- Vận dụng kiến thức về thể loại và sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong tác phẩm thơ để cảm nhận một văn bản trữ tình hiện đại.. → Vầng trăng gợi nhớ những kỉ niệm trong quá khứ ch
Trang 1Tuần: 12 Tiết: 60 Ngày soạn:
Ngày dạy:
VĂN BẢN:
ÁNH TRĂNG
-Nguyễn
Duy-I Mức độ cần đạt:
1 Kiến thức
- Hiểu cảm nhận được giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ “Ánh trăng” của Nguyễn Duy
- Biết được đặc điểm và những đóng góp của thơ Việt Nam vào nền văn học dân tộc
- Kỉ niệm về một thời gian lao nhưng nặng nghĩa tình của người lính
- Sự kết hợp các yếu tố tự sự, nghị luận trong một tác phẩm thơ Việt Nam hiện đại
- Ngôn ngữ hình ảnh giàu suy nghĩ mang ý nghĩa biểu tượng
2 Kĩ năng
- Đọc – hiểu văn bản thơ được sáng tác sau năm 1975
- Vận dụng kiến thức về thể loại và sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong tác phẩm thơ để cảm nhận một văn bản trữ tình hiện đại
3 Về thái độ
- HS có ý thức về cội nguồn dân tộc sống có nghĩa tình không lãng quên quá khứ cội nguồn
- KN: Tương tác, kiểm soát cảm xúc, lắng nghe tích cực
- KT: Đặt câu hỏi, động não
II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:
- GV: Chân dung, bảng phụ
- HS: Sưu tầm tranh ảnh có vầng trăng đồng ruộng
III Phương pháp:
Đọc sáng tạo, tái hiện, gợi tìm, vấn đáp, diễn giảng
IV Tiến trình các hoạt động dạy và học:
1 Kiểm tra bài cũ:
? Hình ảnh bà mẹ Tà-ôi được khắc họa với những công việc cụ thể nào?
? Ý nghĩa văn bản?
2 Bài mới:
Hoạt động 1: Giới thiệu bài.
Hoạt động 2: HDHS tìm hiểu chung văn
bản.
? Cho biết vài nét cơ bản về tác giả?
→ HS tự trình bày
? Bài thơ ra đời trong hoàn nào?
→ Viết 1978
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả: Nguyễn Duy sinh năm 1948 là
nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước
2 Tác phẩm:
Ánh trăng được viết năm 1978 khoảng 3 năm sau ngày giải phóng hoàn toàn Miền Nam thống nhất đất nước tại TPHCM những
kỉ niệm nghĩa tình đã qua
Trang 2? Phương thức biểu đạt trong bài thơ ntn?
→ Bài thơ có sự kết hợp giữa hình thức tự
sự và chiều sâu cảm xúc
? Cảm nhận chung về bài thơ? Mạch cảm
xúc ntn?
→ Mạch cảm xúc diễn biến theo thời
gian
? Chủ đề tác phẩm là gì?
→ Vầng trăng gợi nhớ những kỉ niệm
trong quá khứ chẳng thể nào quên
Hoạt động 3: HDHS tìm hiểu chi tiết văn
bản.
- Hướng dẫn học sinh đọc hiểu văn bản
Đọc đúng ngữ điệu để cảm nhận tâm trạng
của nhà thơ
- Chú ý: Ba khổ thơ đầu đọc giọng kể,
nhịp thơ trôi chảy bình thường, khổ 4 giọng
thơ đột ngột cất cao ngỡ ngàng với bước
ngoặc của sự xuất hiện vầng trăng: Khổ 5 và
6 giọng thơ tha thiết rồi trầm lắng cùng cảm
xúc suy tư lặng lẽ
- GV dẫn ý: Vầng trăng là yếu tố gợi cảm
xúc nhưng ở từng thời điểm khác nhau thì
trăng đã gợi những tình cảm khác nhau
? Em hãy trình bày sự thay đổi tình cảm
của tác giả với vầng trăng trong từng thời
gian và hãy cho biết em có đồng ý cách ký
giải trên không?
