Văn hóa đọc của sinh viên trong thời đại số

Đứng trước tình trạng đó, việc đưa ra những giải pháp nhằm tăng sự hứng thú đọc sách trong sinh viên nói chung, sinh viên trường Đại học Lao động Xã hội nói riêng là một việc hết sức qua

PHẦN MỞ ĐẦU

I TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Hiện nay khi nền kinh tế Việt Nam đang định hướng chuyển nhanh

và mạnh sang nền kinh tế tri thức, cùng với sự bùng nổ về thông tin, nhiều vấn đề được đặt ra, điều này đòi hỏi mỗi chúng ta, đặc biệt là giới trẻ phải luôn nỗ lực học hỏi, đối mặt, ứng xử chắt lọc trong vô vàn thông tin để có thể tồn tại và đứng vững Để làm được điều đó rất cần đến sự tích lũy về văn hóa, vốn hiểu biết, kinh nghiệm sống, cách sống…Sự tích luỹ đó được thể hiện qua một quá trình học tập lâu dài, không chỉ việc học ở trường mà phần quan trọng quyết định là quá trình tự học, qua việc đọc sách mỗi cá nhân, nói rộng ra đó là văn hóa đọc

Đọc sách có tầm quan trọng rất lớn trong việc nâng cao hiểu biết, bồi bổ trí tuệ, nâng cao đời sống tâm hồn của mỗi người Tuy nhiên, thực trạng hiện nay, văn hóa nghe nhìn đã lấn át văn hóa đọc, với sự ra đời các loại điện thoại di động, máy nghe nhạc, máy xem phim sự tiện ích của chúng đã khiến cho các bạn sinh viên ngày càng lười biếng đọc sách Đứng trước tình trạng đó, việc đưa ra những giải pháp nhằm tăng sự hứng thú đọc sách trong sinh viên nói chung, sinh viên trường Đại học Lao động Xã hội nói riêng là một việc hết sức quan trọng và cần thiết Đây cũng chính là nguyên nhân tôi lựa chọn đề tài

“Thực trạng đọc sách của sinh viên trường Đại học Lao động Xã hội (II)”

II MỤC ĐÍCH, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

ĐỀ TÀI.

1 Mục đích nghiên cứu đề tài

Nghiên cứu văn hóa đọc trong sinh viên trường Đại học Lao động Xã hội (II), đề tài cố gắng tìm ra những nguyên nhân dẫn đến sinh viên quay lưng với văn hóa đọc thông qua số liệu điều tra văn hóa đọc của

sinh viên khoa Bảo hiểm và khoa Kế toán trong trường, cung cấp những dữ liệu lý giải hiện tượng lười đọc sách của sinh viên, từ đó góp phần giúp các nhà quản lý, nhà trường, cá nhân sinh viên đưa ra giải pháp nhằm tăng cường văn hóa đọc trong trường

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các vấn đề xung quanh văn hóa đọc của sinh viên, bao gồm vai trò của việc đọc sách, thực trạng văn hóa đọc trong sinh viên, nguyên nhân sinh viên lười đọc sách, ý nghĩa của đọc sách, các giải pháp và kiến nghị…

Đề tài chỉ nghiên cứu trong phạm vi trường Đại học Lao động Xã hội (II), trong đó, số liệu điều tra được lấy tứ các lớp hệ Đại học 2010 thuộc các khoa Bảo hiểm, Kế toán

3 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài này cần sử dụng các phương pháp như điều tra, thu thập số liệu, phân tích, giải thích, tổng hợp, so sánh, định lượng, định tính…

III KẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI

Kết cấu của đề tài gồm 3 phần, phần mở đầu, nêu lên mục đích, đối tượng, phương pháp nghiên cứu của đề tài, đồng thời nêu khái quát về văn hóa đọc sách của sinh viên trường Đại học Lao động Xã hội

Phần nội dung có 2 chương:

