Tieu luan xây dựng đời sống VH

Chi bộ, chuyên môn và các tổ chức đoàn thể đã có Nghị quyết và chơng trình hành động sát đúng, thiết thực, quan tâm chỉ đạo thực hiện cuộc vận động trong đơn vị theo quan điểm “Văn hoá l

Mở đầu

Cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá" là một phong trào xã hội rộng lớn có tính quốc gia Trong nhiều năm qua, cuộc vận

động này đã đợc triển khai sâu rộng trên phạm vi cả nớc và đã đợc các cấp uỷ

Đảng, chính quyền địa phơng, các ban ngành, đoàn thể và đông đảo nhân dân tích cực hởng ứng và tự giác thực hiện

Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy, cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá" có ý nghĩa xã hội hết sức sâu sắc, có ý nghĩa lịch

sử gắn với thời kỳ đổi mới của đất nớc, vì mục tiêu trớc mắt và lâu dài là xây dựng nếp sống mới phong phú, mang tính xã hội hoá cao, phù hợp với nhu cầu, nguyện vọng của đông đảo quần chúng nhân dân cả nớc Đây là một minh chứng rõ nét cho sức mạnh tổng hợp của quần chúng nhân dân trong việc cụ thể hoá đờng lối đổi mới của Đảng và Nhà nớc ta

Bớc vào thời kỳ đổi mới, cùng với cả nớc và các địa phơng trên địa bàn huyện, trung tâm GDTX Bố Trạch đã hởng ứng cuộc vận động này với ý thức

tự giác và tích cực Cuộc vận động đã đợc tiến hành một cách thuận lợi nhờ có Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ơng Đảng khoá VIII, Chỉ thị số 27-CT/TW ngày 12 tháng 01 năm 1998 của Bộ Chính trị Ban chấp hành Trung ơng Đảng khoá VIII, Chỉ thị số 14/1998/CT-TTg ngày 28 tháng 3 năm

1998 của Thủ tớng Chính phủ Chi bộ, chuyên môn và các tổ chức đoàn thể đã

có Nghị quyết và chơng trình hành động sát đúng, thiết thực, quan tâm chỉ đạo thực hiện cuộc vận động trong đơn vị theo quan điểm “Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế -xã hội, phải làm cho văn hoá thấm sâu vào toàn bộ hoạt động của đời sống -xã hội, vào từng địa phơng, đơn vị, vào từng gia đình, từng ngời dân…”

Là một đơn vị giáo dục đóng trên địa bàn thị trấn Hoàn Lão, trong những năm qua, cấp uỷ Đảng, chuyên môn, các tổ chức đoàn thể, cùng với tập thể cán

bộ, giáo viên và học viên Trung tâm GDTX Bố Trạch đã hởng ứng và tích cực triển khai thực hiện cuộc vận động xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở và đã đạt

đợc những kết quả đáng khích lệ Tuy vậy, vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế, bất cập cần phải tháo gỡ Có thể khẳng định rằng: việc xây dựng đời sống văn hoá

ở cơ sở nói chung và ở Trung tâm GDTX Bố Trạch nói riêng trong thời kỳ đổi mới là nhằm khẳng định các giá trị dân chủ, nhân đạo và tiến bộ của văn hoá; giáo dục nếp sống đạo đức và phong cách ứng xử có văn hoá cho cán bộ, giáo viên, học viên và phụ huynh của trung tâm cũng nh toàn thể nhân dân trên địa bàn trong thời kỳ hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới

Với cơng vị là Bí th Chi bộ, Giám đốc trung tâm, chịu trách nhiệm về công tác quản lý và tổ chức mọi hoạt động của trung tâm, nhờ đợc trang bị lý luận tại trờng chính trị tỉnh, đồng thời qua thực tiễn nhiều năm công tác, lăn lộn, gắn bó với phong trào, bản thân tôi nhận thức rõ vị trí, vai trò to lớn của việc tổ chức xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở trong giai đoạn hiện nay, đặc biệt là đối với Trung tâm GDTX Bố Trạch, một cơ sở giáo dục trên địa bàn huyện còn gặp khó khăn về nhiều mặt Đối với Trung tâm, vấn đề xây dựng đời sống văn hoá đợc đặt lên ngang tầm với vị trí của nó nhằm tạo ra sự phát triển bền vững của đơn vị trong hiện tại và tơng lai

Với tầm quan trọng của văn hoá và việc xây dựng đời sống văn hoá ở cơ

sở nh đã nêu, qua một thời gian đợc học tập, tiếp thu những kiến thức cơ bản tại

trờng chính trị tỉnh, để nâng cao trình độ lý luận và thực tiễn nhằm hoàn thành nhiệm vụ đợc giao, góp phần xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở, góp phần nâng cao chất lợng dạy - học và các hoạt động của trung tâm, bản thân tôi đã

suy nghĩ và quyết định chọn đề tài "Xây dựng đời sống văn hoá ở Trung tâm GDTX Bố Trạch" để làm tiểu luận cuối khoá học

