MỞ ĐẦU1. Tính cấp thiết của đề tài Văn hoá là một trong những hình thái ý thức xã hội, xuất hiện cùng với sự xuất hiện của xã hội loài người. Nói cách khác, văn hóa phát triển cùng với tiến trình phát triển của xã hội loài người và ngày càng được bổ sung thêm những nội dung mới. Văn hoá là biểu hiện trí tuệ nhân loại, nó được bồi đắp theo quy trình từ thấp lên cao, theo tính quy luật đi từ chưa nhiều đến nhiều hơn, từ chưa phong phú đến phong phú hơn, ít sâu sắc đến sâu sắc hơn, từ chưa hoàn thiện đến hoàn thiện hơn. Văn hoá là nền tảng sinh hoạt tinh thần của con người trong xã hội, phản ánh trình độ phát triển của mỗi cộng đồng, mỗi dân tộc. Đất nước ta bên cạnh những đổi mới, chuyển biến về kinh tế, xã hội, cơ cấu quản lý thì những vấn đề văn hoá mới nảy sinh từ quá trình đô thị hoá, trình độ dân trí nâng cao cũng làm cho nhu cầu hưởng thụ văn hoá gia tăng về quy mô chất lượng. Nam Đông là một huyện miền núi của tỉnh Thừa Thiên Huế những đặc điểm về địa lí tạo cho huyện sự khác biệt so với những nơi khác. Toàn bộ các xã đồng bào dân tộc trước đây đều nằm trên vùng núi cao hiểm trở bị thắt chặt theo hai vùng ĐôngTây Trường Sơn. Sống trong vùng khí hậu khắc nghiệt đã tạo cho dân tộc Nam Đông đức tính cần cù, chịu khó, chịu thương và ý thức cộng đồng gắn bó với nhau rất mật thiết. Hình thức cư trú phân tán và biệt lập là nét đặc thù của các dân tộc miền tây Thừa Thiên Huế nói chung và huyện Nam Đông nói riêng. Những biến động đã làm mất đi nét cổ truyền văn hóa dân tộc lâu đời của đồng bào như ngôi làng Cơtu truyền thống . Kinh tế chủ yếu là nương rẫy và săn bắt. Ngày nay, cuộc sống đồng bào các dân tộc thiểu số ngày càng ổn định. Chính sách định canh định cư mang lại hiệu quả đáng kể trong đời sống vật chất tinh thần, chính sách phát triển kinh tế mới ở Nam Đông từ 1976 đến nay có tác dụng tích cực trong việc giao lưu, phát triển kinh tế, văn hóa, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Một cuộc sống mới đang hồi sinh và phát triển trên vùng đất Nam Đông. Xây dựng đời sống văn hoá mới ở huyện Nam Đông Thừa Thiên Huế bên cạnh tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại, bảo tồn phát huy giá trị văn hoá của mình, vừa sử dụng những thành quả kinh tế, chính trị giáo dục và đặc biệt là những thành quả của khoa học công nghệ hiện đại cho đẩy mạnh sáng tạo các giá trị văn hoá truyền thống và xây dựng đời sống văn hoá mới phải tiến hành song song với nhau, để phát triển bền vững bước những ảnh hưởng bới những mặt hai của nền kinh tế thị trường, những hạn chế của việc thực hiện chính sách định cư, quy hoạch phát triển kinh tế… Vì vậy việc xây dựng đời sống văn hoá mới ở huyện Nam Đông Thừa Thiên Huế là nhiệm vụ cấp thiết nhằm góp phần giữ gìn phát huy văn hoá dân tộc trong giai đoạn hiện nay. Trên cơ sở lí luận chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, và sự chỉ đạo bởi đường lối văn hoá của Đảng Cộng sản Việt Nam, việc xây dựng đời sống văn hoá mới đang được các tổ chức đảng, chính quyền và nhân dân huyện Nam Đông hết sức quan tâm thực hiện. Với nhận thức tầm quan trọng của việc xây dựng đời sống văn hoá mới đối với sự phát triển của một địa phương, nên tôi chọn “Những khía cạnh triết học của việc xây dựng đời sống văn hoá mới ở huyện Nam Đông tỉnh Thừa Thiên Huế hiện nay làm đề tài khoá luận tốt nghiệp của mình.
