Tuần 22. Luyện tập thao tác lập luận bác bỏ

Củng cố kiến thứcQua bài “Thao tác lập luận bác bỏ” mà các em đã được học ở tiết trước một em hãy nêu lại những kiến thức cơ bản cần nắm vững khi thực hiện một thao tác lập luận bác bỏ?.

Luyện tập thao tác lập luận bác bỏ

Người soạn: Bùi Thị Thủy

A Củng cố kiến thức

Qua bài “Thao tác lập luận bác bỏ” mà

các em đã được học ở tiết trước một

em hãy nêu lại những kiến thức cơ bản

cần nắm vững khi thực hiện một thao

tác lập luận bác bỏ?

- Khái niệm: Bác bỏ là dùng lí lẽ và chứng cứ để gạt bỏ

những quan điểm, ý kiến sai lệch hoặc thiếu chính xác,

… từ đó, nêu ý kiến đúng của mình để thuyết phục

người nghe, người đọc

- Các cách bác bỏ: có thể chỉ ra nguyên nhân, nêu tác

hại hoặc phân tích những khía cạnh sai lệch, thiếu chính xác,… của luận điểm, luận cứ, lập luận cần bác bỏ

- Những yêu cầu khi thực hiện thao tác lập luận bác bỏ:

+ Cần phải chỉ ra được cái sai hiển nhiên( trái với quy luật

tự nhiên, quy luật xã hội…) của các chủ thể phát ngôn + Dùng lí lẽ, dẫn chứng khách quan, trung thực để bác bỏ các ý kiến, nhận định sai trái

+ Thái độ bác bỏ phải thẳng thắn, phải có sự tôn trọng

người đối thoại, tôn trọng bạn đọc…

B Luyện tập

1 Bài tập 1( trang 31

SGK):

1a: Nghệ thuật bác bỏ trong

đoạn văn của Ghéc-xen:

_ Nội dung bác bỏ:

Trong đoạn trích trên

Ghec-xen muốn bác bỏ một quan

niệm sống sai lầm – sống bó

hẹp trong ngưỡng cửa nhà

mình.

Theo em trong đoạn trích 1a, Ghéc-xen muốn bác bỏ điều gi?

• Cách bác bỏ:

- Dùng lí lẽ bác bỏ trực tiếp:

dùng các câu khẳng định “

Cuộc sống riêng… là một cuộc

sống nghèo nàn”, “con người

không thể hạnh phúc với một

hạnh phúc mỏng manh như

thế”,

- Kết hợp so sánh bằng hình

ảnh sinh động, cụ thể (mảnh

vườn rào kín, đại dương mênh

mông bị bão táp làm nổi sóng)

để vừa bác bỏ ý kiến sai, vừa

nêu lên ý đúng, động viên

người đọc làm theo

Ở đây tác giả đã dùng cách nào để có thể bác bỏ thành công lối sống sai lầm đó?

Cách diễn đạt:

dùng từ ngữ giản dị, có mức độ, phối hợp câu tường thuật và câu miêu tả khi đối chiếu,

so sánh khiến đoạn văn sinh động, thân mật, có sức thuyết phục cao,có sức tác động mạnh mẽ đến tư duy người đọc

Qua đoạn văn trên em

có nhận xét gì về cách

sử dụng từ ngữ để thực

hiện mục đích bác bỏ

của tác giả?

1b Nghệ thuật bác bỏ trong đoạn văn của Ngô

Thì Nhậm

• Nội dung bác bỏ:

Vua Quang

Trung(trẫm) bác bỏ

thái độ e ngại, né

tránh của những hiền

tài (người học rộng tài

cao) không chịu ra

giúp nước trong buổi

đầu nhà vua dựng

nghiệp

Vấn đề bị bác bỏ trong đoạn trích trên là gì?

• Cách bác bỏ:

Không phê phán trực tiếp

mà phân tích những khó khăn trong sự nghiệp chung, nỗi lo lắng và lòng mong đợi người tài của nhà vua, đồng thời khẳng định trên dải đất văn hiến của nước ta không hiếm người tài để bác bỏ thái

độ sai làm nói trên, động viên người hiền tài ra

giúp nước

Cách bác bỏ của tác giả

ở đây có gì đáng chú ý?

• Cách diễn đạt:

- Từ ngữ trang trọng mà giản dị

- Giọng điệu chân thành, khiêm tốn

- Sử dụng câu tường thuật kết hợp câu hỏi tu từ

- Dùng lí lẽ kết hợp hình

ảnh so sánh (Một cái cột

không thể đỡ nổi một căn nhà lớn)…

 Đoạn văn có tác dụng vừa bác bỏ, vừa động viên,

khích lệ, thuyết phục đối

tượng (người tài danh) ra

giúp nước

Em có nhận xét

gì về cách diễn

đạt trong đoạn

trích trên?

2 Bài tập 2 (trang 32 SGK)

- Quan niệm a: nếu chỉ đọc sách và thuộc nhiều thơ văn thì mới chỉ có kiến thức sách

vở, thiếu kiến thức đời sống nên không thể học tốt môn văn được Đây là quan niệm phiến diện

- Quan niệm b: Nếu chỉ luyện

tư duy, luyện nói, luyện viết thì mới chỉ có phương pháp, biện pháp; chưa có kiến thức

về bộ môn và kiến thức về đời sống  Đây cũng là quan niệm phiến diện

Em có nhận xét gì

về 2 quan niệm

học môn ngữ văn được

đưa ra trong SGK?

• Quan niệm đúng đắn:

- Sống sâu sắc và sống có

trách nhiệm để tích lũy vốn

sống thực tế

- Có động cơ và thái độ học

tập đúng đắn để có khát

vọng vượt lên những giới

hạn của bản thân

- Có phương pháp học tập

phù hợp với bộ môn để

nắm được tri thức một

cách cơ bản và hệ thống

- Thường xuyên đọc sách

báo, tạp chí… và có ý thức

thu thập thông tin trên các

phương tiện thông tin đại

chúng…

Em hãy đề xuất một vài kinh nghiệm học ngữ văn mà em cho là tốt nhất?

3 Bài tập 3 (Trang 32 SGK)

Em hãy đề xuất dàn ý cho một bài viết để có thể bác bỏ thành công quan

niệm đã đưa ra trong Bài tập 3?

Dàn ý:

Mở bài: Giới thiệu ít nhất hai quan niệm sống khác nhau (một quan

niệm trong SGK và một quan niệm khác Chẳng hạn: cách sống của tuổi trẻ thời hội nhập là phải có trí tuệ, tham vọng chứng tỏ bản thân mình).

Thân bài:

+ Thừa nhận đây là một trong những quan niệm về cách sống hiện đang

tồn tại (Phân tích ngắn gọn nguyên nhân phát sinh ra quan niệm ấy) + Bác bỏ quan niệm về cách sống ấy:

 Vấn đề cần bác bỏ: Bản chất của cái gọi là “sành điệu” chính là

lối sống buông thả, hưởng thụ và vô trách nhiệm.

 Cách bác bỏ: Dùng lí lẽ và dẫn chứng thực tế.

+ Khẳng định một quan niệm về cách sống đúng đắn

trái, đồng thời định hướng cho mọi người một cách sống đúng đắn

C Bài tập bổ sung

Hướng dẫn học sinh phân tích thao tác lập luận bác bỏ

trong một số văn bản đã học

Trong truyện “Chuyện chức phán sự đền Tản Vên” trích dẫn trong SGK ngữ Văn 10, T2 tác giả đã có những lần bác bỏ nào?

• Những lần tác giả sử dụng thao tác lập luận bác bỏ:

- Lần 1:

+Tử Văn bác bỏ lời buộc tội của Diêm Vương

+Vấn đề bác bỏ: Hỗn láo, gây tội ác

+ Cách bác bỏ: Dùng cứ liệu là lời nói của Thổ công

+ Thái độ: cúng cỏi, không chịu nhún nhường

- Lần 2:

+ Viên tướng bại trận ở Bắc triều bác bỏ lời buộc tội của Tử văn + Vấn đề bác bỏ: tội “ cướp đền của Thổ công”

+ Cách bác bỏ: So sánh lời lẽ của Tử Văn trước Vương Phu với hành động của Tử Văn Ở nơi đền miếu hiu quạnh.

- Lần 3:

+ Diêm Vương bác bỏ kết quả làm việc của thuộc hạ

+ Vấn đề bác bỏ: Tinh thần chí công khi thực thi luật pháp

+ Cách bác bỏ: Phủ nhận kết quả làm việc, buộc tội dối trá.

- Lần 4 (Bài tập đã làm ở tiết 1)

Tóm lại: Để thực hiện thành công một thao tác lập luận bác bỏ trong văn nghị luận chúng ta cần tiến hành

theo nhưng thao tác cơ bản sau:

- Thao tác 1: Nêu ra nội dung cần bác bỏ

- Thao tác 2: Khẳng định nội dung đó là sai và phân tích nguyên nhân dẫn đến những cách nhìn nhận sai lầm đó.

- Thao tác 3: Chỉ ra những tác hại của quan

niệm sai trái đó.

- Thao tác 4: có thể đưa ra một vài phương

hướng suy nghĩ và hành động đúng đắn về vấn đề đang bàn luận để định hướng cho

người đọc.