Chương 1, nêu lên những vấn đề lý luận chung

Chương 2, nêu lên thực trạng vấn đề đọc sách của sinh viên trường Đại học Lao động Xã hội (II), những thuận lợi và khó khăn trong vấn đề đọc sách của sinh viên, giải thích nguyên nhân, ngoài ra còn nêu những giải pháp nhằm tăng cường văn hóa đọc

Phần kết luân là tóm lược lại vấn đề, đồng thời đưa ra những kiến nghị

Ngoài ra còn có mục các tài liệu tham khảo và mục lục

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG I NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG

I MỘT SỐ KHÁI NIỆM

1 Khái niệm về văn hóa đọc

Văn hóa đọc là một khái niệm được hiểu theo hai nghĩa, một nghĩa rộng và một nghĩa hẹp

Ở nghĩa rộng, đó là ứng xử,giá trị và chuẩn mực của các nhà quản lý

và cơ quan quản lý nhà nước, ứng xử đọc của cộng đồng xã hội và ứng

xử đọc của mỗi cá nhân trong xã hội Ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc của các nhà quản lý và cơ quan quản lý nhà nước là chính sách, đường lối và ứng xử hằng ngày nhằm phát triển nền văn hóa đọc

Ở nghĩa hẹp, Văn hóa đọc là ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc của mỗi

cá nhân Ứng xử, giá trị và chuẩn mực này gồm ba thành phần: thói quen, sở thích và kỹ năng đọc

Trong đề tài này, tôi chỉ nghiên cứu Văn hóa đọc theo nghĩa hẹp, tức

là văn hóa đọc của mỗi cá nhân

2 Các khái niệm liên quan

Thói quen đọc là hành động đọc sách được lặp lại hằng ngày, mang tính tự giác, chủ động và tích cực

Kỹ năng đọc là sự thể hiện tổ hợp những thao tác tư duy, là năng lực vận dụng có hiệu quả những kiến thức đã được lĩnh hội để thực hiện một hoạt động, mục đích nào đó Các thao tác tư duy đó là:

- Lựa chọn có ý thức đề tài hoặc những vấn đề cần đọc cho bản thân, biết vận dụng thành thạo các cách đọc khác nhau đối với từng loại tài liệu đọc (tài liệu nghiên cứu, tài liệu phổ thông, tài liệu giải trí )

- Biết định hướng nguồn tài liệu cần thiết cho bản thân, trước hết trong các thư mục và mục lục thư viện, các nguồn tra cứu như: bách khoa thư, từ điển giải nghĩa, các loại sổ tay, cẩm nang và biết định hướng nguồn tài liệu cần thiết cho bản thân trong môi trường số (trong các cơ

sở dữ liệu, trên Internet)

- Thể hiện được tính hệ thống, tính liên tục trong quá trình lựa chọn tài liệu đọc (đọc từ trình độ thấp lên trình độ cao, từ các vấn đề đơn giản tới phức tạp)

- Biết cách tiếp nhận tối đa và sâu sắc nội dung tài liệu đọc, kể cả vệ sinh khi đọc tài liệu như cách ngồi, khoảng cách giữa mắt và tài liệu đọc,v v

- Biết vận dụng các biện pháp kỹ thuật để củng cố và đào sâu những nội dung đã đọc như ghi chép, lập hộp phiếu thư mục, soạn tóm tắt, viết chú giải, trao đổi với bạn bè, đồng nghiệp

- Biết vận dụng vào thực tiễn những nội dung đã đọc

Mục đích cuối cùng của kỹ năng đọc là đọc có hiệu quả cao nhất, nắm chắc nội dung cốt lõi và biết vận dụng những điều đã đọc được vào cuộc sống của chính người đọc

