XỬ TRÍ TRƯỚC VIÊN đột QUỴ cấp

DÂY TRUYỀN XỬ TRÍ CẤP CỨU TÌNH TRẠNG ĐỘT QUỴ CẤP STROKE CHAIN OF SURVIVAL • Xử trí cấp cứu đột quỵ: giảm tối đa các tổn thương não và tối ưu hóa cơ may phục hồi của bệnh nhân đột quỵ.

XỬ TRÍ TRƯỚC VIÊN ĐỘT QUỴ CẤP

TS.Mai Duy Tôn Khoa Cấp cứu – Bệnh viện Bạch mai

ĐỘT QUỴ NÃO

• Đột quỵ não là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ 3

• Nguyên nhân gây tàn phế đứng hàng thứ 1

• Hàng năm có 700.000 người Mỹ bị đột quỵ

• Nhận biết , đánh giá và xử trí ban đầu rất quan trọng

Time is brain Thời gian là não

Saver Stroke 2006;37:263-266 González Am J Neuroradiol 2006;27:728-735 Donnan Lancet Neurol 2002;1:417-425

DÂY TRUYỀN XỬ TRÍ CẤP CỨU TÌNH TRẠNG

ĐỘT QUỴ CẤP (STROKE CHAIN OF SURVIVAL)

• Xử trí cấp cứu đột quỵ: giảm tối đa các tổn thương não và tối

ưu hóa cơ may phục hồi của bệnh nhân đột quỵ

• AHA và ASA: dây chuyền cấp cứu tình trạng đột quỵ cấp tương tự dây truyền cứu mạng ( chain of survival) đối với

BN ngừng tim

DÂY TRUYỀN XỬ TRÍ CẤP CỨU TÌNH TRẠNG

MẮT XÍCH DÂY CHUYỀN BAO GỒM

1 Nhanh chóng phát hiện và phản ứng đối với các dấu hiệu

gợi ý tình trạng đột quỵ

cấp cứu

đến

5 Nhanh chóng chẩn đoán xác định và điều trị thuốc tiêu

huyết khối tại 1 cơ sở chuyên khoa

QUAN ĐIỂM 7D KHI XỬ TRÍ ĐỘT QUỴ

(7D’s of Stroke care)

• Quan điểm 7D nhấn mạnh các bước chính trong chẩn đoán và điều trị đột quỵ cấp

• Các thời điểm chậm trễ có thể xảy ra trong quá trình tiếp cận

và xử trí cấp cứu một bệnh nhân đột quỵ cấp

1 Detection (Phát hiện) sự xuất hiện các dấu hiệu và triệu chứng

đột quỵ

gọi 115 hoặc trung tâm vận chuyển cấp cứu hoặc đội vận chuyển cấp cứu)

3 Delivery(Vận chuyển nhanh BN): sau khi đã liên hệ trước

với cơ sở y tế (hoặc bệnh viện) có khả năng thực hiện các quy trình xử trí cấp cứu BN bị đột quỵ cấp (tức là có khả năng chẩn đoán nhanh và điều trị cấp cứu tiêu cục máu đông)

đột quỵ đến khi thực hiện đánh giá và ổn định chức năng sống tại đơn nguyên cấp cứu

5 Date(thu thập dữ liệu): kể cả chụp cắt lớp vi tính sọ não

và đọc kết quả

6 Decision(quyết định): về điều trị, đặc biệt là quyết định

dừng thuốc tiêu huyết khối

7 Drug(dùng thuốc): nếu có chỉ định và tiến hành theo dõi

chuyên khoa sau khi dùng thuốc

XÁC ĐỊNH BỆNH NHÂN ĐỘT QUỴ CẤP

• Nhanh chóng nhận biết các dấu hiệu đột quỵ cấp:

– Đột ngột yếu hoặc tê mặt, tay hoặc chân, đặc biệt một bên

cơ thể

– Đột ngột rối loạn ý thức

– Có bất thường về lời nói hoặc sự hiểu biết

– Đột ngột bất thường về nhìn ở một hoặc cả hai bên mắt

XÁC ĐỊNH BỆNH NHÂN ĐỘT QUỴ CẤP

– Đột ngột bất thường đi lại

– Mất thăng bằng, chóng mặt hoặc phối hợp động tác – Đột ngột đau đầu dữ dội mà không rõ căn nguyên

J

Đột quỵ là gì?