Hớng giải quyết của đề tài này là trên cơ sở lý luận đã đợc trang bị, phân tích, đánh giá đúng thực trạng, chỉ ra những nguyên nhân của u, khuyết điểm,

để từ đó đề ra phơng hớng và những giải pháp phù hợp nhằm nâng cao chất l-ợng cuộc vận động xây dựng đời sống văn hoá ở trung tâm GDTX Bố Trạch; từ

đó cũng đề xuất một số kiến nghị đối với các cấp, các ngành có liên quan trong việc chỉ đạo, phối hợp triển khai thực hiện cuộc vận động, góp phần tích cực xây dựng môi trờng văn hoá ở trung tâm GDTX Bố Trạch ngày càng tốt hơn

Để hoàn thành tiểu luận này, bản thân tôi đã sử dụng các phơng pháp khảo sát, phân tích, tổng hợp, so sánh, chứng minh và một số phơng pháp khá Kết cấu của tiểu luận, ngoài lời mở đầu và kết luận, phần nội dung gồm:

I Một số vấn đề lý luận chung về xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở

II Thực trạng việc tổ chức xây dựng đời sống văn hoá ở Trung tâm GDTX Bố Trạch

III Phơng hớng, giải pháp và một số kiến nghị…

Trong quá trình làm tiểu luận, do khả năng có hạn, hơn nữa bớc đầu đi

vào tìm hiểu, nghiên cứu một vấn đề vừa đòi hỏi hiểu biết lý luận vừa phải có thực tiễn phong phú nên không thể tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế; rất mong đợc sự giúp đỡ, chỉ bảo tận tình của quý thầy, cô và bạn bè để tiểu luận

đợc hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Nội dung

I Một số vấn đề lý luận chung về xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở.

1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, t tởng Hồ Chí Minh và của

Đảng ta về văn hoá, vị trí, vai trò của văn hoá và đời sống văn hoá cơ sở:

1.1 Quan điểm về văn hoá và vị trí, vai trò của văn hoá

* Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin: Văn hoá thuộc kiến thức th-ợng tầng của xã hội; nó là động lực thúc đẩy sự phát triển của kinh tế

Ph Ăngghen nói: "Từ khi thời đại văn minh ra đời, của cải tăng lên rất nhiều, hình thức của cải là muôn vẻ, việc sử dụng của cải thì rộng rãi và sự quản lý của cải, vì lợi ích những sở hữu thì rất khéo léo, đến mức là của cải đó trở thành một lực lợng không sao khống chế nổi, đối lập với nhân dân Trí tuệ của loài ngời hoang mang và bối rối trớc vật sáng tạo của chính mình Sự diệt vong của xã hội đang đúng sừng sững trớc chúng ta một cách đe doạ nh là sự kết thúc của một quá trình lịch sử mà của cải là mục đích cuối cùng và duy nhất, vì một quá trình phát triển nh vậy chứa đựng những yếu tố làm cho chính

nó bị tiêu diệt" (C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập - Nxb CTQG, H, 1995)

ý kiến của Ph.Ăngghen suy cho cùng là: Văn minh thuộc về vật chất, về sự

theo vật chất, vì mục tiêu kinh tế thì dẫn đến xã hội sa vào nguy cơ diệt vong Chính vì vậy, xã hội cần phải lấy văn hoá làm mục tiêu cho quá trình xây dựng

và phát triển

Lênin đánh giá cao vai trò của văn hoá nh điều kiện cần thiết để phát huy tính tích cực xã hội, năng lực sáng tạo của con ngời và cũng không che dấu coi văn hoá là phơng tiện để nâng cao năng suất lao động

Nh vậy, để phát triển kinh tế - xã hội, cần phải quan tâm đúng đắn đến nguồn lực con ngời, quan tâm đến con ngời cũng có nghĩa là hớng phát triển kinh tế- xã hội vào mục tiêu văn hoá Mỗi bớc phát triển của kinh tế cần đợc

đánh dấu bằng sự cải thiện chất lợng sống của ngời dân: dân trí đợc nâng cao, giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ đợc phát triển; các quan hệ xã hội đợc lành mạnh, đầm ấm tình ngời Bằng cách đó, văn hoá không chỉ là động lực mà còn là mục tiêu của sự phát triển kinh tế- xã hội, tác động tới toàn bộ các hoạt

động khác của một quốc gia

* Nhận thức mới của thời đại về văn hoá:

Xuất phát từ việc kế thừa, chọn lọc những tinh hoa trong quá khứ và diễn biến thực tiễn của đời sống xã hội, cho đến nay nhân loại đã đa ra nhiều quan

