A PHẦN MỞ ĐẦU
Ngày nay, báo chí không còn xa lạ với công chúng và giới nghiên
cứu truyền thông, một tin nhắn, một bài phóng sự, một tiểu phẩm trên báo in, một bản tin thời sự, một talkshow, một chương trình tường thuật bóng đá trên tivi, một bài nói chuyên chuyên đề trên radio, một bài viết, một bức ảnh trên báo online…đầu được coi là một tác phẩm báo chí Báo chí phản ánh và đề cập đến tất cả các lĩnh vực trong đời sống, là tiếng nói chung của Đảng, Nhà nước và Nhân dân Để có một tác phẩm báo chí hay, thu hút đông đảo người đọc đòi hỏi rất nhiều yếu tố trong đó sự kiện và chi tiết chính là một trong những yếu tố quan trọng nhất để tạo nên tác phẩm báo chí, sự kiện và chi tiết có mối quan hệ mật thiết với nhau trong tác phẩm báo chí Vì thế, nghiên cứu đề tài này, sinh viên sẽ có thêm kiến thức cũng như các cách thức để hoàn thành tốt bài viết của mình, phân biệt được sự khác nhau giữa sự kiện và chi tiết, từ đó có thể rút ra được mối quan hệ giữa sự kiện và chi tiết trong tác phẩm báo chí để từ đó phát triển được các kĩ năng đã học và cũng là bước đầu khởi nghiệp trong sự nghiệp làm báo
Trang 2B PHẦN NỘI DUNG I.Khái niệm.
1 Sự kiện.
Sự kiện được giải thích theo nghĩa Hán Việt như sau: Sự: việc, chuyện xảy ra; Kiện: nhiều.
Trong từ điển tiếng Việt: “Sự kiện là sự việc có ý nghĩa ít nhiều quan
trọng đã, đang và sẽ xảy ra trong cuộc sống thực tiễn”
Trong đề tài này, sự kiện được chia ra thành sự kiện khách quan và sự kiện báo chí
1.1 Sự kiện khách quan.
Xảy ra theo quy luật tự nhiên, không phụ thuộc vào ý muốn của con người Là một lát cắt, một trạng thái, một phần của cuộc sống hiện thực đang vận động không ngừng Mang tính cụ thể
1.2 Sự kiện báo chí.
1.2.1 Sự kiện báo chí là một phần, một bộ phận hoặc toàn bộ hiện thực khách quan đã, đang hoặc sẽ xảy ra, được nhà báo nhận thức, lựa chọn để phản ánh trong tác phẩm của mình
1.2.2 Tiêu chí của sự kiện báo chí
- Mới lạ, hấp dẫn, độc đáo, chứa đựng những điều mà con người đang tò mò muốn biết
- Có liên quan đến quyền lợi của mỗi con người
- Có khả năng chứng minh hay lý giải về một phần tiến trình vận động mang tính quy luật của tự nhiên và xã hội
- Cụ thể, xác thực
- Mang tính thời điểm
2.Chi tiết.
Trong từ điển tiếng Việt: Chi tiết là phần rất nhỏ, điểm nhỏ trong nội
dung sự việc hoặc hiện tượng Thành phần riêng lẻ hoặc tổ hợp đơn giản nhất của chúng, có thể tháo lắp được, như đinh ốc, trục, bánh xe
Trang 3Xem xét dưới góc độ báo chí: Chi tiết là một bộ phận nhỏ nhất; là một
trạng thái cụ thể của diễn biến sự kiện; là hành vi, cử chỉ, lời nói, trạng thái tâm lý (hỷ, nợ, ái, ố) của con người; là sự tham gia của con người trong sự kiện Chi tiết trả lời các câu hỏi: Ai?, Cái gì?, Ở đâu?, Khi nào?, Như thế nào?, Tại sao?
