giáo án ngữ văn 8 tuần 1

Kiến thức: - Cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật “tôi” ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời trong một đoạn trích truyện có sử dụng kết hợp các yếu tố miêu tả v

Ngày soạn : 14/08/2016

Tuần 1 Tiết 1, 2

Văn bản : TÔI ĐI HỌC (Thanh Tịnh)

I Mục tiêu : Giúp HS

1 Kiến thức:

- Cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật “tôi” ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời trong một đoạn trích truyện có sử dụng kết hợp các yếu tố miêu tả và biểu cảm

- Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi dư vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh

2 Kĩ năng:

- Đọc –hiểu đoạn trích tự sự có yếu tố miêu tả và biểu cảm

- Trình bày những suy nghĩ, tình cảm về một sự việc trong cuộc sống của bản thân

3 Thái độ:

- Nhớ về kỉ niệm ngày đầu tiên đi học

- Yêu thương và kính trọng những người xung quanh mình (ông bà, cha mẹ, thầy cô, bạn bè, )

II Chuẩn bị :

- GV : giáo án, SGK, chân dung tác giả, tư liệu tham khảo…

- HS : soạn bài theo hướng dẫn của GV

III Tiến trình lên lớp :

1 Ổn định lớp : Kiểm tra sĩ số và vệ sinh lớp

2 Kiểm tra bài cũ : Kiểm tra SGK, tập vở và sự chuẩn bị của HS

3 Dạy bài mới :

 GTB : Dẫn dắt từ phần KTBC “Tôi đi học'' là văn bản nhật dụng đầu tiên chúng

ta học ở lớp 8 Nội dung của văn bản đã diễn tả những kỉ niệm mơn man, bâng khuâng của nhân vật '' tôi'' trong ngày đầu tiên đến trường Chúng ta cùng tìm hiểu bài

Hoạt động của GV Hoạt động của

HS

Phần ghi bảng

Hoạt động 1: Giới thiệu chung

về tác giả, tác phẩm.

- Gọi HS đọc chú thích (*)

? Nêu những nét cơ bản về tác

giả Thanh Tịnh

- GV giảng giải cung cấp thêm:

… Lên 6 tuổi đổi tên là Trần

Thanh Tịnh

… Trong sự nghiệp sáng tác của

minh, TT đã có mặt trên khá

nhiều lĩnh vực: truyện ngắn,

truyện dài, thơ, ca dao, bút kí,

văn học, … Song có lẽ thành

- Đọc chú thích (*) theo yêu cầu của GV

- Lần lượt trả lời theo SGK/8

- Nhận xét, bổ sung ý kiến

- Nghe, ghi bài

I Giới thiệu:

1.Tác giả:

- ThanhTịnh (1911 – 1988), tên khai sinh là Trần Văn Ninh

- Quê quán : Gia Lạc, ngoại

ô TP Huế

- Năm 1933 dạy học, viết văn và làm thơ

- Sáng tác của ông toát lên

vẻ đẹp đằm thắm, tình cảm

êm dịu và trong trẻo

- Được Nhà nước truy tặng

công hơn cả là ở truyện ngắn và

thơ Những truyện ngắn hay nhất

của Thanh Tịnh nhìn chung toát

lên một tình cảm êm dịu, trong

trẻo Văn ông nhẹ nhàng mà

thấm sâu, mang dư vị vừa man

mác vừa buồn thương vừa ngọt

ngào quyến luyến Tôi đi học là

một trường hợp tiêu biểu như

vậy.

? Nêu xuất xứ của truyện ngắn

“ Tôi đi học” ?

- Cách tiến hành như trên

Hoạt động 2: Đọc văn bản và

tìm hiểu chú thích.

- HD cách đọc: đọc với giọng

nhẹ nhàng, sâu lắng, toát lên dư

vị vừa man mác, đằm thắm vừa

ngọt ngào, quyến luyến.

- Đọc mẫu một đoạn

- Gọi HS đọc

- Kiểm tra việc đọc từ khó của

HS

Hoạt động 3: HD tìm hiểu văn

bản

? Những kỉ niệm về buổi tựu

trường đầu tiên được tác giả diễn

tả theo trình tự như thế nào ?

? Truyện được kể theo ngôi thứ

mấy ? Tác dụng của ngôi kể

? Những chi tiết nào của hiện tại

khiến tác giả nhớ lại kỉ niệm xưa

? Mạch cảm xúc đó được tiếp tục

- Lần lượt trình bày, nhận xét,

bổ sung

- Lắng nghe

- Theo dõi, đọc

và nhận xét cách đọc của bạn

- Dựa vào chú thích * trình bày

- Chú ý các từ khó SGK/8&9

 Theo trình tự

thời gian của buổi tựu trường (theo dòng hồi tưởng của nhân vật'' tôi'').