điểm, định nghĩa về văn hoá Đã có trên 400 định nghĩa về văn hoá, trong đó mỗi định nghĩa ngoài những điểm chung còn đề cập đến những điểm riêng khác nhau, khai thác những mảng cụ thể của văn hoá Gần đây, tổ chức văn hoá, giáo dục, khoa học của Liên hiệp quốc (UNESCO) đã đa ra định nghĩa văn hoá nh sau: "Văn hoá là tổng thể sống động các hoạt động (của cá nhân và cộng đồng) trong quá khứ và trong hiện tại Qua các thế kỷ hoạt động sáng tạo

ấy đã hình thành nên hệ thống giá trị, truyền thống, thị hiếu - những đặc tính riêng của mỗi dân tộc"

Theo quan điểm của Liên hiệp quốc thì văn hoá bao gồm không chỉ nghệ thuật và văn chơng, những lối sống, những nguồn cơ bản của tín ngỡng mà còn cả những giá trị vật chất do con ngời sáng tạo ra trong quá khứ và hiện tại; văn hoá đem lại cho con ngời khả năng suy xét về bản thân Chính văn hoá làm cho con ngời trở thành những sinh vật đặc biệt nhân bản, có lý tình, có óc phê phán một cách đạo lý Chính nhờ văn hoá mà con ngời tự thể hiện, tự ý thức đợc bản thân, tự biết mình Để xem xét những thành tựu của bản thân tìm tòi không biết mệt mỏi những ý nghĩ mới mẽ và sáng tạo nên những công trình mới vợt trội lên bản thân mình

Nh vậy, văn hoá không phải là một lĩnh vực riêng biệt, đó là một tổng thể các giá trị vật chất và tinh thần do con ngời sáng tạo ra phục vụ cho sự phát triển xã hội và chính bản thân văn hoá

* Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Trong sự nghiệp của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại cho dân tộc Việt Nam cũng nh nhân loại một di sản văn hoá quý báu Ngời đã đa ra quan

điểm của mình về văn hoá nh sau: "Vì lẽ sinh tồn cũng nh mục đích của cuộc sống, loài ngời mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn hoá, nghệ thuật, những công cụ sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phơng tiện sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó là văn hoá Văn hoá là sự tổng hợp của mọi phơng thức sinh hoạt cùng với toàn bộ biểu hiện của nó mà loài ngời đã sản sinh ra nhằm thích ứng nhu

cầu đời sống và đòi hỏi của sinh tồn (HCM - Toàn tập, Nxb - CTQG , HN 1995- T3, tr 431)

Hiểu theo nghĩa rất rộng thì văn hoá đó là toàn bộ những giá trị vật chất

và những giá trị tinh thần mà con ngời sáng tạo ra nhằm đáp ứng lẽ sinh tồn,

đồng thời cũng là mục đích cuộc sống của loài ngời và muốn xây dựng nền văn hoá dân tộc thì phải xây dựng tất cả các mặt kinh tế, chính trị, xã hội, đạo đức, tâm lý con ngời Khi đặt vấn đề xây dựng nền văn hoá mới của nớc Việt Nam

độc lập, Hồ Chí Minh đã nói: "Cái văn hoá này cần phải có tính khoa học, tính

đại chúng, thì mới thuận với trào lu tiến hoá của t tởng hiện đại Nay nớc ta

có đợc độc lập, tinh thần đợc giải phóng, cần phải có một nền văn hoá hợp với khoa học và hợp với cả nguyện vọng của nhân dân" (HCM - Biên niên sử, Nxb CTQG - HN, 1993 - tr13)

Từ di sản của Chủ tịch Hồ Chí Minh để lại, chức năng của đời sống văn hoá mới có thể quy tụ vào 3 vấn đề chủ yếu sau đây:

Một là: Bồi dỡng t tởng đúng đắn và tình cảm cao đẹp Trong diễn văn

khai mạc Hội nghị văn hoá toàn quốc ngày 24 tháng 11 năm 1946, Hồ Chí Minh nêu rõ: Văn hoá phải làm thế nào cho ai cũng có lý tởng tự chủ, độc lập

tự do Đồng thời văn hoá phải làm thế nào cho quốc dân có tinh thần vì nớc quên mình, vì lợi ích chung mà quên lợi ích riêng Lý tởng là điểm hội tụ của những t tởng lớn của cả một Đảng, của cả một dân tộc Mọi hành động anh hùng cũng nh mọi sự nghiệp lớn cũng có chỉ thể bắt nguồn từ một mục tiêu lớn, một lý tởng lớn

Hồ Chí Minh nói: Phải làm thế nào cho văn hoá đi sâu vào tâm lý quốc dân để xây dựng những tình cảm lớn nh lòng yêu nớc, tình thơng con ngời, yêu cái chân, cái thiện, cái mỹ, cái tính trung thực, chân thành, thuỷ chung , ghét những thói h tật xấu, những thái hoá biến chất,

Hai là: Nâng cao dân trí Khi đất nớc độc lập, Hồ Chí Minh nói : "Một

trong những công việc phải thực hiện cấp tốc trong lúc này là nâng cao dân trí…

Muốn giữ vững nền độc lập

Muốn làm cho dân giàu nớc mạnh

Mọi ngời Việt nam phải hiểu quyền lợi của mình, phải có kiến thức mới

để có thể tham gia vào công việc xây dựng nớc nhà và trớc hết phải biết đọc, biết viết, biết viết chữ quốc ngữ"