Những dấu hiệu của Đột quỵ?

Bạn sẽ làm gì và̀ không nên làm gì khi người thân bị Đột quỵ?

Đối tượng nào dễ bị Đột quỵ?

Làm sao để phòng ngừa Đột quỵ tái phát?

LOGO BỆNH VIỆN

Làm gì khi người thân có dấu hiệu của Đột quỵ?

-Đỡ bệnh nhân để họ không bị té ngã

- Nếu bệnh nhân còn tỉnh cần để bệnh nhân nằm yên tĩnh

và gọi cấp cứu đến để đưa bệnh nhân đến bệnh viện

chuyên khoa gần nhất

- Nếu bệnh nhân hôn mê: cần xem bệnh nhân còn thở

bình thường, thở nhanh, thở chậm hay ngừng thở Nếu

ngừng thở thì cần hô hấp nhân tạo vì cấp cứu hô hấp là

việc đầu tiên phải làm để đảm bảo đủ oxy cho tim và

não

Những điều không được làm khi bị đột quỵ

-Không tự ý điều trị cho bệnh nhân dù chỉ là bấm huyệt,

châm cứu, đánh gió vì những động tác này có thể làm

trầm trọng hơn tình trạng bệnh một cách vô tình

- Không được cho bệnh nhân ăn, uống và đề phòng nôn

gây trào ngược bệnh nhân hít chất nôn hoặc thức ăn vào

đường thở sẽ rất nguy hiểm

- Không được dùng Aspirin

- Không tự ý dùng thuốc hạ huyết áp, chỉ dùng thuốc hạ

huyết áp khi HA > 180/100 mmHg (lưu ý không dùng

thuốc hạ huyết áp nhỏ dưới lưỡi)

Những đối tượng nào dễ bị đột quỵ?

- Càng lớn tuổi càng dễ bị đột quỵ

- Đàn ông dễ bị đột quỵ hơn phụ nữ một chút

Một số bệnh và thói quen làm tăng nguy cơ đột quỵ (dễ

Đột quỵ có tái phát không? Phải làm sao để phòng ngừa tái phát?

Tỉ lệ Đột quỵ tái phát trong 5 năm đầu tiên là 25%, nghĩa là cứ 100 bệnh nhân sống sót sau Đột quỵ sẽ có

25 trường hợp tái phát sau đó, do đó phải chú ý điều trị tích cực để phòng ngừa

Để phòng ngừa tái phát, có nhiều việc cần phải làm đồng thời:

- Thay đổi lối sống: có chế độ ăn thích hợp,tăng cường tập thể dục, tập vận động

- Kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ: cao huyết áp, bệnh tim, tiểu đường và hút thuốc lá

Tại sao phải lập tức đưa

người bệnh tới bệnh

viện ngay?

Nếu não người bị thiếu máu,

thiếu oxy, hoặc bị chảy máu

thì não sẽ bị hoại tử chết đi

rất nhanh chóng Để càng lâu

thì phần não bị chết càng

lớn, không thể chữa trị phục hồi lại được Do đó phải đưa

người bệnh vào bệnh viện càng nhanh càng tốt để có thể

cứu sống kịp thời các phần não chưa chết nhưng đang bị

thiếu máu nuôi, đang bị sưng, hoặc bị chèn ép

Những điều cần biết về

ĐỘT QUỴ

Đột quỵ/Tai biến mạch máu não

Đừng để xảy ra lần nữa

Đột quỵ

Đừng để xảy ra lần nữa

KHOA CẤP CỨU BỆNH VỆN BẠCH MAI

78 Giải Phóng, Đống Đa, Hà Nội

Mọi chi tiết xin liên hệ:

TS.MAI DUY TÔN

0983668829

ĐỘT QUỴ

Nhận biết sớm, hành động nhanh

NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT VỀ

ĐỘT QUỊ NÃO

Đột quỵ là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ ba

sau các bệnh lý tim mạch và ung thư

Đột quỵ là nguyên nhân hàng đầu gây tàn phế

Người bị Đột quỵ 1 lần, nếu còn sống sót sẽ có

nguy cơ mắc bệnh 1 lần nữa (tái phát) cao hơn

người chưa bị lần nào

Theo khuyến cáo của tổ chức đột quỵ thế giới cứ 6

người trong chúng ta thì có 1 người nguy cơ sẽ bị

đột quỵ

Tại Việt Nam, mỗi năm có khoảng 200.000 người

bị đột quỵ, và tỉ lệ này có khuynh hướng ngày càng

gia tăng

Do vậy, việc phòng ngừa và nhận biết sớm các

triệu chứng của đột quỵ là hết sức quan trọng và

cần thiết

CHÚNG TA NÊN NHỚ RẰNG “THỜI GIAN

LÀ NÃO”

Sau đột quỵ,

-Cứ 1 phút trôi qua sẽ có khoảng 2 triệu tế bào

não chết đi

-Bệnh nhân cần được điều trị càng sớm càng tốt

Đột quị là gì?

Đột quỵ (tên khác là tai biến mạch máu não) là bệnh lý tổn thương một phần não xảy ra đột ngột do mạch máu nuôi não bị tắc nghẽn hoặc bị vỡ Máu mang Oxy và chất dinh dưỡng lên nuôi não Khi thiếu máu nuôi, não sẽ ngưng hoạt động rồi chết đi trong vòng vài giây đến vài phút , biểu hiện lâm sàng bằng liệt nửa người, tê và mất cảm giác nửa người, nói khó hoặc không nói được, hoặc hôn mê

Có mấy loại Đột quỵ:2 loại

-Đột quỵ thiếu máu não:Mạch não bị tắc có thể do mạch máu bị xơ vữa gây hẹp dần và tắc tại chỗ hoặc cục máu đông hay mảng xơ vữa di chuyển từ nơi khác lên động mạch não và gây tắc

- Đột quỵ xuất huyết não: mạch máu bị vỡ do tăng huyết áp đột ngột quá mức, vỡ phình động mạch não (mạch máu não bị dị dạng phình ra và gây vỡ)

Cơn thiếu máu não thoáng qua là gì?

Cơn thiếu máu não thoáng qua xảy ra do sự ngừng tạm thời việc cung cấp máu lên não Các triệu chứng xảy ra nhanh chóng và chỉ kéo dài trong một thời gian ngắn, thường từ một vài phút đến vài giờ, bệnh nhân phục hồi hoàn toàn trong vòng 24 giờ Ví dụ, nếu bệnh nhân bị mất thị lực đột ngột, hoặc yếu một cánh tay hoặc chân trong ít phút rồi biến mất, đó có thể là triệu chứng một

“cơn thiếu máu não thoáng qua”

Cơn thiếu máu não thoáng qua có nguy hiểm không?

Đây là dấu hiệu cảnh báo sớm của Bệnh lý Đột quỵ, do vậy cần đến gặp Bác sĩ chuyên khoa ngay lập tức, trước khi mọi việc trở nên quá muộn

LÀM SAO NHẬN BIẾT DẤU HIỆU

CỦA ĐỘT QUỴ

-Khuôn mặt có bị mất cân đối không?

- Hãy bảo người đó cười và quan sát

-Có tay bên nào bị yếu liệt

- Bảo người đó đưa hai tay lên

-Giọng nói người đó có thay đổi không?

- Bảo ngưởi đó lập lại những từ đơn giản Nếu bạn thấy ai đó vừa có những dấu hiệu trên, hãy nhanh chóng gọi cấp cứu 115

Hãy cùng nhau chấm dứt, hạn chế

hậu quả của Đột quỵ

Bạn có biết những triệu chứng của

Đột quỵ chưa?

Bạn có biết bệnh nhân Đột quỵ có thể hồi phục chức năng vận động nếu được điều trị sớm và kịp thời?

