- Vận dụng kiến thức về thể loại và sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong tác phẩm tự sự để cảm nhận một văn bản truyện hiện đại.. Ở khu căn cứ, người cha dồn hết tình cảm yêu quí nh
Trang 1Tuần: 14 Tiết: 69- 70 Ngày soạn: ……….
CHIẾC LƯỢC NGÀ
(Nguyễn Quang Sáng)
I Mức độ cần đạt:
1 Kiến thức:
- Nhân vật, sự kiện, cốt truyện trong một đoạn truyện Chiếc lược ngà.
- Tình cảm cha con sâu nặng trong hoàn cảnh éo le của chiến tranh
- Sự sáng tạo trong nghệ thuật xây dựng tình huống truyện miêu tả tâm lí nhân vật
2 Kĩ năng:
- Đọc hiểu văn bản truyện hiện đại sáng tác trong thời kỳ kháng chiến chống Mĩ cứu nước
- Vận dụng kiến thức về thể loại và sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong tác phẩm
tự sự để cảm nhận một văn bản truyện hiện đại
3 Thái độ:
- Giao tiếp, lắng nghe tích cực, thể hiện sự cảm thông tương tác
- Động não, trình bày 1 phút, thảo luận nhóm, hỏi và trả lời
II Chuẩn bị:
- Giáo viên: STK, nghiên cứu soạn theo chuẩn kiến thức, chân dung Nguyễn Quang
Sáng
- Học sinh: Bài soạn.
III Phương pháp:
Đọc diễn cảm, gợi tìm, vấn đáp
IV Tiến trình tổ chức các hoạt động:
- Kiểm tra:
- Nêu những nét khái quát về tác giả, tác phẩm, chủ đề của tác phẩm
- Nhân vật nào là nhân vật chính? Nêu những phẩm chất tốt đẹp của nhân vật đó?
- Hãy nhận xét về tình huống truyện trong việc giới thiệu nhân vật?
- Bài mới:
Hoạt động của Thầy và trò Bài học sinh ghi
* Hoạt động 1 (Hướng dẫn học sinh tìm
hiểu chung văn bản)
- Học sinh xem chú thích
? Trình bày những hiểu biết của em về
nhà văn Nguyễn Quang Sáng?
- Học sinh xem chân dung NQS (Nhà văn
của An Giang)
? Hiểu gì về tác phẩm? (Năm sáng tác,
thời điểm)
? Xác định vị trí của đoạn trích?
- Đọc văn bản (Giáo viên hướng dẫn đọc)
- Giáo viên đọc mẫu – HS đọc
- Tóm tắt văn bản (1-3 HS)
- Ông Sáu xa nhà đi kháng chiến mãi đến
khi con gái lên 8 tuổi, ông mới có dịp về
thăm nhà, thăm con Bé Thu không nhận ra
I Tìm hiểu chung:
- Tác giả: Nguyễn Quang Sáng là nhà văn
mà cuôc sống và sáng tác gắn liền với vùng đất Nam Bộ trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, chống đế quốc Mĩ và sau hòa bình 1975
- Tác phẩm: “Chiếc lược ngà” được viết
năm 1966
- Vị trí đoạn trích: Nằm ở phần giữa
truyện
Trang 2cha và vết sẹo trên mặt làm ba em không còn
giống với người trong bức ảnh chụp mà em
đã biết Em đã đối xử với ba như với người
xa lạ Đến lúc Thu nhận ra ba, tình cha con
thức dậy mãnh liệt trong em thì cũng là lúc
ông Sáu phải ra đi
Ở khu căn cứ, người cha dồn hết tình cảm
yêu quí nhớ thương đứa con vào việc làm
chiếc lược bằng ngà voi để tặng cô con gái bé
bỏng, trong một trận càn, ông hy sinh, trước
lúc nhắm mắt, ông còn kịp trao cây lược ngà
cho người bạn
? Theo em ai là nhân vật chính trong văn
bản? Vì sao em xác định như thế?
Cả hai đều là nhân vật chính (Bé Thu,
ông Sáu) và câu chuyện về tình cảm cha con
xoay quanh hai nhân vật này từ đầu đến cuối
truyện
? Tên truyện là Chiếc lược ngà có liên
quan như thế nào đến nội dung chuyện này?
Chiếc lược ngà là cầu nối tình cảm
cha con ông Sáu Chiếc lược ngà là kỉ vật của
người cha vô cùng yêu con để lại cho con
trước lúc hi sinh
* Hoạt động 2 (Hướng dẫn tìm hiểu chi tiết
của văn bản)
Ở đoạn trích ta thấy tình cha con sâu nặng
và cao đẹp trong cảnh ngộ éo le của chiến
tranh qua nhân vật ông Sáu
? Hãy phát hiện những chi tiết biểu hiện
tình cảm của ông Sáu đối với con?
Tình cảm của ông Sáu đối với con
được thể hiện phần nào trong chuyến về phép
thăm nhà 3 ngày phép của ông
? Nỗi niềm khao khát gặp lại con của
người cha sau 8 năm xa cách được thể hiện
như thế nào?
