác Các tiền chất (precursor) của POMC biến đổi ở phần PI thành cáchormone khác nhau Melanin-concentrating hormone (MCH) cũng được dựtrữ ở phần xâm lấn của não thùy

Estrogen là các hormon sinh dục cái, tiết ra các sản phẩm nội tiết của buồngtrứng tham gia vào sự tạo noãn bào và các đặc điểm sinh dục thứ cấp

Kích dục tố GTH II-Maturational Gonadotropin có tác dụng kích thích tạonoãn hoàng và gây chín trứng Sự tiết kích dục tố được điều hòa bằng nhiềuyếu tố gồm các steroid, các chất dẫn truyền thần kinh có nguồn gốc là các cơquan trung ương và ngoại vi

Các yếu tố môi trường bên ngoài như: Nhiệt độ, chế độ dinh dưởng, quang

kỳ, tốc độ dòng chảy của nước … cũng có tác dụng kích thích cá thành thục

và đẻ tốt

Antiestrogen là những hợp chất nhân tạo có khả năng cạnh tranh vớiestrogen để chiếm chỗ liên kết trên các thụ thể của esrogen

Ovaprim (chế phẩm của Syndel, Laboratories, Vancouver, BC, V6P 6R5,Canada) là hỗn hợp của 2 hoạt chất có thành phần : 20 mcg sGnRH-A và 10

mg donperidon trong khoảng 1 ml propylen glycol, dành riêng để kích thích

cá sinh sản (Nguyễn Tường Anh, 1997)

Các GnRH-A () là các chất tổng hợp, có thành phần là các aminoacid (aa)trên cơ bản giống với các GnRH tự nhiên

Các kích dục tố: Não thùy cá, HCG (kích dục tố nhau thai), PMSG ( kíchdục tố huyết thanh ngựa chửa) có tác dụng là làm cho túi mầm di chuyển rabiên tức là làm cho cá chuyển sang thành thục hoàn toàn

Steroid là những hợp chất hữu cơ phức tạp, có tác dụng gây chín noãn bào

và gây rụng trứng, đặc biệt là chất có 21 nguyên tử C trên bộ khung steroid(C21)

Nang noãn phát triển được phải nhờ vào sự kích thích của các hormon vùngdưới đồi - tuyến yên (nằm ở đáy não) Từ vùng dưới đồi, các hormon tiết rakích thích tuyến yên bài tiết FSH, chất này làm cho nang noãn ở buồng trứngphát triển và trưởng thành (chín) Khi nang noãn phát triển, chất estrogen,một hormon của buồng trứng tiết ra mỗi ngày một tăng lên nhưng khi lượngestrogen tăng cao lại ức chế tuyến yên làm nó giảm bài tiết FSH (cơ chế hồitác) và khi ấy vùng dưới đồi - tuyến yên lại tiết ra một hormon khác là LH

để gây phóng noãn và tạo nên và duy trì hoàng thể (tuyến nội tiết hình thành

từ nơi noãn vừa được phóng ra) Hoàng thể lúc này sẽ vừa bài tiết estrogenvừa bài tiết thêm một hormon khác là progesteron để duy trì thai nghén Nếunoãn không được thụ tinh thì hoàng thể sẽ teo đi vào khoảng ngày 21-22 của

chu kỳ kinh (28 ngày), còn nếu noãn được thụ tinh, phát triển thành phôi thìhoàng thể sẽ tồn tại trong vòng 4 tháng sau mới biến đi (duy trì cho hoàngthể tồn tại lúc đó là một hormon thai nghén hCG do các tế bào của phôi đãlàm tổ trong tử cung tiết ra Chất này tương tự như hormon LH của tuyếnyên).

Như vậy nếu buồng trứng có cấu trúc bình thường nhưng không phóng noãnđược thì phải dùng các thuốc kích thích nó, nghĩa là phải làm sao cung cấp

đủ các hormon của vùng dưới đồi - tuyến yên để buồng trứng tiếp nhận theo

cơ chế sinh lý đã nói ở trên Để làm được điều này người ta có thể dùng cácthuốc kích thích cho vùng dưới đồi - tuyến yên tiết ra nhiều hormon chỉ huybuồng trứng hơn hoặc có thể dùng những thuốc chính là những hormon vùngdưới đồi - tuyến yên đưa vào cơ thể để bổ sung hoặc thay thế lượng hormoncủa tuyến yên bị thiếu hay không có

Để giúp vùng dưới đồi - tuyến yên tăng bài tiết FSH và LH có thể dùng cácbiện pháp sau:

- Dùng clomifen citrate (với nhiều biệt dược như: ovofar, profertil,serophene, clostilbegyt ) Clomifen citrate là thuốc có tính kháng estrogen,

có khả năng tranh chấp vị trí các thụ thể của estrogen ở vùng dưới đồi làmcho vùng này không bị estrogen ức chế nữa nên sẽ tăng bài tiết FSH và LH

- Một cách điều trị khác, tuy ít được dùng cho người phụ nữ không phóngnoãn là dùng viên thuốc tránh thai kết hợp (loại có cả estrogen và progestin)

để thuốc này ức chế vùng dưới đồi - tuyến yên trong 3 tháng liền rồi ngừng.Sau khi ngừng thuốc, nhờ vào “hiệu ứng nhảy vọt”, vùng dưới đồi - tuyếnyên có thể tiết ra nhiều hormon (FSH, LH) để tác động lên buồng trứng gâyphóng noãn

- Người ta cũng có thể dùng hormon của vùng dưới đồi (Gn-RH) tiêm đểkích thích tuyến yên tiết ra FSH và LH.

