Tieu luan tich luy TB

Nh thế là ngời công nhân đã sảnxuất ra cả số giá trị thặng d mà chúng ta tạm thời coi nh làquỹ tiêu dùng của nhà t bản, lẫn cái quỹ dùng để trả côngcho chính mình, tức là t bản khả biến,

Häc viÖn ChÝnh trÞ quèc gia Hå ChÝ Minh

Ph©n viÖn b¸o chÝ vµ tuyªn truyÒn

-TiÓu luËnKinh tÕ chÝnh trÞ M¸c - Lªnin phÇn kinh tÕ t b¶n chñ

Phần nội dung

Khi nói đến tích luỹ ta thấy nó gắn liền với tái sảnxuất mở rộng Do đó, xét một cách cụ thể, thì tích luỹ tbản chẳng qua chỉ là tái sản xuất ra với quy mô ngày càng

mở rộng

I Tái sản xuất

1 Khái niệm tái sản xuất

Tái sản xuất là quá trình sản xuất đợc lặp đi lặp lại

và đổi mới không ngừng C.Mác: "Dù cho hình thái xã hộicủa quá trình sản xuất là nh thế nào chăng nữa, thì baogiờ quá trình đó cũng phải có tính chất liên tục, hay cứtừng chu kỳ một, phải không ngừng trải qua cùng những giai

đoạn ấy Xã hội không thể ngừng tiêu dùng, thì xã hội cũngkhông thể ngừng sản xuất Vì vậy, xét trong mối liên hệkhông ngừng và trong tiến trình của nó, mọi quá trình sảnxuất xã hội đồng thời cũng là quá trình sản xuất"

(Trích: C.Mác bộ "T bản", quyển I, tập III, tr.8).

2 Tái sản xuất giản đơn

Khái niệm: Tái sản xuất giản đơn t bản chủ nghĩa là

sự lặp lại quá trình sản xuất với quy mô nh cũ Toàn bộ giátrị thặng d đã đợc nhà t bản tiêu dùng hết cho cá nhân

"Nếu nh thu nhập đó chỉ đợc dùng làm quỹ tiêu dùngcho nhà t bản hay nếu nó cũng đợc tiêu dùng theo từng chu

kỳ giống nh ngời ta đã kiếm đợc nó, thì trong những điềukiện khác không thay đổi, sẽ chỉ diễn ra có tái sản xuấtgiản đơn thôi Và mặc dù tái sản xuất này chỉ là sự lặp lại

quá trình sản xuất với quy mô không thay đổi, nhng sựlặp đi lặplại giản đơn ấy, hay tính chất liên tục ấy, cũng

đem lại cho quá trình những nét mới hay nói cho đúnghơn, nó xóa bỏ những nét có vẻ nh là đặc trng của quátrình đó khi chỉ là một hành vi cá biệt"

(Trích: C.Mác bộ"T bản", quyển I, tập 3, tr.9-10).

Quá trình sản xuất mở đầu với việc mua sức lao

động cho một thời gian nhất định, và việc mở đầu ấy ờng xuyên lắp lại một khi cái thời hạn mua lao động chấmdứt, và đồng thời một thời kỳ sản xuất nhất định

th-Quá trình tái sản xuất t bản chủ nghĩa là quá trìnhtái sản xuất ra của cải (t liệu sản xuất, t liệu tiêu dùng) dớihình thức t bản Là quá trình tái sản xuất ra lao động làmthuê, và là quá trình tái sản xuất ra quan hệ sản xuất t bảnchủ nghĩa - quan hệ bóc lột của giai cấp t bản đối với giaicấp công nhân dới hình thái giá trị thặng d

"Những ngời công nhân thì chỉ đợc trả công sau khisức lao động của ngời đó đã phát huy tác dụng và đã thựchiện đợc giá trị của bản thân nó, cũng nh giá trị thặng dnăm ở trong các hàng hóa Nh thế là ngời công nhân đã sảnxuất ra cả số giá trị thặng d mà chúng ta tạm thời coi nh làquỹ tiêu dùng của nhà t bản, lẫn cái quỹ dùng để trả côngcho chính mình, tức là t bản khả biến, trớc khi t bản khảbiến trở về tay anh ta dới dạng tiền công, và anh ta chỉ cóviệc làm chứng nào anh ta còn không ngừng tái sản xuất ra

t bản khả biến ấy"