Trang 1MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Văn hoá là một trong những hình thái ý thức xã hội, xuất hiện cùng với sự xuất hiện của xã hội loài người Nói cách khác, văn hóa phát triển cùng với tiến trình phát triển của xã hội loài người và ngày càng được bổ sung thêm những nội dung mới Văn hoá là biểu hiện trí tuệ nhân loại, nó được bồi đắp theo quy trình từ thấp lên cao, theo tính quy luật đi từ chưa nhiều đến nhiều hơn, từ chưa phong phú đến phong phú hơn, ít sâu sắc đến sâu sắc hơn, từ chưa hoàn thiện đến hoàn thiện hơn
Văn hoá là nền tảng sinh hoạt tinh thần của con người trong xã hội, phản ánh trình độ phát triển của mỗi cộng đồng, mỗi dân tộc Đất nước ta bên cạnh những đổi mới, chuyển biến về kinh tế, xã hội, cơ cấu quản lý thì những vấn đề văn hoá mới nảy sinh từ quá trình đô thị hoá, trình độ dân trí nâng cao cũng làm cho nhu cầu hưởng thụ văn hoá gia tăng về quy
mô chất lượng
Nam Đông là một huyện miền núi của tỉnh Thừa Thiên Huế những đặc điểm về địa lí tạo cho huyện sự khác biệt so với những nơi khác Toàn bộ các xã đồng bào dân tộc trước đây đều nằm trên vùng núi cao hiểm trở bị thắt chặt theo hai vùng Đông-Tây Trường Sơn Sống trong vùng khí hậu khắc nghiệt đã tạo cho dân tộc Nam Đông đức tính cần cù, chịu khó, chịu thương và ý thức cộng đồng gắn bó với nhau rất mật thiết Hình thức cư trú phân tán và biệt lập là nét đặc thù của các dân tộc miền tây Thừa Thiên Huế nói chung và huyện Nam Đông nói riêng Những biến động đã làm mất đi nét cổ truyền văn hóa dân tộc lâu đời của đồng bào như ngôi làng Cơ-tu truyền thống Kinh tế chủ yếu là nương rẫy và săn bắt Ngày nay, cuộc sống đồng bào các dân tộc thiểu số ngày càng ổn định Chính sách định canh định cư mang lại hiệu quả đáng kể trong đời sống vật chất tinh thần, chính sách phát triển kinh tế mới ở Nam Đông từ
1976 đến nay có tác dụng tích cực trong việc giao lưu, phát triển kinh tế, văn hóa, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc Một cuộc sống mới đang hồi sinh và phát triển trên vùng đất Nam Đông
Xây dựng đời sống văn hoá mới ở huyện Nam Đông Thừa Thiên Huế bên cạnh tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại, bảo tồn phát huy giá trị văn hoá của mình, vừa sử dụng những thành quả kinh tế, chính trị giáo dục và đặc biệt là những thành quả của khoa học - công nghệ hiện đại cho đẩy mạnh sáng tạo các giá trị văn hoá truyền thống và xây dựng đời sống văn hoá mới phải tiến hành song song với nhau, để phát triển bền vững bước những ảnh hưởng bới những mặt hai của nền kinh tế thị trường, những hạn chế của việc thực hiện chính sách định cư, quy hoạch phát triển kinh tế… Vì vậy việc xây dựng đời sống văn hoá mới ở huyện Nam Đông Thừa Thiên Huế là nhiệm vụ cấp thiết nhằm góp phần giữ gìn phát huy văn hoá dân tộc trong giai đoạn hiện nay
Trang 2Trên cơ sở lí luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,
và sự chỉ đạo bởi đường lối văn hoá của Đảng Cộng sản Việt Nam, việc xây dựng đời sống văn hoá mới đang được các tổ chức đảng, chính quyền
và nhân dân huyện Nam Đông hết sức quan tâm thực hiện
Với nhận thức tầm quan trọng của việc xây dựng đời sống văn hoá
mới đối với sự phát triển của một địa phương, nên tôi chọn “Những khía cạnh triết học của việc xây dựng đời sống văn hoá mới ở huyện Nam Đông- tỉnh Thừa Thiên Huế hiện nay" làm đề tài khoá luận tốt nghiệp
của mình
2 Tình hình nghiên cứu
