Trong hệ thống các nguyên lý của chủ nghĩa xã hội khoa học thì tư tưởng về chuyên chính vô sản chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng. Bởi vậy khi đề cập đến vấn đề này, V.I.Lênin đã khẳng định: “Chỉ người nào mở rộng việc thừa nhận đấu tranh giai cấp đến mức thừa nhận chuyên chính vô sản mới là người mácxít. Đó là điều khác nhau sâu sắc nhất giữa người mácxít và người tiểu tư sản tầm thường. Chính dùng viên đá thử vàng ấy mà thử thách sự hiểu biết thực sự và sự thừa nhận thực sự chủ nghĩa Mác” .
Trang 1về chuyên chính vô sản chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng Bởi vậy khi đề cập
đến vấn đề này, V.I.Lênin đã khẳng định: “Chỉ người nào mở rộng việc thừa
nhận đấu tranh giai cấp đến mức thừa nhận chuyên chính vô sản mới là người mácxít Đó là điều khác nhau sâu sắc nhất giữa người mácxít và người tiểu tư sản tầm thường Chính dùng viên đá thử vàng ấy mà thử thách sự hiểu biết thực
sự và sự thừa nhận thực sự chủ nghĩa Mác”1 Điều đó chứng tỏ rằng, trong quátrình đấu tranh cách mạng để thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình, giai cấp côngnhân sẽ không thể đánh đổ được kẻ thù của mình là giai cấp tư sản, sẽ không cảitạo được xã hội cũ, xã hội tư bản chủ nghĩa và xây dựng thành công chủ nghĩa xãhội và chủ nghĩa cộng sản nếu như giai cấp công nhân không giành được chínhquyền và thiết lập chuyên chính vô sản Chuyên chính vô sản là hình thức chínhtrị tất yếu phải trải qua để đưa loài người tiến tới một xã hội không còn giai cấp,không còn áp bức, bóc lột, mọi người được sống tự do hạnh phúc
Giai cấp công nhân thế giới vẫn đang trong quá trình đấu tranh để hiện thựchóa những quan điểm, tư tưởng của chủ nghĩa Mác – Lênin trong thực tiễn đờisống xã hội Song, sự phát triển của phong trào cộng sản và công nhân quốc tếcũng gặp phải sự kháng cự, chống phá rất quyết liệt của giai cấp tư sản và các thếlực phản động thù địch Đặc biệt từ khi chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô vàĐông Âu sụp đổ đến nay, các thế lực thù địch ra sức xuyên tạc, phủ nhận nhữngquan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, nhất là những nội dung về sứ mệnh lịch sửcủa giai cấp công nhân, tư tưởng về chuyên chính vô sản, vai trò lãnh đạo củaĐảng Vì vậy, việc nghiên cứu làm rõ sự phát triển tư tưởng chuyên chính vô sảntrong một số tác phẩm của C.Mác và Ph.Ăngghen và rút ra ý nghĩa trong xâydựng hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay luôn là yêu cầu,nhiệm vụ thường xuyên và cấp bách