Theo phương pháp thể hiện, chi tiết gờm: chi tiết tả; chi tiết kể; chi tiết bình – bàn; chi tiết “cái tôi xúc cảm của nhà báo” trước hiện thực khách quan
2.1 Chi tiết tả.
Trong từ điển tiếng Việt: Tả có nghĩa là diễn đạt bằng ngôn ngữ cho người khác có thể hình dung ra được một cách rõ nét” Trong tác phẩm báo chí, chi tiết tả nhằm làm rõ không gian (Where), thời gian (When), hiện trạng sự việc, hình dáng, nội tâm, tính cách, cử chỉ…của con người
Bất cứ tác phẩm báo chí nào (dù là tin hay phóng sự) thì cũng phải dùng chi tiết tả để trình bày về một cảnh, một trạng thái của sự vật, về một nhân vật nào đó trong sự kiện, chỉ có “cấp độ” mô tả nông – sâu khác nhau mà thôi Chi tiết tả được sử dụng trong tin rất khắt khe, còn trong phóng sự hay các thể loại khác, chi tiết tả được dùng khá nhiều và linh hoạt
2.2 Chi tiết kể.
Trong từ điển tiếng Việt: Kể có nghĩa là trình bày có đầu, có đuôi cho người khác biết Chi tiết kể nhằm tái hiện rõ nét diễn biến của sự kiện theo logic mà nhà báo muốn công chúng báo chí nhận thức (thời gian, không gian, bối cảnh tự nhiên và xã hội, các mối quan hệ xã hội, diễn biến câu chuyện, nguyên nhân sâu xa, hành vi, hành động, cử chỉ, trạng thái tâm lý của con người…) Cách kể dựa vào ngôi thứ của chủ thể phát ngôn: sự việc “tự kể”, nhân chứng kể, nhà báo kể
2.3 Chi tiết bình – bàn
Trong từ điển tiếng Việt: Bình – bàn có nghĩa là bàn và đánh giá cho rõ một vấn đề
Trang 4Loại chi tiết này chủ yếu là thông qua lời nhân chứng trong sự việc hoặc lời tác giả, phân tích, bày tỏ quan điểm của mình trước hiện thực khách quan
2.4 Chi tiết “cái tôi cảm xúc cảm của nhà báo”.
Là trạng thái tâm lý, cảm xúc, lý lẽ phân tích, giải thích, đánh giá, bình – bàn của nhà báo trước hiện thực khách quan, được đan cài khéo léo vào các chi tiết diễn biến của hiện thực khách quan Loại chi tiết này thường chỉ xuất hiện ở các tác phẩm phóng sự, ghi nhanh, bài phản ánh, bình luận
II Mối quan hệ giữa sự kiện và chi tiết.
1 Các chi tiết kết nối với nhau tái hiện lại sự kiện.
Chi tiết rất phong phú, đa dạng về kiểu, dạng và có khả năng biến hóa hết sức linh hoạt Mỗi sự kiện bao gồm nhiều chi tiết và trong mỗi chi tiết lại có những chi tiết nhỏ để từ đó các chi tiết sâu chuỗi…đan xen vào nhau để tái hiện lại sự kiện
Ví dụ: Diễn biến vụ thảm sát tại tiệm vàng Ngọc Bích:
Sáng 24/8/2011, vợ chồng chủ tiệm vàng Ngọc Bích tại phố Sàn -Phương Sơn - Lục Nam - Bắc Giang là anh Trịnh Thành Ngọc (37 tuổi) và chị Đinh Thị Chín (35 tuổi) cùng con gái út là bộ Trịnh Thị Thảo 18 tháng tuổi được phát hiện nằm chết trong nhà với nhiều vết đâm, chém Con gái lớn Trịnh Thị Bích (8 tuổi) bị chém đứt lìa bàn tay và nhiều vết vào đầu, mặt Tại tầng 1, toàn bộ số vàng trong tủ trưng bày đã biến mất
- Chiều 24/8/2011, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Bắc Giang khởi tố điều tra vụ án giết người cướp tiệm vàng nghiêm trọng
- Ngày 26/8/2011, Bộ Công an thành lập Ban chỉ đạo đặc biệt điều tra vụ cướp Bắc Giang do Thiếu tướng Phan Văn Vĩnh, Tổng cục trưởng Tổng Cục Cảnh sát Phòng, chống Tội phạm, làm Trưởng ban; Ban chuyên án với sự vào cuộc của hàng trăm điều tra viên Bộ Công an và Công an tỉnh Bắc Giang