II KHÁI QUÁT VỀ VĂN HÓA ĐỌC

Văn hóa Đọc - một bộ phận của Văn hóa – là một trong những động lực thúc đẩy sự hình thành nên con người mới, những công dân có hiểu biết, có trí tuệ để có thể thích ứng với sự phát triển của xã hội hiện đại – xã hội dựa trên nền tảng của nền kinh tế tri thức Thông qua Văn hóa Đọc định hướng đọc cho mọi người dân, tuỳ thuộc vào trình độ dân trí, nghề nghiệp và điều kiện sống, có thể tiếp cận được với thông tin, tri thức phù hợp, hữu ích nhất cho cuộc sống của mình Văn hóa Đọc có thể giúp cho mỗi cá nhân có một cuộc sống trí tuệ hơn, đẹp đẽ, ý

nghĩa, hạnh phúc và hài hòa hơn Chính vì vậy, phát triển Văn hóa đọc luôn là một vấn đề mang ý nghĩa chiến lược của mọi quốc gia trong

việc nâng cao dân trí, góp phần phát triển bền vững nguồn nhân lực – nhân tố quyết định mọi thành công

Ở nước ta, việc xây dựng và phát triển văn hóa đọc trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước góp phần đem lại cho dân tộc sức mạnh của trí tuệ trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước Chính vì vậy, trong Chiến lược Phát triển Văn hóa đến năm 2020 đã đặt ra mục tiêu, nhiệm vụ của ngành Văn hóa là phải “xây dựng phong trào đọc sách trong xã hội, góp phần xây dựng có hiệu quả thế hệ đọc tương lai” Ngày đọc sách Thế giới cũng được tổ chức hàng năm do Hội đồng Anh (British Council) khởi xướng từ năm 1996 và có nhiều hoạt động có ý nghĩa thiết thực để tuyên truyền cho văn hóa đọc

Những năm gần đây Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch đã quyết định chọn ngày 23/4 hàng năm làm ngày hội đọc sách của Việt Nam,do Thư viện Quốc gia chủ trì nhằm khuyến khích và đưa phong trào đọc sách, báo trở thành nét đẹp văn hóa của con người Việt Nam trong thời kỳ đất nước giao lưu, hội nhập quốc tế “Ngày sách và bản quyền thế giới” được tổ chức hàng năm tại mỗi quốc gia thực sự đảm bảo cho mọi người khám phá và thõa mãn sở thích đọc của mình, đồng thời là dịp để tôn vinh những tác giả đã có nhiều đóng góp cho sự tiến bộ văn hóa, văn minh xã hội của nhân loại Đây cũng là dịp thể hiện sự hợp tác, hợp lực giữa các tác giả, các nhà xuất bản, trường học, các thư viện, các cơ quan Nhà nước, công ty tư nhân…trong việc tổ chức lễ kỷ niệm về sách và các tác giả

CHƯƠNG II

THỰC TRẠNG, NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG VÀ GIẢI PHÁP

I THỰC TRẠNG VĂN HÓA ĐỌC CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI

HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI (II)

Để tìm hiểu về thực trạng văn hóa đọc trong sinh viên trường Đại học Lao động Xã hội, nhóm chúng tôi (nhóm 6-ĐH09CT) đã tiến hành một cuộc điều tra nhanh đối với sinh viên trong trường, cụ thể là sinh viên hai lớp ĐH10BH và ĐH10KT Qua 40 phiếu điều tra, tôi thấy, mặc dù Trường đã từng phối hợp với một số tổ chức tiến hành các cuộc hội thảo bàn về việc đọc sách, nhưng dường như các bạn sinh viên vẫn chưa thực sự hứng thú với việc đọc sách Nhiều sinh viên vẫn chưa biết được tầm quan trọng của việc đọc sách, thế nên khi hỏi “với bạn đọc sách có quan trọng không, nó giúp được cho bạn những gì trong cuộc sống và học tập? vì sao?”, rất nhiều bạn bỏ trống không trả lời,

và có một số sinh viên trả lời nhưng chưa đầy đủ

Về sở thích đọc sách, một điều vui mừng là có 90% sinh viên đều thích đọc sách, tuy nhiên vần có 10% sinh viên trả lời rằng không thích Và điều đáng buồn là loại sách mà các bạn thích đọc chủ yếu là sách tâm lý-xã hội và các loại truyện, còn sách khoa học thì rất ít sinh viên thích đọc cũng như tình hình chung trên cả nước, hầu hết sinh viên đều rất ngại đọc những cuốn sách dày, nhiều tập có tính chất khoa học, mà chỉ thích đọc những loại sách mang tính chất giải trí tức thời,