Ba là: Bồi dỡng những phẩm chất tốt đẹp, những phong cách lành mạnh,

luôn hớng con ngời vơn tới cái chân, cái thiện, cái mĩ để hoàn thiện bản thân mình

Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: Phải làm thế nào cho văn hoá vào sâu trong tâm trí ngời dân, nghĩa là văn hoá phải có sửa đổi đợc những tham nhũng, lời biếng,

xa xỉ Ngời nêu ra một luận điểm khái quát: "Văn hoá phải soi đờng cho quốc dân đi ", "Văn hoá nghệ thuật cũng là một mặt trận, anh chị em văn nghệ sĩ là chiến sĩ trên mặt trận ấy ", "văn hoá, giáo dục là một mặt trận quan trọng trong

sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất nớc nhà"

* Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam:

Trớc thời kỳ đổi mới năm 1986, chúng ta cha nhận thức đầy đủ về văn

vực hẹp, thuộc sự quản lý của một bộ, một ngành, hoạt động văn hoá thờng khi

đợc biểu hiện nh một hoạt động có tính thời vụ nhằm tuyên truyền cổ động cho một chủ trơng, chính sách, một phong trào Đặc biệt cha nhận thức đầy đủ về văn hoá dân tộc, vì vậy, không đầu t đúng mức cho văn hoá Sự tụt hậu, trì trệ

về văn hoá đã kéo theo sự yếu kém trên các lĩnh vực của đời sống

Trong sự nghiệp đổi mới hiện nay cùng với quá trình đặt trọng tâm vào

đổi mới kinh tế, phát triển kinh tế thị trờng theo định hớng xã hội chủ nghĩa,

đẩy mạnh CNH, HĐH đất nớc, Đảng ta đã xác định văn hoá mà chúng ta đang xây dựng là nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là quan điểm mới

Đánh dấu sự phát triển lý luận của Đảng trên lĩnh vực đặc biệt quan trọng này

Nó phản ánh một quá trình phát triển t duy, lý luận và tổng kết thực tiễn xây dựng và phát triển văn hoá ở nớc ta trong những năm đổi mới

Cơng lĩnh xây dựng đất nớc trong thời kỳ quá độ lên chủ nghía xã hội

đ-ợc thông qua tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII (tháng 6 năm 1991) đã xác định nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc là một trong sáu đặc trng cơ bản của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam mà chúng ta xây dựng Nh vậy, xây dựng nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc vừa là mục tiêu phấn

đấu, vừa là nhiệm vụ trọng yếu trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ơng Đảng (khoá VIII) đã xác

định quan điểm chỉ đạo cơ bản và nhiệm vụ cụ thể để xây dựng và phát triển nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Đây là những thành tựu về lý luận quan trọng của Đảng

Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ IX, lần thứ X tiếp tục khẳng định: "Mọi hoạt động văn hoá nhằm xây dựng con ngời Việt Nam phát triển toàn diện về chính trị t tởng, trí tuệ, đạo đức, thể chất, năng lực sáng tạo, có ý nghĩa cộng đồng, lòng nhân ái khoan dung, tôn trọng tình nghĩa, lối sống có văn hoá, quan hệ hài hoà trong gia đình, cộng đồng xã hội Văn hoá trở thành nhân tố thúc đẩy con ngời tự hoàn thiện nhân cách, kế thừa truyền thống cách mạng của dân tộc, phát huy tinh thần yêu nớc, ý chí tự lực, tự cờng, xây dựng và bảo vệ tổ quốc”

Nói tóm lại, trong quan điểm của Đảng ta, văn hoá có vị trí, vai trò cụ thể nh sau:

Một là: Văn hoá vừa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là động lực

thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội

Hai là: Nền văn hoá mà chúng ta đang xây dựng là nền văn hoá tiên tiến,

đậm đà bản sắc dân tộc

Ba là: Nền văn hoá Việt Nam là nền văn hoá thống nhất mà đa dạng

trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam

Bốn là: Xây dựng và phát triển văn hoá là sự nghiệp của toàn dân do

Đảng lãnh đạo, trong đó có đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng

Năm là: Văn hoá là một mặt trận, xây dựng văn hoá là một sự nghiệp lâu

dài đòi hỏi phải có ý thức cách mạng

1.2 Đời sống văn hoá ở cơ sở:

Để đi tới làm rõ thế nào là đời sống văn hoá ở cơ sở, chúng ta lần lợt tìm hiểu một số khái niệm liên quan nh: Đơn vị cơ sở; đơn vị văn hoá cơ sở; đời sống văn hoá

a Đơn vị cơ sở:

Đơn vị cơ sở là hình thái tổ chức cơ bản của xã hội Đó là những cộng

đồng dân c liên quan với nhau trong các sinh hoạt vật chất và tinh thần, diễn ra trong đời sống hàng ngày, có thể hỏi một cách khác, đơn vị cơ sở là đơn vị cấp dới cùng nơi trực tiếp thực hiện các hoạt động sản xuất, công tác của một hệ thống tổ chức trong quan hệ bộ phận cấp trên Đợc tổ chức thành một đơn vị hành chính ổn định, cùng sinh sống, gắn bó với nhau, có quan hệ mật thiết và ràng buộc về kinh tế, văn hoá, xã hội Với tốc độ đô thị hoá ngày càng mạnh

mẽ thì bộ phận cấu thành nên đơn vị cơ sở (cộng đồng dân c) đợc tập hợp lại với những nét đặc thù khác nhau từ các vùng miền khác nhau của đất nớc Văn kiện Đại hội V của Đảng (1982) đã chỉ rõ: Đơn vị cơ sở bao gồm nhà máy; công trờng; nông, lâm trờng; đơn vị lực lợng vũ trang; cơ quan; trờng học; bệnh viện; cửa hàng; hợp tác xã; làng, xã, phờng, ấp, buôn, sóc, bản, thôn, và những cộng đồng xã hội tơng đơng Nh vậy, Trung tâm GDTX Bố Trạch là một đơn vị cơ sở

b Đơn vị văn hoá cơ sở:

Đơn vị văn hoá cơ sở là một đơn vị cơ sở, song đợc xem xét trên lĩnh vực văn hoá và các hoạt động văn hoá mà bản thân đơn vị cơ sở tiến hành Về cấu trúc, đơn vị văn hoá cơ sở gồm 2 loại hình: Loại hình liên quan đến địa bàn c trú của các hộ gia đình ngời dân và loại hình tổ chức không liên quan đến địa bàn c trú của các hộ gia đình

ở loại hình thứ nhất, tồn tại ở ba dạng :

Thứ nhất bao gồm; Làng, bản, ấp , thôn, xóm, buôn, sóc, phun Các tổ chức này đợc hình thành và tồn tại ở vùng nông thôn

Thứ hai bao gồm: Khu phố, tiểu khu: là loại hình tổ chức dân c đợc tổ chức ở các thị trấn, thị xã, thành phố

Thứ ba bao gồm: Khu tập thể, là tổ chức đợc hình thành nên bên cạnh các đơn vị sản xuất và các đơn vị hành chính sự nghiệp, có thể là khu chung c hay các hộ gia đình của những ngời cùng làm việc ở một hay một số cơ quan,

đơn vị doanh nghiệp nào đó

Loại hình thứ hai: Là các đơn vị hành chính sự nghiệp, các đơn vị sản xuất, kinh doanh, các đơn vị an ninh, quốc phòng Các tổ chức này có quy mô vợt quá quy mô của hộ gia đình, liên kết nhiều thành viên của xã hội thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ đặt ra và vận hành theo quy định, cơ chế nhất định

Hai loại hình đơn vị văn hoá cơ sở nói trên, dù có những nét khác nhau cơ bản, song tất cả đều nằm trên địa bàn với sự quản lý về lãnh thổ của các đơn

vị hành chính cấp cơ sở xã, phờng, thị trấn

c Đời sống văn hoá:

Để tồn tại và phát triển, con ngời buộc phải quan hệ với tự nhiên và xã hội, con ngời còn có những nhu cầu về vật chất cũng nh nhu cầu về đời sống tinh thần, đó là những ớc muốn, đòi hỏi, khát vọng đợc đáp ứng những giá trị phi vật chất nh: suy nghĩ, tâm t, tình cảm Để đáp ứng và thoả mãn những nhu cầu ngày càng cao đó, con ngời không ngừng học tập, lao động, sáng tạo, trao

đổi kinh nghiệm, giao lu học hỏi làm nẩy sinh nhu cầu về văn hoá

Nh vậy, nhu cầu về văn hoá là biểu hiện của nhu cầu về đời sống tinh thần, hớng tới những giá trị chân - thiện - mỹ và nói một cách khác, chỉ một bộ phận nhu cầu tinh thần hớng tới các giá trị đích thực, sự đáp ứng nhu cầu đó sẽ

góp phần và hớng tới sự phát triển của con ngời một cách nhân bản và nhân văn

- chính đó là nhu cầu văn hoá

Nhu cầu về văn hoá cũng nh quá trình dáp ứng các nhu cầu văn hoá đã làm xuất hiện đời sống văn hoá, ở đó, con ngời sáng tạo ra các sản phẩm văn hoá và tiến hành các hoạt động văn hoá để đáp ứng nhu cầu về văn hoá của tất cả mọi thành viên của xã hội, làm cho con ngời hoàn thiện dần về nhân cách, tạo ra một lớp ngời có đủ nhân cách, văn hoá đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội

Về cấu trúc, đời sống văn hoá do 3 yếu tố tạo nên, đó là: Sản phẩm văn hoá, các hoạt động văn hoá và con ngời văn hoá Cả ba yếu tố là một chỉnh thể thống nhất, tạo điều kiện để cùng phát triển, nếu thiếu đi dù chỉ một yếu tố thì

đời sống văn hoá sẽ trở nên què quặt và không toàn vẹn

Nh vậy, đời sống văn hoá là: "Một bộ phận của đời sống xã hội, gồm các yếu tố văn hoá tĩnh tại (các sản phẩm văn hoá vật thể, các thiết chế văn hoá) cũng nh các yếu tố văn hoá động thái (con ngời và các dạng hoạt động văn hoá của nó)

Từ các góc độ tiếp cận, tìm hiểu về đơn vị cơ sở, đơn vị văn hoá cơ sở,

đời sống văn hoá, chúng ta có thể hiểu đời sống văn hoá ở cơ sở nh sau:

"Đời sống văn hoá ở cơ sở là một bộ phận của đời sống xã hội của cộng

đồng ngời ở đơn vị văn hoá cơ sở " Đời sống văn hoá ở cơ sở đợc hợp thành bởi văn hoá tĩnh tại và văn hoá động thái ở cơ sở với cấu trúc gồm: Sản phẩm văn hoá cơ sở, hoạt động văn hoá ở cơ sở và con ngời văn hoá Các yếu tố này cũng là những tiêu chí mà phong trào xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở đang hớng tới

Do đơn vị văn hoá cơ sở gồm nhiều loại hình, nên đời sống văn hoá ở cơ

sở có sự khác biệt, làm nên sự phong phú, đa dạng, đầy màu sắc của đời sống văn hoá hiện nay

Để đáp ứng nh cầu phát triển toàn diện của xã hội, trong đó có sự phát triển của nền văn hoá Việt Nam, thì phong trào xây dựng đời sống văn hoá ở cơ

sở cần đợc xây dựng rộng khắp với những nội dung, tiêu chí cụ thể Đây là một

sự nghiệp lâu dài, khó khăn và phức tạp, đòi hỏi sự quan tâm sâu sát của các cấp uỷ Đảng, chính quyền và sự tham gia nhiệt tình của các tầng lớp nhân dân

Nhiệm vụ xây dựng môi trờng văn hoá, xây dựng đời sống văn hoá ở cơ

sở là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu Để xây dựng môi trờng văn hoá lành mạnh, Đảng ta đã nhấn mạnh: "Tạo ra đơn vị cơ sở (gia đình, làng, bản, xã ph-ờng, khu tập thể, cơ quan, xí nghiệp, nông trph-ờng, lâm trph-ờng, trờng học, đơn vị

bộ đội ) đời sống văn hoá lành mạnh, đáp ứng nhu cầu văn hoá đa dạng và không ngừng tăng lên của các tầng lớp nhân dân… Phát triển và không ngừng nâng cao chất lợng hoạt động của các thiết chế văn hoá cơ sở; đầu t xây dựng một số công trình văn hoá trọng điểm tầm quốc gia Tăng cờng hoạt động của các tổ chức văn hoá, nghệ thuật chuyên nghiệp, phát triển phong trào quần chúng hoạt động văn hoá, nghệ thuật”

2 Nội dung và ý nghĩa của việc xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở.

2.1 Nội dung của việc xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở.

a Nội dung cơ bản hay những tiêu chí mà việc xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở cần hớng tới:

Đời sống văn hoá ở cơ sở đợc xây dựng trên những tiêu chí thống nhất, phù hợp với tình hình, đặc điểm của các địa phơng, vùng miền trong cả nớc

Đây cũng chính là những nội dung cơ bản mà việc xây dựng đời sống văn hoá

ở cơ sở cần hớng tới Chúng ta lần lợt xem xét các nội dung của việc xây dựng

đời sống văn hoá cơ sở

Thứ nhất: Bảo tồn và phát triển các sản phẩm văn hoá của cộng đồng ở cơ sở:

Là quốc gia đa dân tộc, đa tôn giáo và với một nền văn hoá hết sức đa dạng và phong phú đợc lu giữ qua nhiều thế hệ cũng nh việc tiếp nhận những tinh hoa văn hoá nhân loại, do vậy, mà sản phẩm văn hoá của cộng đồng dân c

ở cơ sở hết sức phong phú, đa dạng, bao gồm những sản phẩm văn hoá vô hình

và văn hoá hữu hình

Sản phẩm văn hoá vô hình gồm: Các huyền thoại, truyền thuyết, các lễ hội, tín ngỡng dân gian, các truyền thống văn hoá của địa phơng, vùng, miền, dân tộc

Sản phẩm văn hoá hữu hình gồm có:

+ Các sản phẩm văn hoá đang lu hành : Sách, báo, tranh, tợng, phim, sân khấu, kịch múa