Cùng với chủ trương bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá do UNESCO (tổ chức văn hoá thế giới) phát động Đảng ta xác định: “Văn hoá là nền tảng văn hoá tinh thần xã hội, văn hoá vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển kinh tế xã hội" Trên cơ sở chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh các quan niệm mới về văn hoá của phương Tây mà cốt lõi là đề cao nhân tố văn hoá trong phát triển, phát huy những giá trị văn hoá, đã
có nhiều công trình nghiên cứu về văn hoá trong đó có những công trình tiêu biểu sau:
Trong cuốn sách Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về văn hóa
do Phạm Duy Đức chủ biên (NXB chính trị Quốc Gia, Hà Nội, năm 2008) các tác giả đã bàn luận quan điểm của các nhà triết học Maxic về xây dựng nền văn hoá xã hội chủ nghĩa Và một số lĩnh vực cơ bản như văn hoá chính trị, vấn đề xây dựng con người đạo đức, lối sống, tín ngưỡng…
Trong cuốn Giá trị truyền thống trước những thử thách của toàn cầu hoá (NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội năm 2002) các tác giả nguyễn
Trọng Chuẩn và Nguyễn Văn Huyên đã phân tích về vật chất của toàn cầu hoá của góc độ triết học, giá trị học, quan hệ của toàn cầu hoá với việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống, những giải pháp
và dự báo về vị trí vai trò, khả năng của giáo dục truyền thống trong sự phát triển nền văn hoá nước ta hiện nay
Tiến sĩ Vũ Thị Kim Dung, đại học sư phạm Hà Nội, trong tạp chí Triết học số 1 (101) tháng 2 năm 1998, Cách tiếp cận vấn đề văn hóa theo quan điểm triết học Mác-Lênin, xuất phát từ quan điểm về bản chất của con người về phương thức xác định bản chất của sự “tồn tại người’’ của triết học Mac, chúng ta có thể kết luận rằng nếu tự nhiên là cái nôi đầu tiên của sự hình thành phát triển con người thì văn hoá là cái nôi thứ hai Nếu tự nhiên là cái quy định sự tồn tại của con người với tư cách là một thực thể sinh vật, thì văn hóa là phương thức bộc lộ, phát huy những năng lực bản chất người gắn liền với những hoạt động sống của con người Nói cách khác, văn hoá là sự kết tinh năng lực bản chất người trong thế giới các sản phẩm do chính hoạt động con người tạo ra, là cái quy định bản
Trang 3chất con người Với tư cách là một “sinh vật có tính loài” là “một thực thể
xã hội”
Tác giả Nguyễn Khoa Điềm trong cuốn Xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc (NXB Chính trị Quốc Gia, Hà
Nội năm 2001) đã tiếp cận những yếu tố cấu thành nền văn hoá, những tiền đề lí luận và thực tiễn hoạt động văn hoá do Đảng ta lãnh đạo để nêu những nét chính về tính tiên tiến của nền văn hoá mà nhân dân ta xây dựng, về bản sắc văn hóa dân tộc, qua đó đề xuất một số biện pháp cơ bản
và kiến nghị xây dựng phát triển văn hoá
Tác giả Nguyễn Huy Hoàng trong cuốn Mấy vấn đề triết học văn hoá (NXB văn hoá thông tin, Hà Nội, năm 2002) đã xem xét văn hoá
trong sự phát triển của tri thức triết học từ góc độ lịch sử đến góc độ phương pháp luận để trên cơ sở đó suy ngẫm một số vấn đề cấp bách đối với thực tiễn và văn hoá hiện nay
Trong cuốn Cơ sở triết học của văn hoá nghệ thuật Việt Nam do
Đỗ Huy chủ biên (NXB văn hóa thông tin, Hà Nội, năm 2002) các tác giả
đề cập đến những khía cạnh phương pháp cơ bản của chủ nghĩa Mác -Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh liên quan mật thiết đến nền tảng và tư duy triết học cả sự phát triển văn hoá nghệ thuật nói chung, sự phát triển của các mê thức văn hoá nghệ thuật Việt Nam nói riêng