 Ngôi thứ I

Ngôi kể này giúp cho người

kể chuyện dễ dàng bộc lộ cảm xúc, tình cảm của mình một cách chân thực nhất

Giải thưởng Hồ Chí Minh

về văn học nghệ thuật (2007)

2 Tác phẩm:

Văn bản “ Tôi đi học” in trong tập Quê mẹ xuất bản

năm 1941

II Đọc – Hiểu văn bản :

1 Diễn biến tâm trạng và

như thế nào ?

? Đọc thầm ''Từ đầu tưng

bừng rộn rã'' Nỗi nhớ về buổi

tựu trường của tác giả được khơi

nguồn từ thời điểm nào? Quang

cảnh ra sao?

? Kỉ niệm về buổi tựu trường

được diễn tả theo trình tự nào?

Tìm những từ ngữ diễn tả tâm

trạng nhân vật ''tôi''? Phân tích

giá trị biểu cảm của những từ ngữ

ấy

? Những hình ảnh, chi tiết nào

chứng tỏ sự hồi hộp, cảm giác bỡ

ngỡ của nhân vật “tôi” khi cùng

mẹ đi trên đường tới trường ?

? Nhân vật “tôi” có tâm trạng như

thế nào khi nhìn ngôi trường ?

- Đọc thầm

 Thời điểm gợi

nhớ: cuối thu (hàng năm)

trường

- Cảnh thiên nhiên: lá rụng

bàng bạc

- Cảnh sinh hoạt: mấy em

bé rụt rè cùng

mẹ đến trường

 Diễn tả theo trình tự thời gian: từ hiện tại

mà nhớ về quá khứ

- Các từ láy diễn tả tâm trạng, cảm xúc:

nao nức, mơn

bừng, rộn rã.

Đó là những cảm giác trong sáng nảy nở trong lòng

- Tìm, trình bày

và liên hệ bản thân

- Trình bày, liên

hệ bản thân

cảm giác nhân vật ''tôi'' trong buổi tựu trường

a) Trên con đường cùng

mẹ tới trường

- Con đường, cảnh vật vốn quen bỗng trở nên thấy lạ

 tự thấy có sự thay đổi lớn trong lòng mình

- Cảm thấy trang trọng, đứng đắn trong bộ quần áo mới

- Muốn thử sức, khẳng định mình khi xin mẹ cầm bút, thước, sách vở

b) Khi nhìn ngôi trường

- Thấy ai cũng sạch sẽ, vui tươi, sáng sủa

- Thấy ngôi trường xinh xắn, oai nghiêm khác thường và thấy mình nhỏ bé

? Khi nghe gọi tên và phải rời

bàn tay mẹ, cùng các bạn đi vào

lớp, “tôi” có tâm trạng ntn ?

? Khi ngồi trong lớp đón giờ học

đầu tiên, tâm trạng của nhân vật

“tôi” ntn ?

- Từ tâm trạng háo hức, hăm hở

trên đường tới trường chuyển

sang tâm trạng lo sợ vẩn vơ, rồi

bỡ ngỡ, ngập ngừng, đây là sự

chuyển biến tâm lí rất phù hợp

của một đứa trẻ lần đầu tiên

được đến trường

? Vì sao khi nghe ông đốc gọi tên

h/s nhân vật ''tôi'' lại bất giác dúi

đầu vào lòng mẹ nức nở khóc ?

? Em có cảm thấy chú bé này là

người yếu đuối hay không ?

( Hs thảo luận )

- Gọi h/s đọc nhẩm đoạn cuối

cùng

? Hãy phân tích tâm trạng và cảm

giác của ''tôi'' khi bước vào chỗ

ngồi lạ lùng ntn ?

 Bước vào lớp tôi nhìn bao quát

xung quanh thấy cái gì cũng mới

lạ và hay hay Nhìn chỗ ngồi của

mình thật kĩ rồi tự lạm nhận đó là

chỗ của riêng mình sau đó nhìn

người bạn mới chưa quen mà đã

thấy quyến luyến Tất cả đó là sự

biến đổi rất tự nhiên trong tâm lí

nhân vật Có thể chỗ ngồi kia,

người bạn mới ấy sẽ là nơi mà

- Trình bày, liên

hệ bản thân

- Trình bày, liên

hệ bản thân

 Khi nghe ông đốc gọi đến tên thì bất giác dúi đầu vào lòng

mẹ khóc nức nở, tâm trạng lúng túng, sợ sệt khi phải rời xa bàn tay dịu dàng của mẹ

