OK-bai giang CSPL 2017 (Khoa Luat)

Khái niệm và các dấu hiệu của chính sách pháp luậtChính sách pháp luật, có thể phân ra ba cách tiếp cận khái quát hóa ở mức độ nhất định các quan điểm hiện có về chính sách pháp luật: -

CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

http://www.gass.edu.vn

(Môn học bắt buộc thuộc chương trình cao học

chuyên ngành Luật học và Chính sách công)

CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT

PHẦN 1: Giới thiệu tổng quan Học phần

PHẦN 2: Giới thiệu phương pháp

nghiên cứu, tài liệu tham khảo

vàNội dung chi tiết của Học phần

THÔNG TIN VỀ HỌC PHẦN

 TÊN HỌC PHẦN: “Chính sách pháp luật”.

 LOẠI HỌC PHẦN: Bắt buộc chung cho tất cả các học viên cao học chuyên ngành Luật học và Chính sách công

 SỐ TÍN CHỈ: 03 tín chỉ

 THỜI GIAN: Lý thuyết: 20 tiết

Thảo luận: 10 tiết

Tự học: 15 tiết.

MỤC TIÊU CỦA HỌC PHẦN

 Về nhận thức:

Trang bị cho học viên có được nhận thức tổng quan về các vấn đề lý luận cơ bản và thực tiễn chính sách pháp luật ở Việt Nam hiện nay (1)

 Về thái độ: Có nhận thức đúng đắn về bản chất, giá trị,

thuộc tính cơ bản của chính sách pháp luật trong Nhà

nước pháp quyền ở Việt Nam hiện nay.

 Về kỹ năng:

Có kỹ năng thu thập và xử lý thông tin, có phương pháp khoa học trong việc nhìn nhận, đánh giá các vấn đề lý luận và thực tiễn về chính sách pháp luật; Phát triển kỹ năng nghiên cứu nhóm và Phát triển kỹ năng thuyết trình (2)

NHIỆM VỤ CỦA HỌC VIÊN

 Dự học tối thiểu 80% số tiết học trên lớp.

 Đọc tài liệu trước khi lên lớp và chuẩn bị trước nội dung thảo luận.

 Có đủ điểm thường xuyên, điểm đánh giá nhận thức và tham gia thảo luận.

 Dự kiểm tra và thi kết thúc học phần

Phương pháp nghiên cứu, kiểm tra,

đánh giá

PP nghiên cứu của học viên:

+ Đọc, nghiên cứu tài liệu trước khi nghe giảng,

thảo luận; Nêu, phát hiện vấn đề.

+ Chủ động trong thảo luận và đề xuất quan điểm cá nhân.

Kiểm tra, đánh giá của GV:

Môn học gồm 30 tiết học được chia thành: 20 tiết giảng và 10 tiết thảo luận:

Chia các mục trên thành 02 buổi thảo luận, mỗi

buổi 05 tiết.

CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT

Nội dung chi tiết của Học phần

Khái niệm và các dấu hiệu của chính sách pháp luật

1 Khái niệm Chính sách pháp luật

- Chính sách pháp luật là đối tượng nghiên

cứu của nhiều môn khoa học: khoa học pháp

lý, xã hội học, xã hội học pháp luật, chính sách

công ;

- Chính sách pháp luật là một trong những

nội dung nghiên cứu quan trọng của chính

sách công, song chưa được nghiên cứu và

ứng dụng một cách thỏa đáng ở Việt Nam hiện

nay;

Khái niệm và các dấu hiệu của chính sách pháp luật

Chính sách pháp luật, có thể phân ra ba cách

tiếp cận khái quát hóa ở mức độ nhất định các

quan điểm hiện có về chính sách pháp luật:

- Cách tiếp cận tư tưởng,

- Cách tiếp cận tư tưởng – hoạt động,

- Cách tiếp cận hoạt động

(Cần lưu ý rằng ba tên gọi và

sự phân loại nói trên là mang tính tương đối).