Có thể khẳng định rằng, cho đến nay chưa có công trình nào xuất bản và công bố trùng với hướng tiếp cận và đối tượng nghiên cứu của đề tài
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
Mục đích:
Từ quan điểm của triết học Mác-Lênin về văn hoá và vai trò của văn hoá, làm rõ những giá trị và đề xuất các giải pháp xây dựng đời sống văn hoá mới ở huyện Nam Đông, Thừa Thiên Huế
Nhiệm vụ:
- Phân tích quan điểm triết học Mác - Lênin về khái niệm bản chất, cấu trúc, chức năng và giá trị của văn hoá
- Làm rõ giá trị văn hoá ở huyện Nam Đông và đề xuất giải pháp xây dựng đời sống văn hoá mới ở huyện Nam Đông, Thừa Thiên Huế
4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài
Cơ sở lý luận là quan điểm triết học Mác - Lênin, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về văn hoá và vai trò của văn hoá
Đề tài kết hợp vận dụng những nguyên tắc của phép biện chứng duy vật với các phương pháp nghiên cứu cụ thể như logic và lịch sử, phân tích và tổng hợp, trừu tượng hoá và khái quát hoá, so sánh, điều tra xã hội học
5 Phạm vi nghiên cứu của đề tài
Phạm vi nghiên cứu của đề tài là đời sống văn hoá ở huyện Nam Đông, Thừa Thiên Huế hiện nay
Trang 46 Đóng góp của đề tài
Đề tài góp phần làm rõ những giá trị văn hoá của huyện Nam Đông
và đề xuất giải pháp phát huy những giá trị đó giai đoạn hiện nay
Đề tài này có thể làm tài liệu tham khảo cho nghiên cứu thuộc lĩnh vực khoa học xã hội - nhân văn, nhất là trong nghiên cứu về văn hóa góp phần tích cực cho việc tìm kiếm các giải pháp phát huy bảo tồn giá trị văn hoá truyền thống ở huyện Nam Đông
7 Kết cấu của luận văn
Ngoài Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, khoá luận gồm 2 chương (5 tiết)
Trang 5CHƯƠNG 1 QUAN ĐIỂM CỦA TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN VỀ VĂN HOÁ 1.1 Khái lược về phạm trù "văn hóa"
Văn hóa là một trong những hình thái ý thức xã hội, xuất hiện từ rất sớm Nói cách khác, văn hóa tồn tại phát triển gắn liền với xã hội loài người và ngày càng được bổ sung thêm những nội dung mới, nhân lên ở tầm cao cùng với sự thăng tiến về tri thức của nhân loại
Văn hóa không chỉ là kết quả của hoạt động vật chất và tinh thần của con người mà còn là khách thể của quá trình nhận thức Song do đứng trên lập trường khác nhau mà cách lý giải về văn hóa cũng khác nhau Quan điểm duy tâm cho rằng văn hóa là sản phẩm của ý niệm tuyệt đối, của đấng siêu nhiên nào đó sinh ra thông qua hoạt động của con người hoặc là sản phẩm của ý chí của bậc đế vương, của anh hùng dân tộc, của lãnh tụ … sinh ra Quan điểm duy vật siêu hình xem văn hóa ở những góc độ khác nhau thiếu tính toàn diện không đề cập đến tính kế thừa các giai đoạn phát triển của lịch sử xã hội Và từ việc tìm hiểu các quan điểm đó, có thể khẳng định rằng chỉ có quan điểm duy vật biện chứng mới vạch rõ nguồn gốc, bản chất, cũng như quá trình phát triển của văn hóa
