Van 10 Tuần 1

 Vẽ đợc sơ đồ cấu tạo của nền văn học Việt Nam  Nêu đợc sự khác nhau giữa đối tợng nghiên cứu của lịch sử văn học và lịch sử xã hội.. Về kỹ năng:  Hiểu đợc các thời kỳ phát triển của

Trang 1

Trung tâm giáo dục thờng xuyên Huyện Từ Liêm…

Giáo án lý thuyết Tuần I

Giáo án số: 1 (Văn học) Số tiết: 2 Tổng số tiết đã giảng: 0

Thực hiện ngày ….tháng 8 năm 2005 tháng 8 năm 2005

Tên bài học:

BàI mở đầu

“nhìn chung về văn học việt nam qua các thời kỳ lịch sử”

Mục tiêu học tập:

Sau khi học xong, học sinh cần đạt đợc:

1 Về kiến thức:

 Nêu đợc các bộ phận hợp thành của văn học Việt Nam và mối quan hệ giữa chúng

 Vẽ đợc sơ đồ cấu tạo của nền văn học Việt Nam

 Nêu đợc sự khác nhau giữa đối tợng nghiên cứu của lịch sử văn học và lịch sử xã hội

2 Về kỹ năng:

 Hiểu đợc các thời kỳ phát triển của văn học Việt Nam và đặc điểm của mỗi thời kỳ

 Hiểu đợc những nét đặc sắc truyền thống của văn học Việt Nam

3 Về thái độ:

 Bồi dỡng nhân cách đạo đức, tình cảm và quan niệm thẩm mĩ cho học sinh

 Giáo dục cho học sinh biết trân trọng, nâng niu những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, trong đó có những thành tựu mà văn học đã

đạt đợc

Tiến trình lên lớp:

I ổn định lớp : Thời gian 3 phút

 Kiểm tra sĩ số (gọi lớp trởng hoặc lớp phó)

 Nội dung nhắc nhở: Đây là buổi học đầu tiên của năm học, cũng là buổi học đầu tiên của môn Ngữ Văn lớp 10 Trong không khí ngày khai trờng, học sinh cần phải có thái độ học tập nghiêm túc ngay từ đầu để đạt đợc kết quả thật tốt

Trang 2

II Kiểm tra bài cũ:

III Giảng bài mới: Thời gian 80 phút (bài hai tiết)

Đồ dùng dạy học:

Nội dung phơng pháp:

Mở bài: 2 phút

Nớc ta có một nền văn học phát triển khá sớm Trải qua nhiều thử thách khắc nghiệt của lịch sử, đặc biệt là nạn ngoại xâm, nền văn học Việt Nam vẫn giữ

đợc những bản sắc riêng và ngày càng chứng tỏ sức sống mãnh liệt của nó

Từ thuở lập nớc cho đến nay, nớc ta luôn bao gồm nhiều dân tộc anh em chung sống thuận hoà, gắn bó với nhau nh ruột thịt Và dĩ nhiên, dân tộc nào cũng

có văn học riêng của dân tộc ấy, hoặc thành văn hoặc cha thành văn, tất cả góp chung lại tạo nên một nền văn học Việt nam phong phú nh hiện nay

Một số dân tộc thiểu số đã có văn học viết, nhất là giai đoạn sau Cách mạng tháng Tám, nhng thành tựu đáng kể nhất của văn học các dân tộc thiểu số vẫn là những sáng tác dân gian Về văn học viết, đóng góp của ngời Việt dồi dào và tiêu biểu hơn cả Vì thế, trừ văn học dân gian, lịch sử văn học lấy sáng tác của ngời Việt làm bộ phận chủ đạo

Tt

HĐ

Nội dung giảng dạy Thời gian

(phút)

1 I Các thành phần cấu tạo của văn

học việt nam:

n học dân gian

n học viết

tác động qua lại giữa hai thể loại

20 7 7 6

văn học việt nam:

i kỳ từ thế kỷ X đến hết thế kỷ XIX

i kỳ từ đầu thế kỷ XX đến Cách mạng

tháng Tám1945

30

10 10 10

Trang 3

3 Thờ

i kỳ từ sau Cách mạng tháng Tám đến

nay

thống của văn học việt nam:

n ánh lòng yêu nớc và tự hào dân tộc

ng cời nhiều cung bậc

ng phú về thể loại

chịu ảnh hởng của văn hóa Đông – Tây

nhng vẫn giữ đợc bản sắc riêng và sức

sống mãnh liệt

30 10

5 7 8

Trớc hết cần phải phân biệt đối tợng nghiên cứu của lịch sử văn học và lịch sử xã hội:

- LSVH: nghiên cứu sự ra đời và phát triển của văn học dân tộc thông qua các tác phẩm văn học Đôi khi các tác phẩm văn học tái hiện lại sự thật cuộc sống theo mốc lịch sử nhng có h cấu

- LSXH: nghiên cứu sự ra đời và phát triển, những bớc thăng trầm, những sự kiện lịch sử có thật của một quốc gia, dân tộc

Nội

dun

g

Phơng pháp thực hiện

Hoạt động

HĐ 1 I Các thành phần cấu

tạo của văn học việt

nam:

1 GV hỏi: Nền văn học

VN qua các thời kỳ lịch sử

đợc cấu thành bởi những

bộ phận nào?

2 Văn học dân gian bao

gồm những thể loại nào,

có những đặc trng gì?

(VHDG là những sáng tác

tập thể và truyền miệng

của nhân dân lao động.

Hs làm việc độc lập, trả lời câu hỏi (đứng tại chỗ) Lớp nhận xét

Yêu cầu:

- Văn học dân gian và văn học viết

HS trả lời tại chỗ

Yêu cầu:

-12 thể loại gồm: sử thi, thần thoại, truyền thuyết, cổ tích, truyện thơ dân gian, truyện

c-ời, truyện ngụ ngôn, câu đố, tục ngữ, ca

Trang 4

dao-Nó phản ánh tâm t,

nguyện vọng của ngời

dân).

3 Văn học viết ra đời

vào thời gian nào? Tính

đến đầu thế kỷ 20 nó bao

gồm những thành phần

nào?

4 Quan hệ giữa các bộ

phần trên ra sao?

dân ca, vè- tuồng, chèo dân gian.

- Có 3 đặc trng cơ bản: tính truyền miệng,

tính dị bản và tính tập thể (không xác định

đ-ợc tác giả)

HS trả lời tại chỗ:

- Từ thế kỷ thứ 10

- Bao gồm: Văn học chữ Hán xuất hiện từ thế

kỷ 10, bao gồm 3 thể loại chính: Văn xuôi, biền ngẫu, thơ; Văn học chữ Nôm xuất hiện

từ thế kỷ 13, thờng chỉ có thơ và truyện thơ Hai loại trên cùng tồn tại song song và có quan hệ mật thiết với nhau, đầu thế kỷ 20 xuất hiện VH sáng tác bằng chữ quốc ngữ

(thơ (Mối tình già, Con ve sầu ) của Phan Khôi, truyện ngắn của Hồ Biểu Chánh (Cha con nghĩa nặng, Sống chết mặc bay…), tiểu

thuyết của Hoàng Ngọc Phách (Tố Tâm) với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và

….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và kịch)

- Việc thay thế Vh Hán Nôm bằng CQN là một hiện tợng có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong lịch sử VHVN, nó là điều kiện quan trọng để dân chủ hoá VH

HS trả lời:

VHDG là ngọn nguồn của VH dân tộc, là nơi hút nhuỵ của VH viết Sau khi VH viết ra đời,

VHDG đợc lu giữ bằng văn bản (Truyện tiếu lâm Việt nam, các tác phẩm học ở cấp II….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và) Nhiều tác phẩm VH viết có ảnh hởng từ

VHDG nh Truyền kỳ mạn lục, Thánh Tông

di thảo….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và [thậm chí có trờng hợp trở thành nguồn t liệu để một số tác giả sau này phỏng

tác theo (Cáo và cò)]….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình vàNhng cũng có nhiểu tác phẩm VHDG chịu ảnh hởng từ văn học

viết, đặc biệt là của Truyện Kiều, Lục Vân Tiên.

Trang 5

5 Vẽ sơ đồ các bộ phận

cấu thành VHVN?

triển của VHVN: Đây

là quá trình diễn biến từ

khi có VH viết, trớc đó chỉ

có VHDG

1 Thời kỳ từ thế kỷ 10 đến

hết 19 (tạm gọi là văn học

trung đại): VH đợc sáng

tác bằng chữ Hán và Nôm

Bên cạnh đó, văn học dân

gian vẫn tồn tại song song

Văn học Hán và Nôm có

lúc hoà hợp (X- XV), có

lúc phân hoá (XVI –

XIX) dựa trên chặng đờng

suy thịnh của chế độ

phong kiến

Gv giải thích:

- Chữ Hán

- Chữ Nôm

Chú ý: càng về các giai

Học sinh nghe và ghi chép

- Chữ Hán: đợc triều đình phong kiến dùng

làm văn tự chính thức của nhà nớc từ thế kỷ

10 Đây là chữ khó học, ít ngời biết nên khi văn học đợc sáng tác bằng chữ Hán không phổ biến đợc trong nhân dân Văn học chữ Hán chịu ảnh hởng sâu sắc của Tam giáo

đồng nguyên là Phật, Lão, Nho

Một số tác phẩm tiêu biểu nh: Thánh Tông di thảo, Thợng kinh ký sự, Vũ trung tuỳ bút, Thơ Nguyễn Trãi….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và

- Chữ Nôm: vay mợn từ yếu tố Hán, sự ra đời

của nó minh chứng cho ý chí xây dựng một nền văn hiến độc lập

Thời kỳ này, văn học chữ Nôm đã góp phần làm cho các thể thơ dân tộc phong phú hơn: 6/8, 7/7/6/8, ngâm khúc….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và

Một số tác phẩm tiêu biểu: Sơ kính tân trang, Truyện Kiều, Tống Trân Cúc Hoa, Thơ HXH, ….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và

VHDG

Hán

VH viết

Văn học Việt Nam

Trang 6

đoạn sau thì văn học chữ

Nôm càng đợc đề cao hơn,

chiếm vị trí quan trọng

hơn

- Cảm hứng chủ đạo của

VH thời kỳ này là gì?

- Lực lợng sáng tác chủ

đạo?

- T tởng chủ đạo trong

sáng tác thời kỳ này?

- Giai đoạn phát triển rực

rỡ nhất của Vh thời kỳ

này?

2 Thời kỳ đầu thế kỷ XX

đến Cách mạng tháng

Tám 1945:

- Đây là thời kỳ chứng

kiến sự đổi thay lớn lao về

mặt xã hội và ý thức trên

đất nớc ta Chứng minh?

HS trả lời tại chỗ:

-Lòng yêu nớc -Tinh thần nhân bản

Văn học viết là Vh của trí thức sáng tạo nên,

nó bao gồm: nhà s, vua quan, tớng lĩnh và nhiều nhất là nho sĩ- những ngời đợc giáo dục theo Tứ th, ngũ kinh và chế độ khoa cử của triều đình phong kiến

Đó là:

-Văn dĩ tải đạo -Thi dĩ ngôn chí -Trung quân ái quốc

Đó là: nửa sau Tk 18 và nửa đầu 19

HS trả lời:

- Thực dân Pháp tiến hành khai thác thuộc địa

ở nớc ta lần 1 theo phơng thức TBCN Nớc ta

từ một nớc phong kiến trở thành nớc thực dân nửa phong kiến

- Cơ cấu KT, VH, XH ở nớc ta có nhiều thay

đổi

- Nhiều tầng lớp xã hội mới ra đời với những nhu cầu mới về văn nghệ, đặc biệt là tầng lớp trí thức Tây học

- Nghề in theo kỹ thuật hiện đại đợc du nhập

và các nhà xuất bản ra đời

- Hoạt động báo chí ngày càng sôi nổi

- Chữ quốc ngữ, thứ chữ dùng chữ cái Latin

Trang 7

- Sự phát triển của Vh thể

hiện qua những mặt nào?

Tóm lại: VH thời kỳ này

phát triển phức tạp nhng

có nhiều thành tựu lớn lao

3 Sau CMT8 đến nay:

- Tình hình XHVN?

- Tình hình văn học thời

kỳ này?

Chú ý: VH thời kỳ này có

thể chia làm 4 giai đoạn:

- 1945- 1946

- 1946 – 1954

- 1955- 1964

- 1965- 1975

để ghi âm tiếng Việt đợc phổ cập rộng rãi

HS trả lời:

- Văn học cũng phát triển mạnh mẽ, có sự cách tân về thể loại, nội dung và hình thức nghệ thuật, tuy nó cha hẳn đoạn tuyệt với quá

khứ nhng đã khác (bình cũ, rợu mới).

