Đại cương bệnh truyền nhiễm 2015

Tại sao lo ngại?Hậu quả kháng thuốc đến kháng thuốc • Nhiều thách thức với công tác chăm sóc và kiểm soát bệnh nhiễm trùng • Tăng chi phí y tế • Đe dọa quay trở lại thời kỳ trước kháng s

ĐẠI CƯƠNG

BỆNH TRUYỀN NHIỄM

TS.BS HỒ ĐẶNG TRUNG NGHĨA

Bộ môn Nhiễm Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch

• Tại sao phải học bệnh truyền nhiễm?

khả năng diệt khuẩn của Penicillin  thập niên 1940 bắt đầu được sử dụng trên lâm sàng  KHÁNG SINH LIỆU PHÁP 

Bệnh nhiễm trùng sẽ giảm và biến mất?

• Bệnh truyền nhiễm là bệnh liên quan đến đói nghèo, trình độ dân trí thấp  kinh tế phát triển, nâng cao dân trí thì bệnh sẽ

GIẢM & BIẾN MẤT?

Khuynh hướng thay đổi tỷ lệ tử vong theo nguyên nhân

ở trẻ sơ sinh & trẻ < 5 tuổi trên toàn cầu

The Lancet 2015 385, 430-440DOI: (10.1016/S0140-6736(14)61698-6)

Gánh nặng của bệnh truyền nhiễm

8 Viêm màng não (2%)

The Lancet 2015 385, 430-440DOI: (10.1016/S0140-6736(14)61698-6)

Tình hình beänh truyeàn nhieãm

Tầm quan trọng của bệnh lây truyền từ động vật

Nguoàn: Nature Reviews Microbiology 11, 836–848 (2013)

Nguoàn: Nature Reviews Microbiology 11, 836–848 (2013)

Nguoàn: http://www.mpg.de/5860102/networks_pandemics_ecosystems?filter_order=LT&research_topic=MT-KS

MERS-CoV

VỤ DỊCH MERS-CoV Ở HÀN QUỐC

Figure 3

The Lancet DOI: (10.1016/S0140-6736(15)60454-8)

Copyright © 2015 Elsevier Ltd Terms and Conditions

Bệnh nhiệt đới bị lãng quên

http://www.who.int/neglected_diseases/diseases/en/

World Health Day 2011

“Khoảng trống ”

Nguồn: weaken-immune-systems/ ;

http://ecowatch.com/2014/05/02/antibiotics-make-bad-bugs-stronger-HIỆN TƯỢNG KHÁNG THUỐC

Nguồn: http://www.cdc.gov/drugresistance/about.html

LAN TRUYỀN KHÁNG THUỐC

Nguồn: http://www.cdc.gov/drugresistance/about.html

Tại sao lo ngại?

Hậu quả kháng thuốc

đến kháng thuốc

• Nhiều thách thức với công tác

chăm sóc và kiểm soát bệnh

nhiễm trùng

• Tăng chi phí y tế

• Đe dọa quay trở lại thời kỳ

trước kháng sinh

• Đe dọa các thành tựu y tế

• Thiệt hại kinh tế

• Thiếu sự phối hợp trong việc

ngăn chặn và phòng ngừa

Biện pháp

ngăn ngừa lan truyền kháng thuốc

thuốc, nguyên nhân…

• Cải thiện việc kê toa và chiến lược sử dụng kháng sinh hợp lý

mới và xét nghiệm chẩn

đoán

2

4

Tóm lại…

Các thách thức trong giai đoạn sắp đến:

– Bệnh mới nổi hoặc tái nổi

• Phần lớn có nguồn gốc từ động vật

• Có tiềm năng gây dịch, thậm chí đại dịch

– Bệnh nhiệt đới bị lãng quên

– Kháng thuốc của vi sinh vật gây bệnh

• Kháng thuốc của trực trùng Gram âm,

Enterococcus spp và S aureus chủ yếu trong

môi trường bệnh viện

• Kháng thuốc của KSTSR, lao đa kháng, HIV…

3 Mô tả được dây chuyền nhiễm trùng

4 Mô tả được diễn biến của một bệnh truyền

nhiễm

5 Nêu được nguyên tắc chẩn đoán một bệnh

truyền nhiễm

6 Nêu được nguyên tắc dự phòng và kiểm soát

bệnh truyền nhiễm

Nhiễm trùng là gì?

nhân lên bên trong hoặc trên bề mặt

của một ký chủ.

– Nhiễm trùng có triệu chứng (bệnh)

– Nhiễm trùng không triệu chứng (bệnh thểẩn, người lành mang mầm bệnh)

Bệnh truyền nhiễm là gì?

từ nguồn bệnh sang người khác một cách

trực tiếp hoặc gián tiếp.

Để nhiễm trùng xảy ra…

– số lượng

– Tính lây nhiễm, tính gây bệnh và độc tính

– Miễn dịch không đặc hiệu/bẩm sinh

– Miễn dịch mắc phải

Figure 1 Dose and Mode of Pathogenic Mechanism

Schmid-Hempel P, Frank SA (2007) Pathogenesis, Virulence, and Infective Dose PLoS Pathog 3(10): e147 doi:10.1371/journal.ppat.0030147

http://127.0.0.1:8081/plospathogens/article?id=info:doi/10.1371/journal.ppat.0030147

Một số thuật ngữ dịch tể học

• Bệnh tản mát (sporadic): xuất

hiện rải rác, không thường

xuyên

• Bệnh lưu hành địa phương

(endemic): xuất hiện liên tục

và/hoặc hiện diện thường xuyên

ở một dân số trong một vùng địa

lý

• Bệnh gây dịch (epidemic): sự

gia tăng (thường đột ngột) số ca

bệnh trên mức bình thường ở

một dân số trong một vùng địa

lý.