? Quá khứ được tái hiện như thế nào? Cái
từ hồi ở câu 1,3 sử dụng có tác dụng gì?
HS thảo luận nhóm
→ HS tự trình bày
? Trong hồi ức của nhà thơ những kỉ niệm
nào đã ùa về? Em hãy tưởng tượng lại khung
cảnh ấy?
→ Trăng và người gắn bó trong mối kết
giao tri kỉ thủy chung từ những năm tháng
tuổi thơ bươn chải, nhọc nhằn gắn bó với
đồng, với sông rồi với bể → Những năm
tháng chiến tranh gian khổ trăng cũng gần
- Bài thơ có sự kết hợp giữa hình thức tự
sự và chiều sâu cảm xúc
- Mạch cảm xúc theo dòng diễn biến của thời gian, sự việc ở các khổ 1,2,3 bằng lặng trôi nhưng khổ thơ thứ 4 đột ngột một sự kiện tạo nên bước ngoặc để nàh thơ bộc lộ cảm xúc, thể hiện chủ đề tác phẩm Vầng trăng hiện ra soi sáng không chỉ không gian hiện tại mà còn gợi nhớ những kỉ niệm trong quá khứ chẳng thể nào quên
II Đọc – hiểu văn bản:
1 Vầng trăng cùng cảm xúc của nhà thơ:
- Quá khứ:
+ Hồi: Ranh giới → ấu thơ → cậu bé hồn nhiên
+ Thời gian → trưởng thành người chiến sĩ
+ Vầng trăng người bạn hồn nhiên gắn
bó với kỉ niệm
→ Vầng trăng với vẻ đẹp hoang sơ gần gũi → cảm xúc ngỡ không bao giờ quên người bạn
Trang 3gũi thân thiết, trăng là người bạn đồng hành
tưởng không bao giờ quên cái vầng trăng
tình nghĩa
? Vầng trăng hiện tại có giống như ngày
xưa không? Vì sao?
→ Thời hòa bình cuộc sống tiện nghi
“ánh điện cửa gương” → Trăng như người
dưng qua đường
? Cụm từ ánh điện cửa gương tượng trưng
cho điều gì?
→ Ở chốn thị thành phồn hoa đô thị đua
chen với những tiện nghi hiện đại đã làm
cho người ta quên đi vầng trăng tình nghĩa
thuở nào
? Giọng thơ nghe ntn?
→ Lời thơ như lời tâm tình nhưng pha
chút chua xót
? Sự việc để đánh dấu bước ngoặc bộc lộ
cảm xúc để thể hiện chủ đề tác phẩm là
những dòng thơ nào?
Thình lình … tắt Phòng huynh … tối om
Vội bật … cửa sổ Đột ngột … tròn
? Cho biết ý nghĩa của đoạn thơ?
→ Con người không thể lẫn tránh được
nữa, cuộc đối mặt để con người bừng ngộ
thức tỉnh
- Cho HS đọc hai khổ cuối bài thơ
? Nhận xét tư thế tâm trạng của nhà thơ
khi gặp lại vầng trăng? Vì sao trăng ở đây
không còn là người dưng vô tình như ngày
thường nữa? Trình bày 1 phút.
→ Trăng xuất hiện gợi lại bao kỉ niệm
những năm tháng gian lao tư thế cảm xúc
rưng rưng thiết tha nhớ về quá khứ cội
nguồn
? Tư thế ngắm trăng có làm em nhớ đến
bài thơ nào đã học?