3 Tái sản xuất mở rộng

Tái sản xuất mở rộng t bản chủ nghĩa là sự lặp lại quátrình sản xuất theo quy mô lớn hơn trớc, với sự t bản lớnhơn trớc

"Là một kẻ cuồng tín việc làm tăng thêm giá trị, nhà tbản thẳng tay cỡng bức loài ngời phải sản xuất để sảnxuất, do đó hắn cỡng bức họ phải phát triển những lực lợngsản xuất xã hội và tạo ra những điều kiện sản xuất vậtchất, mà chỉ một mình những điều kiện này mới có thểhình thành cái cơ sở hiện thực của một hình thái xã hội

mà nguyên tắc cơ bản là mọi cá nhân đều đợc phát triển

đầy đủ và tự do"

(Trích: C.Mác bộ"T bản", quyển I, tập 3, C22, tr.55).

"Sự phát triển của nền sản xuất t bản chủ nghĩa làmcho sự tăng thêm không ngừng của số t bản bỏ vào một xínghiệp công nghiệp trở thành một sự tất yếu và cạnh tranhlàm cho những quy luật bên trong của phơng thức sản xuất

t bản chủ nghĩa trở thành những quy luật bên ngoài cótính chất cỡng chế đối với nhà t bản cá biệt Cạnh tranhbuộc nhà t bản không ngừng mở rộng, t bản để giữ đợc tbản, và hắn chỉ có thể mở rộng t bản của mình bằng cáchtích luỹ ngày càng nhiều hơn mà thôi"

"Sử dụng giá trị thặng d làm t bản, hay chuyển hóagiá trị thặng d trở lại thành t bản thì gọi là tích luỹ t bản".

(Trích: C.Mác bộ"T bản", quyển I, tập 3, C22, tr.32).

Tích luỹ t bản khác về bản chất với tích luỹ nguyênthủy Nó gắn liền với quá trình phát triển của chủ nghĩa tbản, gắn với quá trình bóc lột của t bản đối với lao độnglàm thuê Tích luỹ t bản gắn liền với tái sản xuất mở rộng

Do đó xét một cách cụ thể thì tích luỹ t bản chẳng quachỉ là tái sản xuất ra t bản với quy mô ngày càng mở rộng

Nh vậy thực chất của tích luỹ t bản là quá trình tăng cờngbóc lột giá trị thặng d với quy mô ngày càng lớn, tăng cờngbóc lột lao động không công của công nhân làm thuê

2 Điều kiện của tích luỹ t bản

Theo C.Mác; muốn tiến hành tích luỹ để tái sản xuất

mở rộng phải có hai điều kiện

- Một là: Phải có một phần sản phẩm thặng d chuyển

hóa thành t bản Nhng phần sản phẩm này phải đảm bảocho quá trình sản xuất và nuôi sống công nhân, tức là phảibao hàm cả t liệu sản xuất lẫn t liệu tiêu dùng

"Muốn tích luỹ, cần phải biến một sản phẩm thặng

d thành t bản Nhng nếu không phải là có phép lạ thì ngời

ta chỉ có thể biến thành t bản những vật phẩm có thểnuôi sống công nhân, tức là những t liệu sinh hoạt Do đómột phần lao động thặng d hàng năm phải dùng để sảnxuất thêm một số t liệu sản xuất và t liệu sinh hoạt ngoài sốcần thiết để hoàn lại t bản đã ứng ra Nói tóm lại, sở dĩ giá

thặng d - mà giá trị của nó là giá trị thặng d, đã bao gồmsẵn những yếu tố vật thể của một t bản mới rồi".

(Trích: C.Mác bộ"T bản", quyển I, tập 3, C22, tr.35).