1 V.I.Lê Nin toàn tập, tập 33, Nxb tiến bộ Mátxcơva, 1980, tr 42.
Trang 21 Sự phát triển tư tưởng chuyên chính vô sản trong một số tác phẩm của C.Mác và Ph.Ăngghen
Tư tưởng về chuyên chính vô sản được hình thành, phát triển gắn liền vớiquá trình hoạt động lý luận, thực tiễn của C.Mác và Ph.Ăngghen Trong quá trình
đó, với tư duy biện chứng duy vật, C.Mác và Ph.Ăngghen đã không ngừng tìm tòikhám phá trên cơ sở nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn qua từng thời kỳ, từnggiai đoạn thăng trầm của phong trào đấu tranh cách mạng để không ngừng hoàn
thiện học thuyết của mình Thông qua viết các tác phẩm chủ yếu như: Tuyên ngôn
của Đảng cộng sản (1848); Đấu tranh giai cấp ở Pháp (1850); Ngày 18 tháng sương mù của Lui Bônapactơ (1851); Nội chiến ở Pháp (1871) Tư tưởng về
chuyên chính vô sản đã không ngừng được C.Mác và Ph.Ăngghen bổ sung, pháttriển ngày càng rõ hơn
Vào những năm 40 của thế kỷ XIX ở Tây âu là thời kỳ chủ nghĩa tư bản đãbước sang giai đoạn phát triển mới nhờ tác động của cuộc cách mạng côngnghiệp Và nước Anh đã trở thành cường quốc tư bản lớn nhất với lực lượng côngnghiệp hùng mạnh Cuộc cách mạng công nghiệp ở Pháp đang được hoàn thành, ởĐức và một số nước Tây Âu khác cuộc cách mạng công nghiệp cũng làm chophương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa phát triển nhanh chóng Đúng như C.Mác
và Ph.Ăngghen đã khẳng định trong tác phẩm Tuyên ngôn của Đảng cộng sản:
“Giai cấp tư sản, trong quá trình thống trị giai cấp chưa đầy một thế kỷ, đã tạo
ra những lực lượng sản xuất nhiều hơn và đồ sộ hơn lực lượng sản xuất của tất
cả các thế hệ trước kia gộp lại” 1 Sự phát triển của những phương thức sản xuất
tư bản càng làm tăng thêm mâu thuẫn giữa vô sản và tư sản ngày càng gay gắt
Cùng với sự phát triển của nền đại công nghiệp, giai cấp vô sản hiện đại rađời và sớm bước lên vũ đài đấu tranh chống lại giai cấp tư sản Phong trào vô sản
Trang 3phát triển đã khẳng định giai cấp công nhân là lực lượng to lớn, có vai trò quantrọng trong đời sống chính trị xã hội Mặc dù lúc mới ra đời vẫn còn non kém vềmọi mặt, nhưng ở một số nước tư bản phát triển, giai cấp công nhân đã vùng lênđấu tranh đòi thực hiện những yêu sách về kinh tế và chính trị Tiêu biểu cho sựphát triển mới của phong trào vô sản là những cuộc khởi nghĩa của công nhân ởthành phố Liông (Pháp) từ năm 1831 đến năm 1834 Nếu năm 1931, họ dương lên
lá cờ với dòng chữ “Sống có việc làm hay là chết trong đấu tranh”, thì năm 1934
họ giương lá cờ đỏ và khẩu hiệu mang nội dung kinh tế trước đây được thay bằng
khẩu hiệu chính trị “Cộng hòa hay là chết” Tiếp đến là cuộc nổi dậy của công
nhân dệt vùng Xilêdi (Đức) năm 1844 và Phong trào Hiến chương ở Anh kéo dài
10 năm (1838 - 1848) là phong trào mang tính chính trị đầu tiên của toàn thể giaicấp công nhân chống lại giai cấp tư sản Tuy nhiên, phong trào vô sản Tây Âu lúc
đó còn mang tính tự phát và thiếu tổ chức chặt chẽ, chưa được soi sáng bởi một lýluận cách mạng, khoa học Sự lớn mạnh của phong trào đấu tranh của giai cấp vôsản đòi hỏi một cách bức thiết phải có một hệ thống lý luận soi đường và mộtcương lĩnh chính trị đúng đắn để làm kim chỉ nam cho phong trào cách mạng.Chính C.Mác và Ph.Ăngghen là những người đã đáp ứng được những yêu cầu,đòi hỏi của thực tiễn lịch sử lúc đó
C.Mác và Ph.Ăngghen là những người có tư chất trí tuệ uyên bác, đức tính laođộng nghiêm túc, kiên định và hoạt động thực tiễn không biết mệt mỏi Đặc biệt tìnhbạn trong sáng, cao cả, cũng như những tư tưởng nhân văn, tiến bộ luôn khát khaogiải phóng giai cấp, giải phóng nhân nhân loại khỏi ách áp bức, bóc lột bất công đểhướng tới một xã hội mới tự do, bình đẳng, hạnh phúc đã giúp các ông vượt qua mọikhó khăn, thử thách để đáp ứng được những đòi hỏi lớn lao của thời đại
Sự ra đời của các tác phẩm “Hệ tư tưởng Đức”, “Tuyên ngôn của đảng
cộng sản” luôn gắn liền với những hoạt động lý luận và thực tiễn của của C.Mác
Trang 4và Ph.Ăngghen vào những năm 40 của thế kỷ XIX, trực tiếp là quá trình chuyểnbiến lập trường từ chủ nghĩa duy tâm và dân chủ cách mạng sang lập trường chủ
nghĩa duy vật và cộng sản chủ nghĩa và việc cải tổ tổ chức“Đồng minh những
người chính nghĩa” thành “Đồng minh những người cộng sản” của hai ông
Tác phẩm đầu tiên đánh dấu sự hình thành tư tưởng chuyên chính vô sản đã
được C.Mác đề cập tới trong tác phẩm Hệ tư tưởng Đức, viết vào năm 1845.
