Giáo án 10 nâng cao

- GV có thể chỉ trên bản đồ quốc gia cổ đại Ai Cập hình thành nh thế nào, địa bàn của các quốc gia cổ ngày nay là những nớc nào trên bản đồ thế giới, và liên hệ ở Việt Nam bên lu vực sôn

phần một lịch sử thế giới thời nguyên thủy, cổ đại và trung đại

Ng y à soạn:

Ngày dạy:

Chơng 1 Xã hội nguyên thủy

I Mục tiêu bài học

II Tiến trình tổ chức dạy - học

1 Giới thiệu khái quát về chơng trình lịch sử lớp 10

Yêu cầu và hớng dẫn phơng pháp học bộ môn ở nhà, ở lớp

2 Dẫn dắt vào bài học

GV nêu tình huống qua câu hỏi tạo không khó học tập: Chơng trình lịch sử chúng

ta đã học ở THCS đợc phân chia thành mấy thời kỳ? Kể tên ngững thời kỳ đó? Hìnhthái chế độ xã hội gắn liền với mỗi thời kỳ? Xã hội loài ngời và loài ngời xuất hiện nhthế nào? Để hiểu điều đó, chúng ta cùng tìm hiểu bài học hôm nay

3 Tổ chức các hoạt động trên lớp

Hoạt động 1: Làm việc cá nhân

Trớc hết GV kể câu chuyện về nguồn gốc của dân tộc

Việt Nam (Bà Âu Cơ với cái bọc trăm trứng và

chuyện Thợng đế sáng tạo ra loài ngời) sau đó nêu

câu hỏi:

Loài ngời từ đâu mà ra? Câu chuyện kể trên có ý

nghĩa gì?

- HS qua hiểu biết, qua câu chuyện của GV kể và đọc

SGK trả lời câu hỏi

GV dẫn dắt, tạo không khí tranh luận

- GV nhận xét bổ sung và chốt ý:

+ Câu chuyện truyền thuyết đã phản ánh xa xa con

ngời muốn lý giải về nguồn gốc của mình, song cha

đủ cơ sở khoa học nên đã gửi gắm điều đó vào sự

thần thánh

+ Ngày nay, khoa học phát triển, đặc biệt là khảo cổ

học và cổ sinh học đã tìm đợc bằng cứ nói lên sự phát

triển lâu dài của sinh giới, từ động vật bậc thấp lên

động vật bậc cao mà đỉnh cao của quá trình này là sự

chuyển biến từ vợn thành ngời

cứ vào cơ sở nào? Thời gian? Nguyên nhân quan

trọng quyết định đến sự chuyển biến đó? Ngày nay

quá trình chuyển biến đó có diễn ra không? Tại sao?

Hoạt động 2: Làm việc theo nhóm

- GV: Chặng đờng chuyển biến từ vợn đến ngời diễn

ra rất dài Bớc phát triển trung gian là ngời tối cổ

(Ngời thợng cổ)

Nhiệm vụ cụ thể của từng nhóm là:

Địa điểm? Tiến hóa trong cấu tạo cơ thể?

Ngời tối cổ?

- HS: Từng nhóm đọc SGK, tìm ý trả lời và thảo luận

thống nhất ý kiến trình bày trên trang giấy vở HS

Đại diện của nhóm trình bày kết quả của mình

GV yêu cầu HS nhóm khác bổ sung

Cuối cùng GV nhận xét và chốt ý:

Nhóm 1:

+ Thời gian tìm đợc dấu tích của Ngời tối cổ bắt đầu

khoảng 4 triệu năm trớc đây

+ Di cốt tìm thấy ở Đông Phi, Giava (Inđônêxia), Bắc

Kinh (Trung Quốc)…Thanh Hóa (Việt Nam)

+ Ngời tối cổ hoàn toàn đi bằng hai chân, đôI tay đợc

tự do cầm nắm, kiếm thức ăn Cơ thể có nhiều biến

đổi: trán, hộp sọ

1 Sự xuất hiện loài ngời và

đời sống bầy ngời nguyên thủy

- Loài ngời do một loài vợnchuyển biến thành Chặng đầucủa quá trình hình thành này

có khoảng 6 triệu năm trớc

đây

- Bắt đầu khoảng 4 triệu nămtrớc đây tìm thấy dấu vết củangời tối cổ ở một số nơi nh

Đông Phi, Inđônêxia, TrungQuốc, Việt Nam

Nhóm 2: Đời sống vật chất đã có nhiều thay đổi

+ Biết chế tạo công cụ lao động: Họ lấy mãnh đá hay

cuội lớn đem ghè vỡ tạo nên một mặt cho sắc và vừa

+ Quan hệ hợp quần xã hội, có ngời đứng đầu, có

phân công lao động giữa Nam - nữ, cùng chăm sóc

con cái, sống quây quần theo quan hệ ruột thịt gồm 5

- 7 gia đình Sống chung trong hang động hoặc mái

bầy ngời nguyên thủy

Hoạt động 3: Cả lớp

GV dùng hình ảnh và biểu đồ để giải thích giúp HS

hiểu và nắm chắc hơn: ảnh về ngời tối cổ, ảnh về các

- Về hình dáng: Tuy còn nhiều dấu tích vợn trên

- Ngời tối cổ là Ngời vì đã chế tác và sử dụng công

cụ (Mặc dù chiếc rìu đá còn thô kệch đơn giản)

Hoạt động 1: Làm việc theo nhóm

GV trình bày: Qua quá trình lao động, cuộc sống của

con ngời ngày càng phát triển hơn Đồng thời con

ng-ời tự hoàn thành quá trình hoàn thiện mình tạo bớc

nhảy vọt thứ 2 của quá trình này

- GV chia lớp thành 3 nhóm, nêu câu hỏi cho từng

nhóm:

vào thời gian nào? Bớc hoàn thiện về hình dáng và

cấu tạo cơ thể đợc biểu hiện nh thế nào?

chế tạo công cụ lao động bằng đá.

động và vật chất.

- HS đọc SGK, thảo luận tìm ý trả lời Sau khi đại

diện nhóm trình bày kết quả thống nhất của nhóm

- HS nhóm khác bổ sung

- Đời sống vật chất của ngờinguyên thủy

+ Chế tạo công cụ đá (đồ đácũ)

+ Làm ra lửa

+ Tìm kiếm thức ăn, săn bắt hái lợm

Quan hệ xã hội của Ngời tối

cổ đợc gọi là bầy ngời nguyênthủy

2 Ngời tinh khôn và óc sáng tạo

- Cuối cùng GV nhạn xét và chốt ý:

Nhóm 1: Đến cuối thời đại đá cũ, khoảng 4 vạn năm

trớc đây Ngời tinh khôn (hay còn gọi là ngời hiện đại)

xuất hiện Ngời tinh khôn có cấu tạo cơ thể nh ngời

ngày nay: xơng cốt nhỏ nhắn, bàn tay nhỏ khéo léo,

ngón tay linh hoạt Hộp sọ và thể tích não phát triển,

trán cao mặt phẳng, hình dáng gọn và linh hoạt, lớp

lông mỏng không còn nữa đa đến sự xuất hiện những

màu da khác nhau (3 chủng tộc lớn vàng đen

-trắng)

Nhóm 2: Sự sáng tạo của Ngời tinh khôn trong kỹ

thuật chế tạo công cụ đá: Ngời ta biết ghè 2 cạnh sắc

hơn của mãnh đá làm cho nó gọn và sắc hơn với

nhiều kiểu, loại khác nhau Sau khi đợc mài nhẵn, đợc

phù hợp với từng công việc lao động, trau chuốt và có

Nhóm 3: óc sáng tạo của Ngời tinh khôn còn chế tạo

ra nhiều công cụ lao động khác: Xơng cá, cành cây

làm lao, chế cung tên, đan lới đánh cá, làm đồ gốm

Cũng từ đó đời sống vật chất đợc nâng lên Thức ăn

tăng lên đáng kể Con ngời rời hang động ra định c ở

địa điểm thuận lợi hơn C trú "nhà cửa" trở nên phổ

biến

Hoạt động 1: Làm việc cả lớp và cá nhân

GV trình bày: - Cuộc cách mạng đá mới - Đây là một

thuật ngữ khảo cổ học nhng rất thích hợp với thực tế

phát triển của con ngời Từ khi Ngời tinh khôn xuất

hiện thời đá cũ hậu kỳ, con ngời đã có một bớc tiến

dài: Đã có c trú "nhà cửa", đã sống ổn định và lâu dài

(lớp võ ốc sâu 1 m nói lên có thể lâu tới cả nghìn

năm)

Nh thế cũng phải kéo dài tích luỹ kinh nghiệm tới 3

vạn năm Từ 3 vạn đến 1 vạn năm trớc đây mới bắt

đầu thời đá mới

khác nh thế nào so với công cụ đá cũ?

HS đọc SGK trả lời HS khác bổ sung, cuối cùng GV

nhận xét và chốt lại: Đá mới là công cụ đợc ghè sắc,

mài nhẵn, tra cán dùng tốt hơn Không những vậy

ng-ời ta còn sử dụng cung tên thuần thục

chất của con ngời có biến đổi nh thế nào?

HS đọc SGK trả lời HS khác bổ sung, cuối cùng GV

nhận xét và chốt ý:

- Khoảng 4 vạn năm trớc đâyNgời tinh khôn xuất hiện.Hình dáng và cấu tạo cơ thểhoàn thiện nh ngời ngày nay

- óc sáng tạo là sự sáng tạocủa Ngời tinh khôn trongcông việc cải tiến công cụ đá

và biết chế tác thêm nhiềucông cụ mới

- 1 vạn năm trớc đây thời kỳ

đá mới bắt đầu

- Cuộc sống con ngời đã có

- Sang thời đại đá mới cuộc sống của con ngời đã có

những thay đổi lớn lao

(ngời ta trồng một số cây lơng thực và thực phẩm nh

lúa, bầu, bí Đi săn bắn đợc thú nhỏ ngời ta giữ lại

nuôi và thuần dỡng thành gia súc nhỏ nh chó, cừu,

lợn, bò, )

+ Ngời ta biết làm sạch những tấm da thú để che thân

cho ấm và "cho có văn hoá"(Tìm thấy cúc, kim

x-ơng)

+ Ngời ta biết làm đồ trang sức (vòng bằng vỏ ốc và

hạt xơng, vòng tay, vòng cổ chân, hoa tai bằng đá

màu)

+ Con ngời biết đến âm nhạc (cây sáo xơng, đàn

đá, )

GV kết luận: Nh thế từng bớc, từng bớc con ngời

không ngừng sáng tạo, kiếm đợc thức ăn nhiều hơn,

sống tốt hơn và vui hơn Cuộc sống con ngời tiến bộ

với tốc độ nhanh hơn và ổn định hơn từ thời đá mới

những thay đổi lớn lao, ngời

ta biết:

+ Trồng trọt, chăn nuôi

+ Làm sạch tấm da thú chethân

+ Làm nhạc cụ

==> Cuộc sống no đủ hơn,

đẹp hơn và vui hơn, bớt lệthuộc vào thiên nhiên

4 Sơ kết bài học

GV kiểm tra hoạt động nhận thức của HS với việc yêu cầu HS trả lời câu hỏi:

- Nguồn gốc của loài ngời, nguyên nhân quyết định đến quá trình tiến hoá

- Thế nào là ngời tối cổ? Cuộc sống vật chất và xã hội của Ngời tối cổ?

- Những tiến bộ về kỹ thuật khi Ngời tinh khôn xuất hiện?

Bài 2Xã hội Nguyên Thuỷ

I Mục tiêu bài học:

1 Kiên thức:

- Hiểu đợc đặc điểm tổ chức thị tôc, bộ lạc, mối quan hệ trong tổ chức xã hội

đầu tiên của loại ngời

- Mốc thời gian quan trọng của quá trình xuất hiện kim loại và hệ quả xã hội củacông cụ kim loại

II Thiết bị, tài liệu dạy - học:

- Tranh ảnh

- Mẩu truyện ngắn về sinh hoạt của thị tộc, bộ lạc

III Tiến trình tổ chức dạy - học:

1 Kiểm tra bài cũ:

Câu hỏi 1: Lập niên biểu thời gian về quá trình tiến hoá từ vợn thành ngời? Môtả đời sống vật chất và xã hội của Ngời tối cổ?

Câu hỏi 2: Tại sao nói thời đại Ngời tinh khon cuộc sống của con ngời tốt hơn,

đủ hơn, đẹp hơn và vui hơn?

2 Dẫn dắt bài mới:

Bài một cho chúng ta hiểu quá trình tiến hoá và tự hoàn thiện của con ngời Sựhoàn thiện về vóc dáng và cấu tạo cơ thể Sự tiến bộ trong cuộc sống vật chất Đời sốngcủa con ngời tốt hơn - đủ hơn - đẹp hơn - vui hơn Và trong sự phát triển ấy ta thấy sựhợp quần của bầy ngời nguyên thuỷ - một tổ chức xã hội quá độ Tổ chức ấy còn mangtính giản đơn, hoang sơ, còn đầy dấu ấn bầy đàn cùng sự tự hoàn thiện của con ngời.Bầy đàn phát triển tạo nên sự gắn kết và định hình của một tổ chức xã hội loài ngờikhác hẳn với tổ chức bầy, đàn Để hiểu tổ chức thực chất, định hình đầu tiên của loạingời đó, ta tìm hiểu bài hôm nay

3 Tổ chức các hoạt động dạy và học trên lớp.

Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân

Trớc hết GV gợi HS nhớ lại những tiến bộ, sự hoàn

thiện của con ngời trong thời đại Ngời tinh khôn Điều

đó đa đến xã hội bầy ngời nguyên thuỷ, một tổ chức

hợp quần và sinh hoạt theo từng gia đình trong hình

1 Thị tộc - bộ lạc

a Thị tộc

thức bầy ngời cũng khác đi Số dân đã tăng lên Từng

nhóm ngời cũng đông đúc, mỗi nhóm có hơn 10 gia

đình (đông hơn trớc gấp 2 - 3 lần) gồm 2, 3 thế hệ già

xã hội chỗt chẽ hơn, gắn bó hơn, có tổ chứ hơn Hình

thức tổ chức ấy gọi là thị tộc - những ngời "cùng họ"

Đây là tổ chức thực chất và định hình đầu tiên của loài

+ Thị tộc là nhóm ngời có khoảng hơn 10 gia đình,

gồm 2 - 3 thế hệ già trẻ và có chung dòng máu

+ Trong thị tộc, mọi thành viên đều hợp sức, chung

l-ng đấu cật, phối hợp ăn ý với nhau để kiếm thức ăn

Rồi đợc hởng thụ bằng nhau, công bằng Trong thị tộc,

con cháu tôn kính ông bà cha mẹ và ngợc lại, ông bà

cha mẹ đều yêu thơng, chăm lo, đảm bảo nuôi dạy tất

cả con cháu của thị tộc

GV phân tích bổ sung để nhấn mạnh khái niệm hợp

Công việc lao động hàng đầu và thờng xuyên của thị

tộc là kiếm thức ăn để nuôi sống thị tộc Lúc bấy giờ

với công việc săn đuổi và săn bẫy các con thú lớn, thú

chạy nhanh, con ngời không thể lao động riêng rẽ,

buộc họ phải cùng hợp sức tạo thành một vòng vây, hò

hét, ném đá, ném lao, bắn cung tên, dồn thú chỉ còn

một con đờng chạy duy nhất, đó là hố bẩy Yêu cầu

của công việc và trình độ thời đó buộc phải hợp tác

nhiều ngời, thậm chí của cả thị tộc Việc tìm kiếm thức

ăn không thờng xuyên, không nhiều Khi ăn, họ cùng

nhau ăn (kể chuyện Qua bức tranh vẽ trên vách đá ở

hang động, ta thấy: Sau khi đi săn thú về, họ cùng

nhau nớng thịt rồi ăn thịt nớng với rau cũ đã đợc chia

thành các khẩu phần đều nhau Hoặc có nơi thức ăn

đ-ợc để trên tàu trên tàu lá rộng, từng ngời bốc ăn từ tốn

vì không có nhiều để ăn tự do thoải mái) Việc chia

khẩu phần ăn, ta thấy ngay trong thời hiện đại này khi

phát hiện thị tộc Tasa đây ở Philippines Tính công

bằng - Cũng hởng đợc thể hiện rất rõ

GV có thể kể thêm câu chuyện mảnh vải tặng của

nhà dân tộc học với thổ dân Nam Mỹ

Qua câu chuyện, GV chốt lại: Nguyên tắc vàng trong

xã hội thị tộc là của chung, việc chung, làm chung,

- Thị tộc là nhóm hơn 10gia đình và có chung dòngmáu

- Quan hệ trong thị tộc:công bằng, bình đẳng, cùnglàm cùng hởng Lớp trẻ tônkính cha mẹ, ông bà và cha

mẹ đều yêu thơng và chămsóc tất cả con cháu của thịtộc

thậm chí là ở chung một nhà Tuy nhiên đây là một đại

đồng trong thời kỳ mông muội, khó khăn nhng trong

t-ơng lai chúng ta vẫn có thể xây dựng đại đồng trong

thời văn minh - một đại đồng mà trong đó con ngời có

trình độ văn minh cao và quan hệ cộng đồng làm theo

năng lực và hởng theo nhu cầu Điều đó chúng ta có

thể thực hiện đợc - một ớc mơ chính đáng mà loài ngời

hớng tới

Hoạt động 2: Làm việc cá nhân.

GV nêu câu hỏi: Ta biết đặc điểm của thị tộc Dựa trên

hiểu biết đó, hãy:

họ hàng với nhau và có chung một nguồn gốc tổ tiên

+ Điểm giống: Cùng có chung một dòng máu

+ Điểm khác: Tổ chức lớn hơn (gồm nhiều thị tộc)

Mối quan hệ trong bộ lạc là sự gắn bó,

giúp đỡ nhau, chứ không có quan hệ hợp sức lao động

kiếm ăn

GV nêu: Từ chỗ con ngời biết chế tạo công cụ đá và

ngày càng cải tiến để công cụ gọn hơn, sắc hơn, sử

dụng có hiệu quả hơn Không dừng lại ở các công cụ

đá, xơng, tre gỗ mà ngời ta phát hiện ra kim loại, dùng

trình tìm thấy kim loại - sử dụng nó nh thế nào và hiệu

quả của nó ra sao? Chia nhóm để tìm hiểu.

loại? Vì sao lại cách xa nhau nh thế?

Nhóm 2: Sự xuất hiện công cụ bằng kim loại có ý

nghĩa nh thế nào đối với sản xuất?

Học sinh đọc sách giáo khoa, trao đổi thống nhất ý

kiến Đại diện nhóm trình bày Các nhóm khác góp ý

Cuối cùng GV nhận xét và chốt ý:

+ Quá trình con ngời tìm và sử dụng kim loại khoảng

5500 năm trớc đây, ngời Tây á và Ai Cập sử dụng

đồng sớm nhất (đồng đỏ)

Khoảng 4000 năm trớc đây, c dân Tây á và Nam

châu Âu đã biết đúc và dùng đồ sắt

GV có thể phân tích và nhấn mạnh: Con ngời tìm

thấy các kim loại kim khí cách rất xa nhau bởi lúc đó

điều kiện còn rất khó khăn, việc phát minh mới về kĩ

thuật là điều không dễ Mặc dầu con ngời đã bớc sang

b Bộ lạc

- Bộ lạc là tập hợp một sốthị tộc sống cạnh nhau và

có cùng một nguồn gốc tổtiên

- Quan hệ giữa các thị tộctrong bộ lạc là gắn bó, giúp

đỡ nhau

2 Buổi đầu của thời đại kim khí

a Quá trình tìm và sử dụng kim loại

- Con ngời tìm và sử dụngkim loại:

thời đại kim khí từ 5500 năm trớc đây nhng trong suốt

1500 năm, kim loại (đồng) còn rất ít, quí nên họ mới

dùng chế tạo thành trang sức, vũ khí mà công cụ lao

động chủ yếu vẫn là đồ đá, đồ gỗ Phải đến thời kỳ đồ

sắt con ngời mới chế tạo phổ biến thành công cụ lao

động Đây là nguyên nhân cơ bản tạo nên một sự biến

đổi lớn lao trong cuộc sống con ngời:

+ Sự phát minh ra công cụ kim khí đã có ý nghĩa lớn

lao trong cuộc sống lao động: Năng suất lao động vợt

xa thời đại đồ đá, khai thác những vùng đất đai mới,

cày sâu cuốc bẩm, xẻ gỗ đóng thuyền, xẻ đá làm lâu

dài; và đặc biệt quan trọng là từ chỗ sống bấp bênh, tới

chỗ đủ sống tiến tới con ngời làm ra một lợng sản

phẩm thừa thờng xuyên

Trớc tiên GV gợi nhớ lại quan hệ trong xã hội nguyên

thuỷ.Trong xã hội nguyên thuỷ, sự công bằng và bình

đẳng là "nguyên tắc vàng" nhng lúc ấy, con ngời trong

cộng đồng dựa vào nhau vì tình trạng đời sốngcòn quá

thấp Khi bắt đầu có sản phẩm thừa thì lại không có để

đem chia đều cho mọi ngời Chính lợng sản phẩm thừa

đợc các thành viên có chức phận nhận (ngời chỉ huy

dân binh, ngời chuyên trách lễ nghi, hoặc điều hành

các công việc chung của thị tộc, bộ lạc) quản lý và

đem ra dùng chung, sau lợi dụng chức phận chiếm một

phần sản phẩm thừa khi chi cho các công việc chung

số ngời có chức phận đã tác động đến xã hội nguyên

thuỷ nh thế nào?

HS đọc SGK trả lời, các HS khác góp ý rồi GV nhận

xét và chốt ý:

+ Trong xã hội có ngời nhiều, ngời ít của cải Của

thừa tạo cơ hội cho một số ngời dùng thủ động chiếm

làm của riêng T hữu xuất hiện trong cộng đồng bình

đẳng, không có của cải bắt đầu bị phá vỡ

+ Trong gia đình cũng thay đổi Đàn ông làm công

việc nặng, cày bừa tạo ra nguồn thức ăn chính và thờng

+ Khả năng lao động của mổi gia đình cũng khác

==> Công xã thị tộc tan vỡ đa con ngời bớc sang thời

đại có giai cấp đầu tiên - thời cổ đại

3 Sự xuất hiện t hữu và xã hội có giai cấp

- Ngời lợi dụng chức quyền

5 Bài tập - Dặn dò về nhà:

- Trả lời câu hỏi:

1 So sánh điểm giống - khác nhau giữa thị tộc và bộ lạc

2 Do đâu mà t hữu xuất hiện ? Điều này đã dẫn tới sự thay đổi trong xã hội nhthế nào?

- Đọc bài 3:

1 Các quốc gia cổ đại phơng Đông

2 ý nghĩa của bức tranh hình 2 trang 11, hình 3 tráng 13

Chơng II

xã hội cổ đại

Bài 3các quốc gia cổ đại phơng đông

I Mục tiêu bài học

Sau khi học song bài học, yêu cầu HS phải nắm đợc những vấn đề sau:

1 Về kiến thức:

- Những đặc điểm của điều kiện tự nhiên của các quốc gia Phơng Đông và sựphát triển ban đầu của các ngành kinh tế; từ đó thấy đợc ảnh hởng của điều kiện tựnhiên và nền tảng kinh tế đến quá trình hình thành Nhà nớc, cơ cấu xã hội, thể chếchính trị ở khu vực này

- Những đặc điểm của quá trình hình thành xã hội có giai cấp và Nhà nớc, cơ cấuxã hội của xã hội cổ đại phơng Đông

- Thông qua việc tìm hiểu về cơ cấu bộ máy Nhà nớc và quyền lực của nhà vua,

HS còn hiểu rõ thế nào là chế độ chuyên chế cổ đại

- Những thành tựu lớn về văn hoá của các quốc gia cổ đại phơng Đông

2 Về t tởng, tình cảm:

- Thông qua bài học bồi dỡng lòng tự hào về truyền thống lịch sử của các dântộc phơng Đông, trong đó có Việt Nam

3 Về kỹ năng:

- Biết sử dụng bản đồ để phân tích những thuận lợi, khó khăn và vai trò của các

điều kiện địa lý ở các quốc gia cổ đại phơng đông

II Thiết bị, tài liệu, dạy học:

- Bản đồ các quốc gia cổ đại

- Bản đồ thế giới hiện nay

- Tranh ảnh nói về những thành tựu văn hoá của các quốc gia cổ đại phơng Đông

để minh hoạ (nếu có thể sử dụng phần mềm Encarta 2005, phần giới thiệu về nhữngthành tựu của Ai Cập cổ đại)

III Tiến trình tổ chức dạy học:

Bài này dạy trong 2 tiết: Tiết 1 giảng mục 1, 2 và mục 3; Tiết 2 giảng mục 4 và5

Kiểm tra bài cũ

Câu hỏi kiểm tra ở tiết 1: Nguyên nhân tan rã của xã hội nguyên thuỷ? Biểuhiện?

2 Dẫn dắt vào bài mới;

GV nhận xét câu trả lời của HS, khái quát bài cũ và dẫn dắt HS vào bài mới vànêu nhiệm vụ nhận thức cho HS nh sau: Trên lu vực các dòng sông lớn ở châu á vàchâu Phi từ thiên niên kỹ IV TCN, c dân phơng Đông đã biết tới nghề luyện kim, làmnông nghiệp và chăn nuôi gia súc Họ đã xây dựng các quốc gia đầu tiên của mình, đó

là xã hội có giai cấp đầu tiên mà trong đó thiểu số quý tộc thống trị đa số dân công xã

và nô lệ Quá trình hình thành và phát triển của Nhà nớc ở các quốc gia cổ đại phơng

Đông không giống nhau, nhng thể chế chung là chế độ quân chủ chuyên chế, mà trong

đó vua là ngời nắm mọi quyền hành và đợc cha truyền, con nối

Qua bài học này chúng ta còn biết đợc phơng Đông là cái nôi của văn minh nhânloại, nơi mà lần đầu tiên con ngời đã biết sáng tạo ra chữ viết, văn học, nghệ thuật vànhiều tri thức khoa học khác

3 Tổ chức hoạt động trên lớp.

Hoạt động 1: Làm việc cá nhân.

- GV treo bản đồ "các quốc gia cổ đại" trên

bảng, yêu cầu học sinh quan sát, kết hợp với

quốc gia cổ đại phơng Đông nằm ở đâu, có

những thuận lợi gì? GV cho một học sinh trả lời,

các HS khác có thể bổ sung cho bạn

lợi thì có gì khó khăn? Muốn khắc phục khó

tạo nên mùa màng bội thu

+ Khó khăn: Dễ bị nớc sông dâng lên gây lũ lụt,

mất mùa và ảnh hởng đến cuộc sống của ngời

dân

- Muốn bảo vệ mùa màng và cuộc sống của

mình, ngay từ đầu c dân phơng Đông đã phải

đắp đê, trị thuỷ, làm thuỷ lợi Công việc này đòi

hỏi công sức của nhiều ngời, vừa tạo nên nhu

cầu để mọi ngời sống quần tụ, gắn bó với nhau

trong các tổ chức xã hội

quốc gia cổ đại phơng Đông?

- GV gọi HS trả lời, các HS khác bổ sung

- GV chốt lại: Nông nghiệp tới nớc, chăn nuôi

và thủ công nghiệp, trao đổi hàng hoá trong đó

nông nghiệp tới nớc là ngành kinh tế chính, chủ

đạo đã tạo ra sản phẩm d thừa thờng xuyên

a Điều kiện tự nhiên

- Thuận lợi: Đất đai phù sa màu

mỡ, gần nguồn nớc tới, thuận lợicho sản xuất và sinh sống

- Khó khăn: Dễ bị lũ lụt, gây mấtmùa, ảnh hởng đến đời sống củanhân dân

- Do thủy lợi, ngời ta đã sốngquần tụ thành những trung tâmquần c lớn và gắn bó với nhautrong tổ chức công xã Nhờ đónhà nớc sớm hình thành nhu cầusản xuất và trị thủy

b Sự phát triển của các ngành kinh tế

- Nghề nông nghiệp tới nớc làgốc, ngoài ra còn chăn nuôi vàlàm thủ công nghiệp

2 Sự hình thành các quốc gia

cổ đại

sóng lớn ở châu á, châu Phi đã sớm xây dựng

nhà nớc của mình?

- Cho HS thảo luận sau đó gọi một HS trả lời,

các em khác bổ sung cho bạn

- Do điều kiện tự nhiên thuận lợi, sản xuất phát

triển mà không cần đợi đến khi xuất hiện công

cụ bằng sắt, trong xã hội đã xuất hiện của cải d

thừa dẫn đến sự phân hoá xã hội kẻ giàu ngời

nghèo, tầng lớp quí tộc và bình dân Trên cơ sở

đó nhà nớc đã ra đời

Đông hình thành sớm nhất ở đâu? Trong khoảng

thời gian nào?

- GV cho HS đọc SDK và thảo luận Sau đó gọi

một HS trả lời, các HS khác bổ sung cho bạn

- GV có thể chỉ trên bản đồ quốc gia cổ đại Ai

Cập hình thành nh thế nào, địa bàn của các quốc

gia cổ ngày nay là những nớc nào trên bản đồ

thế giới, và liên hệ ở Việt Nam bên lu vực sông

Hồng, sông Cả,…Đã sớm xuất hiện nhà nớc cổ

đại (phần này sẽ học ở phần lịch sử Việt Nam)

- GV cho HS xem sơ đồ sau và nhận xét trong

GV giao nhiệm vụ cho từng nhóm:

- Nhóm 1: Nguồn gốc và vai trò của nông dân

công xã trong xã hội cổ đại phơng Đông?

- Nhóm 2: Nguồn gốc của quí tộc?

- Nhóm 3: Nguồn gốc của nô lệ? Nô lệ có vai

trò gì ?

- GV nhận xét và chốt ý:

+ Nhóm 1: Do nhu cầu trị thuỷ và xây dựng các

- Cơ sở hình thành: Sự phát triểncủa sản xuất dẫn tới sự phân hóagiai cấp, từ đó nhà nớc ra đời

- Các quốc gia cổ đại đầu tiênxuất hiện ở Ai Cập, Lỡng Hà, ấn

Độ, Trung Quốc, vào khoảngthiên kỷ thứ IV - III TCN

3 Xã hội có giai cấp đầu tiên

công trình thuỷ lợi khiến nông dân vùng này

gắn bó trong khuôn khổ của công xã nông thôn

nguyên thuỷ: cùng làm ruộng chung của công

xã và cùng trị thuỷ), vừa tồn tại "cái mới" (đã là

thành viên của xã hội có giai cấp: sống theo gia

đình phụ hệ, có tài sản sở hữu,…) họ đợc gọi là

nông dân công xã Với nghề nông là chính nên

nông dân công xã là lực lợng đông đảo nhất, có

vai trò to lớn trong sản xuất, họ tự nuôi sống bản

thân cùng gia đình và nộp thuế cho quý tộc,

ngoài ra họ còn phải làm một số nghĩa vụ khác

nh đi lính, xây dựng các công trình

+ Nhóm 2: Vốn xuất thân từ các bô lão đứng

đầu các thị tộc, họ gồm các cơ quan lại từ TW

xuống địa phơng Tầng lớp này sống sung sớng

(ở nhà rộng và xây lăng mộ lớn) dựa trên sự bóc

lột nông dân: họ thu thuế của nông dân dới

quyền trực tiếp hoặc nhận bổng lộc của nhà nớc

cũng do thu thuế của nông dân

+ Nhóm 3: Nô lệ, chủ yếu là tù binh và thành

viên công xã bị mắc nợ hoặc bị phạm tội Vai

trò của họ là làm các công việc nặng nhọc, hầu

hạ quí tộc, họ cũng là nguồn bổ sung cho nông

dân công xã

Hoạt động tập thể và cá nhân:

- GV cho HS đọc SGK thảo luận và trả lời câu

? Thế nào là chế độ chuyên chế cổ đại? thế nào

là vua chuyên chế?Vua dựa vào đâu để trở thành

chuyên chế?

- Gọi một HS trả lời, các HS khác bổ sung cho

bạn

- GV nhận xét và chốt ý: Quá trình hình thành

nhà nớc là từ các liên minh bộ lạc, do nhu cầu

trị thuỷ và xây dựng các công trình thuỷ lợi, các

đời để điều hành, quản lý xã hội, Quyền hành

phơng, các thủ lĩnh quân sự vànhững ngời phụ trách lễ nghi tôngiáo Họ sông sung sớng dựa vào

sự bóc lột nông dân

thành viên công xã bị mắc nợhoặc bị phạm tội Họ phải làmcác việc nặng nhọc và hầu hạ quítộc.Cùng sống với nông dân côngxã họ là tầng lớp bị bóc lột trongxã hội

4 Chế độ chuyên chế cổ đại

- Quá trình hình thành nhà nớc là

từ các liên minh bộ lạc, do nhucầu trị thủy và xây dựng các côngtrình thủy lợi nên quyền hành tập

độ chuyên chế cổ đại.

- Chế độ nhà nớc do vua đứng

đầu, có quyền lực tối cao và một

bộ máy quan liêu giúp việc thừa

mọi ngời phải phục tùng, vua trở thành vua

chuyên chế

- Chế độ nhà nớc do vua đứng đầu, có quyền lực

tối cao (tự coi mình là thần thánh dới trần gian,

ngời chủ tối cao của đất nớc, tự quyết định mọi

chính sách và công việc) và giúp việc cho vua là

chuyên chế cổ đại.

- GV có thể khai thác thêm kênh hình 2 SGK

trang 12 để thấy đợc cuộc sống sung sớng của

vua ngay cả khi chết (Quách vàng tạc hình vua),

…

- Phần văn hoá này GV có thể cho HS su tầm

tr-ớc và lên bảng trình bày theo nhóm Nếu có thời

gian cho HS xem phần mềm Encarta năm 2005

- Nhóm 3: Nguyên nhân ra đời của toán học ?

Những thành tựu của toán học phơng Đông và

tác dụng của nó ?

- Nhóm 4: hãy giới thiệu những công trình kiến

trúc cổ đại phơng Đông ? Những công trình nào

còn tồn tại đến ngày nay ?

- GV gọi đại diện các nhóm lên trình bày và

thanh viên của các nhóm khác có thể bổ sung

cho bạn, sau đó GV nhận xét và chốt ý:

- Nhóm 1: - Thiên văn học và lịch là 2 ngành

khoa học ra đời sớm nhất, gắn liền với nhu cầu

sản xuất nông nghiệp Để cày cấy đúng thời vụ,

ngời nông dân đều phải "trông Trời, trông Đất"

Họ quan sát sự chuyển động của mặt Trăng, mặt

nông nghiệp), lấy 365 ngày làm 1 năm và chia

làm 12 tháng (c dân sông Nin còn dựa vào mực

nớc sông lên xuống chia làm 2 mùa: mùa ma là

mùa nớc sông Nin lên, mùa khô là mùa nớc sôg

Nin xuống, từ đó có kế hoạch gieo trồng và thu

hoÓch cho phĩ hîp).

- Viơc tÝnh lẺch chừ ợóng tŨng ợèi, nhng nỡng

lẺch thÈ cã ngay tĨc dông ợèi vắi viơc gieo trạng

- Mẽ réng hiốu biỏt: con ngêi ợỈ vŨn tắi tđm

m¾t tắi trêi, ợÊt, trang, sao vÈ môc ợÝch lÌm

ruéng cĐa mÈnh vÌ nhê ợã ợỈ sĨng tÓo ra hai

ngÌnh thiởn vÙn hảc vÌ phƯp tÝnh lẺch (trong tay

cha cã năi cỡng cô bững s¾t nhng ợỈ tÈm hiÔu vò

trô, )

- Nhãm 2: ChƠ viỏt ra ợêi lÌ do xỈ héi ngÌy

cÌng phĨt triốn, cĨc mèi quan hơ phong phó, ợa

dÓng HŨn na do nhu cđu ghi chƯp, cai trẺ, lu giƠ

nhƠng kinh nghơm mÌ chƠ viỏt ợỈ ra ợêi ChƠ

viỏt xuÊt hiơn vÌo thiởn niởn kủ thụ IV TCN mÌ

sắm nhÊt lÌ ẽ Ai Cẹp vÌ Lìng HÌ Ban ợđu lÌ

thanh ợố phộn Ĩnh tiỏng nãi, tiỏng gải cã ờm

s¾c, thanh ợiơu cĐa con ngêi Ngêi Ai Cẹp viỏt

trởn giÊy pa- pi- rót (vá cờy sẹy cĨn máng), ngêi

Lìng HÌ viỏt trởn ợÊt sƯt rại ợem nung khỡ,

ng-êi Trung Quèc viỏt trởn mai rĩa, thị tre, tróc

- GV nhẹn xƯt: ChƠ viỏt lÌ phĨt minh quan trảng

nhÊt cĐa loÌi ngêi, nhê ợã mÌ cĨc nhÌ nghiởn

cụu ngÌy nay hiốu ợîc phđn nÌo cuéc sèng cĐa

c dờn că ợÓi xa

- Nhãm 3: Do nhu cđu tÝnh lÓi diơn tÝch ruéng

ợÊt sau khi bẺ ngẹp nắc, tÝnh toĨn vẹt liơu vÌ

kÝch thắc khi xờy dùng cĨc cỡng trÈnh xờy dùng,

tÝnh cĨc khoộn nî nđn nởn toĨn hảc sắm xuÊt

hiơn ẽ phŨng ớỡng Ngêi Ai Cẹp giái vồ tÝnh

hÈnh hảc, hả ợỈ biỏt cĨch tÝnh diơn tÝch hÈnh tam

ợỈ cã tĨc dông nhay trong cuéc sèng lóc bÊy giê

liồn vắi nhu cđu sộn xuÊt nỡngnghiơp

- Viơc tÝnh lẺch chừ ợóng tŨng ợèi,nhng nỡng lẺch thÈ cã ngay tĨcdông ợèi vắi viơc gieo trạng

b ChƠ viỏt

- Nguyởn nhờn ra ợêi cĐa chƠ

viỏt: do nhu cđẻttao ợăi, lu giƠkinh nghiơm mÌ chƠ viỏt sắmhÈnh thÌnh tõ thiởn niởn kủ IVTCN

- Ban ợđu lÌ chƠ tîng hÈnh, sau ợã

lÌ tîng ý, tîng thanh

- TĨc dông cĐa chƠ viỏt: ớờy lÌphĨt minh quan trảng nhÊt, nhê

nã mÌ chóng ta hiốu ợîc phđnnÌo lẺch sö thỏ giắi că ợÓi

c ToĨn hảc

- Nguyởn nhờn ra ợêi: Do nhu cđutÝnh lÓi ruéng ợÊt, nhu cđu xờy dùng,tÝnh toĨn,ẨmÌ toĨn hảc ra ợêi

- ThÌnh tùu: CĨc cỡng thục sŨ

ợÒng vồ hÈnh hảc, cĨc bÌi toĨn

ợŨn giộn vồ sè hảc, phĨt minh ra

sè 0 cĐa c dờn Ên ớé

và nó cũng để lại nhiều kinh nghiệm quí chuẩn

bị cho bớc phát triển cao hơn ở giai đoạn sau

- Nhóm 4: Các công trình kiến trúc cổ đại: Do

uy quyền của các hoàng đế, do chiến tranh giữa

các nớc, do muốn tôn vinh các vơng triều của

mình mà ở các quốc gia cổ đại phơng Đông đã

xây nhiều công trình đồ sộ nh Kim tự tháp Ai

Cập, Vạn lý trờng thành ở Trung Quốc, khu đền

(GV cho HS giới thiệu về các kỳ quan này qua

tranh ảnh, đĩa VCD - nếu có điều kiện, )

- Những công trình này là những kỳ tích về sức

lao động và tài năng sáng tạo của con ngời

(trong tay cha có khoa học, công cụ cao nhất chỉ

- Nếu còn thời gian GV có thể đi sâu vào giới

thiệu cho HS về kiến trúc xây dựng Kim tự tháp,

hoặc sự hùng vĩ của Vạn lý trờng thành,

- Tác dụng: Phục vụ cuộc sốnglúc bấy giờ và để lại kinh nghiệmquí cho giai đoạn sau

d Kiến trúc

- Do uy quyền của nhà vua mà

hoàng loạt các công trình kiếntrúc đã ra đời: Kim tự tháp AiCập, vờn treo Babilon ở Lỡng Hà,Vạn lý trờng thành ở Trung Quốc,

…

- Các công này thờng đồ sộ thểhiện cho uy quyền của vuachuyên chế

- Ngày nay còn tồn tại một sốcông trình nh Kim tự tháp AiCập, Vạn lý trờng thành, cổng I-sơ-ta thành Babilon, .Nhữngcông trình này là những kỳ tích

về sức lao động và tài năng sángtạo của con ngời

4 Sơ kết bài học

- Kiểm tra hoạt động nhận thức của HS, yêu cầu HS nắm đợc những kiến thức cơbản của bài học: Điều kiện tự nhiên, nền kinh tế ủa các quốc gia, Cổ Đại phơng Đông?Thể chế chính trị và các tầng lớp trong xã hội, vai trò của nông dân công xã? Nhữngthành tựu văn hoá mà c dân phơng Đông để lại cho loài ngời (phần này có thể cho HSlàm nhanh bài tập trắc nghiệm tại lớp , hoặc giao về nhà)

5 Dặn dò, ra bài tập về nhà

- Giao bài tập về nhà cho HS và yêu cầu HS đọc trớc SGK bài 4

Bài 4Các quốc gia cổ đại phơng tây - Hy lạp và rô-ma

I Mục tiêu bài học:

Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm đợc những vấn đề sau:

Giáo dục cho HS thấy đợc mâu thuẫn giai cấp và đấu tranh giai cấp mà tiêu biểu

là những cuộc đấu tranh của nô lệ và dân nghèo trong xã hội chiếm nô Từ đó giúp các

em thấy đợc vai trò của quần chúng nhân dân trong lịch sử

3 Về kỹ năng.

- Rèn luyện cho HS kỹ năng sửdụng bản đồ để phân tích đợc những thuận lợi,khó khăn và vai trò của điều kiện địa lý đối với sự phát triển mọi mặt của các quốc gia

cổ đại Địa Trung Hải

- Biết khai thác nội dung tranh ảnh

ii Thiết bị, tài liệu dạy - học

- Bản đồ các quốc gia cổ đại

- Tranh ảnh về một số công trình nghệ thuật thế giới cổ đại

- Phần mềm: Encarta năm 2005 - phần lịch sử thế giới cổ đại (nếu có)

- III Tiến trình tổ chức dạy - học

Bài này dạy trong 2 tiết: Tiết 1 giảng mục 1 và mục 2; tiết 2 giảng mục 3

1 Kiểm tra bài cũ.

Kiểm tra ở tiết 1

Câu hỏi 1: Cho HS làm nhanh câu hỏi trắc nghiệm:

Hãy điền vào chỗ chấm:

(Câu hỏi này đợc chuẩn bị ra trang giấy vở HS kiểm tra cùng một lúc cùng nhiều HS)

cho nhân loại?

Giáo viên khái quát phần kiểm tra bài cũ (Phần kiểm tra ở tiết 1) dẫn dắt HS vàobài mới và nêu nhiệm vụ nhận thức về bài mới cho HS nh sau:

Hy Lạp và Rô-ma bao gồm nhiều đảo và bán đảo nhỏ, nằm trên bờ Bắc ĐịaTrung Hải Địa Trung Hải nh một cái hồ lớn, tạo nên sựgiao thông thuận lợi giữa các n-

ớc với nhau, do đó từ rất sớm đã có những hoạt động hành hải, ng nghiệp và thơngnghiệp biển Trên cơ sở đó, Hy lạp và Rô-ma đã phát triển rất cao về kinh tế và xã hộilàm cơ sở cho một nền văn hóa rất rực rỡ Để hiểu đợc điều kiện tự nhiên đã chi phối sựphát triển kinh tế và xã hội của các quốc gia cổ đại Hy lạp, Rô ma nh thế nào? Thế nào

là thị quốc? Sự hình thành thể chế Nhà nớc dân chủ cộng hoà ra sao? Những thành tựuvăn hoá tiêu biểu của c dân cổ đại Hy lap, Rô -ma để lại cho loài ngời? So sánh nó vớicác quốc gia cổ đại phơng Đông chúng ta tìm hiểu bài học ngày hôm nay để trả lời chonhững vấn đề trên

3 Tổ chức hoạt động trên lớp:

Hoạt động 1: Làm việc cá nhân

GV gợi lại bài học ở các quốc gia cổ đại hình thành

nhiên ở các quốc gia cổ đại Địa Trung Hải có những

thuận lợi khó khăn gì?

- HS đọc SGK trả lời câu hỏi, học sinh khác có thể bổ

sung cho bạn

GV nhận xét, bổ sung và chốt ý:

1 Điều kiện tự nhiên và

đời sống của con ngời

- Hy lạp, Rô ma nằm ởven biển Địa Trung Hải,nhiều đảo, đất canh tác ít

GV phân tích cho HS thấy đợc với công cụ bằng đồng

trong tự nhiên nh vậy thì cha thể hình thành xã hội có

giai cấp và Nhà nớc

vùng Địa Trung Hải?

HS đọc SGK và trả lời câu hỏi

GV nhận xét và kết luận:

- Việc công cụ bằng sắt ra đời có ý nghĩa không chỉ có

tác dụng trong canh tác cày sâu, cuốc bẩm mở rộg diện

tích trồng trọt mà còn mở ra một trình độ cao hơn và

toàn diện (sản xuất thủ công và kinh tếhàng hóa tiền tệ)

Hoạt động 1: Cá nhân và cả lớp

- GV nêu câu hỏi: Sự phát triển kinh tế công thơng

nghiệp đặt ra yêu cầu về nguồn lao động nhiều hay ít?

Ngời lao động đều là nô lệ, do chủ mua về Việc sản

xuất và buôn bán càng mở rộng thì nhu cầu nô lệ càng

lớn, các đạo quân đi xâm lợc nớc ngoài bắt tù binh mang

ra chợ bán, cớp biển tấn công các thuyền, cớp của, bắt

ngời đem bán

GV nhấn mạnh thời đó có cả chợ mua bán nô lệ nh chợ

và khô cứng, đã tạo ranhững thuận lợi và khókhăn:

+ Thuận lợi: Có biển,nhiều hải cảng, giao thôngtrên biển dễ dàng, nghềhàng hải sớm phát triển.+ Khó khăn: Đất ít và xấunên chỉ thích hợp loại cây

lu niên, do đó lơng thựcthiếu, luôn phải nhập

- Việc công cụ bằng sắt ra

đời có ý nghĩa: Diện tíchtrồng trọt tăng, sản xuấtthủ công và kinh tế hànghóa tiền tệ phát triển

Nh vậy cuộc sống ban đầucủa c dân Địa Trung Hảilà: Sớm biết buôn bán, đibiển và trồng trọt

2 Chế độ chiếm nô

- Nền kinh tế công thơng

nghiệp phát triển cần số ợng lớn ngời lao động, họlàm việc trong mỏ bạc, x-ởng làm gốm, thuộc da,thuyền buôn

l Nguồn gốc nô lệ: Tùbinh trong chiến tranh, tùnhân cớp biển, đều do chủmua về

A-ten có ngày bán tới hàng vạn nô lệ.

sử dụng trong những việc gì?

- HS suy nghĩ tự trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét và chốt ý:

+ Nô lệ còn đợc sử dụng rộng rãi trong những công việc

của trang trại, có những trang trại có tới hàng trăm nô lệ

+ Những nô lệ khỏe mạnh còn làm đấu sĩ mua vui trong

những ngày lễ hội cho các chủ nô

+ Những nhà thơ, triết gia, vũ nữ…có khi cũng bị bắt làm

nô lệ, họ phục vụ theo yêu cầu của chủ

GV nhấn mạnh: Thời bấy giờ việc bắt, mua bán nô lệ trở

nên bừa bãi, rất nhiều ngời không phải là nô lệ cũng trở

thành nạn nhân và trở thành nô lệ

- GV giải thích rõ khái niệm nô lệ: Một tầng lớp đông

đảo những ngời lao động sản xuất chủ yếu và phục vụ

các yêu cầu khác nhau của đời sống, nhng lại hoàn toàn

lệ thuộc ngời chủ mua, không có chút quyền nào, kể cả

quyền con ngời, gọi là nô lệ

Hoạt động 2: Cả lớp và cá nhân

GV nêu câu hỏi: Ngoài nô lệ, xã hội cổ đại Hi Lạp và

Rô- ma còn có những giai cấp nào? Địa vị của họ ra

sao?

- HS dựa vào SGK tự trả lời câu hỏi

- GV nhận xét, trình bày và phân tích:

* ở xã hội cổ Hi Lạp, Rô- ma, ngoài nô lệ còn có:

+ Bình dân, tức là những ngời dân tự do, có nghề nghiệp

và chút ít tài sản sinh sống bằng lao động của bản thân

- GV kết luận: Một nền kinh tế xã hội dựa chủ yếu trên

sức lao động của nô lệ, bóc lột nô lệ, đợc gọi là chế độ

- Cho các nhóm đọc SGK và thảo luận với nhau sau đó

gọi các nhóm lên trình bày và bổ sung cho nhau

- Nô lệ còn đợc sử dụngtrong các trang trại trồngnho, ô lu

- Ngoài ra nô lệ còn làm

đấu sĩ mua vui trongnhững ngày lề hội cho chủnô; nhà thơ, triết gia, vũnữ cũng phục vụ theo yêucầu của chủ

- Bình dân: Những ngờidân tự do, có chút ít tàisản, sống bằng lao độngbản thân

- Chủ nô: chủ xởng, chủ

lò, chủ thuyền, có thế lựccả về chính trị và kinh tế,

có rất nhiều nô lệ

Một nền kinh tế xã hộidựa chủ yếu trên sức lao

động của nô lệ, bóc lột nô

lệ, đợc gọi là chế độchiếm nô

3 Thị quốc Địa Trung Hải

- Nguyên nhân ra đời củathị quốc: Tình trạng đất

- Cuối cùng GV nhận xét và chốt ý:

Nhóm 1: - Do địa hình chia cắt, đất đai nhiều vùng nhỏ,

không có điều kiện tập trung đông dân c ở một nơi hơn

nữa nghề buôn bán và làm nghề thủ công là chính nên

những bộ lạc sống ở từng mỏm bán đảo, khi hình thành

xã hội có giai cấp thì đây cũng hình thành nhà nớc (thị

quốc)

Nhóm 2: Tổ chức của thị quốc: Chủ yếu là thành thị với

vùng đất đai trồng trọt bao quanh Thành thị có phố xá,

lâu đài, đền thờ, sân vận động, nhà hát và quan trọng là

HS đọc SGK và trả lời, các cá nhân bổ sung cho nhau

Không chấp nhận có vua có đại hội công dân hội đồng

500 nh ở A - Ten, tiến bộ hơn ở phơng Đông (quyền lực

nằm trong tay quý tộc mà cao nhất là vua)

GV bổ sung cho HS và phân tích thêm, lấy ví dụ ở A

-ten

quyền công dân hay không? Vậy bản chất của nền dân

chủ ở đây là gì?

Bản chất của nền dân chủ cổ đại ở Hy Lạp, Rô-ma: Đó

là nền dân chủ chủ nô (phụ nữ và nô lệ không có quyền

công dân), vai trò của chủ nô rất lớn trong xã hội vừa có

quyền lực trong xã hội vừa có quyền lực chính trị vừa

giàu có dựa trên sự bóc lột nô lệ (là các ông chủ, sở hữu

nhiều nô lệ)

- GV có thể cho HS tự đọc thêm SGK để hiểu thêm về

kinh tế của các thị quốc mối quan hệ giữa các thị quốc

Là ngời nh thế nào? Tại sao ngời ta lại tạc tợng ông?

(Ông là ngời anh hùng chỉ huy đánh thắng Ba T, có công

xây dựng A - ten thịnh vợng đẹp đẽ Trong xã hội dân

chủ cổ đại, hình tợng cao quý nhất là ngời chiến sĩ bình

thờng gần gũi, thân mật, đợc đặt ở quảng trờng để tỏ

lòng tôn kính, ngỡng mộ)

GV khai thác hình 26 trong SGK và đặt câu hỏi cho HS

cuộc đấu tranh? (Câu hỏi này nếu còn thời gian thì cho

HS thảo luận trên lớp, nếu không còn thời gian, GV cho

đai phân tán nhỏ và đặc

điểm của c dân sống bằngnghề thủ công và thơngnghiệp nên đã hình thànhcác thị quốc

- Tổ chức của thị quốc: Về

đơn vị hành chính là mộtnớc, trong nớc thành thị làchủ yếu Thành thị có lâu

đài, phố xá, sân vận động

và bến cảng

- Tính chất dân chủ của thịquốc: Quyền lực khôngnằm trong tay quí tộc mànằm trong tay Đại hộicông dân, Hội đồng 500,mọi công dân đều đợcphát biểu và biểu quyếtnhững công việc lớn củaquốc gia

- Bản chất của nền dânchủ cổ đại ở Hy Lạp, Rô-ma: Đó là nền dân chủ chủnô, dựa vào sự bóc lộtthậm tệ của chủ nô đối vớinô lệ

- Học bài cũ, làm bài tập trong SGK và lập bảng so sánh hai mô hình xã hội cổ

đại (về điều kiện tự nhiên, kinh tế, chính trị, xã hội)

Bài 4Các quốc gia cổ đại phơng tây - Hi lạp và rô-ma

(tiết 2)

Thiết bị, tài liệu - học

- Tranh ảnh về một số công trình nghệ thuật thế giới cổ đại

- Phần mềm: Encarta năm 2005 - phần lịch sử thế giới cổ đại (nếu có)

III Tiến trình tổ chức dạy - học

1 Kiểm tra bài cũ.

đại ở Hy Lạp, Rô- ma là gì?

2 Dẫn dắt vào bài mới:

GV dẫn dắt HS vào bài mới: Một chế độ dựa trên sự bốc lột của chủ nô đối với nô

lệ ngòi ta gọi chế độ chiếm hữu nô lệ, nô lệ bị bốc lột và đã đấu tranh làm cho thời cổ

đại và chế độ chiếm hữu nô lệ chấm dứt nhng cũng ở thời kỳ đó, dựa vào trình độ pháttriển cao về kinh tế công thơng và thể chế dân chủ, c dân cổ đại Địa Trung Hải đã để lạicho nhân loại một nền văn hoá rực rỡ Những thành tựu đó là gì, tiết học này sẽ giúpcác em thấy đợc giá trị văn hoá đó

3 Tổ chức hoạt động trên lớp:

sinh cần nắm Hoạt động: Cả lớp và cá nhân

- Trớc hết GV trình bày và phân tích:

Đặc trng cơ bản của thị quốc cổ đại là dân c chủ yếu

sống ở thành thị và làm nghề buôn bán và thủ công,

sinh hoạt dân chủ, ở đó ngời ta bàn và quyết định nên

buốn với nớc nào và loại hàng gì, có biện pháp gì để

duy trì chế độ dân chủ, đặc biệt là có chấp nhận tiến

hành chiến tranh hay không

thế nào?

- HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi

- GV nhận xét và chốt ý: Thị quốc luôn giữ mối quan

hệ buôn bán với nhau và cả các vùng xa

triển thủ công nh thế nào?

- HS tự trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét trình bày và phân tích:

Nhờ buôn bán, các chủ nô trở nên giàu có đặc biệt là ở

A- ten, không có một quý tộc phong Đông nào có thể

so sánh bằng sự giàu có của A-ten đợc thể hiện ở việc

miễn thuế cho mọi công dân và trợ cấp cho công dân

nghèo đủ sống

- GV trình bày cho HS thấy rõ: Đến thế kỷ III TCN

thành thị Rô- ma lớn mạnh xâm nhập các nớc và thành

thị trên bán đảo ý, Hi Lạp và các nớc ven Địa Trung

Hảaitrowr thành một đế quốc cổ đại

- Đế quốc Rô-ma, chế độ dân chủ bị bóp chết, thay vào

đó là một ông hoàng đầy quyền lực

- GV nhấn mạnh và nói rõ: Rô-ma xâm chiếm nhiều

lãnh thổ Tây Âu, Trung Cận Đông, Bắc Phi, cai trị và

bóc lột vô cùng hà khắc và đối xử tệ hại: Những đấu sĩ

phải mua vui cho chủ bằng chính tính mạng của họ

4 Từ thị quốc đến đế quốc cổ đại

- Đặc điểm nổi bật của thịquốc là các đô thị buônbán, làm nghề thủ công vàsinh hoạt dân chủ

- Các thị quốc thờngxuyên có quan hệ buônbán với nhau

- Nhờ buôn bán, các thịquốc trở nên giàu có: A-ten đã miễn thuế, trợ cấpcho công dân của mình

- Thế kỷ III, Rô-ma chinhphục bán đảo ý, ven ĐịaTrung Hải trở thành đếquốc Rô-ma

5 Cuộc đấu tranh của nô lệ

- Nguyên nhân:

+ Nô lệ ở thị quốc bịkhinh rẻ và loại trừ khỏi

đời sống xã hội + ở các thuộc địa của đếquốc Rô-ma: Do chínhsách cai trị và bóc lột hàkhắc, đối xử tệ hại, tínhmạng bị đe dọa

- GV trình bày: Năm 73 TCN nô lệ đấu sĩ ở đấu trờng

gần Rô-ma khởi nghĩa do Xpác-ta-cút lãnh đạo đã thu

hút hàng vạn nô lệ và nhân dân nghèo ở I-ta-lia tham

gia, chinh chiến từ Nam đến Bắc trong 2 năm, gây

khiếp sẽ cho chủ nô

Tiếp theo, GV cho HS đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK

nói về sự thất bại của các cuộc khởi nghĩa nô lệ

còn hình thức đấu tranh nào?

- HS đọc SGK trả lời câu hỏi

- GV nhận xét và chốt ý: Nô lệ đấu tranh bằng cách

chây lời, bỏ trốn, đập phá công cụ, phá hoại sản phẩm

hay làm ra những sản phẩm kém chất lợng

- GV trình bày và phân tích: Đạo Thiên Chúa xuất hiện

và đợc truyền bá vào toàn đế quốc, chống lại chính

quyền Rô-ma cũng là một hình thức thể hiện cuộc đấu

tranh của dân chúng thuộc địa và nô lệ

- HS tự trả lời câu hỏi

- GV nhận xét, kết luận

Sản xuất giảm sút, đình đốn, xã hội chiếm nô khủng

hoảng, đế quốc Rô-ma sụp đổ năm 476

Hoạt động theo nhóm

GV nên cho HS bài tập su tầm về văn hóa cổ đại Hy

Lạp, Rô-ma từ ở nhà trớc, tiết này HS trình bày theo

nhóm theo yêu cầu đặt ra của GV

Hải về lịch sử và chữ viết? So với c dân cổ đại phơng

Đông có gì tiến bộ hơn? ý nghĩa của việc phát minh ra

chữ viết?

Đại diện nhóm 1: lên trình bày các nhóm khác bổ

sung, sau đó GV chốt lạivà cho điểm (điều này sẽ động

viên đợc HS) GV nên có các câu hỏi gợi mở cho các

nhóm thảo luận và trả lời nh: Quan niệm của c dân Địa

Trung Hải về trái đất, mặt trời? Cách tính lịch so với c

dân cổ đại phơng Đông? Chữ viết của c dân Địa Trung

Hải có dễ đọc, dễ viết hơn phơng Đông không? Những

chữ trên Khải hoàn môn Trai - an có gì giống với chữ

viết của chúng ta đang sử dụng bây giờ?

- Diễn biến:

+ Khởi nghĩa năm 73 TCNcủa nô lệ do Xpác-ta-cútlãnh đạo ở Rô-ma gây chochủ nhiều thiệt hại

+ Nô lệ đấu tranh bằnghình thức chây lời, bỏ trốnviệc, đập phá công cụ, pháhoại sản phẩm làm ra+ Đạo Thiên Chúa truyềnbá chống đối lại chínhquyền Rô-ma

- Kết cục:

Xã hội nô lệ khủng hoảng,sụp đổ năm 476

6 Văn hóa cổ đại Hi Lạp

và Rô-ma

a Lịch và chữ viết

- Lịch: c dân cổ đại ĐịaTrung Hải đã tính đợc lịchmột năm có 365 ngày và1/4 nên họ định ra mộttháng lần lợt 30 và 31ngày, riêng tháng Hai có

28 ngày Dù cha thậtchính xác nhng cũng rấtgần với hiểu biết ngàynay

- Chữ viết: Phát minh ra

hệ thống chữ cái A, B, C,lúc đầu có 20 chữ, sauthêm 6 chữ nữa để trởthành hệ thống chữ cáIhoàn chỉnh nh ngày nay.-ý nghĩa của việc phátminh ra chữ viết: Đây làcống hiến lớn lao của cdân Địa Trung Hải cho

GV đặt câu hỏi: Hãy trình bày những hiểu biết của

nhóm em về các lĩnh vực khoa học của c dân cổ đại

Địa Trung Hải? Tại sao nói: "khoa học đã có từ lâu

nh-ng đến Hy Lạp, Rô-ma khoa học mới trở thành thực sự

khoa học"?

Cho đại diện nhóm 2 lên trình bày về các lĩnh vực

toán, lý, sử, địa về các định lý Ta-lét, Pi-ta-go hay

Ac-si-mét (câu chuyện về nhà bác học Ac-si-met) có thể

ghi trên bảng giới thiệu cho cả lớp một định lý Các

nhóm khác bổ sung cho nhóm bạn

GV nhận xét, chốt ý và cho điểm nhóm trình bày

thuật của c dân cổ đại Địa Trung Hải?

Nhóm 3 lên trình bày và các nhóm khác bổ sung

Văn học: Có các anh hùng ca nổi tiếng của Hô me

rơ là Iliat và Ôđixê; Kịch có nhà viết kịch Xô

-phốc- lơ với vở Ơ-đíp làm vua, Ê-sin viết vở Ô-re-xti,

- GV có thể kể cho HS nghe cụ thể một câu chuyện và

cho HS nhận xét về nội dung? (mang tính nhân đạo, đề

cao cái thiện, cái đẹp phản ánh các quan hệ trong xã

hội, )

- Nghệ thuật: Cho các em giới thiệu về các tác phẩm

nghệ thuật mà các em su tầm đợc, miêu tả đền

Pác-tê-nông, đấu trờng ở Rô-ma trong SGK, ngoài ra cho HS

quan sát tranh: tợng lực sĩ ném đĩa, tranh tợng nữ thần

Chủ yếu là nghệ thuật tạc tợng thần và nghệ thuật

xây dựng các đền thờ thần Tợng mà rất "nguời", rất

sinh động thanh khiết Các công trình nghệ thuật chủ

yếu làm bằng đá cẩm thạch trắng: "Thanh thoát làm

say mê lòng ngời là kiệt tác của muôn đời"

nền văn minh nhân loại

b Sự ra đời của khoa học

Chủ yếu các lĩnh vực:toán, lý, sử, địa

- Khoa học đến thời HyLạp, Rô- ma mới thực sựtrở thành khoa học vì có

độ chính xác của khoahọc, đạt tới trình độ kháiquát thành định lý, lýthuyết và nó đợc thực hiệnbởi các nhà khoa học cótên tuổi, đặt nền móng chongành khoa học đó

c Văn học

- Chủ yếu là kịch (kịch có

kèm theo hát)

- Một số nhà viết kịch tiêubiểu nh Sô phốc, Ê- sin,

- Giá trị của các vở kịch:

Ca ngợi cái đẹp, cái thiện

và có tính nhân đạo sâusắc

5 Dặn dò ra bài tập về nhà.

- Học bài cũ, làm bài tập trong SGK và lập bảng so sánh hai mô hình xã hội cổ

đại (về điều kiện tự nhiên, kinh tế, chính trị, xã hội)

Chơng III Trung Quốc thời phong kiến

Bài 5Trung Quốc thời tần - hán

I Mục tiêu bài học

1 Về kiến thức

Nắm đợc:

- Sự hình thành xã hôị phong kiến ở Trung Quốc và các quan hệ trong xã hội

- Thấy đợc bộ máy chính quyền phong kiến đợc hình thành, cũng cố từ thời Tần

- Quý trọng các di sản văn hoá, hiểu đợc các ảnh hởng của văn hoá Trung Quốc

đối với Việt Nam

3 Về kỹ năng

- Trên cơ sở các sự kiện lịch sử, giúp HS biết phân tích và rút ra kết luận

- Biết vẽ sơ đồ hoặc tự vẽ đợc lợc đồ để hiểu đợc bài giảng

- Nắm vững các khái niệm cơ bản

II Thiết bị , tài liệu dạy - học

Bản đồ Trung Quốc qua các thời kỳ

Su tầm tranh ảnh nh: Vạn Lý Trờng Thành, Cố cung, đồ gốm sứ của Trung Quốcthời phong kiến

Vẽ các sơ đồ về sự hình thành xã hội phong kiến Trung Quốc

II Tiến trình tổ chức dạy - học

1.Kiểm tra bài cũ

Câu hỏi: tại sao nói "khoa học đã có từ lâu nhng đến thời Hy Lạp, Rô-ma khoahọc mới trở thành khoa học"?

2 Dẫn dắt vào bài mới

GV khái quát phần kiểm tra bài cũ và dẫn dắt HS vào bài mới, nêu nhiệm vụnhận thức bài mới nh sau:

Trên cơ sở thuộc mô hình các quốc gia cổ đại phơng Đông, Trung Quốc vàonhững thế kỷ cuối công nguyên do sự phát triển của sản xuất, xã hội phân hoá giai cấpnên chế dộ phong kiến ở đây đã hình thành sớm Nhà Tần đã khởi đầu xây dựng chínhquyền phong kiến, hoàng đế có quyền tuyệt đối Trên cơ sở những điều kiện kinh tế xãhội mới, kế thừa truyền thống của nền văn hoá cổ đại, nhân dân Trung Quốc đã đạtnhiều thành tựu văn hoá rực rỡ

Để hiểu đợc quá trình hình thành chế độ phong kiến ra sao? Chế độ phong kiếndới thời Tần - Hán nh thế nào? Những thành tựu văn hoá rực rỡ của Trung Quốc thờiTần - Hán là gì? Bài học hôm nay sẽ giúp các em nắm bắt đợc những vấn đề trên

3 Tổ chức các hoạt động trên lớp

Hoạt động 1: Hoạt động cá nhân

- GV trình bày và phân tích: Thời cổ đại, ngời Trung

Quốc đã xây dựng nhà nớc của mình trên lu vực sông

Hoàng Hà; cuối thời Xuân thu - Chiến quốc, ngời ta

bắt đầu chế tạo công cụ bằng sắt

tác dụng nh thế nào đến sản xuất?

- HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi

- GV nhận xét và chốt ý:

+ Nhờ có công cụ sắt: lỡi cày, lỡi cuốc mà diện tích

trồng trọt đợc mở rộng, khai hoang miền rừng rú, có

các công trình thủy lợi lớn ra đời

+ Năng suất và tổng sản lợng nông nghiệp tăng

đến xã hội ra sao?

- HS tự trả lời câu hỏi

- GV nhận xét và kết luận: Sản xuất phát triển, làm

cho xã hội có sự biến đổi sâu sắc, hình thành hai giai

cấp

1 Sự hình thành xã hội phong kiến

Cuối thời Xuân thu Chiến quốc ngời Trung Quốc đã chế tạo và sử dụng công cụ bằng sắt.

Nhờ công cụ sắt mà diện tích mở rộng, công trình thủy lợi lớn ra đời, tổng sản lợng, năng suất tăng.

- Xã hội có sự biến đổi sâu

- GV đặt câu hỏi: Những giai cấp mới trong xã hội

Trung Quốc là những giai cấp nào? Địa vị của họ

trong xã hội ra sao?

- HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi

- GV nhận xét và trình bày phân tích:

+ Giai cấp địa chủ: Là những quan lại và một số

nông dân giàu đã tập trung trong tay nhiều của cải,

bằng quyền lực của mình, họ tớc đoạt thêm nhiều

ruộng đất công, có vốn

+ Nông dân bị phân hóa, bộ phận giàu có trở thành

giai cấp bóc lột Một số vẫn còn ruộng đất để cày cấy

gọi là nông dân tự canh, họ có nghĩa vụ nộp thuế, đi

lao dịch cho nhà nớc

Một bộ phận nghèo, không có ruộng, hoặc quá ít

ruộng, phải xin ruộng của địa chủ để cày cấy và phải

nộp hoa lợi cho địa chủ, gọi là tô ruộng đất, tầng lớp

này gọi là tá điền hay nông dân lĩnh canh

phong kiến?

- HS dựa vào vốn kiến thức đã học ở trên để tự trả lời

câu hỏi

- GV nhận xét và chốt ý: Quan hệ bốc lột địa tô của

địa chủ với nông dân lĩnh canh gọi là quan hệ sản

xuất phong kiến

- GV nhấn mạnh: Các điều kiện xã hội hình thành ở

Trung Quốc vào những thế kỷ cuối TCN đã thúc đẩy

sự thống nhất lãnh thổ và hình thành chế độ phong

kiến

Hoạt động 1: Hoạt động cá nhân

- Trớc hết GV gợi lại cho HS nhớ lại kiến thức đã

học ở bài các quốc gia cổ đại phơng Đông, về các

giai cấp cơ bản trong xã hội, sau đó đặt câu hỏi:

- Việc sử dụng công cụ bằng sắt ở Trung Quốc vào

thế kỷ V TCN có tác dụng gì?

Cho HS cả lớp xem sơ đồ treo trên bảng và gọi một

HS trả lời, các HS khác bổ sung cho bạn

sắc, hình thành các giai cấpmới

+ Địa chủ: Là quan lại vànông dân giàu, có nhiềuruộng đất, vốn, có thế lực vềchính trị và kinh tế

+ Nông dân:

Nông dân tự canh: Có ítnhiều ruộng đất, họ có nghĩa

vụ nộp thuế, đi lao dịch chonhà nớc

Nông dân lĩnh canh: Không

có ruộng phải xin ruộng của

địa chủ để cày cấy và nộphoa lợi (tá điền)

- Quan hệ phong kiến: Là sựbốc lột địa tô của địa chủ đốivới nông dân lĩnh canh

2 Chế độ phong kiến thờiTần - Hán

HS dựa vào những kiến thức đã học ở những bài

tr-ớc và dựa vào sơ đồ để trả lời

- Trong xã hội Trung Quốc từ khi đồ sắt xuất

hiện, xã hội đã có sự phân hoá, hình thành hai giai

thành quan hệ sản xuất phong kiến, đó là quan hệ

bốc lột giữa địa chủ và nông dân lĩnh canh thay thế

cho quan hệ bốc lột quí tộc và nông dân công xã

nh thế nào? Tại sao nhà Tần lại thống nhất đợc

Trung Quốc?

Cho HS đọc SGK, gọi một HS trả lời và các em

khác bổ sung

GV củng cố và chốt ý: Trên lu vực Hoàng Hà và

Tr-ờng Giang thời cổ đại có nhiều nớc nhỏ thTr-ờng chiến

tranh xâu xé thôn tính lẫn nhau làm thành cục diện

Xuân Thu- Chiến Quốc Đến thế kỷ thứ IV - TCN,

nhà Tần có tiềm lực kinh tế, quân sự mạnh hơn đã

lần lợt tiêu diệt các đối thủ Đến năm 221 - TCN, đã

thống nhất Trung Quốc, vua Tần tự xng là Tần Thuỷ

Hoàng, chế độ phong kiến Trung Quốc hình thành

nghĩa của Trần Thắng và Ngô Quảng làm cho sụp

đổ

- Lu Bang lập ra Nhà Hán 206 TCN - 220 Đến đây

chế độ phong kiến Trung Quốc đã đợc xác lập

- GV cho HS quan sát sơ đồ tổ chức bộ máy Nhà

Nhà nớc phong kiến thời Tần - Hán ở TW và địa

ph-ơng nh thế nào?

a Sự hình thành nhà Tần Hán

Năm 221 TCN, nhà Tần

đã thống nhất Trung Quốc,vua Tần tự xng là Tần ThuỷHoàng

- Lu Bang lập ra Nhà Hán

206 TCN - 220

Đến đây chế độ phongkiến Trung Quốc đã đợc xáclập

b Tổ chức bộ máy Nhà nớc thời Tần - Hán:

- ở TW: Hoàng đế có quyềnlực tuyệt đối, bên dới có thừatớng, thái úy cùng các quanvăn, võ

- ở địa phơng: Quan tháI thú

và huyện lệnh(tuyển dụng quan lại chủ yếu

là hình thứctiến cử)

Hoàng đế

Cácquanvăn

Cácquanvõ

Cácchứcquankhác

GV đặt câu hỏi: Hãy kể tên các cuộc khởi nghĩa của

nhân dân ta chống lại sự xâm lợc của nhà Tần, nhà

Hán? (gợi ý: VD cuộc khởi nghĩa nhân dân ta chống

quân Tần TCN, cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trng chống

quân Hán năm 40, )

Hoạt động 1: Làm việc theo nhóm

GV chia cả lớp làm 2 nhóm chính và giao nhiệm vụ

+ Nhóm 1: Nho giáo giữ vai trò quan trọng trong lĩnh

vực t tởng Ngời khởi xớng Nho học là Khổng Tử Từ

thời Hán Nho giáo đã trở thành công cụ thống trị về

mặt tinh thần với quan niệm về vua - tôi, cha - con,

chồng - vợ, nhng về sau Nho giáo càng trở nên bảo

thủ, lỗi thời và kìm hãm sự phát triển của xã hội

- Phật giáo cũng thịnh hành, nhất là thời Đờng Thời

phật nh cuộc hành trình đầy gian nan vất vả của nhà

s Đờng Huyền Trang,

+ Nhóm 2: Bắt đầu từ thời Tây Hán, sử học đã trở

thành lĩnh vực độc lập, ngời đặt nền móng là T Mã

-Bắc triều có Hán th của Ban Cố, Hậu Hán th của

Phạm Việp

Văn học: Phú phát triển mạnh, ở thời Hán, Phú là

một thể loại văn học đặc biệt, với những nhà sáng tác

phú nổi tiếng thời Tây Hán là Giả Nghị, T Mã Tơng

Nh

- Chính sách xâm lợc củanhà Tần - Hán: xâm lợc cácvùng xung quanh, xâm lợcTriều Tiên và đất đai của ng-

vệ chế độ phong kiến, về sauNho giáo càng trở nên bảothủ, lỗi thời và kìm hãm sựphát triển của xã hội

- Phật giáo cũng thịnh hànhnhất là thời Đờng

b Sử học: T Mã Thiên với bộ

sử ký, Hán th của Ban Cố,Hậu Hán th của PhạmViệp

c Văn học:

+ Phú phát triển mạnh nhấtvới những nhà sáng tác phúnổi tiếng Tây Hán là GiảNghị, T Mã Tơng Nh

4 Sơ kết bài học

Hớng dẫn HS trả lời các câu hỏi: Sự hình thành chế độ phong kiến Trung Quốc? Chế độ phong kiến thời Tần - Hán? Những thành tựu văn hóa rực rỡ của Trung Quốc thời Tần - Hán?

5 Dặn dò, ra bài tập về nhà

- Học bài cũ, đọc trớc bài mới.

- Trả lời câu hỏi và bài tập trong SGK.

Bài 6 Trung Quốc thời đờng – Tống

I Mục tiêu bài học

1 Về kiến thức

Nắm đợc chính quyền phong kiến ở Trung Quốc tiếp tục đợc củng cố và hoànthiện, đặt thêm các chức quan tại các vùng đất mới chiếm và biên cơng Nhà Đờng tiếptục đẩy mạnh việc xâm chiếm các nớc và mở rộng lãnh thổ

- Hiểu rõ mối quan hệ giữa các giai cấp trong xã hội phong kiến

- Thấy đợc dới thời Đờng thơ Đờng phát triển, Phật giáo thịnh hành

2 Về t tởng, tình cảm

Giáo dục lòng tôn trọng những di sản văn hoá của các dân tộc Thái độ đúng, saicủa các triều đại phong kiến, có ý thức bảo vệ độc lập dân tộc

3 Về kỹ năng

- Rèn luyện HS phân tích đánh giá các sự kiện lịch sử

II Thiết bị , tài liệu dạy - học

Bản đồ Trung Quốc

Su tầm tranh ảnh về thời Đờng

II Tiến trình tổ chức dạy - học

1.Kiểm tra bài cũ

Câu hỏi 1: Nêu sự hình thành xã hội phong kiến Trung Quốc?

Câu hỏi 2: Trình bày bộ máy nhà nớc dới thời Tần - Hán?

2 Dẫn dắt vào bài mới

Dới thời Đờng chế độ phong kiến Trung Quốc phát triển đến đỉnh cao, bộ máy nhà nớc đợc hoàn thiện, kinh tế phát triển, lãnh thổ mở rộng, văn hóa phát triển Để tìm hiểu nguyên nhân và những biểu hiện của sự phát triển về mọi mặt của chế độ phong kiến dới thời Đờng, chúng ta cùng tìm hiểu nội dung bài học

hôm

3 Tổ chức các hoạt động trên lớp

Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức học sinh cầnnắm

Hoạt động 1: Hoạt động theo nhóm

- GV nêu câu hỏi cho từng nhóm:

Kinh tế thời Đờng so với các triều đại trớc? Nội

dung của chính sách Quân điền?

so với các triều đại trớc?

nông dân vào cuối triều đại nhà Đờng?

HS từng nhóm đọc SGK, tìm ý trả lời và thảo

luận với nhau

Sau đó đại diện các nhóm lên trình bày, các

nhóm khác nghe và bổ sung

- Cuối cùng GV nhận xét và chốt ý:

+ Nhóm 1: Sau nhà Hán, Trung Quốc lâm vào

tình trạng loạn lạc kéo dài, Lý Uyên cớp ngôi nhà

Tuỳ, lên ngôi hoàng đế lập ra nhà Đờng (618

-907)

+ Nhóm 2: Bộ máy Nhà nớc nhà Đờng tiếp tục

đ-ợc cũng cố từ TW đến địa phơng làm cho bộ máy

cai trị phong kiến ngày càng hoàn chỉnh Có thêm

con em quan lại cai quản địa phơng còn có chế

độ thi tuyển chọn ngời làm quan

- Nhà Đờng tiếp tục chính sách xâm lợc láng

giềng, mở rộng lãnh thổ Nhà Đờng đã từng đặt

ách thống trị lên đất nớc ta và đã bị nhân dân ta

vùng lên khởi nghĩa trong đó có cuộc khởi nghĩa

tiêu biểu của của Mai Thúc Loan (năm 722),

chống lại sự đô hộ của nhà Đờng

+ Nhóm 3: Cuối triều đại nhà Đờng, mâu thuẫn

xã hội giữa nông dân với địa chủ quan lại ngày

càng gay gắt dẫn đến khởi nghĩa nông dân và nhà

Đờng sụp đổ

GV nhấn mạnh: Năm 874, nhà Đờng bị lật đổ

Triệu Khuông Dẫn dẹp tan các thế lực đối lập, lên

ngôi vua, lập ra nhà Tống vào năm 960

Hoạt động 1: Cá nhân

sách ruộng đất mới nh thế nào? Nội dung của

chính sách đó?

- HS đọc SGK trả lời câu hỏi

- GV nhận xét và chốt ý: Nhà Đờng thực hiện

chính sách quân điền, lấy ruộng đất công và

ruộng đất bỏ hoang chia cho nông dân Khi nhận

ruộng nông dân phải nộp thuế cho Nhà nớc theo

chế độ tô, dung điệu (nộp bằng lúa, ngày công

- Tiếp tục chính sách xâm lợc và

mở rộng lãnh thổ

- Mâu thuẫn xã hội dẫn đến khởinghĩa nông dân thế kỷ X khiếncho nhà Đờng sụp đổ

2 Sự phát triển kinh tế và đời sống nhân dân

a Về kinh tế:

- Chính sách nhà nớc về ruộng

đất: thực hiện chính sách quân

điền và chế độ tô - dung - điệu

4 Sơ kết bài học

GV kiểm tra hoạt động nhận thức của HS với việc yêu cầu HS neu lại sự hìnhthành xã hội phong kiến Trung Quốc, sự phát triển của chế độ phong kiến Trung Quốcqua các triều đại Đờng - Tống

Những thành tựu văn hóa tiêu biểu của Trung Quốc thời Đờng - Tống?

5 Dặn dò và giáo bài tập

- Học bài cũ, làm bài tập trong SGK, đọc trớc bài mới

- Bài tập:

+ Triều đại nào chế độ phong kiến đạt đến đỉnh cao? Biểu hiện?

+ Những thành tựu văn hóa nào tiêu biểu nhất thời Đờng – Tống?

Ký duyệt

(Ký và ghi rõ họ tên)

Bài 7 Trung Quốc Thời Minh - Thanh

Họ và tên GV:

Trờng:

Ngày soạn: / /200 Tiết PP CT:

I Mục tiêu bài học

1 Về kiến thức

Hiểu đợc đến thời Minh - Thanh, tổ chức bộ máy chính quyền tiếp tục đợc củng

cố, hoàn thiện hơn với việc lập ra các bộ

- Nắm đợc kinh tế nông nghiệp có tính chất chu kỳ Mầm mống kinh tế t bảnchue nghĩa đã xuất hiện ở Trung Quốc

- Thấy đợc văn hóa tiếp tục phát triển

2 Về t tởng, tình cảm

- Giáo dục ý thức phân biệt chính nghĩa, phi nghĩa trong các cuộc chiến tranhxâm lợc của các triều đại phong kiến Trung Quốc

3 Về kỹ năng

- Nâng cao kĩ năng biết phân tích, đánh giá các sự kiện lịch sử

II Thiết bị , tài liệu dạy - học

Bản đồ Trung Quốc qua các thời kỳ

Su tầm tranh ảnh về văn hóa, khoa học kỹ thuật, đồ sứ Trung Quốc

II Tiến trình tổ chức dạy - học

1.Kiểm tra bài cũ

Câu hỏi 1: Triều đại nào chế độ phong kiến đạt đến đỉnh cao? Biểu hiện?

Câu hỏi 2: Những thành tựu văn hóa nào tiêu biểu nhất thời Đờng - Tống?

2 Dẫn dắt vào bài mới

Dới thời Minh - Thanh, bộ máy chính quyền tiếp tục đợc củng cố, các bộ đợchình thành, chính quyền Minh - Thanh đã thi hành nhiều biện pháp để khôi phục vàphát triển kinh tế, cùng với đó là mầm móng của quan hệ t bản chue nghĩa xuất hiện,văn hóa có nhiều thành tựu nổi bật Để tìm hiểu những nội dung trên chúng ta cùng vàohọc bài hôm nay

- GV trình bày rõ: Ngay từ khi lên ngôi, Minh Thái

Tổ đã quan tâm đến xây dựng chế độ quân chủ

chuyên chế TW tập quyền (quyền lực ngày càng tập

trung vào tay vua, bỏ chức Thừa tớng, Thái uý, giúp

việc cho vua là 6 bộ, vua tập trung mọi quyền hành

trong tay, trực tiếp chỉ huy quân đội)

- GV nêu câu hỏi: Tại sao nhà Minh với nền kinh

tế và chính trị thịnh đạt nh vậy lại sụp đổ?

- Gọi HS trả lời và GV nhận xét phân tích cho HS

thấy: Cũng nh các triều đại phong kiến trớc đó, cuối

triều Minh ruộng đất ngày càng tập trung vào tay

giai cấp quí tộc, địa chủ còn nông dân ngày càng cực

khổ ruộng ít, su cao thuế nặng cộng với phải đi lính

phục vụ cho các cuộc chiến tranh xâm lợc, mở rộng

lãnh thổ của các triều vua, vì vậy mâu thuẫn giữa các

nông dân với địa chủ ngày càng gay gắt và cuộc khởi

nghĩa nông dân của Lý Tự Thành làm cho nhà Minh

sụp đổ

Hoạt động 2: Cả lớp và cá nhân

- GV trình bày: Khởi nghĩa của Lý Tự Thành làm

cho nhà Minh sụp đổ, giữa lúc đó bộ tộc Mãn Thanh

ở phía Bắc Trung Quốc đã đánh bại Lý Tự Thành lập

Nhà nớc phong kiến ngàycàng tập quyền Quyền lựcngày càng tập trung trongtay nhà vua, bỏ Thừa tớng,Thái uý thay vào đó là cácbộ

- Về chính sách xâm lợc: Mở

rộng bành trớng ra bên ngoàitrong đó có sang xâm lợc

Đại Việt nhng đã thất bạinặng nề

b Nhà Thanh:

- Nhà Thanh thành lập 1644

- 1911

bạn, GV nhận xét và chốt ý: Ngời Mãn Thanh khi

vào Trung Quốc lập ra nhà Thanh và thi hành chính

sách áp bức dân tộc, bắt ngời Trung Quốc ăn mặc và

theo phong tục ngời Mãn, mua chuộc địa chủ ngời

Hán, giảm thuêa cho nông dân nhng mâu thuẫn dân

tộc vẫn tăng lên đến khởi nghĩa nông dân khắp nơi

- Đối ngoại: Thi hành chính sách "Bế quan toả cảng"

trong bối cảnh bị sự nhòm ngó của t bản phơng tây

dẫn đến sự suy sụp của chế độ phong kiến Cách

mạng Tân Hợi năm 1911 đã làm cho nhà Thanh sụp

đổ

Hoạt động 4: Làm việc cả lớp và nhóm

- Trớc hết GV trình bày cho HS biết đến thời

Minh - Thanh, nông nghiệp có bớc tiến bộ về kĩ

thuật canh tác, sản lợng lơng thực tăng Tuy

nhiên, tình trạng chiếm đoạt ruộng đất của địa

chủ quí tộc vẫn gia tăng.

- GV đặt câu hỏi: Dới thời Minh kinh tế Trung Quốc

có điểm gì mới so với các triều đại trớc? Biểu hiện?

- GV cho cả lớp thảo luận và gọi một HS trả lời, các

HS khác bổ sung cho bạn

- GV nhận xét và chốt lại: Các vua Triều Minh đã thi

hành nhiều biện pháp nhằm khôi phục, phát triển

kinh tế Đầu thế kỷ XVI quan hệ sản xuất TBCN đã

xuất hiện ở Trung Quốc, biểu hiện trong các ngành

nông nghiệp, thủ công nghiệp, thơng nghiệp Các

thành thị mọc lên nhiều và rất phồn thịnh Bắc Kinh,

Nam Kinh không chỉ là trung tâm chính trị mà còn

là trung tâm kinh tế lớn

- GV tổ chức cho HS đọc đoạn đoạn chữ nhỏ trong

SGK để thấy đợc những biểu hiện mầm mống của

- HS trả lời câu hỏi

- GV nhận xét và trình bày, phân tích: Tiểu thuyết là

loại hình văn học mới ở thời Minh - Thanh với các

bộ tiểu thuyết nổi tiếng nh Thuỷ Hử của Thi Nại Am,

Tam Quốc diễn nghĩa của La Quán Trung, Tây Du

Ký của Ngô Thừa Ân, Hồng Lâu Mộng của Tào

Tuyết Cần Các tiểu thuyết của Trung Quốc đều dựa

- Về bộ máy chính quyền:

Ra sức củng cố bộ máychính quyền, áp bức dân tộc,mua chuộc địa chủ ngờiHán

- Đối ngoại: Thi hành chínhsách "bế quan tỏa cảng"

Từ thế kỷ XVI đã xuất hiệnmầm mống kinh tế TBCN:+ Thủ công nghiệp: xuấthiện công trờng thủ công,quan hệ chủ - ngời làm thuê.+ Thơng nghiệp phát triển,thành thị mở rộng và phồnthịnh

- Ngoại thơng phát triển, đã

có thơng nhân châu Âu đếnTrung Quốc buôn bán

3 Văn hóa thời Minh –Thanh

- Văn học: Xuất hiện tiẻuthuyết là loại hình mới ở thờiMinh – Thanh, nh Thuỷ Hửcủa Thi Nại Am, Tam Quốcdiễn nghĩa của La Quán

vào những sự kiện có thật và h cấu thêm "7 thực, 3

h-", nó phản ánh phần nào đời sống của nhân dân

Trung Quốc và các mối quan hệ xã hội thời phong

kiến (nếu còn thời gian GV có thể kể ngắn gọn nội

dung của một tác phẩm, )

- Tiếp theo GV trình bày: Thời Minh Thanh việc biên

thực lực, Minh sử, Đại Thanh thống nhất Bên cậnh

đó những tác phẩm lịch sử văn hóa, từ điển cũng đợc

biên soạn nh Vĩnh Lạc đại điển, Tứ khố toàn th

Khoa học kỹ thuật: Ngời Trung Quốc đạt đợc nhiều

thành tự rực rỡ trong lĩnh vực hàng hải nh bánh lái, la

bàn, thuyền buồm nhiều lớp Nghề in, làm giấy,

gốm, dệt, luyện sắt, khai thác khí đốt

Hội họa điêu khắc cũng đạt những thành tựu (GV có

thể cho HS quan sát các tranh su tầm về đồ gốm, sứ,

hàng dệt, cho HS nhận xét và GV phân tích cho

HS, trình độ cao của ngời Trung Quốc trong việc sản

xuất ra những sản phẩm này)

cầu HS nhận xét? Sau đó GV có thể phân tích cho HS

thấy: Cố cung nó biểu tợng cho uy quyền của chế độ

phong kiến, nhng đồng thời nó cũng biểu hiện tài

năng và nghệ thuật trong xây dựng của nhân dân

Tứ khố toàn th.

- Khoa học kỹ thuật: NgờiTrung Quốc đạt đợc nhiềuthành tự rực rỡ trong lĩnhvực hàng hải nh bánh lái, labàn, thuyền buồm nhiều lớp

- Hội họa, điêu khắc, kiếntrúc cũng đạt những thànhtựu nổi tiếng

4 Sơ kết bài học:

Hớng dẫn HS trả lời các câu hỏi: Tổ chức bộ máy nhà nớc thời Minh Thanh?Những biểu hiện sự phát triển kinh tế Trung Quốc thời Minh Thanh? Kể tên một sốthành tựu văn hóa Trung Quốc thời Minh Thanh?

5 Dặn dò, bài tập về nhà.

- Bài học cũ, đọc trớc bài mới

- Bài tập:

Lập bảng thống kê các triều đại phong kiến Trung Quốc theo nội dung sau:

Chính sách đốingoạiTần - Hán

Đờng -Tống

Minh - Thanh

Họ và tên GV:

Trờng:

Ngày soạn: / /200 Tiết PP CT:

I Mục tiêu bài học:

1 về kiến thức:

Qua bài học giúp HS nhận thức đợc

ảnh hởng sâu rộng ở châu á và trên thế giới

- nội dung của văn hoá truyền thống

2 về t tởng tình cảm:

và văn hoá mật thiết giữa hai nớc Đó là cơ sở để tăng cờng sự hiểu biết, quan hệ thântình, tôn trọng lẫn nhau giữa hai nớc