Trước khi triết học Mác ra đời, các quan niệm về văn hóa trước Mác đều thể hiện tính phiến diện Các quan điểm duy tâm thần bí cho rằng văn hóa là sản phẩm của ý niệm, ý niệm tuyệt đối Các quan điểm sùng bái cá nhân thì cho rằng văn hóa là sản phẩm ý chí của bậc quân vương, anh hùng kiệt xuất, còn quần chúng nhân dân không phải là chủ thể sản sinh ra văn hóa cũng không phải đối tượng của văn hóa mà chỉ là lực lượng thụ động; hoạt đông vật chất không phải là cơ sở cho văn hóa nảy sinh cũng không phải môi trường cho văn hóa tồn tại Các quan điểm duy vật của và duy vật tầm thường cũng nhìn nhân văn hóa một cách phiến diện, hoặc coi trọng khía cạnh này hoặc đề cao khía cạnh khác của văn hóa mà không thấy được văn hóa là một phạm trù có nội hàm và ngoại diên rất rộng, bao gồm nhiều thành tố, có mặt trong tất cả các lĩnh vực kể cả đời sống vật chất lẫn đời sống tinh thần
C Mác và Ph Ăng - ghen, trong một số tác phẩm của mình đã không trực tiếp bàn đến văn hóa như một lĩnh vực độc lập Nhưng trong khi phân tích mối quan hệ biện chứng giữa con người và xã hội, tồn tại xã hội và ý thức xã hội, Mác đã gián tiếp thể hiện quan điểm về văn hóa Theo đó văn hóa được xem là một dạng hoạt động người và những thành
tố văn hóa thuộc về ý thức xã hội, bị quy định bởi tồn tại xã hội Lao động cùng với ngôn ngữ và tư duy là cơ sở hình thành văn hóa
Văn hóa được tiếp cận từ hai phương diện Thứ nhất, theo phương diện hoạt động: văn hóa biểu hiện phương thức tồn tại của con người với đầy đủ bản chất của mình thông qua các hoạt động sống Thứ hai, theo
Trang 6phương diện giá trị: văn hóa được xem như là sản phẩm của hoạt động con người
Văn hóa là một phạm trù có nội hàm sâu rộng, bao gồm nhiều thành tố như: Ngôn ngữ, Nhà cửa - kiến trúc, nghệ thuật, tín ngưỡng, lễ tết, lễ hội, văn chương, hội họa, phong tục tập quán, … Tất cả những thành tố này là kết quả hoạt động sáng tạo của con người Phạm vi của văn hóa không chỉ đơn nhất, khu biệt ở một vùng, miền nào của thành tố văn hóa mà nó trải rộng trên tất cả các lĩnh vực
1.2.Quan điểm của triết học Mác-Lênin về văn hóa
1.2.1 Bản chất và đặc trưng của văn hoá
Bản chất của văn hóa là những hoạt động nhằm sản xuất hoặc sáng tạo ra các giá trị vật chất cũng như tinh thần Tất cả mọi hoạt động văn hóa là nhằm hướng đến chân - thiện - mỹ Do bản chất như vậy nên mục đích của văn hóa là hướng đến cái cao cả Cái cao cả nhất chính là sự nghiệp phát triển, hoàn thiện và giải phóng con người Văn hóa với tư cách là một trong ngững hình thái ý thức xã hội có vai trò to lớn trong sự nghiệp “kiến tạo” bản chất con người Đi cùng với đạo đức, làm cho đạo đức trở thành giá trị nhân bản sâu sắc và theo đó một nền văn hóa giàu tính nhân văn phải là một nền văn hóa có chuẩn mực đạo đức xã hội mang đậm tính nhân đạo, nhân nghĩa…
Văn hóa ra đời song hành với quá trình con người hoạt động sản xuất ra đời sống vật chất và tinh thần của mình Văn hóa cũng nói lên quá trình mà con người để lại dấu ấn trong cuộc hành trình đi tìm và vươn tới những giá trị chân - thiện - mỹ
Từ bản chất của văn hóa có thể thấy văn hóa có những đặc trưng sau:
Thứ nhất, văn hóa phản ánh năng lực sáng tạo của con người, văn
hóa phải là sản phẩm của con người có tư duy, trí thông minh, có trái tim rung động và sự cảm thụ tinh tế…
Thứ hai,“văn hóa là thiên nhiên thứ hai”
Thứ ba, văn hóa biểu hiện thái độ của con người trước hiện thực Thứ tư, văn hóa là phương thức sống, phương thức hoạt động của
con người
Thứ năm, văn hóa là tính nhân đạo trong sáng và sử dụng các sáng
tạo
1.2.2 Cấu trúc của văn hoá
Khi nói đến hình thức tồn tại, người ta chia văn hóa thành hai lĩnh vực: văn hóa vật thể và văn hóa phi vật thể Trên phương diện giá trị văn hóa được phân thành văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần Giữa hai mặt này luôn tác động biện chứng với nhau trong hoạt động sống của con người Bên cạnh đó, có những sản phẩm của hoạt động con người mà khó