Linh tính cho ông biết đó là con gái
của mình nên không chờ xuồng cập bến, ông
đã “nhún chân nhảy thót lên, xô chiếc xuồng
tạt ra”, “Bước vội vàng với những bước dài,
rồi dừng lại kêu to: “Thu, con” Anh vừa
bước, vừa khom người đưa tay đón chờ con
… Anh không ghìm nỗi xúc động Mỗi lần …
giọng lặp bặp run run! Ba đây con!”
Đó là lần đầu tiên gặp con của ông Sáu
Nỗi khao khát gặp lại con của người cha
- Anh Sáu, bé Thu
II Đọc – hiểu văn bản
A Nội dung
1 Nỗi niềm của người cha.
- Lần đầu tiên gặp con: Thuyền còn chưa cập bến ông Sáu đã nhảy thót lên bờ, vừa gọi chìa tay đón con
Trang 3? Trong 3 ngày về phép thăm nhà là
những ngày đoàn tụ hạnh phúc, ông Sáu đã
làm gì?
Ông Sáu “Suốt ngày chẳng đi đâu xa,
lúc nào cũng vỗ về con, nhưng càng vỗ về
con bé càng đẩy ra Anh mong được nghe
một tiếng “ba” của con bé nhưng con bé
chẳng bao giờ chịu gọi.”
? Kế tiếp ta thấy ông Sáu biểu hiện tình
cảm yêu thương con như thế nào?
Ông yêu thương săn sóc con từng li
từng tí Trong bữa ăn, ông “gắp một cái trứng
cá to vàng để vào chén nó” Bé Thu hất cái
trứng cơm văng tung tóe cả mâm, “Giận quá
và không kịp suy nghĩ, anh vung tay đánh vào
mông nó và hét lên”, sao mày cứng đầu quá
vậy, hả?”
? Đến lúc chia tay, ta nhận thấy ở ông Sáu
như thế nào?
Hôm chia tay, ông nhìn thấy con đứng
trong góc nhà, ông “muốn ôm con, hôn con”
nhưng “sợ nó giẫy lên lại bỏ chạy, nên chỉ
đứng nhìn nó”, “với đôi mắt trìu mến lẫn
buồn rầu” Cho đến khi nó cất tiếng gọi ba,
ông xúc động đến phát khóc và “không muốn
cho con thấy mình khóc, anh Sáu một tay ôm
con, một tay rút khăn lau nước mắt, rồi hôn
lên mái tóc con”…
? Những ngày xa con trở về khu căn cứ,
ông sáu đã làm gì?
Những ngày xa con trở về khu căn cứ,
nỗi day dứt ân hận ám ảnh ông là đánh con
khi nóng giận, rồi lời dặn của đứa con, “Ba
về! Ba mua cho con một cây lược nghe ba!”
Đã thúc đẩy việc làm một chiếc lược ngà
dành cho con Ông dành hết tâm trí, công sức
vào việc làm cây lược Trên sóng lưng lược
có khắc một hàng chữ nhỏ mà anh đã gò lưng
tẫn mẩn khắc từng chữ “yêu nhớ tặng Thu
con của ba”
? Nhưng tình cảm đau thương lại đến với
ông Sáu như thế nào?
Ông đã hi sinh, giờ phút cuối cùng
trước lúc hi sinh, người chiến sĩ ấy chỉ yên
lòng khi biết cây lược sẽ được chuyển đến tận
tay con gái
? Câu chuyện gợi cho em suy nghĩ gì về
- Những ngày đoàn tụ: ông Sáu quan tâm
vỗ về con Chờ đợi con gái gọi mình là cha
- Ông yêu thương săn sóc con từng li từng tí
- Niềm vui sướng dâng trào của ông sáu khi con cất tiếng gọi “Ba”
- Những ngày xa con : Ông sáu thực hiện lời hứa với con, làm cây lược ngà
- Trên sóng lưng lược ông tẫn mẩn khắc từng nét chữ: “Yêu nhớ tặng Thu con của ba”
- Giờ phút cuối cùng trước lúc hi sinh, người chiến sĩ ấy chỉ yên lòng khi biết cây lược sẽ được chuyển đến tận tay con gái
Trang 4chiến tranh và cuộc sống tâm hồn của người
lính?
Tình cha con thắm thiết, sâu nặng của
cha con ông Sáu, còn làm thấm thía những
đau thương mất mát éo le mà chiến tranh gây
ra cho bao nhiêu con người, bao nhiêu gia
đình
? Hãy nêu những diễn biến tâm lí đang
diễn ra trong lòng cô bé trong lần gặp cha về
thăm nhà?
Nhìn ông Sáu với cặp mắt xa lạ, nghe
gọi con bé giật mình,… thét lên: Má! Má!
