Không phải là ai ai cũng có thể lĩnh hội và nắm bắt cải tiến ngay, vậndụng ngay môn học GDCD một cách có hiệu qủa, bởi nó còn phụ thuộc vàonhiều yếu tố : Có thể là tri thức, phương pháp
Trang 1A ĐẶT VẤN ĐỀ
I Lời mở đầu
Đất nước ta đang trong thời kì công nghiệp hoá hiện đại hoá với nền kinh
tế nhiều thành phần định hướng xã hội chủ nghĩa Để thích ứng với cơ chế thịtrường, chuẩn bị cho cuộc sống và có việc làm ngày càng tốt hơn, học sinhphải có sự chuyển biến mạnh mẽ về mục đích, động cơ, thái độ học tập Thaycho tâm lí ỷ lại của thời bao cấp sẽ là sự tháo vát, năng động tự tạo việc làm.Học sinh sẽ ý thức được rằng học tập tốt trong nhà trường là hứa hẹn mộttương lai tốt đẹp, sự thành đạt trong cuộc đời; phấn đấu trong học tập để cóthực lực đạt tới vị trí kinh tế xã hội phù hợp với năng lực của mình Với mộtđối tượng như vậy, đòi hỏi nhà trường phải có sự chuyển biến tích cực, sự đổimới về nội dung và phương pháp dạy học- giáo dục
Trong nhà trường THCS mỗi môn học đều có vị trí vai trò, ý nghĩa riêng.Tuy nhiên môn giáo dục công dân (GDCD) là một trong những môn học cơbản nhằm giáo dục đạo đức và pháp luật trong nhà trường Môn GDCD ởtrường THCS nhằm giáo dục cho các em các chuẩn mực của xã hội, đối vớingười công dân ở mức độ phù hợp với lứa tuổi; trên cơ sở đó góp phần hìnhthành những nhân cách của con người Việt Nam, giúp các em tự hoàn thiện
để vươn tới cái chân, thiện, mỹ, trong cuộc sống trong giai đoạn hiện nay, phùhợp với xu thế phát triển và tiến bộ của thời đại
Không phải là ai ai cũng có thể lĩnh hội và nắm bắt cải tiến ngay, vậndụng ngay môn học GDCD một cách có hiệu qủa, bởi nó còn phụ thuộc vàonhiều yếu tố : Có thể là tri thức, phương pháp của người thầy, có thể do đốitượng học sinh, do quan niệm về môn học này là môn học phụ, còn tuỳ thuộcvào nội dung cụ thể của mỗi bài học, Vì vậy mà tôi thấy còn rất nhiều bănkhoăn trăn trở về phương pháp giảng dạy, nhất là phương pháp giảng dạy tiếthoạt động thực hành, ngoại khoá môn giáo dục công dân trong trường THCS.Tôi mạnh dạn viết lên những suy nghĩ của mình về thực trạng dạy tiết họcngoại khoá, thực hành môn giáo dục công dân trong các nhà trườngTHCS
Trang 2hiện nay đồng thời nêu lên một số bài học kinh nghiệm của bản thân- là mộtngười trực tiếp giảng dạy - về vấn đề này.
II Thực trạng của vấn đề nghiên cứu
1 Thực trạng:
Những năm gần đây, giáo viên dạy môn giáo dục công dân đã có nhiều
cố gắng trong đổi mới phương pháp giảng dạy Tuy nhiên, hiện tượng dạy học
lệ thuộc vào SGK và SGV còn phổ biến Việc rèn luyện kĩ năng, và giáo dụcthái độ hành vi của học sinh trong việc dạy học môn GDCD thực hiện chưađạt yêu cầu đề ra của chương trình Việc áp dụng công nghệ thông tin đangbước đầu được thực hiện nhưng còn lúng túng hiệu quả chưa cao
Ở trường THCS hiện nay, không phải tất cả giáo viên trục tiếp giảng dạymôn GDCD đều đạt chuẩn cao đẳng, đại học, có giáo viên dạy không đúngvới phân môn của mình, có những giáo viên tay nghề chưa cao mà không tíchcực chuyên tâm đến công tác giảng dạy Điều cơ bản là không chỉ HS, phụhuynh mà ngay chính giáo viên cũng có quan niệm môn GDCD là môn phụ,dạy để lấp chỗ trống Vì lẽ đó mà nhận thức của người dạy về bộ môn cũngchưa đầy đủ, nhiều giờ dạy môn GDCD ngoài việc cung cấp kiến thức cơ bản,giáo viên chưa chú ý đến khâu giáo dục tư tưởng, tình cảm, chưa chú ý rènluyện kỹ năng, giáo dục thẩm mỹ, hành vi, lối sống cho các em trong hoạtđộng thực tiễn Nhiều khi giáo viên lên lớp chỉ để dạy cho xong bài, cho hếtchương trình còn không chú ý đến khâu phản ứng tiếp nhận từ phía học sinh Đặc biệt đối với các tiết dạy thực hành, ngoại khoá thường là những tiếthọc gần cuối học kì nên nhiều giáo viên dạy các tiết này theo hướng ôn tập, racâu hỏi cho học sinh làm đề cương còn nếu tổ chức dạy thì cũng chỉ qua loađại khái Sở dĩ có tình trạng ấy vì giáo viên không muốn mất nhiều thời gian,công sức đầu tư cho việc chuẩn bị giờ dạy công phu hơn nhiều so với tiết dạybình thường như: giáo viên phải tìm hiểu nhiều các hoạt động phong trào củađịa phương, phải liên hệ với các cấp uỷ Đảng, chính quyền để cập nhật hoặcphải sưu tầm tài liệu, làm đồ dùng dạy học, cách tổ chức giờ học… Đây cũng
Trang 3là những nguyên nhân cơ bản làm cho giờ thực hành, ngoại khoá GDCD cónội dung nghèo nàn, khô khan, hình thức buồn tẻ, không giàu chất giáo dục,không thực hiện được nhiệm vụ dạy học theo đúng yêu cầu của bản thân nó.
2 Kết quả, hiệu quả của thực trạng:
Sau mỗi tiết học GDCD học sinh sẽ hiểu được những chuẩn mực đạođức và pháp luật cơ bản, phổ thông, thiết thực phù hợp với lứa tuổi học sinhtrong các quan hệ với bản thân, và người khác với công việc và môi trườngsống Hiểu được ý nghĩa của các chuẩn mưc đối với sự phát triển cá nhân và
xã hội, sự cần thiết phải rèn luyện và cách thức rèn luyện để đạt được cácchuẩn mực đó Biết đánh giá hành vi của bản thân và mọi người xung quanh,biết lựa chọn và thực hiện cách ứng xử phù hợp với các chuẩn mực đạo đức,pháp luật, văn hoá xã hội trong giao tiếp và hoạt động (học tập, lao động, hoạtđộng tập thể, vui chơi giải trí ) biết tự tổ chức việc học tập và rèn luyện bảnthân theo yêu cầu các chuẩn mực đã học Để từ đó, học sinh có thái độ đúngđắn, rõ ràng trước các hiện tượng, sự kiện đạo đức, pháp luật, văn hoá trongđời sống hàng ngày; có tình cảm trong sáng, lành mạnh đối với mọi người,đối với gia đình, nhà trường, quê hương đất nước; có niềm tin vào tính đúngđắn của các chuẩn mực đã học và hướng tới những giá trị xã hội tốt đẹp Đặcbiệt qua các giờ học thực hành, ngoại khoá học sinh lại càng có điều kiệnthuận lợi để hiểu rõ về kiến thức từ đó có hành vi, thái độ phù hợp
Nhưng tình hình chung hiện nay phần đa các tiết dạy học thực hành,ngoại khoá đều chưa đem lại hiệu quả cao, nội dung, phương pháp còn nghèonàn sơ sài, học sinh học bài một cách miễn cưỡng thụ động khiến cho chấtlượng của quá trình tiếp thu bài của HS không khả quan Thực tế đó đã chothấy mỗi chúng ta phải suy nghĩ làm thế nào để các em say mê, yêu thích mônGDCD và người thầy dạy GDCD có những giờ đạt kết quả tốt đặc biệt là giờdạy học thực hành, ngoại khoá
Kết quả điều tra thực trạng:
- V m c ề mức độ hứng thú: ức độ hứng thú: độ hứng thú: ức độ hứng thú: h ng thú:
Trang 4Mức độ
Khối lớp
Hứng thú Bình thường Không húng thúSố
và vốn kinh nghiệm đã có của bản thân mỗi học sinh, giúp các em thấm hiểunội dung, rèn luyện thái độ, hình thành tình cảm, niềm tin thực hành cácchuẩn mực giá trị và mẫu hành vi tích cực theo mục tiêu bài học
Từ thực trạng trên, tôi mạnh dạn đưa ra những kinh nghiệm nhỏ củamình về phương pháp dạy tiết thực hành, ngoại khoá môn GDCD để viêcgiảng dạy tiết thực hành, ngoại khoá môn GDCD ở trường THCS đạt kết quảtốt hơn
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Trang 5I Các giải pháp thực hiện
1 Muốn tổ chức học sinh học tập tốt tiết học thực hành ngoại khoáchương trình môn GDCD, giáo viên (GV) phải nắm vững chương trình toàncấp học, đặc biệt chương trình nội dung môn GDCD lớp 6 để kế thừa sang lớp
7 Đồng thời, nắm vững chương trình môn GDCD lớp 8, lớp 9 để tránh sự quátải và có ý thức chuẩn bị cho HS tâm thế học tiếp các chương trình sau
2 GV phải tăng cường sử dụng các thiết bị, phương tiện trong giờ họcchống khuynh hướng dạy chay Các thiết bị phương tiện này chính là điềukiện để đổi mới phương pháp làm tăng tính hấp dẫn hứng thú và loại trừ cáchdạy thuyết giáo khô khan, áp đặt Bên cạnh đó, việc sử dụng các thiết bịphương tiện dạy học trong giờ dạy học phải làm sao cho hợp lý, có hiệu quả,đúng mức, đúng chỗ tuỳ từng điều kiện, hoàn cảnh địa phương cho phù hợp
3 GV phải nắm được những nội dung chính của các tiết thực hành, ngoạikhoá thường được lựa chọn dựa trên một số cơ sở sau:
- Căn cứ vào mục tiêu chương trình phần cứng SGK, nếu thấy cần củng
cố, trang bị thêm phần kiến thức nào thì chọn nội dung thuộc phần đó
- Dựa vào các phong trào hoạt động chính trị- xã hội ở địa phương đểthực hiện như: vấn đề giao thông, môi trường, phòng chống tệ nạn xã hội,HIV/AIDS, các phong trào văn hoá…
- Căn cứ vào những gương người tốt việc tốt, những học sinh chămngoan, vượt khó học giỏi
- Dựa vào các thông tin cập nhật về chủ trương của Đảng, Nhà nướchoặc địa phương như: học tập nghị quyết, dự thảo sửa đổi văn bản pháp luật,chuẩn bị cho công tác bầu cử đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp…
- Căn cứ vào các hoạt động tổng hợp theo chủ đề nhân các ngày lễ lớntrong năm phù hợp với mục tiêu giáo dục ở từng khối lớp
4 GV phải nắm được những hình thức tổ chức các tiết thực hành, ngoạikhoá thường được lựa chọn là: giáo viên trực tiếp hoặc mời người ngoài nóichuyện trao đổi về một vấn đề nào đó; tổ chức các cuộc thi, diễn đàn, toạ
Trang 6đàm, triển lãm nhỏ; có thể kết hợp với các sinh hoạt ca hát, du lịch, tham quandanh lam thắng cảnh, di tích lịch sử,… Các hình thức này có thể được tổ chứcdạy theo quy mô lớp, khối hoặc toàn trường.
II Các biện pháp để tổ chức thực hiện:
1 Giáo viên nắm vững các tiết thực hành ngoại khoá môn GDCD củatừng khối lớp Xác định nội dung, hình thức tổ chức giờ dạy Từ đó xác địnhđúng mục tiêu cần đạt của giờ dạy
2 Lên kế hoạch cụ thể về tiết dạy (thời gian địa điểm, trang thiết bị dạyhọc, ) tham khảo ý kiến của tổ KHXH sau đó trình lên Ban giám hiệu nhàtrường phê duyệt
3 Giáo viên phải phát huy được tính tích cực, chủ động sáng tạo của HS trong quá trình dạy học HS cần phải tích cực hoạt động để tự phát hiện vàchiếm lĩnh các tri thức, hình thành kỹ năng mới và thái độ tích cực dưới sựhướng dẫn, giúp đỡ của giáo viên
4 Giáo viên cần phải nghiên cứu tìm tòi, đọc nhiều, nghĩ nhiều, phải đầu
tư nhiều hơn về khâu chuẩn bị bài, nghiên cứu nội dung bài giảng biết kếthợp sáng tạo các phương pháp truyền thống và vận dụng linh hoạt các phươngpháp hiện đại, sử dụng hợp lý hình thức tổ chức học sinh học theo khối lớp,hình thức dạy học ngoại khóa, thực hành
5 Giáo viên phải có cuộc gặp gỡ trao đổi với các cấp ủy Đảng chínhquyền, các ban nghành có liên quan đến nội dung bài học cần khai thác Đặcbiệt đối với các khách mời GV phải trao đổi rõ về mục đích, yêu cầu của tiếthọc và vai trò của họ trong tiết học ấy
6 Giáo viên phải hướng dẫn kĩ càng cho HS chuẩn bị chu đáo cho giờhọc như: từ cách lên hái hoa trả lời câu hỏi, cách thức đối thoại với kháchmời, cách chọn HS đại diện tham gia phần hùng biện, cách trang trí lớp học,chuẩn bị đồ dùng học tập,… kể cả những việc làm cần thiết sau buổi học
Vận dụng các biện pháp để dạy một bài cụ thể
Trang 7Giáo dục công dân 9:
Tiết 15+16: NGOẠI KHOÁ CÁC NỘI DUNG ĐÃ HỌC
Chủ đề: LÍ TƯỞNG CỦA THANH NIÊN XƯA VÀ NAY
I Mục tiêu cần đạt
1 Kiến thức: Củng cố và mở rộng hiểu biết về lí tưởng sống của thanh
niên ở mỗi thời kì xưa và nay
2 Kĩ năng:
- Biết xác định đúng lí tưởng sống cho bản thân và lập kế hoạch từngbước thực hiện lí tưởng sống ấy
- Bày tỏ ý kiến trong diễn đàn về lí tưởng sống của thanh niên xưa và nay
- Luôn kiểm soát bản thân trong việc học tập, rèn luyện, hoạt động để thựchiện ước mơ, dự định, kế hoạch cá nhân
- Tự tin, tích cực tham gia hoạt động tập thể
3 Thái độ: Có ý thức sống theo lí tưởng cao đẹp, tôn trọng học hỏi
những người sống và hành động theo lí tưởng cao đẹp Luôn phê phán lên ánnhững biểu hiện sống thiếu lí tưởng
II Chuẩn bị:
1 Chuẩn bị của giáo viên:
- Thiết kế chương trình diễn đàn về lí tưởng sống của thanh niên xưa
và nay
(tiến hành trong 2 tiết- theo quy mô cả khối 9, tiến hành ngoài sân trường)
- Các phương tiện dạy học như máy vi tính, đầu vi déo, máy chiếu đanăng
- Phân công cho từng HS ở mỗi lớp chuẩn bị trước một số vấn đề cụ thể(Xem lại kiến thức của bài lí tưởng sống của thanh niên; tìm hiểu về nhữnggương thanh niên sống có lí tưởng; tập hùng biện về vấn đề thanh niên sống
có lí tưởng; ) GV gợi ý cho HS chuẩn bị dàn ý trình bày không cần viết nhưmột bài phát biểu
Trang 8- Mời đại biểu: Bí thư (phó bí thư) Chi bộ, Bí thư (phó bí thư) Chiđoàn, Tổng phụ trách Đội, Tổ trưởng, các giáo viên chủ nhiệm khối 9, cựu
HS của trường
- Phần thưởng cho HS: khăn quàng đỏ, bút bi, quyển vở,
2 Chuẩn bị của học sinh:
- Ôn lại kiến thức của bài học và sưu tầm thơ ca, danh ngôn, châm ngônnói về lẽ sống, tìm hiểu các phong trào của Đoàn
- Chuẩn bị một sô câu hỏi để đối thoại cùng khách mời
- Trang trí khánh tiết (căng phông, khẩu hiệu, cây hoa dan chủ, kê bànghế )
- Mỗi lớp chuẩn bị 2 tiết mục văn nghệ phù hợp với chủ đề
- Chọn cử một người dẫn chương trình
- Thống nhất chương trình hành động của tập thể lớp
III Các bước tiến hành:
1 Khởi động: (5phút): Ổn định tổ chức- Học sinh cả khối hát bài: Thanh niên làm theo lời Bác.
2 Các hoạt đông:
* Hoạt động1 (20 phút):
Hái hoa dân chủ tìm hiểu về lí tưởng sống của thanh niên xưa và nay
- Người dẫn chương trình giới thiệu về cách thức, yêu cầu của hoạtđộng ( mỗi HS xung phong lên hái một bông hoa có gắn số thứ tự của câuhỏi- người dẫn chương trình sẽ đọc nội dung câu hỏi, HS trả lời đúng sẽ đượcnhân phần thưởng vật chất hoặc tinh thần, nếu trả lời chưa đúng thì nhường cơhội cho người khác)
- Hệ thống câu hỏi và đáp án:
1 Trong công cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, hàng triệu thanhniên ở tuổi thanh xuân đã làm gì? Mục đích mà tất cả họ khao khát muốn đạtđược là gì?
Trang 9Trả lời: Họ đã sẵn sàng xả thân vì nước Lí tưởng của họ là đấu tranh
cho độc lập dân tộc, thống nhất tổ quốc “không có gì quý hơn độc lập tự do”
2 Em hãy nêu những tấm gương tiêu biểu trong công cuộc giải phóngdân tộc với những câu nói nổi tiếng thể hiện lí tưởng sống mà họ đã chọn vàphấn đấu suốt đời cho lí tưởng đó?
Trả lời: Ví dụ: Bác Hồ: “Tôi chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc,
là làm sao cho nước ta hoàn toàn được độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do,đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành”; Lý Tự Trọng: “Con đường của thanh niên chỉ có thể là con đường cách mạng và không thể làcon đường nào khác”; Nguyễn Văn Trỗi: “ Còn giặc Mĩ thì không gia đìnhnào hạnh phúc” trước khi ngã xuống anh còn hô to “Việt Nam độc lập muônnăm- Hồ Chí Minh muôn năm”
3 Để tiếp nối truyền thống của thế hệ cha ông thanh niên ngày nay cần
có lí tưởng sống như thế nào?
Trả lời: Phấn đấu thực hiện mục tiêu xây dựng nước Việt Nam độc lập,
dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Trước mắt là thựchiện thắng lợi nhiệm vụ CNH-HĐH theo định hướng XHCN
5 Hãy nêu ít nhất 5 biểu hiện sống có lí tưởng của thanh niên và ít nhất
5 biểu hiện sống thiếu lí tưởng của thanh niên trong thời đại ngày nay?
Trả lời: Có lí tưởng: Vượt khó trong học tập, làm giàu chính đáng, đấu
trang chống các hiện tượng tiêu cực, sẵn sàng tham gia nghĩa vụ quân sự,Tham gia phong trào tình nguyên,
Trang 10Thiếu lí tưởng: Sống đua đòi, ỉ lại; lãng quên quá khứ; thờ ơ với mọingười; thiếu trách nhiệm với bản thân, gia đình, xã hội;
6 Ước mơ của em hiện nay là gì? Để thực hiện ước mơ ấy em sẽ làmnhững gì?
Trả lời: sau khi tốt nghiệp lớp 9 thi đậu cấp III, thi đậu đai học trở
thành bác sĩ , kĩ sư, giáo viên góp phần xây dựng đất nước
Để thực hiện đựơc ước mơ ấy: vạch kế hoạch học tập khoa học, chămchỉ học tập, rèn luyện
7 Em hãy giới thiệu về một tấm gương Việt Nam trong công cuộcCNH-HĐH đất nước sống có lí tưởng và đã phấn đấu không ngừng cho lítương đó?
Trả lời: HS có thể giới thiệu tấm gương tiêu biểu trong các lĩnh vực :
Học tập, ngiên cứu khoa học, TDTT, văn hoá- xã hội,
8 Hãy hát một bài hát hoặc đọc bài thơ hoặc giới thiệu ngắn gọn vềmột nhân vật trong tác phẩm văn học đã học thể hiện được chủ đề ngoại khoáhôm nay?
Trả lời: HS có thể đọc hoặc hát bài mùa xuân nho nhỏ; giới thiệu về nhân vật anh thanh niên, cô hoạ sĩ trẻ trong truyện Lặng lẽ Sa pa;
9 Ngày nay, nhiều người cho rằng sống có lí tưởng là rất khó, bởi vìthời hiện đại bây giờ con người cần tập trung vào những nhu cầu kinh tế trướcmắt nên khó có thể thực hiện được lí tưởng sống cao đẹp vì đất nước, vì xãhội Vì vậy bạn Trang cứ suy nghĩ mãi: “ Liệu thanh niên HS có thể thực hiệnđược lí tưởng sống vì đất nước, vì xã hội không?” Em có thể góp ý gì cho bạnTrang?
Trả lời: HS nên đưa ra ý kiến góp ý dựa trên cơ sở về lí tưởng sống đã
học Chăm chỉ học tập đạt nhiều thành tích cao trong học tập, rèn luyệncũng thể hiện lí tưởng sống cao đẹp vì đất nước, xã hội