có thể phân biệt được chúng thuộc văn hóa vật chất hay tinh thần Trong
Trang 7hoạt động thực tiễn, bên cạnh việc sản xuất ra điều kiện vật chất, phương tiện sinh hoạt thì con người còn sản xuất ra ý thức, biểu hiện dưới các hình thức: ý thức tôn giáo, khoa học, nghệ thuật, pháp quyền, đạo đức…
Sự phân chia văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần chỉ có tính tương đối, bởi vì, văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần là những bộ phận của văn hóa
1.2.3 Chức năng của văn hoá
Văn hóa có nhiều chức năng: chức năng giáo dục, chức năng tổ chức, chức năng giao tiếp, chức năng điều chỉnh, chức năng nhận thức, cải biến tự nhiên và xã hội, chức năng thẩm mỹ, chức năng giải trí…
Chức năng nhận thức, cải tạo tự nhiên và xã hội giúp con người nhận thức và hành động theo đúng quy luật của tự nhiên, chức năng giáo dục là chức năng bao trùm và quan trọng nhất của văn hóa, qua đó văn hóa định hướng nhân cách và hành động thực tiễn Chức năng thẩm mỹ
có tầm quan trọng đặc biệt, thúc đẩy con người vươn đến giá trị chân-thiện-mỹ
Kết luận chương 1
Văn hóa xét về mặt tinh thần là một trong những hình thái ý thức
xã hội, phản ánh trình độ phát triển của lịch sử nhất định của một xã hội hay cộng đồng dân cư Lịch sử của văn hóa gắn liền với lịch sử tồn tại và phát triển của xã hội loài người Với tư cách là sản phẩm sáng tạo của con người trong thực tiễn xã hội lịch sử của họ, văn hóa có khả năng chi phối toàn bộ đời sống tâm lý, lối sống và phương thức hoạt động của con người trong xã hội
Văn hóa có những chức năng như giáo dục, thẩm mỹ, nhận thức và cải tạo hiện thực bằng thực tiễn, văn hóa thúc đẩy sự tiến bộ xã hội và tác động tích cực đến sự phát triển và hoàn thiện bản chất con người Văn hóa được xem là động lực phát triển, giá trị văn hóa truyền thống là nhân
tố đảm bảo cho sự bền vững
Nhận thức tầm quan trọng của nhân tố văn hóa trong đời sống xã hội, việc nâng cao đời sống vật chất tinh thần là vấn đề quan trọng hang đầu Phát huy, bảo tồn những giá trị văn hóa trên cơ sở kế thừa và phát triển lên tầm cao mới
Trang 8CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA MỚI, MỘT TRONG NHỮNG ĐỘNG LỰC THÚC ĐẨY SỰ PHÁT TRIỂN TOÀN DIỆN CỦA HUYỆN NAM ĐÔNG TRONG GIAI ĐOẠN
CÁCH MẠNG HIỆN NAY 2.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện.
Nam Đông là một huyện miền núi của tỉnh Thừa Thiên Huế Địa bàn của huyện là một thung lũng phía đông dãy Trường Sơn
Đặc điểm về địa lý đã tạo cho địa hình huyện Nam Đông có nhiều khác biệt so với những nơi khác Toàn bộ các xã đồng bào dân tộc trước đây đều nằm trong vùng núi cao hiểm trở bị thắt chặt theo hai vùng Đông –Tây Trường Sơn.Địa hình bị chia cắt nhiều đoạn bởi hệ thống núi non
và sông suối dày đặc của thượng nguồn lưu vực sông Hương (Tả Trạch )
Sống trong vùng khí hậu, môi trường khắc nghiệt đã tạo cho đồng bào các dân tộc Nam Đông đức tính cần cù, chịu khó, chịu thương và ý thức cộng đồng gắn bó với nhau mật thiết trong cuộc đấu tranh sinh tồn với thiên nhiên cũng như trong cuộc kháng chiến chống xâm lược