+ Các thiết chế văn hoá xã hội; Trờng học, nhà trẻ, sân vận động, trung tâm văn hoá, nhà văn hoá, câu lạc bộ, th viện, phòng truyền thống, Rạp chiếu bóng, rạp xiếc, công viên, bu điện văn hoá

+ Các cảnh quan văn hoá: Phong cảnh thiên nhiên đã đựoc tôn tạo tu bổ, các công trình kiến trúc, tợng đài, quảng trờng, đờng phố

Bảo tồn và phát huy các sản phẩm văn hoá ở cơ sở nhằm lu giữ, phát huy, phát triển, khai thác những giá trị đích thực của chúng phục vụ cho nhu cầu thởng thức văn hoá cộng động Đồng thời, chúng ta khuyến khích sáng tạo

ra những sản phẩm văn hoá mới có nội dung phù hợp với công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, làm giàu thêm bản sắc dân tộc; gạt bỏ những sản phẩm văn hoá độc hại, lai căng, phản giáo dục Vấn đề xây dựng các thiết chế văn hoá cơ

sở hiện nay đang đợc quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nớc và toàn xã hội, một mặt nó làm cho bộ mặt đất nớc thay đổi, mặt khác nó là nơi chứa đựng và là nơi các sản phẩm văn hoá đợc đến với quần chúng nhân dân

Thứ hai: Tổ chức các hoạt động văn hoá ở cơ sở.

Khi đời sống kinh tế - xã hội của nhân dân ngày càng phát triển mạnh

mẽ thì nhu cầu hởng thụ văn hoá của nhân dân cũng tăng lên, đòi hỏi phải tổ chức các hoạt động văn hoá ở cơ sở với những nội dung đa dạng, phong phú Trong giai đoạn hiện nay để phát triển văn hoá ở cơ sở cần tập trung vào một số hạot động sau:

- Hoạt động lu giữ sản phẩm văn hoá: Tôn tạo, bảo tồn, triển lãm, su tập,

lu giữ

- Hoạt động văn hoá quần chúng;

- Hoạt động giáo dục truyền thống;

- Hoạt động thể dục, thể thao, vui chơi giải trí;

- Hoạt động xã hội tự nhiên;

- Hoạt động xây dựng lối sống văn hoá và toàn bộ mô thức ứng xử của con ngời

Đây là những hoạt động cơ bản, đòi hỏi mỗi đơn vị cơ sở phải thực hiện trong quá trình xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở, ngoài ra, còn một số hoạt

động văn hoá khác, tuỳ tình hình, đặc điểm của mỗi địa phơng, cơ sở để triển khai thực hiện

Thứ ba: Xây dựng con ngời văn hoá.

Là nội dung trung tâm của quá trình xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở, bởi vấn đề con ngời là mục đích cuối cùng của cách mạng xã hội chủ nghĩa; ở

đây, với việc xây dựng con ngời văn hoá là việc tạo ra cho mỗi một con ngời có

đợc môi trờng văn hoá lành mạnh, tốt đẹp nhằm hình thành và phát triển nhân cách một cách hài hoà, toàn diện Không có con ngời văn hoá, chúng ta sẽ không bao giờ xây dựng đợc một đời sống văn hoá và xã hội có văn hoá Con ngời văn hoá là con ngời phát triển toàn diện, có tri thức, có đạo đức, có nhân cách, có các điều kiện cần và đủ để sống và lao động, cống hiến cho xã hội, có sức khoẻ, năng khiếu sáng tạo, lối ứng xử trớc những yêu cầu đặt ra của cuộc sống, có trách nhiệm với gia đình, xã hội và với chính bản thân mình

Con ngời vừa là chủ thể của xã hội, vừa là ngời sáng tạo ra văn hoá và chính học cũng là ngời trực tiếp hởng thụ các sản phẩm văn hoá; và do đó, việc xây dựng con ngời văn hoá - con ngời với đầy đủ ý nghĩa đích thực nhất của nó

là một trong những nội dung hết sức quan trọng, là mục tiêu của hoạt động văn hoá ở cơ sở nói riêng cũng nh sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa nói chung

b Nội dung cụ thể của xây dựng đời sống văn hoá trong giai đoạn hiện nay:

Trên đây là những nội dung tổng quát của việc xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở Với những thời điểm, giai đoạn cụ thể của công cuộc đổi mới và những yêu cầu đòi hỏi của thực tiễn kinh tế - xã hội, trong giai đoạn hiện nay, Ban chỉ đạo phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá" đã đa

ra những nội dung cụ thể của việc xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở nh sau:

- Phát triển kinh tế, giúp nhau làm giàu một cách chính đáng, đẩy mạnh xoá đói, giảm nghèo

- Xây dựng t tởng chính trị lành mạnh

- Xây dựng nếp sống văn minh, kỹ cơng xã hội, lối sống và làm việc theo pháp luật

- Xây dựng môi trờng văn hoá sạch, đẹp, an toàn

- Xây dựng các thiết chế văn hoá, thể thao và nâng cao chất lợng các hoạt động văn hoá, thể thao ở cơ sở

Những nội dung cụ thể nói trên không chỉ đợc áp dụng đối với các khu dân c mà còn đợc áp dụng rộng rãi đối với tất cả các cơ quan, đơn vị…

2.2 ý nghĩa của việc xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở.

