PHẨM CHẤT và PHONG CÁCH LÃNH đạo 1

Mặc dù chỉ là một cá nhân, nhưng con người đó có thể tập hợp, tổ chức và phát huy sức mạnh của cả một tập thể, một đội ngũ hoặc cả lực lượng lớn hơn nữa thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ

PHẨM CHẤT VÀ PHONG CÁCH LÃNH ĐẠO

***

Trong việc chỉ đạo điều hành bộ máy của tổ chức nói chung, một trong những vấn đề có tầm quan trọng bậc nhất đó là vai trò của người lãnh đạo Mặc dù chỉ là một cá nhân, nhưng con người đó có thể tập hợp, tổ chức và phát huy sức mạnh của cả một tập thể, một đội ngũ hoặc cả lực lượng lớn hơn nữa thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ với tư duy và tầm nhìn vượt trội, hoặc ngược lại người lãnh đạo có thể triệt tiêu sức mạnh tập thể và dẫn đến những thất bại, thậm chí làm hư hỏng, sụp đổ cả một tổ chức, một thể chế

Muốn có người lãnh đạo như mong muốn, để hoàn thành các trọng trách mà

tổ chức giao phó, các đồng sự trông đợi, cần có rất nhiều yếu tố, tuy nhiên yếu tố

có tính nền tảng, chính là những người làm công tác tổ chức phải có tư duy đúng đắn và xây dựng được người lãnh đạo với những phẩm chất ưu tú và trải qua một quá trình thử thách, kiểm nghiệm sự phấn đấu và rèn luyện nhất định Bởi không ai

có thể sinh ra, lớn lên, tu nghiệp qua các trường lớp là có thể làm người lãnh đạo tốt Về lý thuyết, hiện nay có rất nhiều quan điểm, nhận thức về vấn đề nêu trên, do vậy người làm công tác lãnh đạo, các nhà tổ chức đều cần những kiến thức cơ bản,

tư duy đúng đắn và không ngừng cập nhật những tri thức mới, nhất là trong bối cảnh hệ thống khoa học quản lý đang có những thành tựu vượt bậc của khoa học kỹ thuật và các yếu tố rộng mở của quan hệ hội nhập toàn cầu

Môn học “Lãnh đạo trong tổ chức” của Lớp Cao học Quản trị kinh doanh

khóa K6B, là môn học quan trọng và lý thú giúp cho các học viên trong lớp Cao học QTKD K6B và những người quan tâm đến vấn đề trên có điều kiện để tìm hiểu

và nâng cao nhận thức của mình về người lãnh đạo ở cơ quan, đơn vị của chúng ta

Với phạm vi của bài luận này, tôi xin đề cập đến sự nhìn nhận về các cấp độ

(cấp bậc) của phẩm chất và phong cách người lãnh đạo, cùng với một số vấn đề

liên hệ trong thực tiễn công tác tại cơ quan, đơn vị công tác

Trước hết, nhìn nhận về khái niệm người lãnh đạo và khái niệm lãnh đạo, hiện nay có rất nhiểu quan điểm khác nhau Ví dụ:

- Người lãnh đạo là cá nhân có khả năng gây ảnh hưởng, kích thích và khuyến khích người khác đóng góp vào các hoạt động có hiệu quả và thành công của tổ chức mà họ trực thuộc

Hoặc: Người lãnh đạo là người đứng đầu một tổ chức hay một tập thể có vai trò dẫn dắt, định hướng, chỉ đạo và xây dựng mối quan hệ giữa những thành viên trong cùng một tập thể cùng vận hành theo một hệ thống nhất định.1

Hoặc khái niệm về hoạt động lãnh đạo, theo tài liệu giảng dạy của Phó

Giáo sư – Tiến sỹ Trương Đình Chiến (Trường Đại học Kinh tế quốc dân) thì có

các khái niệm: “Lãnh đạo tại nơi làm việc là một quá trình động, theo đó một cá nhân trong một nhóm không chỉ chịu trách nhiệm về kết quả của nhóm mà còn tích cực tìm kiếm sự hợp tác và cam kết của tất cả các thành viên trong nhóm nhằm đạt được các mục tiêu nhóm tại bối cảnh cụ thể”

Hoặc rút gọn hơn: “ Lãnh đạo là quá trình ảnh hưởng đến hoạt động của một nhóm tổ chức trong nỗ lực hướng tới các mục tiêu đã thiết lập và đạt được các mục tiêu đó”.