Về kinh tế là một huyện có dân số ít nhưng là huyện có địa bàn phức tạp, trình độ dân trí thấp, đời sống của nhân dân còn gặp nhiều khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo có giảm nhưng vẫn đang ở mức cao Trong những năm qua được sự đầu tư của nhà nước, công tác định canh định cư của đồng bào dân tộc thiểu số ngày càng đi vào thế vững chắc, tỷ lệ hộ đói nghèo giảm
Về xã hội, ngành giáo dục đổi mới và tăng cường công tác quản lý, chú trọng và nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, tăng cường trang thiết bị cơ sở vật chất phục vụ dạy học và quản lý
Công tác y tế dự phòng được chú trọng, không để bùng phát dịch
2.1.2 Truyền thống lịch sử văn hóa huyện Nam Đông
Nam Đông là một huyện miền núi, là huyện có địa bàn phức tạp, đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn Đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn huyện chủ yếu là dân tộc Cơ - tu và một số ít dân tộc khác như Tà
ôi, Tà hy, Pa cô, Vân kiều…
Với đặc điểm có nhiều dân tộc anh em cùng sinh sống nên vùng đất Nam Đông có đời sống văn hóa phong phú, đa dạng, mang đậm bản sắc vùng miền đến nay cơ bản vẫn còn lưu giữ được Với nếp sống nông thôn, đa phần người dân sống chủ yếu bằng nghề nông nghiệp, người Nam Đông chất phác, thật thà, sống có bản lĩnh, lao động cần cù, có tinh thần đoàn kết, cố kết cộng đồng cao
Mặc dù địa hình rừng núi không bằng phẳng, có nhiều vùng lõm khó khăn trong việc phát triển kinh tế cũng như giao lưu văn hóa giữa các
xã, bản, song có thể nói đời sống văn hóa ở Nam Đông đang khởi sắc từng ngày
Trang 9Từ cuộc sống lao động được tích lũy từ thế hệ này qua thế hệ khác, đồng bào các dân tộc Nam Đông đã bảo tồn, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa nghệ thuật truyền thống trong quá khứ
Đặc biệt là văn hóa dân tộc Cơ - tu Đời sống của người Cơ - tu gắn liền với nền nông nghiệp, kinh tế nương rẫy nên phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên Tính chất của nền nông nghiệp đã quy định cách thức cư trú của họ, đó là lối sống quần cư mà trong đó mối liên kết, tương trợ lẫn nhau hết sức chặt chẽ Nhà Gươl là nơi sinh hoạt văn hóa tính ngưỡng
Về trang phục của người dân tộc Cơ - tu bên cạnh nguyên tắc thuộc
về đặc thù chung đối với một cư dân miền núi, vẫn thể hiện một số đặc điểm riêng Nghệ thuật dệt, tạo hoa văn bằng cách luồn hạt cườm vào sợi chỉ dệt chỉ tìm thấy ở người Cơ - tu
Lễ hội của người Cơ - tu rất đa dạng, phong phú Song xét về tính mục đích có thể phân thành ba hình thức chính: Lễ hội mừng thắng lợi, lễ hội liên quan ngoại giao với các làng khác và tế lễ
Điêu khắc, họa tiết trang trí phản ánh nhận thức của họ về thế giới
tự nhiên và thể hiện ước mơ của họ về cuộc sống thông qua những hình tượng đầu trâu hoặc hoặc tượng thần tốt hình người trên nhà làng hay nhà mồ
Văn học - nghệ thuật của người Cơ - tu phản ánh tâm tư, tình cảm, hoài bảo của họ trước cuộc sống hiện thực
Văn hóa dân tộc Cơ - tu chứa đựng giá trị nhân văn, nhân đạo Trong nếp sống hàng ngày, tinh thần tương thân, tương trợ trong phạm vi làng Do sống ở vùng cao cách trở họ chú trọng yếu tố cộng đồng, ăn sâu vào tâm thức và dần hình thành phong tục như ăn mừng lúa mới, cùng sinh hoạt lễ hội đâm trâu
Nét đặc trưng của văn hóa dân tộc Cơ - tu đó là môi trường sinh hoạt làng, phạm vi cư trú chính là không gian văn hóa của dân tộc Cơ
-tu
2.2 Thực trạng đời sống văn hóa ở huyện Nam Đông