Khái niệm và các dấu hiệu của chính sách pháp luật

Theo cách tiếp cận tư tưởng: “Chính sách

pháp luật là tổng thể các tư tưởng, quan

điểm, mục đích, định hướng, chương trình

và v.v ”

Cách tiếp cận tư tưởng – hoạt động:

“Chính sách pháp luật không chỉ là các tư

tưởng, mục đích, định hướng, chương trình

mà còn cả phần thực tiễn – hoạt động của

các chủ thể tương ứng”

Khái niệm và các dấu hiệu của chính sách pháp luật

Cách tiếp cận hoạt động:

“Chính sách pháp luật, cũng như chính sách

nói chung, là hoạt động thực hiện các tư

tưởng, quan điểm nhất định Do vậy, chính

sách pháp luật, theo thực chất, đó là hoạt

động, chứ không phải là các tư tưởng, quan

điểm Chính sách pháp luật là hoạt động mà

trong cơ sở, nền tảng của nó chứa đựng các

tư tưởng, quan điểm pháp luật mang tính

chất chiến lược đã được hình thành dưới

dạng một quan niệm tổng thể”

Khái niệm và các dấu hiệu của chính sách pháp luật

Có thể hiểu chính sách pháp luật là hoạt

động có căn cứ khoa học, nhất quán và hệ

thống của các cơ quan nhà nước và của các

thiết chế xã hội nhằm xây dựng cơ chế điều

chỉnh pháp luật có hiệu quả, sử dụng văn minh

các phương tiện pháp luật để đạt được mục

đích bảo đảm đầy đủ nhất các quyền và tự do

của con người và của công dân, hình thành và

phát triển Nhà nước pháp quyền, văn hóa

pháp luật của xã hội và của cá nhân.

Khái niệm và các dấu hiệu của chính sách pháp luật

Ở Việt Nam, từ nhiều năm qua, khái niệm

“Chính sách pháp luật được hiểu là những

nguyên tắc đường hướng cơ bản được Đảng

và Nhà nước hoạch định đối với từng giai đoạn

phát triển nhất định của đất nước nhằm tạo ra

những cơ sở đúng đắn cho việc sử dụng có

hiệu quả các khả năng điều chỉnh pháp luật;

nhằm xác định đúng đắn tổ chức và hoạt động

của các cơ quan pháp luật và nhằm xây dựng ở

mỗ người dân ý thức và lối sống tuân theo

pháp luật”

Khái niệm và các dấu hiệu của chính sách pháp luật

Trong xã hội dân chủ, pháp luật là biện pháp,

công cụ của quản lý và của đưa chính sách

vào cuộc sống Tuy nhiên, ở tầm khái quát,

chính sách pháp luật trong Nhà nước pháp

quyền là sự phản ánh tính chính đáng, tính hợp

pháp của quyền lực Nhà nước, giải quyết mâu

thuẫn giữa chính sách (chính trị), đạo đức xã

hội, tính chính đáng của Nhà nước;

Khái niệm và các dấu hiệu của chính sách pháp luật

Chính sách pháp luật có bản chất hai mặt:

(i) nó thể hiện chính sách đã được dựa

vào pháp luật;

(ii) pháp luật được sử dụng với tư cách

là công cụ, phương tiện của quyền lực

và của quản lý đời sống xã hội

Khái niệm và các dấu hiệu của chính sách pháp luật

2 Các dấu hiệu của chính sách pháp luật:

2.1 Thuộc tính của chính sách pháp luật:

Thứ nhất, được dựa vào pháp luật và gắn liền với pháp

luật;

Thứ hai, được thực hiện bằng các phương tiện pháp

luật;

Thứ ba, bao trùm lĩnh vực pháp luật trong hoạt động của

con người và của các tập thể của họ;

Thứ tư, dựa trên khả năng sử dụng sự cưỡng chế hợp

pháp;

Thứ năm: mang tính chất công, chính thức;