Như vậy khái niệm về “Nhà Lãnh đạo” và “Lãnh đạo” có những điểm

trùng và có những khác biệt giữa cá nhân lãnh đạo và hoạt động của cá nhân ấy

1

Nguồn: http://www.doanhnhan360.com

Trong bài viết này, tôi xin đề cập đến những nội dung của các cấp độ hoàn thiện của người lãnh đạo

Theo tài liệu Phó Giáo sư – Tiến sỹ Trương Đình Chiến, cá nhân người lãnh

đạo cần có những phẩm chất, phong cách tương ứng với 5 cấp độ nhất định, chúng

ta có thể tìm hiểu thêm về các nội dung cụ thể của các cấp độ nêu trên

1- Chức vị

Chức vị của người lãnh đạo là một trong những yếu tố đầu tiên làm người lãnh đạo có điều kiện để thực hiện các quyền uy và thực hiện các trách nhiệm của mình được tổ chức giao phó Chức vị của người lãnh đạo đương nhiên là một tiêu chí về hành chính buộc người bị lãnh đạo phải tuân thủ Tuy nhiên để thực hiện cương vị đó, người lãnh đạo phải có hiểu biết sâu sắc và phải thực hiện được những điều cần thiết sau đây:

- Đánh giá được tính chất và quy mô công việc đảm nhiệm

Nhìn chung, đây là yêu cầu có tính khái quát, bởi người lãnh đạo cần nhìn nhận, xác định chính xác, đầy đủ và sâu sắc về các nhiệm vụ của tổ chức mà mình phải đảm nhiệm Trên cơ sở đó định ra các mục tiêu công việc cụ thể cho từng giai đoạn, gắn với các yếu tố biến động của thời gian và sự kiện

- Hiểu biết về lịch sử phát triển của tổ chức.

Sự nắm bắt, nghiên cứu nghiêm túc về quá trình hình thành, phát triển của

tổ chức mà mình được giao nhiệm vụ đứng đầu là điều mà không người lãnh đạo nào có thể coi nhẹ, bởi đó chính là cái nhìn mang tính tư duy về lịch sử và tư duy biện chứng Phải nắm bắt được lý do, ý nghĩa của sự ra đời và quá trình phát triển của tổ chức, thông qua quá trình vận động, phát triển của tổ chức để tìm hiểu, đúc rút những bài học kinh nghiệm trong công tác lãnh đạo Đồng thời người lãnh đạo qua sự nghiên cứu về quá trình lịch sử phát triển phải đánh giá được sự tồn tại và phát triển của nó có phù hợp với các quy luật phát triển của xã hội và tổ chức đó

đang ở đâu trong trong dòng chảy và các quy luật của cuộc sống Người lãnh đạo còn phải có óc dự đoán cả chu kỳ phát triển, đi lên hoặc suy thoái, chấm dứt hoạt động của tổ chức

Chấp nhận trách nhiệm

Chấp nhận trách nhiệm lãnh đạo tổ chức chính là thể hiện đánh giá các yêu cầu, nhiệm vụ cụ thể của tổ chức Hoạt động đó đòi hỏi tư duy sâu sắc và thực tế,

có tầm nhìn không chỉ trước mắt mà còn phải có tính biến chuyển với thời gian; đồng thời phải tự đánh giá chính xác về các khả năng của cá nhân mình Đó là các

dự liệu khoa học, sự đánh giá có tính khách quan giữa khả năng và đòi hỏi của cương vị phụ trách; đồng thời cũng thể hiện quyết tâm bắt tay vào thực hiện và vượt qua các thử thách để đưa cả một tập thể, một tổ chức đi lên, giành được các mục tiêu đã được xác định Chấp nhận trách nhiệm là cuộc chấp nhận chiến đấu với các thử thách để đi lên

- Làm việc với trách nhiệm tốt nhất một cách nhất quán.