- Thời kỳ này xuất hiện nhiểu cuộc tranh luận sôi nổi nh: Thơ mới>< thơ cũ, Truyện Kiều….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và

- Nhiều trờng phái mới xuất hiện: lãng mạn (TLVĐ), hiện thực phê phán (tiếp tục phát triển rực rỡ), văn học cách mạng ….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và

- VH đã đợc coi là một nghề (Tản Đà) có nhà in, NXB hẳn hoi

- VH chịu ảnh hởng nhiều của VH châu Âu

- Nhiều thể loại mới ra đời: truyện, thơ mới, truyện ký, ký….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và

- Trải qua công cuộc cải cách ruộng đất

- Trải qua hai cuộc chiến tranh chống Pháp và

Mỹ, đất nớc bị chia cắt làm hai miền sau 1954

- Sau 1975, đất nớc hoàn toàn thống nhất

- Từ 1986, đất nớc bớc vào công cuộc đổi mới theo cơ chế thị trờng

- VH phát triển dựa trên sự lãnh đạo của Đảng

- Nền VH trở nên thống nhất về t tởng và h-ớng hẳn về phía nhân dân lao động bởi họ vừa

là công chúng, lại là nguồn cung cấp lực lợng sáng tác

- Văn nghệ đặt nhiệm vụ phục vụ chiến đấu lên hàng đầu: ca ngợi hình ảnh anh bộ đội cụ

Hồ, ca ngợi lòng yêu nớc và tình quân dân….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và

- VH trong vùng tạm chiếm cũng phát triển

- Từ sau 1975, Vh phát triển cực kỳ mạnh mẽ

và đa dạng với nhiều tác giả tiêu biểu nhằm

đáp ứng những yêu cầu mới của công chúng nh: tính dân chủ cao, tính nhân bản, tính nghệ

Trang 8

Tóm lại: Văn học thời kỳ

này phát triển mạnh và có

ý nghĩa giáo dục cao Nó

gắn liền với cuộc đấu

tranh bảo vệ tổ quốc

thuật….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và

HS ghi chép

HĐ 3 III Mấy nét đặc sắc

truyền thống của

VHVN:

1 Phản ánh lòng yêu

n-ớc và tự hào dân tộc ở

những khía cạnh nào?

KL: Tất cả tạo nên dòng

văn học yêu nớc phong

phú và có giá trị nhân văn

sâu sắc; kết tinh thành

chủ nghĩa yêu nớc trong

VHVN.

2.Tiếng cời nhiều cung bậc

3.Phong phú về thể loại

4.Có chịu ảnh hởng của văn hóa Đông – Tây

nhng vẫn giữ đợc bản sắc

riêng và sức sống mãnh

liệt

HS trả lời:

- Tình yêu quê hơng

- Niềm tự hào về truyền thống văn hoá dân tộc

- Tự hào về lịch sử dựng nớc và giữ nớc

- Tinh thần xả thân vì đất nớc của nhân dân ta

- Tiếng cời mỉa mai chế giễu

- Tiếng cời chua xót đắng cay

- 12 loại của VHDG, văn học viết cũng phong phú: thơ thì có thơ mới, thơ cách mạng, thơ kháng chiến….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình vàVăn xuôi có: truyện ngắn, truyện vừa, tuỳ bút, bút ký, ký, truyện ký, tiểu thuyết, kịch….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và

- ảnh hởng Trung Hoa ( X- đầu XX)

- ảnh hởng Châu Âu ( đầu XX)

- trải qua nhiều cuộc chiến tranh xâm lợc

nh-ng văn học vẫn tồn tại và phát triển nh-ngày cành-ng phong phú hơn

Trang 9

- đang ngày càng đổi mới để vơn lên.

IV tổng kết bài: 3 phút

- VHVN đã có 1 lịch sử phát triển lâu dài với nhiều giá trị to lớn về nội dung

và nghệ thuật

- VHVN góp phần quan trọng vào công cuộc xây dựng và phát triển đất nớc, bồi dỡng t tởng, tình cảm và quan niệm thẩm mĩ cho nhân dân

V Câu hỏi và bài tập: 2 phút

 Vẽ sơ đồ cấu tạo của nền văn học Việt nam qua các thời kỳ lịch sử

 Soạn bài mới: Đại cơng về văn học dân gian (SGK tr 13).

VI Tự đánh giá của giáo viên về: Chất lợng, nội dung, phơng pháp, thời gian thực hiện bài giảng:

….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và….với ba thể loại chính (tự sự, trữ tình và

Thông qua tổ bộ môn

Tiêu đề	Bài Mở Đầu Nhìn Chung Về Văn Học Việt Nam Qua Các Thời Kỳ Lịch Sử
Trường học	Trung Tâm Giáo Dục Thường Xuyên Huyện Từ Liêm
Chuyên ngành	Ngữ Văn
Thể loại	Giáo án
Năm xuất bản	2005
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	9
Dung lượng	80 KB