- Trưa 29/8/2011, ban chuyên án xác định được hung thủ của vụ giết người, cướp tiệm vàng là Lê Văn Luyện (sinh ngày 18/10/1993 tại xã Thanh Lâm, huyện Lục Nam) Tiến hành khám nhà, công an tìm thấy một túi nilon
Trang 5đựng hàng trăm nhẫn, dây chuyền vàng chôn ở sau vườn Ông Lê Văn Miên (SN 1969, bố đẻ của Luyện) thừa nhận đã cất giấu hộ con trai túi vàng
- Ngày 30/8/2011, Lê Văn Luyện bị khởi tố, truy nã đặc biệt toàn quốc với 2 tội danh "giết người" và cướp của" (sau đó Luyện còn bị khởi tố thêm tội danh “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản”)
- Chiều 31/8/2011, Lê Văn Luyện bị bắt tại khu vực Đồn biên phòng
Na Hình, huyện Văn Lãng - Lạng Sơn
(http://kenh14.vn/c4/20120110070612756/dien-bien-cang-thang-phien-toa-le-van-luyen-hoan-toi-1330-chieu-nay.chn)
Trên đây là một ví dụ về mối quan hệ giữa sự kiện và chi tiết trong tác phẩm báo chí Lấy sự kiện là vụ thảm sát tiệm vàng Ngọc Bích, nhà báo đã đưa ra các chi tiết để làm sáng tỏ vụ án giết người thảm khốc này, đây là sự kiện lớn đang rất được người dân không chỉ trong tỉnh Bắc Giang mà còn người dân cả nước quan tâm chú ý bởi tính chất hình sự cũng như liên quan đến nhân tính con người Chi tiết kể và tả đã được sử dụng chủ yếu trong bài viết nhằm tái hiện lại hiện trường cũng như diễn biến sự việc xảy ra vụ thảm sát kinh hoàng này Việc sử dụng chi tiết tả để chỉ rõ thời gian (ngày 24/8/2011), không gian (phố Sàn – Phương Sơn – Lục Nam – Bắc Giang), hiện trạng sự việc (đó là gia đình anh Ngọc được phát hiện đã chết trong nhà với nhiều vết đâm, chém) tiếp theo sau đó là chi tiết kể, thuật lại diễn biến vụ việc…đó là những chi tiết chính được nhà báo tổng hợp lại để tái hiện lại sự kiện đã xảy ra Các chi tiết đã được lựa chọn cẩn thận, chân thật, đúng đắn và dưới ngòi bút của nhà báo các chi tiết này được kết nối với nhau để trở thành một chỉnh thể hoàn chỉnh làm sáng tỏ sự kiện Do đó sự kiện được tạo nên bởi chi tiết và nếu không có chi tiết cụ thể thì người đọc sẽ không nắm rõ được thông tin mà mình đang quan tâm
2 Chi tiết là bằng chứng, có sở khách quan đầu tiên để đánh giá tính xác thực (có thật) của sự kiện.
Ví dụ: Thủy thủ Đậu Ngọc Hùng, người duy nhất cho đến thời điểm này may mắn thoát chết trong vụ chìm tàu Vinalines Queen kể lại
Trang 6Chỉ chưa đầy 2 tiếng đồng hồ ngay sau khi từ Singapore về tới Hà Nội, thủy thủ Đậu Ngọc Hùng đã có buổi tiếp xúc với báo chí và kể lại những gì anh phải trải qua sau khi con tàu định mệnh Vinalines Queen chìm
Thuỷ thủ Hùng kể, vào thời điểm tàu bắt đầu nghiêng (rạng sáng ngày 25/12), ban chỉ huy tàu đã phát thông báo trên loa, yêu cầu tất cả thuyền viên mặc áo phao cá nhân và mang theo quần áo chống mất nhiệt
"Lúc đó, tất cả các thuyền viên đều ở trên boong, tôi được phân công giữ vị trí gần xuồng cứu sinh để sẵn sàng hạ xuồng… "
Im lặng trong chốc lát, anh Hùng kể tiếp: "Sau đấy con tàu chìm xuống và tôi thật sự rất hoảng loạn Tôi ở trên boong, khi tàu chìm tạo ra dòng nước hút xuống đáy biển, và tôi cũng bị cuốn theo con tàu Sau đấy, tôi may mắn ngoi lên được và bám được vào xuồng cứu sinh"