ít tốn kém thời gian, không phải suy nghĩ nhiều Thực tế, không phải chỉ có sinh viên của hai lớp ĐH10BH và ĐH10KT mới có tư tưởng ấy

mà qua số liệu điều tra sinh viên hệ Cao đẳng khóa 2009 của nhóm 4 (lớp ĐH09CT), cho ta thấy được thực trạng các bạn sinh viên chỉ thích đọc những loại sách mang tính giải trí Trong số 100 sinh viên được điều tra, chỉ có 6.9% sinh viên thích đọc sách khoa học; 28.8% sinh viên thích đọc sách tâm lý xã hội; có tới 51.6% sinh viên thích đọc truyện, còn lại thích đọc các loại sách khác(bảng 1)

Bảng 1 Tỷ lệ sinh viên thích đọc các loại sách

Đơn vị: (%)

Nguồn: số liệu điều tra về văn hóa đọc của sinh viên hệ Cao đẳng, khóa 2009

của nhóm 4, lớp ĐH09CT

Tuy nhiên, nếu chỉ dựa vào những con số trên thì chưa thể nào đánh giá được văn hóa đọc của sinh viên

Về thói quen đọc sách, phần lớn giới trẻ ngày nay có thói quen thu thập thông tin từ mạnh Internet, vì thế khi được hỏi “Bạn thường tìm kiếm nguồn thông tin từ đâu?”, Có đến 47.5% sinh viên tìm kiếm

thông tin từ mạng Internet, 35% sinh viên tìm kiếm từ sách báo.(biểu

đồ 1) Biểu đồ 1 Kênh thông tin được sinh viên lựa chọn

Đơn vị: (%)

47.5

35

12.5

5

Mạng Internet Sách báo Băng, đĩa nhạc, phim Khác

Điều này lý giải vì sao vẫn có 12.5% sinh viên ít quan tâm đến sách Trung bình một ngày thời gian mà các bạn sinh viên dành cho việc đọc

sách cũng thể hiện được vì sao các bạn chỉ thích đọc những cuốn sách ngắn Đó là, có tới 67.5% sinh viên chỉ dành từ 0-2 giờ cho việc đọc sách; 17.5 % sinh viên đọc sách từ 2-4 giờ; chỉ có 10% sinh viên dành 4-6 giờ để đọc sách, số còn lại là 5% đọc sách với lượng thời gian khác (Biểu đồ 2)

Biểu đồ 2 Lượng thời gian phân bổ cho việc đọc sách

Đơn vị :(%)

0

10

20

30

40

50

60

70

80

90

100

Từ 0-2 giờ Từ 2-4 giờ Từ 4-6 giờ Khác

67.5

17.5

10

5

Về lượng thời gian dành cho việc vào mạng Internet, số lượng sinh viên dành từ 0-2 giờ cho việc vào mạng là 27.5%; từ 2-4 giờ là 62.5%;

từ 4-6 giờ có 2.5%, còn lại 10% dành số thời gian khác Tuy nhiên, quan điểm của tôi là đọc ở đâu cũng được và dành bao nhiêu thời gian đọc cũng không quan trọng, điều quan trọng là đọc cái gì? Đọc như thế nào? Và rút ra được những gì sau khi đọc? Đó chính là kỹ năng đọc Đọc sách là một quá trình tiếp nhận thông tin, thu thập tin tức, nâng cao trình độ, nhưng cũng có khi đơn giản chỉ là một hình thức giải trí, một công việc được thực hiện trong thời gian rãnh rỗi Tuy vậy, dù với mục đích nào đi chăng nữa thì việc đọc sách cũng mang lại những hiệu quả thiết thực Bàn về vấn đề này, khi hỏi về phương thức đọc sách, có 50% sinh viên đã biết chọn đọc những loại sách theo nhu cầu tìm kiếm

thông tin của mình, trong khi đó vẫn có 45% sinh viên chỉ đọc những thể loại mà họ thấy thích, và 5% sinh viên gặp sách nào đọc sách đó

mà không biết đọc để làm gì Đối với câu hỏi “Bạn thường xem sách như thế nào?”, có 27.7% sinh viên xem lần lượt từ đầu đến cuối;