- Hai là: phải có lao động phụ thêm Chính nhờ có lao

động mới làm cho các yếu tố đó đợc thực sự hoạt động với

t cách là t bản Lao động phụ thêm có thể thực hiện đợcbằng hai cách: hoặc là kéo dài thời gian lao động hoặctăng cờng độ lao động của số công nhân hiện có hoặcphải tuyển thêm lao động mới

"Nhng muốn làm cho các yếu tố đó thực sự hoạt

động với t cách là t bản, thì giai cấp các nhà t bản cần cóthêm một số lao động Nếu việc bóc lột những công nhân

đang làm việc không thể tăng thêm bằng cách kéo dài thìgiờ hay nâng cao cờng độ, thì phải tuyển thêm sức lao

Sự phân tích trên đã chỉ rõ t bản tích luỹ là giá trịthặng d chuyển hóa thành t bản, là sản phẩm của chínhbản thân phơng thức sản xuất t bản chủ nghĩa C.Mác chỉrõ; đối với t bản phụ thêm "đó là giá trị thặng d đợc t bảnhóa Ngay từ lúc mới ra đời, không một nguyên tử giá trị nào

của nó mà lại không phải do lao động không công của ngờikhác tạo ra".

Hơn nữa t bản tích luỹ chiếm tỷ lệ ngày càng lớntrong toàn bộ t bản, trái lại t bản ứng trớc chiếm một tỷ lệngày càng nhro bé, không đáng kể, chỉ là "một giọt nớctrong dòng sông ngày càng lớn của tích luỹ"

Nh vậy, toàn bộ sự giàu có của giai cấp t sản đều làkết quả chiếm đoạt lao động thặng d do lao động khôngcông của giai cấp công nhân tạo ra

"Hơn nữa là t bản không làm giàu theo tỷ lệ với lao

động cá nhân của hắn hay tỷ lệ với sự không tiêu dùng củacá nhân hắn nh ngời trữ của, mà làm giàu theo tỷ lệ vớikhối lợng sức lao động của ngời khác mà hắn bòn rút đợc và

tỷ lệ với mức hy sinh mọi sự hởng thụ trong cuộc sống màhắn bắt công nhân phải chịu"

Và "đặc biệt họ làm giàu đợc rất nhiều bằng cách ăncắp của những ngời cha mẹ đem gửi con cho họ làm thợhọc việc và phải trả tiền rất đắt cho việc dạy nghề, tuynhững trẻ học nghề đó phải ăn đói Mặt khác lợi nhuậnchung bình bấy giờ còn thấp, và việc tích luỹ đòi hỏi phảitiết kiệm rất nhiều Họ sống nh những kẻ trữ của, và thậmchí cũng không dám tiêu dùng đến những lợi tức do t bảncủa họ kiếm đợc"

(Trích: C.Mác bộ"T bản", quyển I, tập 3, C22, tr.59).

4 Những nhân tố quyết định quy mô của tích luỹ t bản

Quy mô của tích luỹ t bản phụ thuộc vào khối lợng giátrị thặng d và sự phân chia khối lợng giá trị thặng d thànhquỹ tích luỹ và quỹ tiêu dùng của nhà t bản Nếu tỷ lệ đókhông đổi thì quy mô tích luỹ phụ thuộc vào những nhân

tố quyết định quy mô của khối lợng giá trị thặng d

"Nếu tỷ lệ phân chia giá trị thặng d thành t bản vàthu nhập đã có sẵn thì rõ ràng là đại lợng của t bản tíchluỹ sẽ do đại lợng tuyệt đối của giá trị thặng d quyết

định"

(Trích: C.Mác bộ"T bản", quyển I, tập 3, C22, tr.66).

a Nâng cao trình độ bóc lột sức lao động

- Nâng cao trình độ bóc lột sức lao động bằng cáchcắt xén vào tiền công: C.Mác giả định rằng ngời côngnhân nhận đợc tiền công đúng giá trị sức lao động củamình Nhng trong thực tế nhà t bản còn cắt xén một phầntiền công để tăng tích luỹ t bản

"Nhng trong thực tế việc cớng ép hạ tiền công xuốngthấp hơn giá trị sức lao động đóng một vai trò quá quantrọng, khiến cho chúng ta không thể không nói qua đếnvấn đề ấy Trong những giới hạn nhất định, việc đó thực

tế đem biến quỹ tiêu dùng cần thiết của công nhân thànhquỹ tích luỹ của t bản"

(Trích: C.Mác bộ"T bản", quyển I, tập 3, C22, tr.69).