Xây dựng đời sống văn hóa mới ở cơ sở, cụ thể là ở huyện Nam Đông được coi là bước đi đầu của sự nghiệp xây dựng nền văn hóa ở tỉnh Thừa Thiên Huế nói riêng và Việt Nam nói chung tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc theo định hướng xã hội chủ nghĩa Đó là công cuộc xây dựng kết cấu hạ tầng văn hóa với mục tiêu chính là giáo dục hoàn thiện nhân cách, phát triển toàn diện
Mặt phải và mặt trái của cơ chế thị trường đã và đang tác động đến đời sống tinh thần của từng thôn, xóm và mỗi gia đình của người dân Những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp đã và đang bị mai một một cách đáng lo ngại Trước tình hình đó Bộ Chính trị quyết định mở cuộc vận động sâu rộng trong toàn Đảng, toàn dân đẩy mạnh xây dựng nếp sống văn minh gia đình văn hóa bằng cách ban hành Chỉ thị 27 -CT/TW của Bộ Chính trị, Thông tư 04 của Bộ Văn hóa Thông tin Thực
Trang 10hiện chỉ thị trên, Đảng bộ và nhân dân huyện Nam Đông đã phát động phong trào xây dựng và phát triển đời sống văn hóa mới
Nhận thức được công tác tuyên truền là hàng đầu, do vậy trong thời gian qua công tác tuyên truyền được các cấp ủy Đảng, chính quyền quan tâm thực hiện Công tác tuyên truyền được thực hiện bằng nhiều hình thức
Trên địa bàn huyện các thiết chế Văn hóa, Thể thao được quan tâm đầu tư xây dựng hàng trăm triệu đồng bằng các nguồn kinh phí nhà nước
và nhân dân cùng làm như: nhà họp dân, các sân chơi, nơi tập luyện Thể dục Thể thao
Bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn những hạn chế nhất định cần được khắc phục để nâng cao chất lượng phong trào Công tác tổ chức, chỉ đạo thực hiện chưa đồng bộ; sự kết hợp giữa các ban ngành chức năng vẫn còn nhiều hạn chế, thông tin hai chiều giữa Ban chỉ đạo cấp xã, các cơ quan đơn vị đối với Ban chỉ đạo cấp huyện còn chậm, chưa
có các giải pháp kịp thời tháo gỡ những vướng mắc của phong trào
Tuy có nhiều đổi mới, song thu nhập bình quân đầu người đầu người còn thấp, đặc biệt ở vùng sâu vùng xa, vùng đồng bào dân tộc ít người… tỷ lệ hộ nghèo đói còn cao, dân trí thấp Huyện còn nhiều tiềm năng về đất đai, nguồn lực song chưa khai thác hết; năng lực chuyển đổi
cơ cấu kinh tế sang sản xuất hàng hóa vẫn còn chậm
Mức hưởng thụ văn hóa giữa các vùng miền chưa đồng đều, do đặc điểm địa hình có nhiều vùng lõm nên một số vùng chưa có vô tuyến truyền hình, việc phục vụ phim ảnh, báo chí tuyên truyền hàng năm chưa
đi hết các vùng trong huyện
Tổ chức bộ máy của ngành văn hóa từ huyện đến cơ sở chưa đủ sức phát huy hết khả năng hoạt động, đặc biệt là ở cơ sở, cán bộ làm công tác văn hóa còn chắp vá, chưa được đào tạo, bồi dưỡng, chưa có chế độ chuyên trách văn hóa các xã Trình độ chuyên môn của các cán bộ văn hóa còn hạn chế nhiều mặt
Vai trò của Đoàn thanh niên các cấp chưa được phát huy, trong đó
có cơ sở thiếu quan tâm hoặc thờ ơ vận động, tuyên truyền thanh niên cưới theo nếp sống mới nên chưa hình thành được phong trào sâu rộng
Văn hóa truyền thống chưa được phát huy Vẫn còn tình trạng bói toán, cờ bạc trong các lễ hội văn hóa Việc tổ chức các ngày lễ kỷ niệm, ngày truyền thống của các đơn vị vẫn còn lãng phí Vấn đề tâm linh do chưa làm rõ được cơ sở khoa học, nên vẫn len lỏi trong đó những yếu tố
mê tín dị đoan, gây bán tín bán nghi
Tuy là huyện ít có tệ nạn xã hội xảy ra, nhưng các hành vi tệ nạn xã hội, các loại tội phạm cũng đã xuất hiện và xảy ra trên địa bàn toàn huyện
Như vậy, vấn đề xây dựng đời sống văn hóa mới ở huyện Nam Đông với đặc thù là một huyện miền núi còn nhiều khó khăn đặc biệt là