Thứ sáu, khác với các loại chính sách khác bởi các cơ

sở tổ chức quy phạm

Khái niệm và các dấu hiệu của chính sách pháp luật

2.2 Dấu hiệu của chính sách pháp luật:

Các dấu hiệu chung của chính sách pháp luật

vào các nhân tố của môi trường bên ngoài và

bên trong và các dấu hiệu khác

3 Khách thể của chính sách pháp luật

3.1 Chính sách pháp luật - phương thức tổ

chức đời sống pháp luật của xã hội

3.2 Đời sống pháp luật của xã hội: khái niệm

3 Khách thể của chính sách pháp luật

3.1 Chính sách pháp luật - phương thức tổ

chức đời sống pháp luật của xã hội

Thứ nhất, chính sách pháp luật là một loại

bảo đảm của chính sách, bởi vì nó hướng

đến việc điều chỉnh chính lĩnh vực pháp luật,

và đến lượt mình, nó làm cho các quan hệ kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa, dân tộc và các quan hệ khác có tính văn minh và tính

trật tự

3 Khách thể của chính sách pháp luật

Thứ hai, sự xuất hiện chính sách pháp luật là sự phản ứng của Nhà nước đối với việc gia tăng đáng kể các dòng thông tin pháp luật, loại thông tin mà không phải bao giờ cũng có được sự phối hợp, hài hòa bên trong Việc công nhận các nguyên tắc và các quy phạm của pháp luật quốc tế, các điều ước quốc tế của Việt Nam là một bộ phận hợp thành của hệ thống pháp luật của chúng ta, sự gia tăng của các văn bản quy phạm pháp luật không thể không dẫn đến sự tăng lên tính không liên tục, tính không tiếp nối và sự mất hài hòa trong không gian pháp luật nước ta.

3 Khách thể của chính sách pháp luật

Thứ tư, sự thay đổi về chất trong mức độ tội phạm hóa trong xã hội chúng ta đòi hỏi phải

có sự phản ứng có cơ sở khoa học và tổng thể đối với các quá trình đó Trước hết, điều

đó có thể được thể hiện chính trong các hoạt động có tính hệ thống, tức là trong chính

sách pháp luật

3 Khách thể của chính sách pháp luật

Chính sách pháp luật thể hiện là phương thức nhất định của việc tổ chức đời sống pháp luật, là phương tiện điều chỉnh đời sống pháp luật.

Đến lượt mình, đời sống pháp luật của xã hội là khách thể của chính sách pháp luật đời sống pháp luật – đó là hình thức của đời sống xã hội được thể hiện phần lớn trong các văn bản pháp luật và trong các quan hệ pháp luật được đặc trưng bởi đặc điểm

và trình độ phát triển pháp luật của xã hội đó, thái

độ của các chủ thể đối với pháp luật và mức độ làm thỏa mãn các lợi ích của họ.

3 Khách thể của chính sách pháp luật

Đời sống pháp luật của xã hội là phạm trù pháp luật, là hình thức của đời sống xã hội, là tổng thể các loại và hình thức hoạt động và hành vi

đa dạng của mọi người, của các tập thể của họ trong lĩnh vực hoạt động của pháp luật Đó là hình thức của đời sống xã hội được thể hiện phần lớn trong các văn bản pháp luật và trong các quan hệ pháp luật được đặc trưng bởi đặc điểm và trình độ phát triển pháp luật của xã hội

đó, thái độ của các chủ thể đối với pháp luật và mức độ làm thỏa mãn các lợi ích của họ.