- Hs tự do thảo luận theo nhóm

- Đọc thầm, phân tích

- Thảo luận theo nhóm Cử đại diện trình bày

c) Khi nghe gọi tên :

- Hồi hộp, chờ đợi

- Nghe gọi tên thì giật mình, lúng túng

=> Sợ khi sắp phải rời bàn tay mẹ, thấy mình bước vào một thế giới khác, cách xa

mẹ hơn bao giờ hết

d) Khi ngồi trong lớp:

- Cảm nhận lớp học, chỗ ngồi, người bạn mới

- Cảm thấy vừa xa lạ vừa gần gũi với mọi vật, với người bạn ngồi bên

- Tự tin bước vào giờ học đầu tiên

mình gắn bó, gần gũi trong suốt

cả năm học

 Câu hỏi thảo luận nhóm :

N1: Tại sao ở phần cuối truyện

tác giả đưa hình ảnh ''con chim

liệng bay cao '' có ý nghĩa

gì ?

N2: Dòng chữ ''Tôi đi học'' kết

thúc truỵyện có ý nghĩa gì ?

- Gọi h/s các nhóm thảo luận và

trình bày

- Bổ sung, sửa chữa và chốt lại

vấn đề đã nêu.

Hoạt động 4: HD tìm hiểu câu

hỏi 3 SGK/ 9

? Em có cảm nhận gì về thái độ,

cử chỉ của những người lớn đối

với các em bé lần đầu tiên đi học

- Tự do thảo lụân theo nhóm

N1 : Hình ảnh

''một sự nuối tiếc quãng đời tuổi thơ  làm học sinh nô đùa

 con chim

đến .'' có ý nghĩa tượng trưng được đến trường có sự quản lí chặt chẽ hơn.

N2: Dòng chữ

''Tôi đi học''

nh-ư mở ra một thế

khoảng không gian mới, một giai đoạn mới trong cuộc đời đứa trẻ Dòng chữ chậm chạp, nguệch ngoạc đầu tiên trên trang giấy trắng tinh là niềm tự hào, khao khát trong tuổi thơ của con người

và dòng chữ cũng thể hiện rõ chủ đề của truyện ngắn này

- Trình bày cảm nhận đối với từng nhân vật

Liên hệ thực tế

2 Cảm nhận về thái độ,

cử chỉ của những người lớn đối với các em bé lần đầu tiên đi học :

- Phụ huynh chuẩn bị chu đáo cho con em mình, trân trọng dự buổi lễ

- Ông đốc từ tốn, bao dung

- Thầy giáo trẻ vui tính, giàu tình thương yêu

Hoạt động 5: HD tìm hiểu đôi

nét về nghệ thuật.

? Hãy tìm những hình ảnh so

sánh mà nhà văn sử dụng trong

truyện ngắn ?

? Hãy nhận xét về thời điểm xuất

hiện của các hình ảnh này và mục

đích của nhà văn ?

(Thảo luận)

? Tác dụng cùa các hình ảnh này

trong truyện ngắn ?

? Hãy nhận xét về nghệ thuật của

truyện ngắn ?

? Theo em sức cuốn hút của tác

phẩm được tạo nên từ đâu ?

Hoạt động 6: tổng kết bằng ghi

nhớ.

- Gọi HS đọc ghi nhớ

Hoạt động 7: HD luyện tập

- Lần lượt trao đổi, trình bày, nhận xét, bổ sung

+ Tình huống truyện.

+ Tình cảm ấm

áp, trìu mến của người lớn đối với các em nhỏ.

+ Hình ảnh thiên nhiên, ngôi trường và các so sánh giàu sức gợi cảm.

- Đọc và lắng nghe ghi nhớ

- Đọc và xác định yêu cầu BT

=> Đó là một môi trường giáo dục ấm áp, là nguồn nuôi dưỡng các em trưởng thành

3 Đặc sắc nghệ thuật và sức cuốn hút của truyện :

- Miêu tả tinh tế, chân thực

diễn biến tâm trạng của ngay đầu tiên đi học

- Sử dụng ngôn ngữ giàu yếu tố biểu cảm, hình ảnh so sánh độc đáo

- Giọng điệu trữ tình trong sáng

* Ghi nhớ : SGK/9

IV Luyện tập:

1 Phát biểu cảm nghĩ sau

khi học xong văn bản này ( HS làm )

