Tuần 12. Tiếng hát con tàu

Bài thơ được lấy cảm hứng từ một sự kiện kinh tế – xã hội trong những năm 1958- 1960 : phong trào vận động người miền xuôi lên xây dựng kinh tế miền núi đặc biệt là vùng núi Tây Bắc...

TIẾT 40-GIẢNG VĂN

TIẾNG HÁT CON

TÀU

-

Chế Lan

Viên- I/Tìm hiểu chung :

 1/ Về nhà thơ Chế Lan Viên (1920- 1989

 * Trên cơ sở tiểu dẫn sgk,

em hãy nêu những nét

chính về tiểu sử và thơ ca của Chế Lan Viên?



thơ nổi tiếng từ phong

trào thơ mới và là một

trong những nhà thơ hàng

từ sau cách mạng tháng

Tám.

song không tách rời

tình cảm và gắn bó

với con người, cuộc

mới lạ,tầng tầng,

lớp lớp cùng với

những tương quan đối lập giữa các sự vật , hiện tượng.

hiện tượng

 2/Hòan cảnh sáng tác và xuất xứ của bàithơ:

 * “Tiếng hát con tàu” được Chế Lan Viên sáng tác trong hòan cảnh nào

?Xuất xứ của bài thơ?

 -Bài thơ “Tiếng hát con tàu” được

Chế Lan Viên sáng tác vào năm

1960 Bài thơ được lấy cảm hứng từ một sự kiện kinh tế – xã hội trong những năm 1958- 1960 : phong trào

vận động người miền xuôi lên xây dựng kinh tế miền núi (đặc biệt là vùng núi Tây Bắc)

 -Bài thơ được in trong tập “Aùnh

sáng và phù sa” ( xuất bản năm

1960 )

 3/ Nhan đề- đề từ và bố cục của bài thơ :

đề bài thơ của tác giả?

hóa mang ý nghĩa biểu tượng :

tả khát vọng lên đường.

thành tiếng , nhân lên tành nhạc, là

hành khúc lên đường say mê, giục giã.

thơ thành biểu tượng sinh động cho cảm xúc chủ đạo của tác giả :Khát vọng

lên đường đến với nhân dân, đất

nước và ngọn nguồn của sự sáng tạo thơ ca

 a2 Bốn câu đề từ :

nhan đề của bài thơ được tiếp tục thể

hiện qua nội dung của 4 câu thơ này như thế nào?

đất cụ thể “Tây Bắc”; nhưng lại ẩn dụ cho Tổ quốc bao la, rộng lớn.

hóa thân kỳ diệu “ Khi lòng ta…”, “Tâm hồn ta…”

con người với Tổ quốc – con người mang khát vọng mãnh liệt như con tàu hối hả lăn bánh về phía đất nước, nhân dân

 @/ Như vậy, nhan đề và đề từ bài thơ có hai ý nghĩa :

yêu và khát vọng hòa nhập, cống hiến cho Tổ quốc, nhân dân của nhà thơ

vọng của một công dân (“ta”) gắn với khát vọng của người nghệ sĩ tìm về Tổ quốc như

tìm về với ngọn nguồn sáng

tạo nghệ thuật chân chính

 b.Bố cục bài thơ :

thơ, theo em dòng chảy tâm trạng của nhà thơ được thể hiện qua những cung bậc nào của tiếng hát con tàu?

trăn trở, mời gọi của con tàu tâm

hồn.

hát hoài niệm của con tàu tâm hồn khi trở về Tây Bắc.

lên đường sôi nổi , say mê của con

tàu tâm hồn

 II/ Phân tích :

lời mời gọi của con tàu tâm

hồn

sự trăn trở và lời mời gọi

của con tàu tâm hồn được thể hiện thông qua những từ ngữ, hình ảnh nào của đọan thơ ?

nghệ thuật biểu đạt của nhà thơ ở đây là gì?

 - Với nghệ thuật phân thân ( cách nhà thơ tự tách đôi dòng cảm xúc của mình) bằng cách tự vấn qua hàng lọat câu

hỏi :

giục giã…và các câu trả lời : “Tàu đói

…vầng trăng”, “đời anh nhỏ hẹp …”,

giữa phê phán với mời gọi.

lý, chuẩn bị trí tuệ, ý chí khởi động

cảm xúc cho con tàu tâm hồn trước giờ

“lăn bánh” vào cuộc hành trình lớn lao và thiêng liêng

 2/ Khúc hát 2 - Những hoài niệm

của nhà thơ về Tây Bắc :

 a Những cảm xúc về mảnh đất và con người:

 a1 Cảm xúc khái quát :

 * Về mảnh đất Tây Bắc:

 - Xứ thiêng liêng… anh hùng

 - Nơi máu rỏ… thấm đất

 Nay rạt rào … trái đầu xuân

 - …sương giăng…mây phủ

h/ả thơ gợi tả về một mảnh đất đau thương anh dũng trong k/c nay đang được

hồi sinh.

 @/

@/ Về nhân dân :

suối cũ

cỏ

đón giêng hai

chim én gặp mùa

đứa trẻ thơ …gặp

=> h/ả so sánh gần gũi,

giàu ý nghĩa biểu cảm Từ

mạnh mẽ của nhà thơ khi

được trở về sống trong vòng tay yêu thương của nhân dân.

a2.Cảm xúc cụ thể :

hùng

dị…

…

khứ với tấm lòng biết ơn sâu nặng…

hùng

b.Cảm xúc nâng lên thành những suy

tưởng :

đậm tính triết lý – những triết lý được rút

ra từ những cảm xúc và h/ả cùng với

cách diễn đạt giản dị, cô đúc nên không rơi vào khô khan mà tạo ấn tượng mạnh

trong cảm xúc người đọc.

qui luật thấm thía : Trong đời sống con

người, tình cảm có một sức mạnh kỳ lạ : nó biến cái xa xôi thành gần gũi, biến

cái vô tri thành vật có linh hồn

 Tóm lại,

hạnh phúc, lòng biết ơn sâu nặng của tác giả với Tây

Bắc và nhân dân Trở về

với Tây Bắc , với nhân dân như tìm về với nguồn sống, nguồn hạnh phúc lớn lao và đó cũng chính là cội nguồn của sự sáng tạo nghệ thuật

 3/ Khúc hát 3 : Khúc hát lên đường

 *Kết thúc bài thơ, cảm xúc của con tàu tâm hồn ở nhà thơ được thể

hiện như thế nào ?

 - “Đất nước gọi ta hay lòng ta gọi ?” –

câu hỏi tu từ- tiếng gọi của đất

nước hòa nhập với tiếng gọi bên

trong tâm hồn của nhà thơ : thôi

thúc, giục giã lên đường

 - Tiếng song ca ấy tạo nên lời thơ

mời gọi gấp gáp ( Tình em…mong, tình mẹ… chờ… ) để biểu đạt niềm khao

khát say mê, cháy bỏng được về Tây Bắc của nhà thơ

 - Kết thúc bài thơ là h/ả “Con tàu

mộng tưởng… uống vầng trăng” với

“mặt hồng em…”

hạnh phúc tràn đầy của thi nhân khi

đã tìm về được với Tây Bắc- ( cũng là đất nước, nhân dân, là cội nguồn của sáng tạo thơ ca) – cái “sân ga tinh

thần” mà con tàu tâm hồn của nhà

thơ đã tới đích.

vọng đi tới cuộc sống mới đang rộng

mở- là tiếng gọi đến với nhân dân

đậm tình nặng nghĩa để khơi dậy nguồn thơ

 IV/ TỔNG KẾT :

 - Tiếng hát con tàu là một bài thơ có sức sống lâu bền bởi bài thơ

không chỉ thể hiện : khát vọng lớn về với nhân dân, với đất nước

mà còn ở sự gặp gỡ tuyệt diệu

giữa tiếng gọi của đất nước với ý thức tự giác đóng góp để dựng

xây đất nước của nhà thơ.

 - Aán tượng của bài thơ còn ở phong cách nghệ thuật độc đáo của Chế Lan Viên qua sự sáng tạo hệ thống hình ảnh mới lạ, biến hóa tầng lớp cùng sự kết hợp hài hòa giữa vẻ đẹp cảm xúc với vẻ đẹp trí tuệ

 @/ Hướng dẫn học bài:

 - Nắm vững những kiến thức cơ

bản về tác giả và mạch cảm xúc chủ đạo của bài thơ

 - Biết phân tích một đọan thơ, bài

thơ để làm rõ được những đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của

bài thơ, đọan thơ.

 - Học thuộc những câu thơ, đọan thơ tiêu biểu

 @/ Hướng dẫn sọan bài : “Các vị La Hán chùa Tây Phương” theo yêu cầu : nét chính về tác giả, hòan cảnh sáng tác, cảm xúc chủ đạo, bố

cục và nội dung-nghệ thuật trong

từng phần của bài thơ.