3 Khách thể của chính sách pháp luật

 Dấu hiệu của đời sống pháp luật:

1 Đời sống pháp luật là một bộ phận cấu thành

và là một dạng đặc biệt của đời sống xã hội, bởi vì pháp luật – một thể chế (chế định) xã hội bao giờ cũng mô phỏng các đặc điểm của đời sống của một dân tộc cụ thể

2 Đời sống pháp luật gắn liền với các quy tắc pháp lý của hành vi (các quy định) và với các hậu quả pháp lý tương ứng

3 Khách thể của chính sách pháp luật

3 Đời sống pháp luật trong cơ sở, nền tảng

của mình, có pháp luật đã được thể hiện một cách khách quan trong mối quan hệ đối với xã hội, được dựa trên “ý nghĩa khách quan của

pháp luật” đối với hoạt động sống xã hội

4 Đời sống pháp luật là một trong những điều kiện tồn tại của xã hội được tổ chức về mặt

nhà nước, bởi vì, nó có nhiệm vụ hợp thức hóa đời sống cá nhân, nhà nước và xã hội

3 Khách thể của chính sách pháp luật

5 Đời sống pháp luật là một bộ phận của đời sống tinh thần của nhân dân, bộ phận chỉ ra rõ nhất các đặc điểm của dân tộc này hay dân tộc khác, các đặc trưng của nó Đời sống pháp luật tuân thủ các quy luật chung và cơ bản của sự phát triển tinh thần và nó giống như tôn giáo, triết học, khoa học, nghệ thuật và sự sáng tạo đạo đức, là một dạng của sự phát triển đời sống tinh thần thống nhất, đời sống pháp luật và chính trị có các nguồn gốc sâu sắc của mình và các nguồn gốc đó

có bản chất tinh thần.

đời sống kinh vế và đời sống chính trị

7 Đời sống pháp luật được đặc trưng bởi các đặc điểm và mức độ phát triển pháp luật của

đất nước đó, quan hệ của các chủ thể đối với pháp luật và mức độ làm thỏa mãn các lợi ích của họ

3 Khách thể của chính sách pháp luật

8 Đời sống pháp luật – chính là tổng thể tất cả các hình thức tồn tại pháp lý của xã hội, chứ

không phải là một hệ thống, bởi vì, nó bao gồm trong mình cả các quá trình không được điều chỉnh (hệ tư tưởng pháp luật không thống trị, các vi phạm pháp luật, v.v ), và các nhân tố

ngẫu nhiên nhất định, v.v

9 Đời sống pháp luật – đó đồng thời là: a Lĩnh vực thực hiện các năng lượng của pháp luật, tiềm năng, vai trò sáng tạo của nó; b Tổng thể các hình thức hoạt động hợp pháp và trái pháp luật đa dạng của những người tham gia các

3 Khách thể của chính sách pháp luật

10 Đời sống pháp luật bao gồm tổng thể tất cả các hiện tượng pháp lý, bao gồm cả các bộ phận tích cực lẫn các bộ phận tiêu cực Các bộ phận tích cực là: chính pháp luật (phản ánh quyền con người, các tư tưởng công bằng, nhân đạo, tự do, v.v ); hệ thống pháp luật nói chung; cơ chế điều chỉnh pháp luật; các văn bản pháp luật hợp pháp (các hoạt động hợp pháp, kết quả của các hoạt động hợp pháp, các tài liệu pháp lý); các hiện tượng tiêu cực, vi phạm pháp luật.

nước ta hiện nay

4.3 Các ưu tiên của chính sách pháp luật

nước ta hiện nay

4.4 Các nguyên tắc của chính sách pháp

luật

4 Các mục đích, các nguyên tắc

của chính sách pháp luật

Mục đích trong chính sách: hệ thống các mục

đích trong chính sách Năng lực của những

người lãnh đạo chính trị trong việc đưa ra các

mục đích hiện thực, được định hướng về mặt

xã hội và đạt được chúng hoàn toàn bằng

các phương tiện thực tế, phù hợp, xứng đáng

- một trong những yếu tố quan trọng nhất

trong chính sách của nước ta hiện nay

4 Các mục đích, các nguyên tắc

của chính sách pháp luật

Sự cần thiết của việc bảo đảm sự phù hợp tối

đa của các mục đích của chính sách pháp

luật với các nhu cầu và các lợi ích xã hội

Phương diện mục đích trong nội dung lôgic

của chính sách pháp luật, trong sự thể hiện

của nó Sự đa dạng các mục đích của chính

sách pháp luật Các điều kiện (các đòi hỏi)