Bạn nên nhớ:

-Đột quỵ là 1 trường hợp cấp cứu nội

khoa, cần hành động nhanh

- Hành động nhanh của Người thân :

yếu tố quan trọng quyết định sự

thành, bại trong điều trị Bệnh nhân Đột quỵ não

THỜI GIAN KHỞI PHÁT ĐỘT QUỴ

• Rất quan trọng khi xem xét dùng thuốc tiêu huyết khối

• Cửa sổ điều trị ≤ 3 giờ, xem xét 3-4,5h

• Được định nghĩa là “ thời gian cuối cùng Bn còn bình thường”

THỜI GIAN KHỞI PHÁT ĐỘT QUỴ

– “Bn vẫn bình thường, cho đến khi con ông ta đi tắm lúc 7h sáng”→Khởi phát lúc 7h

– “BN thức dậy sáng sớm, được phát hiện tai biến mạch não Tối qua Bn lên giường lúc 22h”→Khởi phát lúc 22h – “BN đột quỵ trước mặt tôi cách đây 20 phút”→khởi phát cách đây 20 phút

CÁCH THỨC ĐÁNH GIÁ TRƯỚC MỘT BỆNH NHÂN

NGHI NGỜ ĐỘT QUỴ

• Hướng dẫn của AHA năm 2005

1 Thang điểm đột quỵ Cincinnati (CPSS)

2 Sàng lọc đột quỵ Los Angeles (LAPSS)

THANG ĐIỂM CPSS

• Dựa vào 3 dấu hiệu lâm sàng

1 Liệt mặt (BN cười hoặc nhe răng)

2 Yếu tay (BN nhắm mắt và dơ 2 tay)

3 Bất thường về lời nói

• Bằng thang điểm CPSS: đáng giá BN chỉ < 1 phút

LIỆT MẶT

LIỆT TAY

THANG ĐIỂM CPSS

hay cời)

◙ Bnh thờng: Cả hai bên mặt cử động cân đối

◙ Bất thờng: Một bên mặt không cử động so với bên kia gây lệch mặt

Yếu một bên tay: Bảo bệnh nhân

nhắm mắt, giữ nguyên hai cánh tay

đợc duỗi thẳng với lòng bàn tay

ngửa lên trên trong vòng 10 giây

◙ Bỡnh thờng: Cả hai cánh tay cử động nh nhau và bệnh nhân có thể

giữ nguyên đợc cả hai cánh tay trong thời gian yêu cầu

◙ Bất thờng: Một cánh tay không thể nâng lên đợc hay một bên cánh

tay bị rơi xuống khi bảo bệnh nhân cố giư nguyên hai cánh tay

Bất thờng khi nói: Bảo bệnh nhân

nhắc lại các câu lắt léo nh “Nồi

đồng nấu ốc, nồi đất nấu ếch”

(“You can’t teach an old dog new

THANG ĐIỂM CPSS

• Khi có 1 dấu hiệu → Khả năng đột quỵ là 72%

• Khi có cả 3 dấu hiệu → Khả năng đột quỵ là > 85%

THANG ĐIỂM LAPSS

• Sàng lọc đột quỵ cấp chi tiết hơn

• Dựa trên cơ sở thang điểm CPSS kết hợp thêm:

• Khi có cả 6 dấu hiệu: 97% khả năng đột quỵ

THANG ĐIỂM LAPSS

Tiêu chuẩn Có Không biết Không

2 Không có tiền sử co giật hay động kinh   

3 Các triệu chứng nghi vấn mới xuất hiện < 24 giờ   

4 Tại thời điểm đánh giá, BN không phải là ngời nằm liệt

giờng hay ngồi xe lăn

5 Nồng độ đờng máu trong khoảng 3.3- 22 mmol/L   

6 Có tỡnh trạng mất cân xứng rõ rệt giữa hai bên

Cơ lực của cánh tay khi giơ lên và giữ nguyên hai tay   Không giữ đợc

 Một tay rơi nhanh

 Không giữ đợc

Một tay rơi nhanh

Kidwell CS et al.”Design and retrospective analysis of the Los Angeles prehospital stroke

screen(LAPSS) Prehosp Emerg Care.1998;2:267-273

Tiến bộ trong xử trí trước bệnh viện

XỬ TRÍ TRƯỚC BỆNH VIỆN ĐỘT QUỴ CẤP

• ABC: là nền tảng chăm sóc cấp cứu

• Đánh giá các dấu hiệu sống: HA, Mạch, Nhịp thở

• Khám thần kinh: Điểm Glasgow, thang điểm NIHSS

• Kiểm tra đường mao mạch

• Đặt đường truyền tĩnh mạch và lấy xét nghiệm

• Nhanh chóng chuyển bn đến bệnh viện điều trị chuyên sâu

XIN TRÂN TRỌNG CÁM ƠN