Yêu cầu trên đối với người lãnh đạo là yêu cầu có tính xuyên suốt, người lãnh đạo được tổ chức thừa nhận và có uy tín trước hết phải là người làm việc có trách nhiệm cao nhất trong cơ quan, tổ chức Tính trách nhiệm cao nhất đó phải trở thành một thuộc tính tất yếu của người lãnh đạo, trừ khi anh ta muốn thay đổi theo chiều hướng tiêu cực Thuộc tính đó vừa là đòi hỏi vừa là động lực để người lãnh đạo thực hiện các nhiệm vụ một cách mẫn cán và để hoàn thành vai trò lãnh đạo với tổ chức Làm việc với trách nhiệm cao nhất một cách nhất quán là một trong những yếu tố cơ bản để tạo nên hình ảnh, uy tín đích thực của người lãnh đạo

- Làm hơn những gì được mong đợi

Thực hiện được yêu cầu trên, không những là sự thể hiện, người lãnh đạo

có năng lực hoàn thành được nhiệm vụ mà còn cho thấy sức phát triển mạnh mẽ của con người đó Để thực hiện được yêu cầu đó cũng cho thấy người lãnh đạo có

những sáng tạo, không chỉ phát huy sức mạnh tiềm tàng của cá nhân mình mà còn

có tính huy động, phát huy sức mạnh sáng tạo của cả tổ chức

- Sáng kiến thay đổi và tăng trưởng

Yêu cầu trên đối với cương vị người lãnh đạo thể hiện sự kế thừa và phát triển của cả quá khứ, hiện tại và tương lai; thể hiện năng lực nội tại cũng như phong cách năng động, tư duy đổi mới, phát huy sức mạnh tổng hợp của cả trong và ngoài

tổ chức; có thể thích ứng các đòi hỏi của người lãnh đạo trong môi trường sống động và phát triển của xã hội

Thực hiện được những yêu cầu trên là thể hiện người lãnh đạo nhận thức sâu sắc về chức vị của mình Nó không phải là sự kế thừa có tính tuần tự của vị trí nào đó; càng không phải là sự tận hưởng mà là sự khẳng định năng lực phấn đấu, thể hiện khả năng cống hiến với tổ chức trước đòi hỏi mới mẻ, cao hơn, khó hơn của cuộc sống và công việc Chính những quyết tâm đó tạo nên sức thu hút các cá

thể bị lãnh đạo trong tổ chức và mang lại uy tín thực sự của chức vị lãnh đạo.

2 Sự chấp nhận

Người lãnh đạo với chức vị được bổ nhiệm có thể buộc người khác phải chấp nhận về mặt hành chính, mệnh lệnh Tuy nhiên để thực sự là người lãnh đạo không chỉ do sự sắp đặt, áp đặt thì người lãnh đạo đó phải có các phẩm chất, phong cách

và hành động có tính thuyết phục người bị lãnh đạo và họ thực sự chấp nhận mối quan hệ đó

Để làm được điều đó, một trong những yêu cầu có tính khái quát là người lãnh đạo phải có nhiệm vụ và biết cách thực hiện nhiệm vụ để cho tập thể các cộng

sự trong nhóm, trong tổ chức cùng hoàn thành tốt nhiệm vụ, cùng phát triển và thành công Kết quả đó vừa là kết quả phấn đấu vừa là động lực mạnh mẽ thúc đẩy các thành viên trong tổ chức làm việc và hướng đến tương lai