Thông tin về các thủy thủ khác của con tàu lúc gặp nạn được thuỷ thủ Hùng cho biết, lúc tàu nghiêng, mọi người đều tới gần phao cứu sinh, xuồng cứu hộ được hạ xuống nhưng không kịp vì tàu chìm quá nhanh
“Khi tàu chìm, gió mạnh cấp 8, cấp 9 và có thể hơn cấp 9, sóng cao khoảng từ 3- 5m nên việc quan sát rất hạn chế, tôi cũng đang rất hoảng loạn nên không thấy được các thủy thủ khác của tàu như thế nào
Tôi rất may mắn vì đó bám được vào xuồng cứu sinh số 2, trên xuồng có đầy đủ lương thực, nước uống, thuốc men… cho 25 người sử dụng Lúc đấy xuồng tự trôi theo sóng gió, không thể điều khiển được Sau 5 ngày lênh đênh trên biển, tôi đã may mắn được tàu London Courage (quốc tịch Anh) cứu và đưa về Singapore” - thuỷ thủ Hùng nhớ lại
Cũng theo thuỷ thủ Hùng, suốt những ngày lênh đênh trên biển, anh rất hoảng loạn, nhưng dần dần bình tâm lại và vẫn luôn có hy vọng về cuộc sống
http://vietnamnet.vn/vn/xa-hoi/55718/thuy-thu-tau-queen-ke-lai-chuyen-chim-tau-dinh-menh.html)
Để có được một bài viết tớt đòi hỏi sự kiện phải nổi bật, phải có sức hút với người đọc, cùng một sự kiện nhưng lại có rất nhiều lối diễn đạt cũng như
Trang 7cách hành văn khác nhau, điểm nổi bật của một tác phẩm báo chí không chỉ là sự kiện tiêu biểu mà chi tiết cũng cần phải khách quan, chân thực Chi tiết chình là những bằng chứng, là cơ sở khách quan để đánh giá tính xác thực của sự kiện Tiêu biểu như sự kiện chìm tàu Vinalines Queen của Việt Nam chính là một sự kiện lớn đang được quan tâm và trong một bài báo của vietnamnet.vn, nhà báo đã đưa ra lời kể của thủy thủ trên con tàu ấy, đó chính là một chi tiết đắt giá của bài viết, lời kể của chính nhân vật đã làm cho tính chân thực của sự kiện này, đây không phải là một “tin vịt” mà nó hoàn toàn có thật, hoàn toàn chính xác, do đó chi tiết lời kể lại chuyện chìm tàu của thủy thủ tàu Queen chính là một trong những chi tiết thể hiện tính xác thực của sự kiện
3 Chi tiết làm rõ diễn biến và bản chất của sự kiện.
Trước hết, trên góc độ lý thuyết phải làm rõ để khẳng định vị trí, vai trò, giá trị của chi tiết trong tác phẩm báo chí thuộc tất cả các loại hình báo chí Về vai trò của chi tiết, có ý kiến cho rằng: Chi tiết là "điểm tựa" của sự kiện, là "linh hồn" của tác phẩm báo chí, có khả năng gây "bão tố" trong lòng người đọc Bằng các chi tiết được chọn lựa và sắp đặt có chủ đích, nhà báo gửi gắm vào tác phẩm những ý đồ, tư tưởng, xúc cảm… của mình Và chi tiết cũng chính là một trong những yếu tố làm rõ diễn biến, bản chất của sự kiện, nó trả lời câu hỏi Ai?, Cái gì?, Ở đâu?, Khi nào?, Như thế nào?, Tại sao? Ví dụ: Ngày 10/7, tại kết luận điều tra bổ sung lần thứ hai theo yêu cầu của VKSND Tối cao, Bộ Công an khẳng định trong khi thi công cầu Bãi Cháy, nguyên tổng giám đốc PMU 18 Bùi Tiến Dũng cùng Phạm Tiến Dũng và các đồng phạm đã thông đồng tham ô gần 3,1 tỷ đồng Trong số này riêng
"ông tổng PMU 18" bị cáo buộc đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn tham ô hơn 2,7 tỷ đồng để sử dụng chi tiêu cho cá nhân và những người ông quan tâm