Trong tác phẩm này, khi phê phán những quan điểm sai trái, duy tâm của các nhà
tư tưởng Đức, đứng trên lập trường duy vật về lịch sử, C.Mác đã phân tích, luậngiải xã hội tư bản, phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa và phát hiện thấy mộtlực lượng có khả năng xoá bỏ trật tự xã hội tư bản chủ nghĩa đó là giai cấp vô sản.Cũng với tư duy biện chứng và khả năng suy luận lôgíc, C.Mác cho rằng, giai cấp
vô sản muốn thực hiện vai trò lịch sử của nó thì trước hết phải giành lấy quyền
thống trị chính trị Ông chỉ rõ: “Cách mạng cộng sản chủ ngĩa là nhằm chống lại
tính chất hoạt động trước đây, nó xóa bỏ lao động và thủ tiêu sự thống trị của mọi giai cấp cùng với bản thân các giai cấp” 1
Tháng 2/1848, với việc công bố Tuyên ngôn của Đảng cộng sản - cương
lĩnh chính trị đầu tiên của giai cấp vô sản, chủ nghĩa Mác, chủ nghĩa khoa họcchính thức ra đời Trong tác phẩm này, tư tưởng về chuyên chính vô sản có mộtbước phát triển mới trên cơ sở phân tích sự hình thành, phát triển của hai giai cấp
cơ bản trong xã hội tư bản là giai cấp vô sản và giai cấp tư sản cũng như vạch ra
sự tất yếu sự đấu tranh giữa chúng, C.Mác và Ph.Ăngghen đã chỉ rõ đỉnh cao củacuộc đấu tranh ấy sẽ bùng nổ một cuộc cách mạng vô sản và tất yếu giai cấp vôsản sẽ giành được thắng lợi, giành lấy chính quyền, giành lấy dân chủ trở thành
giai cấp thống trị xã hội Các ông chỉ rõ: “Giai cấp vô sản mỗi nước trước hết
Trang 5phải giành lấy chính quyền, tự vươn lên thành giai cấp dân tộc, phải tự mình trở thành dân tộc, tuy hoàn toàn không phải theo cái nghĩa như giai cấp tư sản hiểu”1
Trong tác phẩm Tuyên ngôn Đảng cộng sản C.Mác và Ph.Ăngghenđã chỉ
ra cho giai cấp vô sản “phải tự vươn lên thành giai cấp dân tộc”, điều đó có nghĩa
là giai cấp vô sản phải thiết lập một nền chuyên chính của mình, và trở thành giaicấp thống trị xã hội, giai cấp đại diện cho quốc gia dân tộc mình Hoàn thànhnhiệm vụ của cuộc cách mạng vô sản trước hết ở trong nước mình, tất nhiên giaicấp dân tộc ở đây không phải là theo chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi ích kỷ, biệt lậpnhư là cách mà giai cấp tư sản thường hiểu, mà giành chính quyền trong một quốcgia dân tộc chỉ là mục tiêu trước mắt, và là tiền đề cho công cuộc giải phóng nhânloại của giai cấp vô sản Rõ ràng đến đây, tư tưởng về giai cấp vô sản được hình
thành rõ nét hơn trong tác phẩm “Hệ tư tưởng Đức” Trong tác phẩm này C.Mác
và Ph.Ăngghen đã trình bày chuyên chính vô sản như là một tất yếu, con đường,biện pháp để cho giai cấp vô sản thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình
Sau cách mạng 1848-1849 thông qua tổng kết cuộc đấu tranh giai cấp ởPháp, đặc biệt diễn biến cuộc cách mạng dân chủ tư sản tháng hai và cách mạngtháng 6 năm 1848, C.Mác đã khẳng định việc giai cấp vô sản trong cuộc đấu tranhchống kẻ thù của mình nhất thiết phải thành lập nền chuyên chính cách mạng
C.Mác gọi đó là “nền chuyên chính của giai cấp công nhân”, “chuyên chính của
những người bạn đồng minh của giai cấp nông dân”, hay đó là “chuyên chính của giai cấp vô sản” Trong tác phẩm “Đấu tranh giai cấp ở Pháp”, C.Mác gắn
tư tưởng chuyên chính vô sản với khái niệm cách mạng không ngừng, cách mạng
vô sản Ông chỉ rõ: “Chủ nghĩa xã hội nay là lời tuyên bố cách mạng không
ngừng, là chuyên chính giai cấp của giai cấp vô sản, coi đó là giai đoạn quá độ
Trang 6tất yếu đi đến xoá bỏ những sự khác biệt giai cấp nói chung, xóa bỏ tất cả những quan hệ sản xuất làm cơ sở cho sự khác biệt ấy” 1
Như vậy so với trước, tư tưởng chuyên chính vô sản đã được phát triển mởrộng thêm Nhưng đến giai đoạn này, C.Mác và Ph.Ăngghen mới nêu ra sự cầnthiết và tất yếu phải giành được chính quyền trong quá trình đấu tranh của giaicấp vô sản, còn thái độ của giai cấp vô sản đối với bộ máy của giai cấp tư sản nhưthế nào thì các ông chưa đề cập đến Vấn đề này tiếp tục được các ông nhắc đến
trong tác phẩm Ngày 18 tháng sương mù của Lui Bônapactơ, C.Mác viết vào năm
1851 Đó là thái độ dứt khoát là phải đập tan bộ máy nhà nước áp bức đó C.Mác
viết: “Tất cả các cuộc cách mạng đều hoàn bị bộ máy nhà nước đó chứ không
phải đập tan nó, các chính Đảng nối gót đấu tranh giành chính quyền đều coi việc đoạt lấy toà lâu đài nhà nước đồ sộ ấy là chiến lợi phẩm chủ yếu của thắng lợi của mình” 2
Tư tưởng về chuyên chính vô sản được cụ thể hơn trong thư gửi cho một
người bạn trong Đồng minh những người cộng sản ở Mỹ vào ngày 05/03/1852 là
Vâyđơmâye Trong đó C.Mác khẳng định về phần tôi, tôi không hề có công pháthiện sự tồn tại của các giai cấp trong xã hội hiện đại và sự đấu tranh của nhữnggiai cấp đó Trước tôi từ lâu các nhà sử học đã trình bày sự phát triển của lịch sử,của cuộc đấu tranh giai cấp đó và các nhà kinh tế tư sản đã mổ sẻ các giai cấp đó
về mặt kinh tế Điều mới mẻ mà tôi đã làm là đã chứng minh rằng: 1- Sự tồn tạicủa các giai cấp chỉ gắn liền với những giai đoạn phát triển nhất định của sảnxuất 2 - Đấu tranh giai cấp tất nhiên đưa đến chuyên chính vô sản 3 - Bản thân
sự chuyên chính này chỉ là bước quá độ để tiến tới xoá bỏ giai cấp và tiến tới một
xã hội không có giai cấp
1 SDD, tËp 7, tr 126
2 SDD, tËp 18, tr 236.
Trang 7Đến đây, chúng ta thấy thuật ngữ “chuyên chính vô sản” lần đầu tiên được
xuất hiện Đến năm 1852, tư tưởng về chuyên chính vô sản đã có một bước tiến
dài so với Tuyên ngôn Đảng cộng sản Chuyên chính vô sản là một tất yếu lịch
sử, là bước quá độ để đi tới một xã hội không có giai cấp Trong giai đoạn này,C.Mác và Ph.Ăngghen còn nêu rõ nhiệm vụ của chuyên chính vô sản là: Xoá bỏnhững sự khác biệt giai cấp nói chung, xoá bỏ tất cả những quan hệ sản xuất làm
cơ sở cho những sự khác biệt ấy, xoá bỏ tất cả các quan hệ xã hội thích ứng vớinhững quan hệ sản xuất đó, đồng thời cũng cải biến tất cả những tư tưởng nảysinh từ những quan hệ sản xuất đó Nhiệm vụ của chuyên chính vô sản đã thể hiện
rõ tính chất triệt để của cách mạng vô sản
Như vậy, trong Tuyên ngôn của Đảng cộng sản vấn đề nhà nước mới được
đặt ra một cách trìu tượng, thì ở đây vấn đề đó được đặt ra một cách cụ thể và kếtluận được rút ra một cách chính xác Tuy nhiên, lấy cái gì để thay thế cho bộ máy
tư sản đã bị đập tan thì vào năm 1852, C.Mác vẫn chưa có kinh nghiệm lịch sửcung cấp tài liệu để giải đáp vấn đề đó Tư tưởng về “đập tan”cũng chưa đượcC.Mác và Ph.Ăngghen cụ thể hoá rõ ràng, chưa chỉ rõ yếu tố nào của bộ máy nhànước phải phá huỷ, đập tan và những yếu tố nào, bộ phận nào có thể được sửdụng tiếp
Vào những năm 60 của thế kỷ XIX, chủ nghĩa tư bản tiếp tục có sự pháttriển và củng cố chắc vai trò lãnh đạo xã hội Phong trào công nhân giai đoạn nàycũng có những bước tiến mạnh mẽ với sự ra đời của nhiều đảng công nhân ởChâu Âu, tiêu biểu có Đảng xã hội dân chủ Đức(1869) Với những hoạt động tíchcực của C.Mác và Ph.Ăngghen, Hội liên hiệp công nhân quốc tế - Quốc tế I (1864
- 1876) ra đời và hoạt động đã có tác động, ảnh hưởng rất lớn đến phong tràocộng sản và công nhân quốc tế
Trang 8Công xã Pari năm 1871 là cuộc cách mạng vô sản đầu tiên trên thế giới, nổ
ra ngày 28/3 ở thủ đô Pari và giành được thắng lợi, thiết lập được chính quyền củagiai cấp công nhân Tuy công xã chỉ tồn tại 72 ngày đêm nhưng đó là mốc sonchói lọi trong trang sử hào hùng của giai cấp công nhân Pháp và giai cấp côngnhân thế giới Thắng lợi đó đã chứng tỏ khả năng cách mạng của giai cấp côngnhân, vừa giải quyết tốt vấn đề dân tộc vừa giải quyết tốt vấn đề giai cấp trongcách mạng Công xã Pari chứng tỏ rằng giai cấp công nhân đã có bước trưởngthành vượt bậc từ sau cách mạng 1848-1849 Công xã Pari là một thực tiễn lịch sử
vô cùng quý giá để cho C.Mác và Ph.Ăngghen tổng kết kinh nghiệm phát triển vàhoàn thiện học thuyết của mình