Đương nhiên, để thực hiện được vấn đề trên, người lãnh đạo cần nắm bắt, hiểu biết tường tận về các cộng sự với các điểm mạnh, yếu, sở trường, sở đoản của

họ và có các biện pháp để họ phát huy điểm mạnh hoặc sửa đổi các hạn chế Trong quá trình đó, người lãnh đạo phải thực sự là người bạn, người đồng sự tin cậy và có trách nhiệm với các đối tượng bị lãnh đạo Họ không chỉ thực hiện các hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo một cách máy móc mà còn có sự thấu hiểu, chia xẻ và đối xử một cách chân thành Sự thấu hiểu và chân thành của người lãnh đạo là một trong những yếu tố có sức truyền cảm và thuyết phục quan trọng nhất đôi với các đồng sự trong tổ chức

Vượt lên những tư duy thông thường, người lãnh đạo còn có những tố chất

và hoạt động mang tính thủ lĩnh để “dẫn dắt cuộc chơi” Họ phải tạo ra một bối cảnh, môi trường công tác lành mạnh, các hoạt động mà những người tham gia cùng có sự kết thúc hiệu quả, cùng thắng lợi và hài lòng Đương nhiên, họ cũng biết

từ chối những vấn đề không thích hợp, đi ngược lại lợi ích của cả tập thể và tổ chức Họ phải dũng cảm nói “không!” với những việc vi phạm các nguyên tắc của

tổ chức, cho dù cả những việc có thể mang lại đặc lợi cho cá nhân hoặc nhóm cá nhân của mình

Phương pháp tư duy và những hoạt động của người lãnh đạo có đảm bảo cho

sự thành công của tổ chức hay không, là sự đảm bảo cho mọi thành viên phải chung mục đích, ý chí, có quyết tâm phấn đấu để hoàn thành các nhiệm vụ Điều đó có

nghĩa là người lãnh đạo phải làm cho các thành viên của tổ chức thực sự chấp

nhận làm việc và hoạt động tích cực dưới sự lãnh đạo của người lãnh đạo của họ.

Khi mỗi thành viên của tổ chức đã xác định đúng đắn mục tiêu phấn đấu và nỗ lực

vì mục tiêu chung, thì về mặt chiến lược, người lãnh đạo đã hoàn thành được cơ bản các vai trò lãnh đạo của mình

3 Định hướng kết quả

Tiêu chí đánh giá sự thành công của người lãnh đạo một cách tập trung và cụ thể nhất chính là hiệu quả công việc Kết quả tích cực của quá trình hoạt động của

tổ chức, đơn vị là sức mạnh gắn kết các thành viên với các tập thể đó

Người lãnh đạo phải biết xác định các mục tiêu nhiệm vụ cụ thể và quyết tâm tập hợp, phát huy sức mạnh tập thể để đạt được các mục tiêu của tổ chức Quá trình

để thực hiện và đạt được các mục tiêu nhiệm vụ với kết quả cao nhất của tập thể, tổ chức là quá trình đòi hỏi các giải pháp tổng hợp của người lãnh đạo và sự đóng góp của cả tập thể Những kết quả tích cực của công tác và tính hiệu quả của nó tạo sức lôi cuốn, thuyết phục và khẳng định uy tín của người lãnh đạo đối với các thành viên của tổ chức

Để thực hiện mục tiêu đó, người lãnh đạo phải có tầm nhìn, khả năng phân tích đánh giá, đề xướng các mục tiêu phấn đấu để mang lại sự phát triển, hiệu quả công tác cao cho tổ chức Ví dụ sự tăng trưởng, thành công với hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp; kết quả hoạt động quản lý với hiệu ứng tích cực với

xã hội của cơ quan quản lý nhà nước… Trong đó, người lãnh đạo phải là nhân vật tiêu biểu của việc đánh giá tình hình, xác định mục tiêu và các bước phấn đấu để đạt được mục tiêu đó trước hết với bản thân Sự kiên định, nỗ lực cố gắng, vượt khó khăn của cá nhân người lãnh đạo là một trong những điều kiện tiên quyết có sức thuyết phục lôi cuốn các thành viên quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ của họ