Tổ chức xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở là một trong những chủ trơng lớn của Đảng và Nhà nớc ta đợc đặt ra từ Đại hội V của Đảng Đây là một chủ trơng quan trọng, có ý nghĩa chiến lợc đối với sự nghiệp xây dựng văn hoá mới, lối sống mới và con ngời mới, phù hợp với đòi hỏi của đất nớc trong thời kỳ mới Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX một lần nữa khẳng định: "… Tiếp tục đa các hoạt động văn hoá thông tin về cơ sở, vùng sâu, vùng xa, vùng

đồng bào các dân tộc; phát động phong trào toàn dân tham gia thực hiện nếp sống văn minh, gia đình, bản, làng văn hoá; tiến tới hoàn chỉnh hệ thống thiết

chế văn hoá bằng nguồn lực Nhà nớc và mở rộng xã hội hoá, làm cho văn hoá thấm sâu vào từng khu dân c, từng gia đình, từng ngời" Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X tiếp tục khẳng định: "Làm cho văn hoá thấm sâu vào từng khu dân c, từng gia đình, từng ngời, hoàn thiện hệ giá trị mới của con ngời Việt Nam, kế thừa các giá trị truyền thống của dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hoá của loài ngời, tăng sức đề kháng văn hoá đồi truỵ, độc hại Nâng cao tính văn hoá trong mọi hoạt động kinh tế, chính trị, xã hội và sinh hoạt của nhân dân"

Nói về ý nghĩa của việc xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở, có thể nêu lên một số điểm nh sau:

- Trong Di chúc, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: "Đảng cần phải có kế hoạch thật tốt để phát triển kinh tế và văn hoá, nhằm không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân" Thực hiện Di chúc của Ngời, Đảng và Nhà nớc ta luôn luôn coi trọng vai trò của văn hoá, văn nghệ, thờng xuyên chăm lo đời sống văn hoá, đáp ứng các nhu cầu văn hoá của nhân dân lao động; đồng thời thu hút

đông đảo quần chúng tham gia vào quá trình sáng tạo ra những giá trị văn hoá mới

- Xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở đợc coi nh bớc đi ban đầu của sự nghiệp xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc một cách hiện thực, trực tiếp Đó là việc xây dựng kết cấu hạ tầng về văn hoá để tiến hành các hoạt động văn hoá, giáo dục, thông tin, cổ động hớng tới nhân dân lao động,

đồng thời tổ chức sự giao lu văn hoá giữa họ Mục đích chủ yếu là nhằm hình thành nhân cách phát triển hài hoà và toàn diện, trớc mắt hớng vào xây dựng con ngời Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 Ban chấp hành Trung ơng Đảng khoá VIII

- Xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở là phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong sáng tạo và hởng thụ các giá trị văn hoá, nghệ thuật, tạo dựng một lối sống văn minh, lịch sự, những phong tục tập quán, lễ thức tốt đẹp vừa

đậm đà bản sắc dân tộc, vừa phù hợp với trào lu văn hoá tiến bộ của nhân loại

- Xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở còn là một cuộc đấu tranh trên mặt trận t tởng và văn hoá Đó là cuộc đấu tranh, một mặt, nhằm khẳng định các giá trị dân chủ, nhân đạo và tiến bộ của văn hoá , giáo dục nếp sống đạo đức và phong cách ứng xử có văn hoá cho mọi ngời trong xã hội xã hội chủ nghĩa; phát triển văn hoá dân tộc đi đôi với mở rộng giao lu văn hoá với nớc ngoài, vừa giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc, vừa tiếp thu tinh hoa văn hoá thế giới Mặt khác cần kiên quyết chống lại những hiện tợng và hành vi thô bạo, lai căng, phản văn hoá, phi đạo đức và nhân tính Kế thừa và phát huy truyền thống nhân ái, sống có nghĩa tình, giữ gìn thuần phong mỹ tục, đi đôi với bài trừ hủ tục, mê tín, dị đoan và các tệ nạn xã hội khác

- Xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở là xây dựng mạng lới thiết chế văn hoá, bao gồm: trung tâm văn hoá, nhà văn hoá, câu lạc bộ, th viện, phòng truyền thống, trờng học, trạm y tế, sân vận động, công viên,….tạo nên một cảnh quan văn hoá cơ sở vừa dân tộc, vừa hiện đại

II Thực trạng việc tổ chức xây dựng đời sống văn hoá

ở trung tâm GDTX Bố Trạch

1 Những nhân tố tác động đến đời sống văn hoá ở trung tâm:

1.1 Điều kiện tự nhiên của địa phơng nơi Trung tâm đóng trụ sở: