Làm thế nào để sáng tạo ra một tác phẩm báo chí có giá trị và đúng hình thức? Một tác phẩm báo chí luôn có hai bộ phận cấu thành là nội dung và hình thức. Giá trị của tác phẩm báo chí (yếu tố nội dung) nêu lên đối tượng phản ánh, chi tiết, quan điểm của nhà báo... Trong khi yếu tố hình thức lại thể hiện kết cấu của tác phẩm, ngôn ngữ thể hiện và thể loại tác phẩm báo chí được chọn. Xét về các yếu tố hình thức của tác phẩm báo chí, gồm: kết cấu, ngôn ngữ, thể loại. Như vậy, kết cấu của một tác phẩm báo chí chính là một trong những yếu tố hình thức để hoàn thiện một tác phẩm báo chí. Kết cấu của một tác phẩm giúp làm nổi rõ chủ đề thông qua qua lựa chọn thông tin cốt lõi và khiến cho sự việc trở lên rõ ràng, liền mạch, khoa học, dễ hiểu và có sức truyền cảm với người tiếp nhận thông tin. Và trong bài tiểu luận này chúng ta sẽ cùng tìm hiểu kỹ hơn về kết cấu của một tác phẩm báo chí nói chung và kết cấu của tác phẩm báo chí trên trang báo mạng điện tử Dantri.com.vn nói riêng để từ đó rút ra những kiến thức căn bản cũng như kinh nghiệm trong việc sản xuất và biên tập tác phẩm báo chí trên báo mạng điện tử.
Trang 1HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN KHOA PHÁT THANH – TRUYỀN HÌNH
TIỂU LUẬNMÔN: TÁC PHẨM BÁO CHÍ ĐA PHƯƠNG TIỆN
ĐỀ TÀI: KHẢO SÁT VÀ PHÂN TÍCH KẾT CẤU TÁC PHẨM BÁO CHÍ
Giảng viên: PGT.TS Nguyễn Thị Trường GiangSinh viên: Khổng Thị Hồng
Mã sinh viên: 35.21.026Lớp: Báo mạng điện tử K35
HÀ NỘI, THÁNG 4-2016
Trang 2Xét về các yếu tố hình thức của tác phẩm báo chí, gồm: kết cấu, ngôn ngữ, thể loại
Như vậy, kết cấu của một tác phẩm báo chí chính là một trong những yếu tố hình thức để hoàn thiện một tác phẩm báo chí Kết cấu của một tác phẩm giúp làm nổi rõ chủ đề thông qua qua lựa chọn thông tin cốt lõi và khiến cho sự việc trở lên rõ ràng, liền mạch, khoa học, dễ hiểu và có sức truyền cảm với người tiếp nhận thông tin
Và trong bài tiểu luận này chúng ta sẽ cùng tìm hiểu kỹ hơn về kết cấu của một tác phẩm báo chí nói chung và kết cấu của tác phẩm báo chí trên trang báo mạng điện tử Dantri.com.vn nói riêng để từ đó rút ra những kiến thức căn bản cũng như kinh nghiệm trong việc sản xuất và biên tập tác phẩm báo chí trên báo mạng điện tử
Bài tiều luận trên đây, mặc dù đã có những nỗ lực và cố gắng của bản thân nhưng sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Rất mong cô và các bạn, những ngườiquan tâm đến đề tài này có những đóng góp và bổ sung để hoàn thiện nội dung đềtài hơn nữa
Trang 31. Tổng quan về tác phẩm báo chí1.1 Khái niệm
1.1.1 Các nhà nghiên cứu quan niệm về tác phẩm báo chí
Có rất nhiều khái niệm về tác phẩm báo chí, có thể kể đến một vài quan niệm phổ biến như sau:
"Tác phẩm báo chí là các dạng bài viết phổ biến, thông dụng, với các chức năng khác nhau và có những đặc điểm chung về hình thức, cấu trúc và cả nội
dung Tác phẩm báo chí được hình thành và chứng minh trong lịch sử " Theo nhà
nghiên cứu H.Hass (Cộng hoà Liên bang Đức)
" Tác phẩm báo chí là sự chắt lọc những điều cơ bản nhất từ những sự kiện xảy ra trong ngày Tuy nhiên, những thứ bày trên mặt báo không phải là cả thế