Người lãnh đạo phải có tư duy tầm nhìn về quá trình phát triển của tổ chức, trong những điều kiện không ngừng biển động có ý nghĩa vô cùng quan trọng Việc nghiên cứu nắm bắt được các quy luật vận hành và phát triển của sự vật, xã hội với

tư duy khoa học, biện chứng để lý giải các vấn đề, góp phần xây dựng chiến lược phát triển của tổ chức và định ra các giai đoạn, các mục tiêu phấn đấu của tổ chức

là những biểu hiện của người lãnh đạo xuất sắc Quá trình thực hiện các chiến lược phát triển cũng như các nhiệm vụ cụ thể đòi hỏi bản lĩnh và năng lực sáng tạo của người lãnh đạo Do nắm vững sự vận động của các hoạt động phù hợp với quy luật

phát triển, kết hợp với óc sáng tạo và năng lực thực tiễn, người lãnh đạo có thể mạnh dạn quyết định các vấn đề có tính táo bạo và quyết đoán, nhưng không liều lĩnh Chính những yếu tố đó làm nên những thắng lợi vượt trội và bảo đảm được sự phát triển mạnh mẽ của doanh nghiệp, mang lại sức lôi cuốn, niềm tin cho tập thể

4 Phát triển con người

Đối với người lãnh đạo, việc thành công trong một công việc, quá trình ngắn hạn có thể mang đậm dấu ấn của các cá nhân, tuy nhiên để một tổ chức ổn định, phát triển và lớn mạnh trước những yếu tố luôn vận động, biển đổi thì sự thành công phải được đảm bảo bằng sức mạnh và niểm tin của các thành viên, của cả tổ chức Nói tóm lại người lãnh đạo xuất sắc, có tầm nhìn, có tính nhân văn, phải có các chiến lược về phát triển con người của tổ chức của mình Đồng thời phải có những giải pháp tạo các điều kiện thuận lợi, môi trường phát triển cho mỗi cá thể, thành viên, rèn luyện phát triển

Chính tư duy đặt con người là trung tâm của sự phát triển, là mục đích cao nhất của sự thành công làm cho người lãnh đạo xuất sắc luôn phải đề cao các giá trị của mỗi con người, mỗi thành viên trong tổ chức cho dù vai trò, vị trí và sự đóng góp của họ khác nhau Chính con người mới là yếu tố đặc biệt mang lại sức lao động và sự sáng tạo làm nên những giá trị mà các yếu tố lao động khác không thể

có được Chính vì vậy, một trong những ưu tiên cơ bản phải dành cho sự phát triển của con người, của mỗi thành viên trong tổ chức

Tuy nhiên hình mẫu phát triển của mỗi con người trong tổ chức ngoài những tiêu chí cơ bản, có tính nguyên tắc của sự phát triển thì phải có sự đa dạng của các nhóm cụ thể, phù hợp với các vị trí, các yếu tố về năng lực, thể chất riêng có của mỗi nhóm Người lãnh đạo là một hình mẫu về sự phấn đấu và thành công cho các thành viên trong tổ chức, mặc dù vậy, hình mẫu ấy chỉ nên mang tính định hướng như quan điểm nhân sinh, về bản lĩnh và sự rèn luyện… Mỗi con người, môi thành viên phải tự nhìn nhận và có định hướng phù hợp với đặc điểm riêng biệt của mình

Định hướng rèn luyện, phát triển nhưng không gò ép, tạo khuôn mẫu cứng nhắc cho các thành viên

Tiêu chí đánh giá cao sự xuất sắc của người lãnh đạo là đào tạo được đội ngũ các cán bộ kế cận xứng đáng và tạo động lực, môi trường tốt để mỗi con người, mỗi thành viên đều khẳng định được giá trị và có cơ hội rèn luyện, phát triển

5 Hoàn thiện cá nhân

Người lãnh đạo nào dù tầm vóc đến đâu cũng đều phải có những giới hạn nhất định về năng lực, tuổi tác, sự cống hiến… và ngay cả sự hoàn thiện của những người xuất sắc nhất cũng chỉ mang tính tương đối