Trước khi Công xã Pari nổ ra, C.Mác và Ph.Ăngghen là những người theodõi sát sao mọi diễn biến của tình hình Cuộc chiến giữa Pháp và Phổ nổ ra vàongày 19/7/1870 đã như là tiếng chuông báo hiệu sự sụp đổ hoàn toàn của nền đếchế II thối nát Khi theo dõi tình hình cách mạng Pháp, C.Mác đã đưa ra lời tiên
đoán thiên tài rằng: Dẫu cho cuộc chiến tranh của Lui Bônapáctơ chống nước
Phổ kết thúc như thế nào chăng nữa, tiếng chuông đưa đám nền đế chế II cũng sẽ điểm ở Pari rồi Đế chế II sẽ kết thúc… Trong quá trình diễn biến của cách mạng
ở Pari, C.Mác và Ph.Ăngghen đã có những chỉ đạo cần thiết đối với cách mạng.Sau công xã Pari, C.Mác và Ph.Ăngghen đã bắt tay ngay vào việc tổng kết các
hoạt động của Công xã bằng tác phẩm “Nội chiến ở Pháp” Trong tác phẩm này
C.Mác đã tổng kết cuộc nội chiến diễn ra ở Pháp và chỉ ra vai trò, nhiệm vụ, chứcnăng, hình thức tổ chức và bản chất của chuyên chính vô sản
Nếu như ở tác phẩm Đấu tranh giai cấp ở Pháp C.Mác cho rằng chuyên
chính vô sản là việc giai cấp công nhân phải đấu tranh tự mình trở thành giai cấpdân tộc, phải giành lấy dân chủ và đập tan các bộ máy nhà nước cũ thì qua thựctiễn công xã Pari, C.Mác và Ph.Ăngghen chỉ rõ, giai cấp công nhân phải thủ tiêu
Trang 9toàn bộ bộ máy nhà nước tư sản và thiết lập bộ máy nhà nước chuyên chính của
giai cấp công nhân: “Cần phải cắt bỏ những cơ quan thuần túy áp bức của chính
phủ cũ nhưng phải đoạt lấy những chức năng hợp lý của nó” 1 Trong bộ máy nhà
nước tư sản C.Mác cho rằng cần phải đập tan các “công cụ quyền lực vật chất”
như quân đội thường trực, cảnh sát, bộ máy quan liêu, quan toà đồng thời phải
xoá bỏ “các công cụ áp bức tinh thần” như các thế lực tăng lữ, tách nhà thờ ra khỏi trường học, tách giáo hội ra khỏi bộ máy nhà nước: “Sắc lệnh đầu tiên của
Công xã là xóa bỏ quân đội thường trực thay thế bằng nhân dân vũ trang” 2
Về bản chất của chuyên chính vô sản, C.Mác cho rằng chuyên chính vô sảnmang bản chất của một nhà nước dân chủ, trong đó quyền lực thực tế thuộc về giai
cấp công nhân và nhân dân lao động Ông khảng định: “Về thực chất, công xã là
một Chính phủ của giai cấp công nhân, là kết quả của cuộc đấu tranh giai cấp những người sản xuất chống lại giai cấp chiếm đoạt, là hình thức chính trị rốt cuộc đã tìm ra được khiến cho có thể thực hiện việc giải phóng lao động về mặt kinh tế”3 Và qua đó C.Mác cũng chỉ ra con đường hình thành chuyên chính vô sản
đó là con đường bạo lực vũ trang cách mạng của quần chúng nhân dân do giai cấpcông nhân lãnh đạo Chuyên chính vô sản có chức năng là trấn áp sự chống đối củagiai cấp tư sản và các thế lực phản động và tổ chức xây dựng một xã hội mới.Nhiêm vụ của nhà nước chuyên chính vô sản gồm cả nhiệm vụ đối nội và đốingoại, thông qua hoạt động của công xã Pari, C.Mác chỉ rõ muốn hiểu về chuyênchính vô sản là gì, hãy nhìn vào công xã Pari, chuyên chính vô sản là như thế đấy