mà khi tuân thủ chúng các mục đích của

chính sách pháp luật có khả năng trở thành

nhân tố hiện thực của sự phát triển pháp luật

- xã hội

Chất lượng của đời sống pháp luật; Chất

lượng của các đạo luật; Chất lượng của sự

đại diện của nhân dân; Chất lượng của

quyền hành pháp; Chất lượng của các cơ

quan thực hiện quyền tư pháp; Tính tích cực

của công dân và chất lượng của đời sống

pháp luật; Vấn đề xác định định hướng chiến

lược rõ ràng của chính sách pháp luật

4 Các mục đích, các nguyên tắc

của chính sách pháp luật

Các ưu tiên của chính sách pháp luật nước ta

hiện nay phải hướng tới:

1)xác lập hệ thống các hạn chế pháp luật đối

với quyền lực công;

2)hình thành các thiết chế và pháp luật của/về

xã hội dân sự;

3)xây dựng hệ thống tòa án có hiệu quả;

4) củng cố kỷ luật, pháp chế và trật tự pháp

luật

4 Các mục đích, các nguyên tắc

của chính sách pháp luật

Các nguyên tắc của chính sách pháp luật:

nội dung khái niệm

Tính được lập luận khoa học - nguyên tắc

quan trọng bậc nhất của chính sách pháp

luật, trạng thái mà các chủ thể của nó cần

phải hướng đến

Tính hệ thống là nguyên tắc của chính sách

pháp luật, nội dung của nó Nguyên tắc nhất

quán trong xây dựng và thực hiện chính sách

của pháp luật

4 Các mục đích, các nguyên tắc

của chính sách pháp luật

Tính định hướng mục đích của chính sách

pháp luật Dự báo là nguyên tắc của chính

sách pháp luật Nguyên tắc hiện thực (khả

thi), nội dung và ý nghĩa của nó Các nguyên

tắc khác của chính sách pháp luật: tính được

quyết định về mặt chính trị - xã hội, tính ưu

tiên của quyền con người, quyền công dân,

tính hợp pháp, tính dân chủ, tính pháp chế,

cân nhắc các giá trị đạo đức và các truyền

thống văn hóa của xã hội;

4 Các mục đích, các nguyên tắc

của chính sách pháp luật

Các nguyên tắc khác của chính sách pháp

luật (tiếp theo):

sự phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế về

điều chỉnh pháp luật với việc cân nhắc các lợi

ích quốc gia, tính công khai, tính kế hoạch và

tính giai đoạn, tính chất tiến triển của sự hình

thành hình thức pháp luật, cách tiếp cận tổng

thể đến việc giải quyết các vấn đề, sự bảo

đảm đầy đủ các phương tiện và các nguồn

lực, sự kết hợp các cơ chế quản lý và tự tổ

chức

5 Các phương tiện của chính sách

5.4 Các văn bản pháp luật - phương tiện

quan trọng nhất của chính sách pháp luật

5.5 Các phương tiện riêng của chính sách pháp luật

5 Các phương tiện của chính sách pháp luật

Các chế độ pháp luật là các phương tiệntổng hợp được sử dụng thường xuyên nhấtcủa chính sách pháp luật Tính nhiều ý nghĩacủa khái niệm “chế độ”, tính chất liên ngànhcủa nó Định nghĩa khái niệm “chế độ phápluật” Các dấu hiệu cơ bản của các chế độpháp luật Phân loại các chế độ pháp luật

5 Các phương tiện của chính sách pháp luật

Các văn bản pháp luật là phương tiện quantrọng nhất của chính sách pháp luật, là mộtloại phổ biến nhất của các công cụ pháp lý,các công cụ này quy định các chế độ phápluật cho hoạt động của các chủ thể khácnhau ý nghĩa tư tưởng của các thuật ngữ

“văn bản” và “văn bản pháp luật” Văn bản tài liệu pháp luật, các dấu hiệu của nó