Số tiền còn lại, cơ quan điều tra ghi nhận, Phạm Tiến Dũng và cán bộ tại phòng triển khai dự án 6 (PID 6) của PMU 18 và sau này là Phòng kinh tế kế hoạch đã trích gần 680 triệu đồng để sử dụng vào việc chung Cụ thể lát
Trang 8vỉa hè trụ sở (120 triệu đồng), mua trang thiết bị văn phòng phẩm (gần 120 triệu đồng), tiếp khách (340 triệu đồng)
Khoản này được cho là các bị can không chia nhau chiếm hưởng cá nhân nên cơ quan điều tra đề nghị xem xét là tình tiết giảm nhẹ hình phạt cho các bị can nguyên là cán bộ phòng PID 6
Cơ quan điều tra đề nghị VKSND Tối cao truy tố Bùi Tiến Dũng cùng Nguyễn Vũ Nam (trưởng phòng PID 6), Nghiêm Phú Sơn (phó phòng PID 6), Nguyễn Công Dũng (phòng PID 6), Lê Minh Giang (phó phòng PID 5) cùng Trần Đức Hùng (chánh văn phòng tư vấn dự án xây dựng cầu Bãi Cháy), Nguyễn Hữu Minh (giám đốc điều hành gói thầu BC 1), Nguyễn Hữu Long và Nguyễn Việt Dũng (nguyên Giám đốc điều hành gói thầu BC 3) cùng về tội tham ô tài sản
Do bị can Phạm Tiến Dũng đã chết, vụ án chỉ còn 9 bị can
Cơ quan điều tra cũng đề nghị Cục quản lý trại giam và trại T16 không điều chuyển bị can Bùi Tiến Dũng đi thi hành án phạt tù ở trại giam khác trong thời gian chờ điều tra, xét xử xong vụ án này
(http://vnexpress.net/gl/phap-luat/2009/07/3ba11316/)
Vụ PMU 18 là một sự kiện nóng bỏng trong năm 2006, được nhiều tác phẩm báo chí đề cập đến và được đăng tải trên hầu hết các phương tiện thông tin đại chúng, được xã hội quan tâm Bài báo trên chỉ là một bài báo nhỏ trong tất cả các sự kiện diễn ra xung quanh vấn đề này, đó chỉ là một chi tiết của sự kiện lớn mà người dân quan tâm Các chi tiết trên đã chỉ ra những tình tiết liên quan đến vụ án trong đó chi tiết bị can Phạm Tiến Dũng đã chết là chi tiết chính, ngoài ra các chi tiết tham nhũng của bị can cùng những người liên quan, chỉ ra rõ những khoản tiền mà Bùi Tiến Dũng đã sử dụng, nêu ra diễn biến của vụ việc hiện tại để làm nổi bật lên sự kiện chính trong vụ tham nhũng lớn của cả nước Qua đó ta thấy được những chi tiết dù chỉ là chi tiết nhỏ nhưng lại có đóng góp lớn trong quá trình làm rõ sự kiện
Trang 94 Chi tiết bộc lộ quan điểm (biểu dương, phê phán, đồng tình ủng hộ hay đấu tranh quyết liệt, chia sẻ buồn vui với người trong cuộc hay căm ghét kẻ xấu…) của nhà báo trước sự việc hoặc con người cụ thể
Chi tiết được chia ra thành nhiều loại chi tiết khác nhau trong đó có chi tiết về con người, loại chi tiết này bao gồm chi tiết ngoại hình và nội tâm nhân vật (vóc dáng, cử chỉ, nét mặt, lời nói, tâm tư…) và đó đều là những chi tiết có thật được nhà báo chọn lọc từ nhân vật có thật kèm theo những lời bình luận thể hiện quan điểm của mình trước một sự kiện nào đó
Ví dụ: “Trời ơi là trời ! Anh ăn đi cho tôi nhờ, đừng có nhịn ăn sáng nữa Đừng có dở hơi đi tiết kiệm mấy đồng bạc lẻ thế, anh tưởng rằng thiếu tiền như thế thì tôi chết à ?” Đó là những “điệp khúc” mẹ cất lên hàng ngày dạo gần đây vì con quyết định nhịn ăn sáng đi học để tiết kiệm chút tiền cho mẹ, cho gia đình Có lúc mẹ còn gắt lên, hỏi con “Sao cứ phải đắn đo khổ sở về tiền đến thế nhỉ ?” Trên đây là bài văn của học trò