Vào những năm 60, 70 của thế kỷ XIX, ở Đức có hai tổ chức của công
nhân là Tổng Hội liên hiệp công nhân Đức do Látxan lãnh đạo và Đảng xã hội
dân chủ Đức còn gọi là Đảng Aidơnách do Liếpnếch và Bêben lãnh đạo Sau khi
nước Đức thống nhất, vấn đề thống nhất hai tổ chức giai cấp công nhân Đức cũng
2 SDD, tr 449.
3 SDD, tr 454
Trang 10được đặt ra C.Mác và Ph.Ăngghen đã nhắc nhở các nhà lãnh đạo Đảng Aidơnáchchớ có nóng vội liên hiệp hoặc hợp nhất, bởi vì phái Látxan là kẻ thù của chủnghĩa xã hội khoa học C.Mác và Ph.Ăngghen chủ trương nên thống nhất phongtrào công nhân Đức từ dưới, làm cho phái Látxan bị cô lập trong quần chúng nhândân, nếu hợp nhất với phái Látxan phải dựa trên những nguyên tắc của chủ nghĩacộng sản khoa học Nhưng những nhà lãnh đạo Đảng Aidơnách, đứng đầu làLiếpnếch không làm theo ý kiến của C.Mác và Ăngghen Họ tiến hành hợp nhấthoàn toàn vô điều kiện với phái của Látxan và tháng 5-1875, Đại hội đại biểuĐảng liên hiệp đã được triệu tập ở Gôta Người chủ chốt thảo ra cương lĩnh hợpnhất là Liếpnếch C.Mác rất bất bình trước sự phản bội các nguyên tắc của chủnghĩa cộng sản khoa học được thể hiện trong cương lĩnh và sự nhượng bộ của
Đảng Aiđơnách trước phái Látxan một cách nhục nhã nên đã viết tác phẩm Phê
phán Cương lĩnh Gôta và năm 1891
Trong tác phẩm Phê phán cương lĩnh Gôta, tư tưởng về chuyên chính vô
sản được C.Mác trình bày một cách rõ ràng hơn C.Mác đã kịch liệt phê phán
quan điểm về “nhà nước tự do” của chủ nghĩa Látxan Ông ta cho rằng: “nhà
nước tự do” thể hiện quan niệm về tính siêu giai cấp của nhà nước, do đó có thể
dựa vào nhà nước của giai cấp bóc lột để tổ chức chủ nghĩa xã hội (lập các hợptác xã do nhà nước Phổ giúp đỡ để xây dựng chủ nghĩa xã hội) C.Mác cho rằng:
“Mặc dầu tất cả những lời lẽ dân chủ rất kêu của nó, toàn bộ cương lĩnh từ đầu
chí cuối đều nhiễm phải cái bệnh của phái Látxan là lòng tin của thần dân vào nhà nước, hoặc là- điều này cũng chẳng có gì tốt hơn - tin vào phép màu dân chủ, hay nói cho đúng hơn, đó là sự thoả hiệp giữa hai lòng tin ấy vào phép mầu,
cả hai loại đều xa lạ như nhau với chủ nghĩa xã hội” 1
Trang 11Cùng với sự phê phán quan điểm của chủ nghĩa Látxan về nhà nước chuyênchính vô sản, C.Mác đã chỉ rõ vai trò của nhà nước vô sản sau khi giai cấp côngnhân giành được chính quyền, chuyên chính vô sản phải tiến hành cải tạo xã hội
cũ xây dựng xã hội mới xã hội chủ nghĩa C.Mác khẳng định rằng: giữa xã hội tưbản và xã hội cộng sản có một thời kỳ cải biến cách mạng từ xã hội trước đến xãhội sau Tương ứng với thời kỳ ấy là một thời kỳ quá độ chính trị trong đó nhànước không thể có gì khác hơn là chuyên chính cách mạng của giai cấp vô sản
Như vậy, tư tưởng về chuyên chính vô sản của C.Mác và Ph.Ăng ghen đãkhông ngừng được bổ sung và phát triển, hoàn thiện Đặc biệt dến công xã Pari
1871, nó không đơn thuần chỉ là một tư tưởng mà đã trở thành hiện thực vật chấtdưới hình thức chính quyền công xã Tuy nhiên chủ nghĩa xã hội khoa học nóichung cũng như tư tưởng về chuyên chính vô sản nói riêng không phải là cái gì đóbất biến mà nó phải không ngừng được bổ sung và phát triển trong điều kiện hoàncảnh lịch sử mới
Sau này, VI.Lênin đã đấu tranh không khoan nhượng với chủ nghĩa cơ hội,xét lại để bảo vệ và phát triển những quan điểm của chủ nghĩa Mác Ông cho rằng
chuyên chính vô sản là vấn đề cốt lõi xuyên suốt toàn bộ học thuyết Mác, là “hòn
đá thử vàng” với lập trường của những người mácxít và còn nhấn mạnh rằng “chỉ người nào mở rộng việc thừa nhận đấu tranh giai cấp đến mức thừa nhận chuyên chính vô sản thì mới là người Mác-xít” 1 Công lao của VI.Lê Nin không chỉ ởviệc phát triển tư tưởng về chuyên chính vô sản của C.Mác và Ph.Ăngghen, màNgười đã lãnh đạo giai cấp công nhân và nhân dân lao động Nga thực hiện thànhcông cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười, thiết lập nên một nhà nướcchuyên chính vô sản đầu tiên, vạch ra cho Đảng cộng sản và phong trào cáchmạng các nước nhìn thấy con đường, bước đi để thực hiện thắng lợi sự nghiệpcách mạng xã hội chủ nghĩa ở từng nước
1 VI.Lê Nin toàn tập, tập 33, NxbTiên Bô, Mátxcơva, 1976, tr 42.