Ngày soạn ngày dạy TIẾT 19 CHƯƠNG II : HÀM SỐ BẬC NHẤT &1 NHẮC LẠI VÀ BỔ SUNG CÁC KHÁI NIỆM VỀ HÀM SỐ I . MỤC TIÊU : Hs được ôn lại và nắm vững các nội dung sau : -Các khái niệm về hàm số , biến số , hàm số có thể cho bằng bảng , bằng công thức -Khi y là hàm số của x , thì có thể viết y = f(x ) ; y = g(x) , …. Giá trò cuả hàm số y = f(x) tại x 0 , x 1 …được ký hiệu là f(x 0 ),f(x 1 ) … Đồ thò hàm số y = f(x) là tập hợp tất cả các điểm biểu diễn các cặp giá trò tương ứng (x; f(x)) trên mặt phẳng tọa độ Bước đầu nắm vững khái niệm hàm số đồng biến trên R , nghòch biến trên R Về kỹ năng sau khi ôn tập yêu cầu HS biết cách tính và tính thành thạo các giá trò của hàm số khi cho trước biến số ; biết biểu diễn các cặp (x;y) trên mặt phẳng tọa độ ; biết vẽ thành thạo hàm số y = ax II . CHUẨN BỊ : GV : Bảng phụ HS : n lại phần hàm số đã học ở lớp 7 máy tính bỏ túi III . HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP : GV HS Hoạt động 1 : Đặt vấn đề và giới thiệu nội dung chương II ( 3 phút ) GV : Ở lớp 7 các em đã được làm quen với các khái niệm hàm số , một số ví dụ hàm số , khái niệm mặt phẳng tọa độ ; đồ thò h/s y = ax .Ở lớp 9 ngoài ôn tập các kiến thức trên ta còn bổ sung thêm một số khái niệm : Hàm số đồng biến , hàm số nghòch biến , đường thắng song song và xét kỹ một hàm số cụ thể y = a x+ b (a≠ 0 ) Tiết học này ta sẽ nhắc lại và bổ sung khái niệm hàm số Hoạt động 2 : 1 . Khái niệm hàm số (20 phút ) Hỏi : Khi nào đại lượng y được gọi là hàm số của đại lượng thay đổi x ? HS : Nếu đại lượng y phụ thuộc vào đại lượng thay đổi x sao cho với mỗi giá trò của x ta luôn xác đònh được một giá trò Đinh Duy Thành Hỏi : Hàm số có thể được cho bằng những cách nào ? GV Yêu cầu HS nghiên cứu vd 1(a ) 1(b) GV đưa VD lên bảng phụ và giới thiệu : Vd 1(a) : y là hàm số của x được cho bởi bảng . Em hãy giải thích tại sao y là hàm số của x ? Vd b ( GV cho thêm công thức y = 1x − ) y là hàm số của x được cho bởi bốn công thức . Em hãy giải thích vì sao công thức y = 2x là một hàm số ? GV đưa bảng phụ viết sẵn vd ( 1c ) Trong bảng sau ghi các giá trò tương ứng của x và y . Bảng này có xác đònh y là hàm số của x không ? vì sao x 3 4 3 5 8 y 6 8 4 8 16 GV qua vd trên ta thấy hàm số có thể được cho bằng bảng nhưng ngược lại không phải bảng nào ghi các giá trò tương ứng của xvà y cũng cho ta một hàm số y của x Nếu hàm số được cho bằng công thức y = f(x) , ta hiểu rằng biến số x chỉ lấy những giá trò mà tại đó f(x) xác đònh . Ở ví dụ 1(b) biểu thức 2x xác đònh với mọi giá trò của x , nên hàm số y = 2x , biến số x có thể lấy các giá trò tùy ý Hỏi hàm số y = 2x + 3 , có thể lấy các giá trò tùy ý , vì sao ? hàm số y = 4 x , biến số x có thể lấy các giá trò nào ? vì sao ? Hàm số y = 1x − , biến số x có thể lấy tương ứng của y thì y được gọi là hàm số của x và x được gọi là biến số HS : hàm số có thể được cho bởi bảng và công thức HS : vì có đại lượng y phụ thuộc vào đại lượng thay đổi x , sao cho mỗi giá trò của x ta luôn xác đònh được chỉ một giá trò tương ứng của y HS : bảng trên không xác đònh y là hàm số của vì : ứng với một giá trò x = 3 ta có hai giá trò của y là 6 và 4 HS : Biểu thức 2x + 3 xác đònh với mọi giá trò của x HS : Biến số x chỉ lấy những giá trò x ≠ 0 . vì biểu thức 4 x không xác đònh khi x = 0 HS : Biến số x chỉ lấy những giá trò x ≥ 1 Đinh Duy Thành giá trò nào ? vì sao ? GV : công thức y = 2x ta còn có thể viết y = f(x) = 2x Em hiểu như thế nào về ký hiệu f(0),f(1) , ……,f(a)? GV yêu cầu HS làm ? 1 Hỏi : Thế nào là hàm hằng cho ví dụ ? HS không nhớ GV Gợi ý : công thức y = 0x + 2 có đặc điểm gì ? Hoạt động 3 2 . Đồ thò của hàm số ( 10 phút ) Gv yêu cầu HS làm ? 2 . kẻ sẵn 2 hệ tọa độ Oxy lên bảng ( bảng có sẵn lưới ô vuông ) GV gọi 2 HS lên bảng mỗi HS làm một câu GV yêu cầu HS cả lớp làm vào vở GV theo dõi HS làm dưới lớp HS : Là giá trò của hàm số tại x = 0; x = 1 ; … ; a HS đọc đề bài Trả lời miệng : f(0 ) = 5 ; f(a ) = 1 2 a + 5 f(1) = 5,5 HS : Khi x thay đổi mà y luôn nhận một giá trò không đổi thì hàm số y được gọi là hàm hằng Khi x thay đổi mà y luôn nhận một giá trò không đổi y = 2 Vd y = 2 là hàm hằng HS 1 : a ) HS 2 : vẽ đồ thò của hàm số y = 2x Với x = 1 ⇒ y = 2 ⇒ A(1;2 ) thuộc đồ thò hàm số y = 2 x HS nhận xét bài Đinh Duy Thành Hỏi : Thế nào là đồ thò hàm số y = f (x ) ? Hỏi : Em hãy nhận xét các cặp số của ? 2 a , là của hàm số nào trong các ví dụ trên ? Đồ thò của hàm số đó là gì ? Đồ thò hàm số y = 2x là gì ? Hoạt động 4 : 3 . Hàm số đồng biến , nghòch biến ( 10 phút ) GV yêu cầu HS làm ? 3 Yêu cầu cả lớp tính toán và điền chì vào bảng ở SGK tr 42 HS : Tập hợp tất cả các điểm biểu diễn các cặp giá trò tương ứng ( x ; f(x) ) trên mặt phẳng tọa d0ộ được gọi là đồ thò hàm số y = f (x) HS : các cặp số của ? 2 a , là của hàm số của ví dụ 1 (a) được cho bởi bảng trang 42 HS : Là tập hợp các điểm A , B , C , D , E , F trong mặt phẳng tọa độ Oxy Là đường thẳng OA trong mặt phẳng tọa độ Oxy HS điền x -2,5 -2 -1,5 -1 -0,5 0 0,5 1 1,5 y = 2x +1 -4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 y = - 2x + 1 6 5 4 3 2 1 0 -1 -2 GV HS GV : Xét hàm số y = 2x + 1 : Hỏi : Biểu thức 2x + 1 xác đònh với những giá trò nào của x ? GV : giới thiệu hàm số y = 2x + 1 đồng biến trên tập R GV : Xét hàm số y = - 2x + 1 tương tự GV giới thiệu : Hàm số y = - 2x + 1 nghòch biến trên tập R GV Đư khái niệm lên bảng phụ Hoạt động 4 : Luyện tập củng cố : Hỏi : Nhắc lại các khái niệm hàm số Đồ thò hàm số HS : Biểu thức 2x + 1 xác đònh với mọi x ∈ R Khi x tăng dần thì các giá trò tương ứng của y = 2x + 1 cũng tăng Biểu thức – 2x+1 xác đònh với mọi x ∈ R Khi x tăng dần thì các giá trò tương ứng của y = -2x + 1 giảm dần 2 HS đọc : “ một cách tổng quát “ Tr 44 SGK Đinh Duy Thành Hàm số đồng biến nghòch biến Hoạt động 5 : Hướng dẫn về nhà : Nắm vững khái niệm hàm số , đồ thò hàm số , hàm số đồng biến , nghòch biến Bài tập 1 ; 2 ; 3 Tr 44 , 45 SGK Xem trước bài 4 Tr 45 SGK Hướng dẫn làm bài 3 Cách 1 : Lập bảng tương tự như ?3 Cách 2 : Xét hàm số y = f(x) = 2x Lấy x 1 , x 2 ∈ R sao cho x 1 < x 2 Chỉ ra f(x 1 ) < f (x 2 ) Tiết 20 LUYỆN TẬP Ngày soạn Ngày dạy I . Mục tiêu : Tiếp tục rèn luyện kỹ năng tính giá trò của hàm số , kỹ năng vẽ đồ thò hàm số , kỹ năng đọc đồ thò Củng cố các khái niệm : “Hàm số “ , “Biến số “ , “Đồ thò của hàm số “ , hàm số đồng biến , nghòch biến trên R II . chuẩn bò : GV : Bảng