giới" Theo Kurt Tucholsky (Cộng hòa Liên bang Đức)
Hay theo tác giả Tạ Ngọc Tấn và Nguyễn Tiến Hài đưa ra quan niệm: " Tác
phẩm báo chí là một chỉnh thể, trong đó mối quan hệ hữu cơ giữa nội dung và hình thức là quan hệ bên trong cơ bản của nó"
1.1.2 Luật báo chí và các văn bản quy phạm pháp quy của Việt Nam định
nghĩa về tác phẩm báo chí
Trong Nghị định số 51/2002/NĐ-CP ngày 26/04/2002 của Chính phủ,
Chương 1, Điều 1 quy định: "18 Tác phẩm báo chí: là tên gọi chung cho tất cả các loại tin, bài, ảnh đã được đăng, phát trên báo chí" Trong đó “Báo chí”: là tên gọi chung đối với các loại hình báo in, báo hình, báo nói, báo điện tử
Theo Luật báo chí và xác văn bản quy phạm pháp quy thì: Tác phầm báo chí
là những tác phẩm do nhà báo sáng tạo ra, đã được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng được luật pháp bảo hộ bản quyền nhà báo được trả tiền nhuậnbút và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tác phẩm của mình
Như vậy, nhìn chung quan niệm của các nhà nghiên cứu, các nhà báo, trong Luật báo chí và các văn bản pháp quy về tác phẩm báo chí đều có điểm chung là:
Trang 4Tác phẩm báo chí phải chứa đựng thông tin thời sự, thể hiện rõ quan điểm của người cầm bút và tạo ra dư luận xã hội sau khi đăng tải trên một sản phẩm báo chí
1.1.3 Khái niệm tác phẩm báo chí
Qua những ý kiến trên, thấy rằng đúng nhưng chưa đủ, vì chưa khu biệt được sự khác biệt của tác phẩm báo chí với các loại tác phẩm khác (tác phẩm văn học, khoa học, nghệ thuật ) bởi bất cứ một tác phẩm nào cũng đều bị ràng buộc trong mối quan hệ nội dung- hình thức dưới góc độ văn bản học
Những tác phẩm nào được đăng tải trên báo chí mà có nội dung nhấn mạnh đến sự kiện thời sự nóng hổi, cập nhật, hoặc các quan điểm về những sự kiện thời
sự đang diễn ra thì đó là tác phẩm báo chí Còn những tác phẩm nào cũng được đăng tải trên tác phẩm báo chí nhưng chỉ nhấn mạnh trí tưởng tượng như truyện ngắn, tản văn Hoặc chỉ làm dịch vụ như quảng cáo thì không gọi là tác phẩm báo chí, mà là tác phẩm văn học, tác phẩm nghệ thuật, hoặc tác phẩm làm dịch vụ
Như vậy, có thể chắt lọc đưa ra một khái niệm mở theo TS Nguyễn Thị Thoa
và Nguyễn Thị Hằng Thu như sau:
“Tác phẩm báo chí là:
- Sản phẩm tư duy của nhà báo, lấy hiện thực khách quan (mang tính thời điểm) làm đối tượng nghiên cứu và phản ánh:
- Có hình thức tương ứng với nội dung thông tin
- Được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng và là một bộ phận cấu thành của sản phẩm báo chí;
- Có giá trị sử dụng: tạo dư luận xã hội (tức thời) và làm thay đổi hành vi của người tiếp nhận thông tin;
- Được luật pháp bảo hộ bản quyền tác giả và được trả tiền
Trang 52 Kết cấu của tác phẩm báo chí2.1 Khái niệm
Từ điểm tiếng Việt giải nghĩa: Kết cấu là "Sự phân chia và bố trí các phần, các chương mục theo hệ thống nhất định để thể hiện nội dung của tác phẩm"
Kết cấu của tác phẩm báo chí là sắp xếp các phần (đầu đề "mũ" , đầu để chính, đầu đề phụ, sapo, dẫn nhập, đầu để xen, các đoạn chính văn, ảnh, hộp tư liệu - thông tin mở rộng, kết luận, tên tác giả) và các chi tiết sao cho khoa học, đúng ý tưởng đã định.