4 Củng cố: GV hệ thống lại nội dung bài học.

5 Hướng dẫn :

- Học bài (Phần tác giả, tác phẩm, ghi nhớ.SGK, phần ghi trong vở bài học) và

làm BT 2.SGK/ 9

- Chuẩn bị bài tiếp theo “Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ” (Trả lời các câu

hỏi và làm trước các bài tập trong SGK/10,11,12)

IV Rút kinh nghiệm :

…………

………

Tiết 3

CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ

(Tự học có hướng dẫn)

I Mục tiêu : Giúp HS

1 Kiến thức: Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về

cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ

2 Kỹ năng: Thông qua bài học, rèn luyện tư duy trong việc nhận thức mối

quan hệ giữa cái chung và cái riêng

3 Thái độ: Yêu thích học phân môn Tiếng Việt hơn.

II Chuẩn bi :

- GV : giáo án, SGK, bảng phụ

- HS : xem trước bài ở nhà và trả lời câu hỏi SGK

III Tiến trình lên lớp :

1 Ổn định lớp : Kiểm tra sĩ số, vệ sinh lớp

2 Kiểm tra bài cũ :

GV cho HS nhắc lại kiến thức về từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa học ở lớp 7.

3 Dạy bài mới

Hoạt động của GV Hoạt động của

HS

Phần ghi bảng

Hoạt động 1: Cho HS

quan sát sơ đồ trong SGK

trên bảng phụ.

? Nghĩa của từ “động vật”

rộng hơn hay hẹp hơn

nghĩa của các từ “thú,

chim, cá” ? Vì sao ?

? Nghĩa của từ “thú” rộng

hơn hay hẹp hơn nghĩa của

các từ “voi, hươu” ?

- Đặt câu hỏi tương tự đối

với chim, cá

? Nghĩa của các từ “thú,

chim, cá” rộng hơn nghĩa

của những từ nào ? Đồng

- Quan sát

- Trao đổi, trình bày, nhận xét, bổ sung

Vì phạm vi nghĩa của từ động vật bao hàm nghĩa của

ba từ '' thú, chim, cá ''

Vì các từ ''thú, chim, cá'' có phạm vi nghĩa bao hàm nghĩa của các từ

Vì các từ ''thú, chim, cá'' có

I Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp :

- VD: SGK/10

- Nhận xét:

a) Nghĩa của từ “động vật” rộng hơn nghĩa của từ “thú, chim, cá”

b) Nghĩa của từ “thú” rộng hơn nghĩa của từ “voi, hươu”, ; Nghĩa của từ “cá

rô, cá thu” hẹp hơn nghĩa của

từ cá

c) Nghĩa của từ “thú, chim, cá” rộng hơn nghĩa của từ

thời hẹp hơn nghĩa của từ

nào ?

- Dùng sơ đồ hình tròn để

biểu diễn mối quan hệ bao

hàm này

- Chốt lại nội dung bài

bằng ghi nhớ

- Gọi HS đọc ghi nhớ và

lấy ví dụ minh họa

Hoạt động 2: HD luyện

tập

- Gọi 2 HS lên bảng làm

bài tập 1 SGK/11

- Nhận xét, cho điểm

- HD HS làm bài tập 2

SGK/11

- Gọi 5 em đứng tại chỗ trả

lời

- Tổ chức cho HS làm bài

tập chạy, thu tập 5 em

nhanh nhất chấm điểm

- Gọi HS làm bài tập 4

SGK/11

- Gợi ý làm bài

phạm vi nghĩa bao hàm nghĩa của các từ

- Thực hiện theo yêu cầu của GV

- Lên bảng làm

- Chú ý

- HS đọc ghi nhớ

- Đọc và xác định yêu cầu BT1

- Lên bảng làm, nhận xét, bổ sung

- Đọc và xác định yêu cầu BT 2

- Đứng tại chỗ trả lời

- Làm bài tập chạy

- Làm theo gợi ý

“voi, hươu, tu hú”

* Ghi nhớ: SGK/10

VD : ( HS làm)

II Luyện tập :

1 Lập sơ đồ cấp độ khái

quát nghĩa của từ:

a Y phục quần áo đùi dài sơ mi dài

b vũ khí súng bom

trường đại bác ba càng bi

2 Từ ngữ có nghĩa rộng

( khái quát) so với nghĩa của các từ cho sẵn :

a Chất đốt

b Nghệ thuật

c Thức ăn

d Hoạt động nhìn

e Đánh

3.Từ ngữ có nghĩa được bao

hàm trong phạm vi nghĩa của mỗi từ:

a xe cộ : xe đạp, xe máy, ô

tô,

b Mang : xách, khiêng,

gánh, vác,…

4 Những từ ngữ không

thuộc phạm vi nghĩa của mỗi nhóm từ ngữ:

a Thuốc lào

b Thủ quỹ

c Bút điện

d Hoa tai

4 Củng cố: GV hệ thống lại nội dung bài học.

5 Hướng dẫn : - Học bài, làm bài tập 5 SGK/11

- Chuẩn bị bài tiếp theo “Tính thống nhất về chủ đề của văn bản” (Trả lời các câu hỏi và làm trước các bài tập trong SGK/12,13,14)

IV Rút kinh nghiệm:

………

………

……

Tiết 4

TÍNH THỐNG NHẤT VỀ CHỦ ĐỀ CỦA VĂN BẢN

I Mục tiêu : Giúp HS

1 Kiến thức: Nắm được chủ đề của văn bản, tính thống nhất về chủ đề của

văn bản

2 Kỹ năng: Biết viết một văn bản bảo đảm tính thống nhất về chủ đề, biết

xác định và duy trì đối tượng trình bày, chọn lựa sắp xếp các phần sao cho VB tập trung nêu bật ý kiến, cảm xúc của mình

3 Thái độ: Yêu thích học phân môn Tập làm văn hơn.

II Chuẩn bị :

- GV : giáo án, SGK, bảng phụ

- HS : soạn bài

III Tiến trình lên lớp :

1 Ổn định lớp : Kiểm tra sĩ số

2 Kiểm tra bài cũ :

Kiểm tra việc soạn bài ở nhà của HS

3 Dạy bài mới :

 GTB: Chúng ta đã đợc tìm hiểu rất nhiều văn bản Vậy chủ đề trong văn bản là gì? Tại sao trong văn bản phải đảm bảo tính thống nhất về chủ đề Để trả lời cho những câu hỏi ấy chúng ta cùng tìm hiểu bài học

Hoạt động1: Tìm hiểu

khái niệm chủ đề của văn

bản

- Gọi HS đọc lại văn bản “

Tôi đi học”

? Tác giả nhớ lại những kỉ

niệm sâu sắc nào trong

thời thơ ấu của mình ?

? Sự hồi tưởng ấy gợi lên

những ấn tượng gì trong

- Đọc theo yêu cầu của GV

- Trả lời theo sự hiểu biết của bản thân, nhận xét, bổ sung

I Chủ đề của văn bản

- VD : SGK/ 12

- Tìm hiểu:

+ Tác giả nhớ lại kỉ niệm sâu sắc trong thời thơ ấu là buổi đầu tiên đi học.

+ Sự hồi tưởng ấy gợi lên cảm giác bâng khuâng, xao xuyến không thể nào quên

lòng tác giả ?

? Hãy phát biểu chủ đề của

văn bản “Tôi đi học” ?

? Vậy chủ đề của văn bản

là

gì ?

Hoạt động 2: HD tìm

hiểu tính thống nhất về

chủ đề của văn bản

? Căn cứ vào đâu mà em

biết văn bản “Tôi đi học”

nói lên những kỉ niêm của

buổi tựu trường đầu tiên ?

? Hãy chú ý nhan đề, các

từ ngữ, các câu văn trong

văn bản viết về những kỉ

niệm của buổi tựu trường

đầu tiên

? Những từ ngữ nào chứng

tỏ tâm trạng đó ?

 Chủ đề VB là đối tượng và vấn đề chính được tác giả nêu lên, đặt ra trong văn bản.

- Căn cứ vào nhan

đề, từ ngữ, câu văn.

+ Nhan đề ''Tôi đi học'' giúp chúng ta hiểu ngay nội dung của văn bản nói về chuyện đi học

+ Các câu đều nhắc đến những kỉ niệm của buổi tựu trường đầu tiên trong đời.

+ “Hôm nay tôi đi học.”

+ “Hằng năm cứ vào cuối thu

lòng tôi lại nao nức những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trường ”

+ Hai quyển vở mới đang ở trên tay tôi đã bắt đầu thấy nặng

+ Tôi bặm tay ghì thật chặt, nhưng một quyển vở cũng

về tâm trạng náo nức, bỡ ngỡ của nhân vật ''tôi'' trong buổi tựu trường

 Chủ đề của văn bản Tôi đi học: Những kỉ niệm sâu sắc

về buổi tựu trường đầu tiên của nhân vật “tôi”

II Tính thống nhất về chủ

đề của VB :

- VD: SGK/12

- Tìm hiểu :

* Về hình thức :

+ Nhan đề của VB nói về chuyện “Tôi đi học”

+ Các từ ngữ: biểu thị ý nghĩa đi học lặp đi lặp lại nhiều lần

+ Các câu văn nhắc đến kỉ niệm của buổi tựu trường đầu tiên trong đời