Và "nhng nếu nh công nhân có thể sống bằng khôngkhí thì ngời ta không thể mua họ bằng bất cứ giá nào Do

đó, lao động không mất tiền là một giới hạn theo nghĩatoán học Không bao giờ có thể đạt tới giới hạn đó tùy rằng

bao giờ cũng có thể tiến đến gần nó Xu hớng thờng xuyêncủa t bản là muốn học tiền công xuống tới điểm h vô đó".

(Trích: C.Mác bộ"T bản", quyển I, tập 3, C22, tr.69).

Vậy nhà t bản không chỉ chiếm đoạt lao động thặng

d mà còn chiếm đoạt cả một phần lao động tất yếu củacông nhân, biến một phần quý tiêu dùng của công nhânthành tích luỹ t bản

Nâng cao trình độ bóc lột sức lao động bằng cáchtăng cờng độ lao động và kéo dài ngày lao động Việctăng cờng độ lao động rõ ràng làm tăng thêm giá trị thặng

d, do đó làm tăng bộ phận giá trị thặng d t bản hóa, tức làlàm tăng tích luỹ Số lợng lao động tăng thêm mà nhà t bảnchiếm không do tăng cờng độ lao động và kéo dài ngàylao động không đòi hỏi phải tăng thêm t bản một cách tơngứng Hơn nữa t bản sẽ đợc hoàn vốn nhanh, tránh đợc haomòn vô hình, giảm đợc chi phí bảo quản, sớm cải tiến kỹthuật Để mở rộng quy mô bóc lột nhà t bản có thể tăng thờigian sử dụng máy móc, thiết bị trong ngày, tức nâng cao

hệ số sản xuất mà không cần đầu t thêm nguyên liệu, vậtliệu một cách tơng ứng Điều đó có lợi cho nhà t bản vìkhấu hao nhanh hơn, thời gian thay thế thiết bị sẽ sớmhơn Mặt khác nhà t bản bắt công nhân hiện đang cóviệc phải tăng cờng độ lao động, hoặc kéo dài thời gianlao động để tăng khối lợng giá trị thặng d C.Mác chỉ rõ:

"Số lao động phụ thêm dó ức lao động khẩn trơng hơn tạo

ra, có thể làm tăng thêm sản phẩm thặng d, tức là thực thể

của tích luỹ, mà không cần phải tăng thêm phần t bản bấtbiến một cách tơng ứng".

(Trích: C.Mác bộ"T bản", quyển I, tập 3, C22, tr.75).

Trong ngành công nghiệp khai khoáng, công nghiệphầm mỏ, đối tợng lao động là tặng vật của thiên nhiên, chonên ở đây t bản bất biến hầu nh chỉ có thiết bị; vì vậynhà t bản càng quan tâm sử dụng các thủ đoạn trên đểtăng thêm quy mô tích luỹ mà không cần tăng thêm t bảnứng trớc

"T bản bất biến ở đây hầu nh hoàn toàn chỉ gồm cónhững t liệu lao động có thể chịu đựng đợc rất tốt việctăng thêm số lợng lao động (ví dụ bằng cách đặt ca ngày

và ca đêm)"

(Trích: C.Mác bộ"T bản", quyển I, tập 3, C22, tr.75).