Chỉ gọi trỗng (Thì Má cứ kêu đi, vô ăn
cơm! Cơm chín rồi! Con kêu rồi mà người ta
không nghe, cơm sôi rồi chất nước giùm cái!
Cơm sôi rồi nhão bây giờ! Nó liền lấy đũa xôi
vào chén để đó rồi bất thần hất cái trứng ra
cơm văng tung tóe cả mâm
? Vì sao, diễn biến tâm lí của bé Thu diễn
ra như thế?
Vì nó còn quá bé, nó không hiểu,
không tin ông Sáu là ba nó vì vết sẹo trên mặt
khác với bức ảnh ba nó, do đó bé Thu có
những phản ứng cự tuyệt quyết liệt trước tình
cảm ông Sáu
? Buổi sáng cuối cùng khi anh sáu lên
đường thái độ và hành động của bé Thu thay
đổi như thế nào?
- Hãy tìm chi tiết thể hiện sự thay đổi, so
sánh với hoàn cảnh trước để đánh giá?
Thái độ: “Vẻ mặt của nó … nghĩ ngợi
sâu xa, đôi mắt mênh mông của con bé bổng
xôn xao
Hành động đột ngột thay đổi: “Nó bổng
kêu thét lên: Ba…a….a…ba!
Tiếng kêu như xé, nó vừa kêu vừa chạy
xô tới, nhanh như một con sóc , nó chạy thót
lên và dang hai tay ôm chặt lấy cổ ba nó, ba
không cho ba đi nữa! Ba ở nhà chơi với con!
Nó hôn ba nó cùng khắp Nó hôn tóc, hôn cổ,
hai vai và hôn cả vết sẹo dài trên má của ba
nó nữa Con bé hét lên, hai tay nó siết chặt
lấy cổ, chắc nó nghĩ … nó run run…
? Hình dung và phân tích tâm trạng và
tình cảm của Thu khi gọi và ôm ba? Vì sao có
sự thay đổi đó?
Trong đêm về nhà ngoại, Thu đã được
Những mất mát đau thương mà chiến tranh gây ra
2 niềm khao khát tình cha của người con.
- Trước khi nhận ông Sáu là cha
+ Sợ hải, xa lánh
+ Nó từ chối sự quan tâm chăm sóc của ông Sáu Vì nghĩ rằng ông không phải là cha
- Thái độ và hành động của bé Thu khi nhận ông Sáu là cha
+ Thái độ: Biểu hiện qua khuôn mặt sầm lại, đôi mắt mênh mông
+ Hành động gọi thét “Ba … ba!”, chạy đến ôm chầm bíu chặt không muốn rời
+ Sự nghi ngờ về cha đã được giải tỏa,
Trang 5bà giải thích về vết sẹo làm thay đổi khuôn
mặt ba nó Sự nghi ngờ bấy lâu đã được giải
tỏa và Thu nãy sinh một trạng thái như là sự
ân hận, hối tiếc, nghe bà kể nó nằm im lăn
lộn và thỉnh thoảng lại thở dài như người lớn
Vì thế trong giờ phút chia tay với cha tình
yêu và nỗi mong nhớ với người cha xa cách
đã bị dồn nén bấy lâu nay bùng ra thật mạnh
mẽ và hối hả, cuống quýt có xen lẫn cả sự hối
hận, ăn năn
? Nhận xét khái quát về nghệ thuật của
văn bản?
(HS thảo luận nhóm)
- Lớp nhận xét, bổ sung
? Nêu ý Nghĩa của văn bản?
* Hoạt động 3 (Hệ thống kiến thức đã tìm
hiểu qua bài học)
- Học sinh đọc to ghi nhớ
niềm ân hận, hối tiếc Tình yêu và nổi nhớ mong bùng ra mạnh mẽ, hối hả, cuống quýt
B Nghệ thuật:
- Tạo tình huống truyện éo le
- Có cốt truyện mang yếu tố bất ngờ
- Lựa chọn người kể chuyện là bạn của ông Sáu, chứng kiến toàn bộ câu chuyện, thấu hiểu cảnh ngộ và tâm trạng của nhân vật trong truyện
C Ý nghĩa văn bản
Câu chuyện cảm động về tình chacon sâu nặng Chiếc lược ngà cho ta hiểu them về những mất mát to lớn của chiến tranh mà nhân dân ta đã trãi qua trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước
III Tổng kết:
Ghi nhớ: 202
- Củng cố:
- Tóm tắt lại đoạn trích truyện
- Tên truyện là “Chiếc lược ngà” có liên quan như thế nào đến nội dung chuyện?
- Nhận xét về nghệ thuật và ý nghĩa văn bản
* Hoạt động 4 (Hướng dẫn tự học)
- Tóm tắt truyện
- Đọc nhớ những chi tiết nghệ thuật đặc sắc trong đoạn trích
- Nắm được những kiến thức của bài học, tìm các chi tiết minh chứng cho những nội dung này
- Chuẩn bị: “Ôn tập Tiếng Việt” (Các phương châm hội thoại … cách dẫn gián tiếp).