- Trong những trường hợp tuyến yên bài tiết quá nhiều prolactin (là loạihormon gây bài tiết sữa) thì hormon này cũng ức chế bài tiết FSH và LH nên

có thể dùng thuốc (bromocriptin) làm giảm prolactin sẽ giúp cho tuyến yêntăng chế tiết FSH và LH

Trường hợp muốn dùng các thuốc thay thế FSH và LH để tiêm nhằm tăngthêm nồng độ của các hormon này, người ta có thể dùng những biệt dược cóFSH như puregon (mỗi ống 50 đơn vị), metrodin hoặc các thuốc nhưhumegon, pergonal, neo-pergonal là dạng phối hợp cả FSH và LH (mỗi ốnghumegon có 75 đơn vị FSH và 75 đơn vị LH) Trong khi dùng thuốc phảithường xuyên theo dõi tình trạng người bệnh, làm các xét nghiệm đánh giácác hormon, theo dõi siêu âm đánh giá sự phát triển của nang noãn đểquyết định thời điểm tiêm hCG gây phóng noãn

Nang trứng có chức năng tiết ra steroid gây chín noãn bào

ngược như thế của cơ quan đích lên tuyến nội tiết điều khiển nó gọi làfeedback.

Câu 3: Nêu các giai đoạn phát triển phôi và ấu trùng Zoea của cua biển(Sylla serata) ? Tình hình sản xuất giống cua biển ở nước ta ?

Thời gian phát triển phôi phụ thuộc vào nhiệt độ nước Ở nhiệt độ25-32 0C, thời gian phát triển phôi 12 - 20 ngày

Giai đoạn 1: Giai đoạn phân cắt và hình thành phôi nang, trứng có màu

Khi trứng đang còn màu vàng trắng, quan sát qua kính lúp hoặc kính hiển vi

có thể thấy một vòng tế bào bao quanh khối noãn hoàng ở phía trong, đó là

chu phôi nang.

Giai đoạn 2: Giai đoạn phôi vị hóa, trứng có màu vàng xám

Sau khi xuất hiện một vết lõm vào trong - đó là phôi vị Lúc này trứng chuyển sang màu vàng đậm.

Thời gian phân cắt, phôi nang và phôi vị

mất khoảng 5 - 7 ngày

Quá trình phôi vị xảy ra sau 5-7 ngày tính từ lúc đẻ Trứng có màu

vàng xám, kích thước khoảng 320 micrômet

Phôi vị hình thành theo phương thức lõm vào, đáy cực thực vật dãn

phẳng, từ từ lõm vào đến khi tiếp giáp với cực động vật

Hình thành phôi vị

Giai đoạn 3: Hình thành các cơ quan, trứng màu xám nâu.

Sau 7-10 ngày khi trứng chuyển màu xám ta đã có thể quan sát thấy mầm chân ngực và điểm mắt xuất hiện Sau đó xuất hiện và hình thành đôi mắt kép màu đen.

Giai đoạn 3

Giai đoạn 4: GĐ trứng bắt đầu nở:

Trứng chuyển sang màu đen là lúc xuất hiện mắt và sắp nở

Xuất hiện nhịp tim và tăng số lần nhịp đập, hình thành giáp đầu ngực, các đốt bụng và chân hàm, cơ bắt đầu co bĩp, lúcnày trứng bắt đầu nở.

Giai đoạn 4

Trứng khơng thụ tinh

Giai đoạn phát triển phôi Màu sắc Thời gian

Trứng bắt đầu phân cắt Vàng tươi 1 giờ

Hình thành phôi nang, phôi vị Vàng xám 5 - 7 ngày

Xuất hiện mầm chân ngực và

điểm mắt

Vàng xám 7 - 10 ngày

Hình thành đôi mắt kép Xám vàng nâu 10 - 12 ngày

Xuất hiện nhịp tim và tăng số

Phần đầu ngực tròn có 1 gai lưng,

1 gai tráng và 2 gai bên; đôi mắt kép to phía trước

Thức ăn của zeoa là tảo đơn bào, luân trùng và naupliii của Artemia.

Ở nhiệt độ nước 26 - 30 0C, nồng độ muối 25 - 29 ppt, ấu trùng zoea trải

qua 5 lần lột xác (Z 1 - Z 5) với khoảng thời gian khoảng 17 - 19 ngày để

trở thành ấu trùng

Megalops

Đôi mắt kép màu đen chưa có cuống

mắt, thời gian phát triển từ 5 - 6 ngày

1.23

Zoae

2

Giống như Zoae 1 nhưng khác nhau về

kích thước Thời gian phát triển từ 4 - 5

Hình 1-2: Các giai đoạn phát triển của ấu trùng ngao dầu M meretrix

(Vẽ lại từ Jintana, 1999)

A: Trứng mới đẻ, đường kính 70-75μm, mμng keo 140μm

130-B: Giai đoạn phân cắt

C: ấu trùng chữ D, 16 giờ sau thụ tinh, dμi 105-115μm

D: ấu trùng đỉnh vỏ (Pediveliger), 6 ngμy tuổi, dμi

Câu 5: Đọc bài báo “ Reproductive biology of cobia, Rachycentroncanadum, from coastal waters of the southern United States” và viết tóm tắttrong 1 trang A4.