Trong ngành nông nghiệp cũng vậy, khi đã có một số

t bản ứng ra nhất định, chỉ cần tăng thêm sự tác độngcủa lao động đối với ruộng đất cũng đủ làm tăng thêm sựphì nhiêu của ruộng đất lên một cách kỳ diệu

C.Mác nhấn mạnh: " một khi nắm đợc hai nguồn gốc

đầu tiên tạo ra của cải là sức lao động và đất đai, thì tbản có một số sức bành trớng cho phép nó tăng những yếu

tố tích lũy của nó lên quá những giới hạn dờng nh đợc quy

định bởi đại lợng của bản thân t bản"

(Trích: C.Mác bộ"T bản", quyển I, tập 3, C22,

tr.76-77) b) Nâng cao năng suất lao động xã hội:

- Năng suất lao động cao làm cho giá cả hàng hóagiảm Do đó, với một khối lợng giá trị thặng d nhất địnhdành cho tích luỹ có thể mua đợc t liệu sản xuất và sức lao

động phụ thêm nhiều hơn, mặt khác phần dành cho tiêudùng của nhà t bản có thể giảm để tăng tích luỹ mà không

ảnh hởng đến tiêu dùng của họ

"Sức sản xuất của lao động mà tăng lên thì khối lợngsản phẩm, biểu hiện một giá trị nhất định, và do đó biểuhiện một đại lợng giá trị thặng d nhất định cũng tăng lên.Với một tỷ suất giá trị thặng d không thay đổi, hay thậmchí với một tỷ suất giá trị thặng d đang giảm xuống, thìkhối lợng sản phẩm thặng d vẫn tăng lên, miễn là tỷ suấtgiá trị thặng d giảm xuống chậm hơn mức tăng của sứcsản xuất của lao động Với một tỷ lệ phân chia sản phẩmthặng d thành thu nhập và t bản phụ thêm không thay

đổi, sự tiêu dùng của nhà t bản vẫn có thể tăng lên màkhông cần giảm tích luỹ"

(Trích: C.Mác bộ"T bản", quyển I, tập 3, C22, tr.77).

- Sự tiến bộ không ngừng của khoa học kỹ thuật sẽ tạo

ra nhiều yếu tố phụ thêm cho tích luỹ Khoa học kỹ thuậtcàng phát triển thì các máy móc, thiết bị đợc thay thếbằng những máy móc mới tiến bộ hơn, có hiệu quả caohơn, năng suất lao động cao hơn, do đó quy mô tích luỹcũng nh hiệu quả tích luỹ sẽ cao hơn Năng suất lao độngcao thì lao động sống sử dụng đợc nhiều lao động quákhứ hơn

"Cũng vẫn là một giá trị t bản khả biến ấy lại vậndụng đợc nhiều sức lao động hơn, và do đó nhiều lao

động hơn Cũng vẫn một giá trị t bản bất biến ấy lại biểuhiện thành một lợng t liệu sản xuất nhiều hơn, tức là nhiều

t liệu lao động, vật liệu lao động và vật liệu phụ hơn, do

đó cung cấp nhiều yếu tố tạo ra sản phẩm, cũng nh nhiềuyếu tố tạo ra giá trị hơn hay nhiều yếu tố hấp thụ lao

động hơn Vì vậy, giá trị của t bản phụ thêm không thay

đổi hay thậm chí giảm xuống, tích luỹ cũng vẫn đợc đẩynhanh"

Và "mỗi một sự tiến bộ trong lĩnh vực hóa học đềukhông những làm tăng thêm số lợng những chất có ích vàcông dụng của những chất đã biết, và do đó mở rộng phạm

vi đầu t t bản cùng với sự tăng lên của t bản Sự tiến bộ củahóa học cũng còn dạy cho ngời ta đa những vật thải ra củaquá trình sản xuất và quá trình tiêu dùng quay trở lại vòngtuần hoàn của quá trình tái sản xuất và do đó tạo ra mộtchất mới cho t bản mà trớc đó không cần phải chi phí tbản"

(Trích: C.Mác bộ"T bản", quyển I, tập 3, C22, tr.79).