phụ HS : n lại kién thức có liên quan Thước , com pa , máy tính bỏ túi III . Hoạt động trên lớp GV HS Hoạt động 1 : Kiểm tra chữa bài tập Hỏi : Hãy nêu khái niệm hàm số , cho 1 VD về hàm số được cho bằng 1 công thức Chũa bài tập 1 SGK tr 44 GV đưa bài lên bảng phụ -2 -1 0 1 2 1 y = f(x)= 2 3 x 1 1 3 − 2 3 − 0 1 3 2 3 y=g(x)= 2 3 x+3 2 1 3 1 2 3 3 1 3 3 2 3 3 HS lên bảng kiểm tra HS : với cùng một giá trò của biến số x , giá trò của hàm số y = g(x ) luôn luôn lớn hơn giá trò của hàm số y = f(x) là 3 đơn vò Đinh Duy Thành HS 2 : Chữa bài 2 SGK tr 45 GV đưa đề bài lên bảng phụ x -2,5 -2 -1,5 -1 -0,5 0 0,5 y = 1 3 2 x− + 4,25 4 3,75 3,5 3,25 3 2,75 HS 3 : Chữa bài 3 GV nhận xét cho điểm Hoạt động 2 : Luyện tập Bài 4 Tr 45 SGK GV cho HS hoạt động nhóm thời gian 6 phút Sau đó gọi đại diện một nhóm lên trình bày bước làm HS 2 trả lời câu b : Hàm số đã cho nghòch biến vì khi x tăng lên , giá trò tương ứng f(x) lại giảm đi HS 3 : Vẽ trên cùng một mặt phẳng tọa độ đồ thò của hai hàm số y = 2x và y = - 2x -với x = 1 ⇒ y= 2 ⇒ A ( 1 ; 2 ) thuộc đồ thò hàm số y = 2x Với x = 1 ⇒ y = - 2 ⇒ B( 1 ; - 2 ) thuộc đồ thò hàm số y = -2x Đồ thò hàm số y = 2x là đường thẳng OA Đồ thò hàm số y = - 2x là đường thẳng OB b ) Trong hai hàm số đã cho hàm số y = 2x đồng biến vì khi giá trò của biến x tăng lên thì giá trò tương ứng của hàm số y = 2x cũng tăng lên Hàm số y = -2x nghòch biến vì khi giá trò của x tăng lên thì giá trò tương ứng của y giàm HS nhận xét cho điểm HS hoạt động nhóm : Đinh Duy Thành GV dùng thước kẻ , com pa vẽ lại đồ thò hàm số y = 3 x Bài 5 Tr 45 SGK GV đưa đề bài lên màn hình GV vẽ sẵn một hệ tọa độ Oxy lên bảng ( Có sẵn lưới ô vuông ) gọi 1 HS lên bảng b ) GV vẽ đường thẳng // với trục Ox theo yêu cầu đề bài xác đònh tọa độ điểm A , B Hãy viết công thức tính chu vi P của ∆ABO Trên hệ trục Oxy , AB = ? Hãy tính OA , OB dựa vào số liệu ở đồ thò Hỏi:Dựa vào đồ thò hãy tính S của ∆ OAB Đại diện nhóm trình bày -Vẽ hình vuông cánh đơn vò ; đỉnh O ,đường chéo OB có độ dài bằng 2 -Trên tia Ox đặt điểm C sao cho OC =OB= 2 -Vẽ hình chữ nhật có một đỉnh là O , cạnh OC = 2 , cạnh CD = 1 ⇒ đường chéo OD = 3 -Trên tia Oy đặt điểm E sao cho OE = OD = 3 Vẽ đường thẳng OA , đó là đồ thò hàm số y = 3 x HS vẽ đồ thò y = 3 x vào tập HS đọc đề bài HS làm câu a Với x =1 ⇒ y = 2 ⇒ C ( 1 ; 2 ) thuộc đồ thò hàm số y = 2x Với x = 1 ⇒ y = 1 ⇒ D ( 1; 1 ) thuộc đồ thò hàm số y = x , ⇒ đường thẳng OD là đồ thò hàm số y =x , đường thẳng OC là đồ thò hàm số y =2x HS : A ( 2 ; 4 ) B ( 4 ; 4 ) P ∆ ABO = AB + BO + OA Ta có AB = 2 c m OB = 2 2 4 4 4 2+ = Đinh Duy Thành Hỏi : còn cách nào khác tính S AOB ? -+ Hướng dẫn về nhà : n lại các kiến thức đã học Bài tâp5 : 6 , 7 Tr 45 , 46 SGK 4 , 5 Tr 56 , 57 SBT Đọc trước bài hàm số bậc nhất OA = 2 2 4 2 2 5+ = ⇒ P OAB = 2+4 2 + 2 5 ≈ 12,13 ( c m ) Diện tích S của ∆ OAB S = 1 2 . 2 .4 = 4 ( c m 2 ) HS : S AOB = S O 4B - S O 4A Đinh Duy Thành . Ngày soạn ngày dạy TIẾT 19 CHƯƠNG II : HÀM SỐ BẬC NHẤT &1 NHẮC LẠI VÀ BỔ SUNG CÁC KHÁI NIỆM VỀ HÀM. một số ví dụ hàm số , khái niệm mặt phẳng tọa độ ; đồ thò h/s y = ax .Ở lớp 9 ngoài ôn tập các kiến thức trên ta còn bổ sung thêm một số khái niệm : Hàm