• Bệnh gây đại dịch (pandemic):

bệnh dịch (epidemic) lan ra ở

nhiều quốc gia hoặc nhiều lục

địa (thường ảnh hưởng lên một

số lượng lớn người dân)

1 22 cases of legionellosis occurred within 3 weeks among residents of a

particular neighborhood (usually 0 or 1 per year)

2 Over 20 million people worldwide died from influenza in 1918–1919

3 Single case of typhoid fever was diagnosed in a community

4 About 60 cases of gonorrhea are usually reported in this region per week,

slightly less than the national average

http://www.math.ualberta.ca/~irl/butler_2011/lecture_notes/epi_2.pdf

DÂY CHUYỀN NHIỄM TRÙNG

TÁC NHÂN VI SINH GÂY BỆNH

Daây chuyeàn nhieãm truøng

Nguồn nhiễm trùng

• Nội sinh: các tác nhân thường trú

(commensals) ở đại tràng và da

– Do bị chuyển đến chỗ khác với nơi thường trú hoặc do miễn dịch ký chủ suy yếu

• Ngoại sinh:

– Nhiễm từ người khác: bệnh nhân; người lành mang mầm bệnh

– Nhiễm từ động vật:

động vật nuôi sang con người

– Nhiễm từ môi trường

Nguồn nhiễm trùng

• Nội sinh: các tác nhân thường trú

(commensals) ở đại tràng và da

– Do bị chuyển đến chỗ khác với nơi thường trú hoặc do miễn dịch ký chủ suy yếu

• Ngoại sinh:

– Nhiễm từ người khác: bệnh nhân; người lành mang mầm bệnh

– Nhiễm từ động vật:

động vật nuôi sang con người

– Nhiễm từ môi trường

Nguồn: Kumar & Clark’s Clinical Medicine, 8 th edition 2012 Elsevier Ltd.

Daây chuyeàn nhieãm truøng

Đường lây truyền

• Nhiễm trùng nội sinh

– VK đường ruột xâm nhập vào đường tiết

niệu nữ

– Da bị cắt đứt/trầy xước tạo điều kiện cho

VK thường trú ở da xâm nhập mô bên dưới– Nhiễm trùng cơ hội…

• Lan truyền theo đường không khí

– Chủ yếu là các tác nhân gây bệnh ở đườnghô hấp (qua đường khí dung hoặc giọt bắn)

Đường lây truyền

• Lan truyền theo đường phân-miệng

– Theo cách thức:

• Trực tiếp (trẻ nhỏ)

• Nhiễm bẩn quần áo, vật dụng trong nhà… (vệ sinh kém)

• Nhiễm bẩn thức ăn và nước (thường gặp nhất)

• Lan truyền qua vector

– Lan truyền từ người sang người hoặc từ

động vật sang người qua động vật chân đốt

Nguồn: Kumar & Clark’s Clinical Medicine, 8 th edition 2012 Elsevier Ltd.

Đường lây truyền

• Lan truyền trực tiếp từ người sang

người

– Qua đường tình dục, đường máu, tiếp xúcda

• Xâm nhập trực tiếp (direct inoculation)

– Xuyên thủng cơ chế bảo vệ cơ học bình

thường (uốn ván, dại…)

• Ăn thực phẩm nhiễm mầm bệnh

Diễn biến của một

bệnh truyền nhiễm

7 Kết thúc

Nguồn: http://www.math.ualberta.ca/~irl/summer_school/2012/lecture_notes/epi2_Leah_Martin.pdf

•Tuổi, giới tính, nghề nghiệp của bệnh nhân

•Thói quen, tập quán sinh hoạt của bệnh nhân, gia đình, người thân

•Tình hình dịch bệnh tại địa phương, cộng đồng

•Tiếp xúc với nguồn lây, người và súc vật bệnh

DỰ PHÒNG & KIỂM SOÁT BỆNH TRUYỀN NHIỄM

Cắt đứt 1 cạnh tam giác/ 1 mắt xích trong dây chuyền  kiểm soát bệnh truyền nhiễm

Dự phòng & kiểm soát bệnh truyền nhiễm

đường lây truyền

1 Tiêm chủng

2 Các biện pháp kiểm soát nhiễm

trùng

lan truyền nhiễm trùng từ người này sang

người khác  RỬA TAY, đeo khẩu trang,

găng tay và các phương tiện phòng hộ

khác…

Dự phòng & kiểm soát bệnh truyền nhiễm

đường lây truyền

người khác  RỬA TAY, đeo khẩu trang,

găng tay và các phương tiện phòng hộ

khác…

Nguồn: http://www.who.int/gpsc/5may/Your_5_Moments_For_Hand_Hygiene_Poster.pdf

Dự phòng & kiểm soát bệnh truyền nhiễm

3 Loại trừ nguồn nhiễm trùng

– Liên quan Vector chân đốt:

• Tiêu diệt vector

– Liên quan thực phẩm: chế biến, bảo quản

– Liên quan đường phân – miệng:

• Cung cấp nước sạch

• Cải thiện vệ sinh

– Liên quan đường máu:

– Liên quan đến lan truyền qua không khí hoặc tiếp xúc trực tiếp: cách ly bệnh nhân?

Bệnh truyền nhiễm cần giám sát

tại Việt Nam