Tuy nhiên, thang bậc cao nhất mà những người lãnh đạo xuất sắc nhất là con người và phẩm chất của họ đã truyền được cảm hứng cho cuộc sống của những thành viên trong tổ chức và cả những người khác, khiến tự thân họ có những cảm xúc và coi con đường mà người lãnh đạo đã đi là con đường của họ tiếp theo, coi những phẩm chất của người lãnh đạo đó là hình mẫu mà họ phấn đấu

Người lãnh đạo đó có những tư tưởng nhân văn cao đẹp, họ nhận thức được những tài sản vô giá mà họ có được chính là những con người cộng sự và sự tận tụy của họ với sự nghiệp, với tổ chức của người lãnh đạo Họ không chỉ huy động được sức mạnh của những thành viên đó cho sự nghiệp, cho mục tiêu phấn đấu chung mà còn đào tạo, dìu dắt, giúp đỡ họ để họ trở thành những người tiến bộ, những người

có thể phát huy cao nhất những phẩm chất mà họ có thể có Người lãnh đạo xuất sắc đó coi sự thành công của mình, niềm vui sâu sắc của mình chính là sự thành đạt, tiến bộ của những người chung lưng đấu cật, những người mà mình đã dìu dắt giúp đỡ Người lãnh đạo thành công nhất là người có sức cảm hóa, giáo dục mạnh

mẽ cả những người có những hạn chế, yếu kém thậm chí là những người đã từng đối nghịch với tổ chức và bản thân họ Sức cảm hóa ấy là sức cảm hóa của những người lãnh đạo xuất chúng

Một số nội dung liên hệ

Từ những tư duy, phân tích nêu trên, đối chiếu lại với người lãnh đạo của cơ quan mà tôi đang công tác, thực sự đã mang lại những nhận thức, những khám phá thú vị

Với đặc điểm là một đơn vị trong ngành ngân hàng thương mại có sự quản lý của Ngân hàng cấp trên, được Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện nhất định; những nhà lãnh đạo ở đây đều đã được đào tạo bài bản qua các trường lớp về chuyên môn nghiệp vụ và đã có quá trình phấn đấu và rèn luyện qua nhiều giai đoạn Họ đều là những người được đào tạo rèn luyện và đề bạt của tổ chức theo các quy trình nghiêm ngặt, chặt chẽ mang tính quy phạm cả về tổ chức Đảng và pháp luật Do vậy họ đều có các phẩm chất rất cơ bản của những người đứng đầu cơ quan, tổ chức

Đối chiếu theo các thang bậc lãnh đạo đã trình bày nêu trên họ đều có những tiêu chí của thang bậc 1 (chức vị), 2 (chấp nhận)

Đánh giá theo thang bậc 3, họ đã có những thành công nhất định Những kết quả đó đưa đến một doanh nghiệp có quy mô kinh doanh khá lớn, tính chất phức tạp, trong những điều kiện khó khăn nhưng vẫn phát triển và không phạm phải các sai lầm đáng kể Tuy nhiên, những hạn chế của tính hiệu quả trong công tác kinh doanh, quản lý vì một số nguyên nhân khách quan và cơ chế ràng buộc của môi trường kinh doanh nói chung còn cho thấy năng lực lãnh đạo và tính sáng tạo của người lãnh đạo chưa cao Người lãnh đạo chưa thoát ra khỏi cái bóng của sự bao cấp về cơ chế trong đó có nguồn vốn, sự bảo trợ của tổ chức cấp trên

Về mức độ phát triển con người, các vị lãnh đạo của cơ quan cũng đạt được những thành công nhất định, các cán bộ kế cận có cơ hội phấn đấu để phát triển Việc học tập, rèn luyện về phẩm chất, đạo đức và chuyên môn, nghiệp vụ luôn là các hoạt động được quan tâm, khuyến khích, tạo điều kiện Tuy nhiên, mức độ hoàn