2.2 Nhiệm vụ của kết cấu
- Làm nổi rõ chủ đề thông qua qua lựa chọn thông tin cốt lõi
- Làm cho sự việc trở lên rõ ràng, liền mạch, khoa học, dễ hiểu và có sức truyền cảm với người tiếp nhận thông tin
2.3 Yếu tố chi phối kết cấu của tác phẩm báo chí
- Mục tiêu, nhiệm vụ chính trị của tòa báo (Báo chí Việt Nam có khuynh hướng tính Đảng nên đòi hỏi mỗi cơ quan báo chí, mỗi nhà báo cần phải đặt mục tiêu nhiệm vụ lợi ích Đảng lên hàng đầu từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến kết cấu bàibáo)
- Do nguồn thông tin, tư liệu (nguồn thông tin càng dồi dào thì nhà báo càng
có nhiều lựa chọn về sự phân chia, bố trí, cách mà truyền đạt thông tin đến công chúng)
Trang 6- Do nhu cầu nhận thức thông tin của công chúng báo chí (mỗi đối tượng có nhu cầu nhận thức thông tin ở mức độ khác nhau, nhà báo muốn hướng đến phần đông đối tượng nào cần có kết cấu phù hợp, vd: một tác phẩm báo chí muốn hướng đến tất cả mọi người bao gồm cả công chung có trình độ hiểu biết trung bình) thì không thể xây dựng một kết cấu phức tạp )
- Do phương tiện truyền tải (tùy phương tiện truyền tải: báo mạng, báo in, truyền hình, …mà có kết cấu khác nhau)
Yếu tố chủ quan
Do phong cách cá nhân của nhà báo:
- Cách tư du
- Tầm tri thức, mức độ hiểu biết
- Phương pháp tiếp cận thông tin
- Đầu đề chính (có hoặc không đầu đề “mũ”, đầu đề phụ)
- Giới thiệu vấn đề (sapo, dẫn nhập);
- Giải quyết vấn đề ( gồm các đầu đề xen; các đoạn chính văn, hộp dữ liệu, thông tin mở rộng; ảnh; đồ họa)
- Kết thúc vấn đề
Trang 7- Thiếu Nội dung
- Thiếu tên tác giả
Nguồn: http://dantri.com.vn/ky-thi-thpt-quoc-gia.tag
Trang 8- Kết cấu đan xen
Mỗi chi tiết có tác dụng làm đòn bẩy làm nổi bật chi tiết chứa đựng thông tincốt lõi của sự việc Kết cấu đan xen bao gồm các dạng: đan xen thời gian, đan xenbản chất, đan xen tuyến nhân vật
- Kết cấu theo trật tự thời gian tuyến tính
Được hiểu là thời gian một chiều từ khởi điểm cho đến kết thúc (thường được sử dụng trong tường thuật và ghi nhanh)
Trang 9Nguồn:
http://dantri.com.vn/the-gioi/tuong-thuat-cua-pv-cam-tu-nepal-chieu-dat-man-troi-1431122585.htm
- Kết cấu theo mức độ quan trọng giảm dần
Thường có mô hình tháp xuôi, tháp ngược, chi tiết chủ đạo và thường được dung trong tin, bài phản ánh
- Kết cấu cốt truyện
Cốt truyện là số phận của nhân vật chính, các chi tiết ( bối cảnh, hoàn cảnh, nhân vật phụ…) bám vào cốt truyện theo mức độ kịch tính hoặc theo sự biến đổi thăng trầm của từng giai đoạn
Nguồn: ong-duy-nhat-sinh-song-20160424160642029.htm
Trang 10http://dulich.dantri.com.vn/du-lich/ngoi-lang-chi-co-mot-nguoi-dan Kết cấu quy nạp hoặc diễn dịch
Quy nạp: đưa ra luận cứ, luận chứng để giải thích, phân tích, chứng minh và cuối cùng là kết luận
Diễn dịch: Đưa ra kết luận trước sau đó dung luận cứ, luận chứng để giải thích, phân tích hay chứng minh
Như vậy xét về mặt tổ chức nội dung, một tác phẩm báo chí có kết cấu như thế nào phụ thuộc vào ý đồ của tác giả cùng với chất liệu về đề tài mà tác giả có Một tác phẩm báo chí dù được sử dụng loại kết cấu nào (có thể đan xen nhiều loại kết cấu) cũng đều phải đảm bảo thống nhất về cả nội dung và hình
Trang 11thức Hình thức chỉ là phương tiện để truyền tải nội dung Hình thức có rõ ràng, mạch lạc, khoa học thì quá trình truyền tải nội dung mới hoàn chỉnh.
Nguồn: ve-thuc-vat-20160414210953633.htm
http://dantri.com.vn/xa-hoi/ruong-rau-sach-la-liet-bao-bi-thuoc-bao-3 Kết cấu của tác phẩm báo chí qua khảo sát trên báo mạng
điện tử Dân trí (Dantri.com.vn)
Ví dụ 1
Trang 12Nguồn:
http://dantri.com.vn/su-kien/xu-nghiem-to-chuc-ca-nhan-neu-hien-tuong-ca-chet-do-con-nguoi-gay-ra-2016042821213305.htm
Trang 14Kết luận và nhận xét:
Trang 15Thứ nhất, đây là một tác phẩm báo chí có kết cấu hoàn chỉnh bao gồm đủ:
- Đầu đề chính
- Giới thiệu vấn đề (sapo, dẫn nhập);
- Giải quyết vấn đề ( gồm các đầu đề xen; các đoạn chính văn, ảnh; các siêu liên kết được chèn vào)
Trang 16Từ phóng sự về sự việc “cá chết bất thường” tại Miền Trung, các tác giả dần triển khai, làm rõ vấn đề thông qua nhiều bài phóng sự con như:
- “ Kiếm tiền triệu nhờ nhặt cá chết bán cho thương lái”
- “ Cá voi nhỏ chết bất thường dạt vào bờ biển Huế”
- “Vụ cá chết ở miền Trung: Hướng dẫn người dân “nhận diện” cá chết bất thường”
Trang 17- “Vụ hàng trăm cá chết bất thường: Do thiếu oxy?”