Nguyễn Trung Hiếu, hiện là học sinh lớp 11 chuyên lý, Trường Ams (THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam) Bài văn “lạ” trước hết bởi đề bài văn nghị luận
cơ giao là “Nêu quan điểm của anh (chị) về vai trò của đồng tiền trong cuộc sống”, thay vì trình bày chung các quan điểm thì Hiếu đã lấy ngay câu chuyện thật đang phải trải qua của gia đình mình để nhìn nhận, phân tích vai trò của đồng tiền
Bài văn của em đã lật tung quan niệm bấy lâu nay của nhiều người coi trường Ams là trường “của con nhà giàu” (!?) Nhìn cách tiêu xài hay xe cộ sử dụng để đến trường của một bộ phận học sinh trường Ams, rất nhiều người cứ nhầm tưởng như thế Chỉ những thày cô giáo đang công tác ở trường Ams mới hiểu rõ đó là ngộ nhận Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam là nơi quy tụ các học sinh giỏi, còn trong hàng nghìn học sinh đang theo học ở trường cũng có rất nhiều hoàn cảnh, số phận Và trường hợp em Nguyễn Trung Hiếu là một ví dụ
Trang 10Tuy nhiên, bài văn của Hiếu cũng đã gây “sốc” với ngay chính nhiều thày cơ đang giảng dạy tại trường bởi hoàn cảnh của gia đình em Và hơn thế, các thày cơ rất khâm phục ý chí nghị lực của cậu học trò nghèo nhưng học giỏi này Hiếu chưa nằm trong tốp học sinh xuất sắc của trường, nhưng cũng là một học sinh khá thông minh Năm học vừa qua em đã đoạt giải nhì trong kì thi Olympic vật lí và cuối năm được cô giáo chủ nhiệm nhận xét trong học bạ là học sinh học giỏi đều các môn học
Đến thăm gia đình em mới thấy hoàn cảnh gia đình quả rất khó khăn
Mẹ Hiếu (chị Nguyễn Thị Hạnh) bị suy thận mãn tính nặng phải chạy thận đã
8 năm Bố Hiếu (anh Nguyễn Xuân Sơn) sức khỏe kém, theo bà nội em kể thì bố em từ nhỏ bị viêm tai giữa, đến khi phát hiện máu chảy ra đằng tai mới cho đến bệnh viện thì đã muộn, bác sĩ nói đã “ăn vào não” và để lại di chứng là trí nhớ và sức khỏe bị giảm sút, không có khả năng lao động Bà nội Hiếu đã cao tuổi mắt lòa Mọi chi tiêu cho 5 người trong gia đình Hiếu ở giữa Hà Nội trong thời buổi giá cả leo thang đều chủ yếu trông chờ ở số lương hưu ít ỏi của ông nội em - một cựu quân nhân hiện đang ốm nằm liệt giường
Cảm thông với gia cảnh của em, Ban giám hiệu nhà trường đã phát động phong trào “Nhà giáo trường Ams đỡ đầu cho học sinh nghèo, học sinh có hoàn cảnh đặc biệt” Sau một tháng triển khai, tính đến trung tuần tháng 10/2011, ban vận động đã nhận quyên góp và chuyển tới em Nguyễn Trung Hiếu số tiền là 12,9 triệu đồng và một bộ laptop Ngoài ra, để có nguồn tài chính ổn định và giúp em Hiếu có điều kiện học tập nâng cao trình độ các thày cơ còn có hình thức chia sẻ phong phú khác như trích lương “tặng hàng tháng” cho em Hiếu 450 ngàn đồng; thày Nguyễn Trọng Tuấn nguyên hiệu phó nhà trường cam kết cho em Hiếu vay hàng tháng 500 ngàn đồng cho đến khi học hết lớp 12; còn cơ Nguyễn Thúy Hằng giáo viên toán thì tặng em một suất học bổng cho tất cả các môn học ở trung tâm “Học mãi”… Hiện nay cuộc vận động vẫn tiếp tục được triển kh