→ Có thể liên hệ bài thơ ngắm trăng
Cảnh khuya … so sánh nhận xét
? Trăng cứ tròn vành vạnh chứa đựng
→ Biểu tượng cho quá khứ nghĩa tình
- Hiện tại: Thời kì hòa bình
+ Cuộc sống tiện nghi “ánh điện cửa gương” → Trăng như người dưng qua đường
+ Lời thơ như lời tâm tình nhưng pha chút chua xót
Thình lình … điện tắt Phòng huynh … tối om Vội bật … cửa sổ Đột ngột … tròn
+ Tình huống bất ngờ: Mất điện, thình lình đột ngột bất ngờ
- Vội bật tung → sự khó chịu và hành động bất ngờ
- Vầng trăng tròn → Tình huống bộc lộ cảm xúc
+ Cuộc gặp gỡ với vầng trăng: Trăng xuất hiện gợi lại bao kỉ niệm những năm tháng gian lao
+ Tư thế: Ngữa mặt lên nhìn mặt → cảm xúc rưng rưng thiết tha nhớ về quá khứ cội nguồn
Trang 4chiều sâu tư tưởng mang tính triết lí của tác
phẩm ntn?
→ Tượng trưng cho quá khứ đẹp đẽ và
vẹn nguyên chẳng phải phai mờ nghĩa tình
thủy chung “Ánh trăng im phăng phắc
nghiêm khắc nhắc nhở nhà thơ và mỗi chúng
ta, con người có thể vô tình lãng quên nhưng
thiên nhiên nghĩa tình quá khứ luôn tròn đầy
bất diệt
? Em cảm nhận ntn về cái giật mình của
tác giả?
→ Giật mình để nhớ lại, tự vấn, nối hiện
tại với truyền thống → để con người tự hoàn
thiện mình
? Em có nhận xét gì về kết cấu bài thơ?
→ kết hợp giữa tự sự và trữ tình
? Hình ảnh ánh trăng có gì đặc biệt?
→ Có nhiều tầng nghĩa: Trăng vẻ đẹp của
thiên nhiên, là bạn gắn bó với con người,
biểu tượng cho quá khứ nghĩa tình
? Từ nội dung bài học hãy phát biểu ý
nghĩa văn bản và suy nghĩ của bản thân em?
→ HS tự trình bày
Hoạt động 4: HDHS hệ thống hóa kiến
thức qua bài học
? Qua tìm hiểu văn bản cho thấy bài thơ
có giọng điệu ntn? Ánh trăng là lời gì? Và ý
nghĩa ntn?
→ HS dựa vào ghi nhớ
“Trăng cứ tròn vành vạnh”
- Quá khứ nghĩa tình thủy chung
“Ánh trăng im phăng phắc”
- Nghiêm khắc nhắc nhở nhà thơ và mỗi chúng ta, con người có thể vô tình lãng quên nhưng thiên nhiên nghĩa tình quá khứ luôn tròn đầy bất diệt
→ Con người giật mình nhận ra sự vô tình của mình
- Kết cấu: Sự kết hợp giữa tự sự và trữ tình, tự sự làm cho trữ tình trở nên tự nhiên
mà cũng rất sâu nặng
- Sáng tạo hình ảnh thơ có nhiều tầng nghĩa: Trăng vẻ đẹp của thiên nhiên, là người bạn gắn bó với con người, là biểu tượng cho quá khứ nghĩa tình cho vẻ đẹp đời sống tự nhiên vĩnh hằng
* Ý nghĩa văn bản:
Ánh trăng khắc họa một khía cạnh trong
vẻ đẹp của người lính sâu nặng nghĩa tình thủy chung
III Tổng kết:
Ghi nhớ SGK/157
3 Củng cố:
? Nếu ánh trăng tượng trưng cho vẻ đẹp và những giá trị truyền thống thì lời thơ nói về
sự vô tình giật mình của con người trước ánh trăng có ý nghĩa nhắc nhở chúng ta điều gì? (Trân trọng giữ gìn vẻ đẹp những giá trị truyền thống – Lãng quên quá khứ tốt đẹp là con người phản bội lại chính bản thân mình
Hoạt động 5: Hướng dẫn tự học
- HTL bài thơ, Phân tích đoạn thơ?
- Sưu tầm những bài thơ viết về ánh trăng
Chuẩn bị bài mới: “Tổng kết từ vựng (Luyện tập tổng hợp)”
+ Học: HTL bài thơ, Phân tích đoạn thơ?
+ Soạn: “Tổng kết từ vựng (Luyện tập tổng hợp)”
- Chuẩn bị các bài tập 1,2,3,4,5,6