- …
Chỉ cần lướt qua tít dễ dàng nhận thấy đây là một loạt bài phản ánh cùng về chủ đề “cá chết bất thường”
Ví dụ 2 Nguồn: nuoc-ngoai-cua-gioi-chuc-cap-cao-20160428152432655.htm
http://dantri.com.vn/the-gioi/trung-quoc-dieu-tra-tai-san-o-Đây là thể loại tin, do dung lượng từ ngắn, nội dung ít nên thiếu đi phần dẫn nhập và tít phụ Tuy nhiên vẫn đảm bảo đầy đủ:
- Tít chính
Trang 18Quan trọng nhất của một tác phẩm báo chí là nội dung nhưng yếu tố hình thức cũng vô cùng quan trọng, là phương tiện, phương thức để viết lên nội dung một cách logic, chặt ché, dễ hiểu Một tác phẩm báo chí dù có nóng hổi, thông tin
có độc quyền hay nội dung chất lượng mà không có một hình thức phù hợp cả về kết cấu, ngôn ngữ, thể loại thì cũng không thể trở thành một tác phẩm báo chí trọn vẹn
Kết cấu tác phẩm báo chí là phần gần như không thể thay đổi form Như luôn phải có tít, tít để đầu bài báo và phải đảm bảo đầy đủ yêu cầu của tít ( ngắn gọn, cô đọng, hấp dẫn…) Sapo cũng không thể thiếu và không thể đảo xuống vị trí lung tung chẳng hạn cho xuống cuối bài, điều này sẽ làm mất đi giá trị vốn có của sapo, sai hoàn toàn về hình thức Hay một đoạn chính văn không thể quá dài, làm rối mắt người đọc Dù là thể loại nào cũng cần viết một cách cô đọng loại bỏ những từ ngữ rườm rà Mỗi bản thảo trước khi tác phẩm báo chí ra đời đều phải giảm khoảng 10% lượng từ
Xét về mặt kết cấu của tác phẩm báo chí dù lựa chọn loại kết cấu nào cũng cần phải đảm bảo truyền đạt thông tin, quan điểm khách quan nhất đến với công chúng
Trang 19Trong các yếu tố chi phối kết cấu của tác phẩm báo chí (cả khách quan và chủ quan) đều phải đảm bảo đúng về mặt văn bản, hạn chế tối đa việc khuyết một phần nào đấy của tác phẩm.
Sử dụng bài ngắn, đoạn ngắn, câu đơn giản dễ hiểu tăng cường các thông tin
lý giải và định hướng ( két cấu quy nạp, diễn dịch)
Không bao giờ quên viết Sapo, hay sapo có nhưng kém hấp dẫn, bê nguyên một đoạn văn bản phía dưới chính văn
Tăng cường sử dụng các yếu tố đa phương tiện, hỗ trợ phong phú tác phẩm báo chí trên báo mạng điện tử
Kết cấu của một tác phẩm giúp làm nổi rõ chủ đề thông qua qua lựa chọn thông tin cốt lõi và khiến cho sự việc trở lên rõ ràng, liền mạch, khoa học, dễ hiểu
và có sức truyền cảm với người tiếp nhận thông tin
Như vậy, để có một tác phẩm báo chí hay người cầm bút phải có trái tim đầynhiệt huyết và lòng trung thành tuyệt đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng của dân tộc, thực hiện đúng chức năng của báo chí Như cung cấp thông tin, giám sát
và phản biện xã hội, định hướng dư luận một cách đúng đắn, giáo dục…Tất cả được thể hiện trong một kết cấu hài hòa, hoàn chỉnh, khoa học, logic và bắt mắt
để quá trình truyền tải thông tin, thông điệp được thông suốt và công chúng dù ở mức độ dân trí trung bình cũng có thể dễ dàng hiểu được
Tài liệu tham khảo
Trang 202 Báo mạng điện tử những vấn đề cơ bản, PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang, Nxb Chính trị quốc gia.
3. Báo mạng điện tử đặc trưng và phương pháp sáng tạo, PGS.TS Nguyễn ThịTrường Giang, Nxb Chính trị quốc gia
4 Tác phẩm báo chí đại cương, TS.Nguyễn Thị Thoa & Nguyễn Thị Hằng Thu, Nxb Giáo dục Việt Nam
Phụ lục