"Bẩm tính của lao động sống là bảo tồn đợc giá trị

cũ trong khi tạo ra giá trị mới Vì vậy cùng với sự tăng thêmhiệu lực, quy mô và giá trị của t liệu sản xuất, tức là cùngvới sự tăng tích luỹ, diễn ra cùng với sự phát triển sức sảnxuất của lao động thì lao động cũng bảo tồn và duy trìvĩnh viễn một giá trị t bản không ngừng tăng lên dới nhữnghình thức luôn luôn mới"

(Trích: C.Mác bộ"T bản", quyển I, tập 3, C22, tr.81).

Nh vậy, năng suất lao động cao là biểu hiện tổng hợptính u việt của nền sản xuất lớn hiện đại, là đòn bẩy mạnh

mẽ nhất của tích luỹ

c) Sự chênh lệch ngày càng tăng giữa t bản sử dụng

và t bản tiêu dùng

- T bản sử dụng là toàn bộ khối lợng giá trị máy móc,thiết bị, nhà xởng, sức vật kéo mà trong quá trình sảnxuất thờng lặp đi lặp lại với toàn bộ quy mô hiện vật củachúng nhằm đạt tới một hiệu quả nhất định

- T bản tiêu dùng là bộ phận giá trị của những t liệulao động hao mòn dần trong quá trình sản xuất và đợcchuyển từng phần vào sản phẩm mới

Trong quá trình sản xuất, tất cả các bộ phận cấuthành của máy móc đều hoạt động Chỉ có sự hoạt độngcủa toàn bộ máy móc thì mới tạo ra đợc sản phẩm, nhngchúng chỉ hao mòn dần, do đó giá trị của chúng đợcchuyển dần từng phần vào sản phẩm Vì vậy có sự chênhlệch giữa t bản sử dụng và t bản tiêu dùng Mặc dù đã mấtdần giá trị nh vậy nhng trong suốt thời gian hoạt động máymóc vẫn có tác dụng nh khi còn đủ giá trị Do đó, nếukhông kể đến giá trị của máy móc chuyển dần vào sảnphẩm trong từng thời gian thì máy móc phục vụ khôngcông cho nhà t bản

"T bản tăng lên thì sự chênh lệch giữa t bản đợc sửdụng và t bản tiêu dùng cũng tăng lên" Và:

"Vì các t liệu lao động ấy đợc dùng làm những cái tạo

ra sản phẩm nhng lại không nhập thêm giá trị vào sảnphẩm, nghĩa là vì chúng đợc sử dụng toàn bộ nhng chỉ bịtiêu dùng từng phần thôi, cho nên, nh đã nhắc tới trên kia,các t liệu đó phục vụ không công giống nh: nớc, hơi nớc,không khí, Những sự phục vụ không công đó của lao

động quá khứ, đợc lao động sống làm nắm lấy và làmsống lại, đang đợc tích luỹ lại cùng với quy mô ngày càngtăng của tích luỹ"

(Trích: C.Mác bộ"T bản", quyển I, tập 3, C22,

tr.82-83-84).

Chủ nghĩa t bản ngày càng phát triển, khối lợng t bảnngày càng nhiều, cùng với nó khoa học kỹ thuật ngày cànghiện đại máy móc ngày càng tinh vi thì sự chênh lệch giữa

t bản tiêu dùng và t bản sử dụng ngày càng lớn Do đó, tíchluỹ t bản ngày càng cao

d) Quy mô của t bản ứng trớc

Với mức độ không đổi thì khối lợng giá trị thặng d

do số lao động công nhân bị bóc lột quyết định Do đó,quy mô của t bản ứng trớc, nhất là bộ phận t bản khả biếncàng lớn thì giá trị thặng d bóc lột đợc và quy mô tích luỹcàng lớn Nh vậy, khi đại lợng t bản ứng trớc càng lớn thì quymô sản xuất càng mở rộng, kỹ thuật sản xuất càng hiện

đại, do đó các động lực thúc đẩy sản xuất giá trị thặng dcàng có tác động mạnh

"T bản càng tăng lên bao nhiêu nhờ những sự tích luỹliên tiếp, thì tổng số giá trị đợc chia thành quỹ tiêu dùng

và quỹ tích luỹ cũng càng tăng lên bấy nhiêu Nhà t bản có