25.5% chỉ xem mục lục chính; 8.5% chỉ xem những thông tin mình quan tâm và 38.3% sinh viên xem toàn bộ nội dung rồi mới đọc kỹ Qua điều tra, tôi cũng biết thêm về khả năng đáp ứng nhu cầu cho sinh viên của thư viện trong trường Đại học Lao động Xã hội (II) Chỉ có 5% sinh viên cho rằng thư viện đáp ứng đủ nhu cầu của sinh viên, còn 95% sinh viên cho là thư viện chưa đáp ứng đủ lượng sách cho nhu cầu của sinh viên Con số này cho thấy vai trò của thư viện Trường Đại học Lao động Xã hội (II) vẫn còn rất mờ nhạt trong việc duy trì và phát triển văn hóa đọc cho sinh viên trong Trường

II NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN VĂN HÓA ĐỌC TRONG SINH

VIÊN

1 Sự phát triển của công nghệ thông tin

Với sự phát triển của công nghệ thông tin, nhiều phương tiện truyền thông hiện đại được ra đời như điện thoại, máy nghe nhạc, máy xem phim, Internet Những tính năng hiện đại của Internet đã thu hút rất nhiều người tham gia, trong đó phải kể đến giới sinh viên

Theo Báo cáo thống kê của trang web internetworldstats.com thu thập

từ các cơ quan quản lý mạng ở nhiều quốc gia cho thấy tỷ lệ tăng

trưởng số lượng người sử dụng internet trong giai đoạn 2000-2009 ở Việt Nam là 10.882%, cao hơn hẳn các quốc gia cùng nhóm thị trường mới nổi như Trung Quốc (1.500%), Indonesia (1.150%)… Hiện tỷ lệ người sử dụng mạng ở Việt Nam vào khoảng 26%, tương tự

Philippines, Thái Lan.(biểu đồ 3)

Biểu đồ 3 Tăng trưởng Internet Việt Nam tháng 7/2010

1500

1150

0 2000 4000 6000 8000 10000 12000

Việt Nam Trung

Quốc Indonesia

Nghiên cứu về các hoạt động trực tuyến của sinh viên trường Đại học Lao động Xã hội cho thấy, phần lớn sinh viên truy cập Internet để đọc thông tin, tìm kiếm thông tin, bên cạnh đó là nghe nhạc, giải trí, chat, email… Một số bạn cho rằng: “Tất cả có ở Internet, cứ enter sẽ

có tất cả, không cần phải tốn thời gian ngồi đọc sách Khi làm bài chỉ cần truy cập Internet rồi cắt (cut) và dán (paste), thế là xong Như vậy,

sự phát triển của công nghệ thông tin có ảnh hưởng rất lớn đến văn hóa đọc của sinh viên

2 Ảnh hưởng của phương pháp học truyền thống

Ngay từ thời tiểu học, trung học, cách học của học sinh thường theo mẫu rập khuôn, khô cứng, gò bó, dạy theo kiểu thầy đọc, trò chép, vì thế nó đã triệt tiêu nhu cầu, khả năng đọc sách của học sinh Do đó khi lên Đại học, Cao đẳng sinh viên vẫn chưa tạo cho mình được thói quen đọc sách

3 Yếu tố kinh tế

Hiện nay tình trạng sinh viên đi làm thêm để kiếm tiền ăn học cũng khiến cho sinh viên không có thời gian đọc sách Ngoài việc học, sinh viên còn phải đi làm thêm nên rất mệt mỏi, vì thế họ thường thích đọc các loại truyện, sách tâm lý để giải trí Tuy nhiên, kinh phí của Trường

có hạn nên chỉ đầu tư mua sách chuyên ngành Theo kết quả nghiên