Văn Hóa Đọc Của Sinh Viên Trên Địa Bàn Hà Nội

Cùng với đó, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới các thầy, cô giáo trong khoa Thông tin – thư viện nói riêng và các thầy cô giáo trong trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Q

-PHẠM THỊ PHƯƠNG THẢO

VĂN HÓA ĐỌC CỦA SINH VIÊN

TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH THÔNG TIN-THƯ VIỆN

Hệ đào tạo: Chính quyKhóa học: QH-2011-X

NGƯỜI HƯỚNG DẪN: Th.S ĐỖ VĂN HÙNG

HÀ NỘI, 2015

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình thực hiện khóa luận, em xin được bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc tới Th.S Đỗ Văn Hùng, Khoa Thông tin – thư viện, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – người đã tận tâm tận tình chỉ bảo giúp đỡ em hoàn thành khóa luận này.

Cùng với đó, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới các thầy, cô giáo trong khoa Thông tin – thư viện nói riêng và các thầy cô giáo trong trường Đại học Khoa học

Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội nói chung đã nhiệt tình giúp đỡ chỉ bảo truyền đạt cho em những kiến thức từ cơ bản đến kiến thức chuyên môn trong bốn năm học vừa qua và tạo điều kiện cho em về cơ sở vật chất, trang thiết bị cũng như truyền lại cho em những kinh nghiệm quý báu để em có thể hoàn thành khóa luận

Em xin chân thành cảm ơn những tình cảm quý báu đó!

Hà Nội, ngày 18 tháng 05 năm 2015

Sinh viên

Phạm Thị Phương Thảo

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 1: Tần suất tham gia các hoạt động của sinh viên 24

Biểu đồ 1: Độ tuổi sinh viên 23

Biểu đồ 2: Mức độ thích đọc sách/ báo 26

Biểu đồ 3: Lựa chọn loại hình tài liệu thường đọc 27

Biểu đồ 6: Mức độ vận dụng những điều trong sách/ báovào thực tế cuộc sống 32

Biểu đồ 7: Mức độ truy cập Internet 33

Biểu đồ 8: Số lượng sách 1 sinh viên đọc trọn vẹn trong năm vừa qua( năm 2014) 34

Biểu đồ 9: Mức độ quan tâm của sinh viên đối với văn hóa đọc 35

Biểu đồ 10: Mức độ quan trọng của văn hóa đọc 36

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Đặt vấn đề nghiên cứu 4

3 Câu hỏi nghiên cứu 5

4 Mục tiêu nghiên cứu 5

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

6 Phương pháp nghiên cứu 6

7 Ý nghĩa nghiên cứu 8

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA ĐỌC 10

1.1 Khái niệm văn hóa đọc 10

1.2 Sự cần thiết của văn hóa đọc 13

1.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa đọc của sinh viên 14

1.3.1 Ảnh hưởng của các phương tiện thông giải trí và mạng Internet 15

1.3.2 Phương pháp dạy và học trong trường đại học hiên nay 16

1.3.3 Chất lượng hoạt động của thư viên 17

1.3.4 Tăng cường liên kết chặt chẽ giữa thư viện với trường, khoa 17

1.4 Thực trạng văn hóa đọc ở Việt Nam 18

1.4.1 Thực trạng đọc sách hiện nay 18

1.4.2 Tình hình phát triển văn hóa đọc ở Việt Nam 19

1.5 Tiểu kết Chương 1 22

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VĂN HÓA ĐỌC VÀ NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VĂN HÓA ĐỌC CỦA SINH VIÊN 23

2.1 Thực trạng văn hóa đọc 23

2.2 Những yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa đọc 37

2.2.1 Sự phát triển của các phương tiện truyền thông hiện đại 37

2.2.2 Kỹ năng đọc sách 38

2.2.3 Sự phát triển của thư viện 40

2.3 Nhận xét, đánh giá 40

2.4 Tiểu kết Chương 2 42

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN VĂN HÓA ĐỌC CỦA SINH VIÊN 44

3.1 Ban hành các cơ chế, chính sách cụ thể để phát triển văn hóa đọc trong nhà trường 44

3.2 Tổ chức Ngày Hội đọc sách, hội chợ sách hay những hoạt động liên quan đến sách 44

3.3 Hướng dẫn và tạo điều kiện cho sinh viên tự học, tự nghiên cứu có hiệu quả thông qua việc đọc sách 46

3.4 Hình thành hệ thống thư viện điện tử kết nối các trường đại học trên để phục vụ nhu cầu đọc sách đa dạng của sinh viên 46

3.5 Xây dựng một chương trình giáo dục kỹ năng đọc 47

3.6 Cần tiến hành hiện đại hoá thư viện và hoạt động thư viện 47

3.7 Tiểu kết Chương 3 48

Kết luận 50 Danh mục tài liệu tham khảo

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngày nay với sự bùng nổ mạnh mẽ của công nghệ thông tin đã tác độngkhông nhỏ tới giới trẻ.Họ quan tâm đến văn hóa nghe nhìn nhiều hơn là văn hóađọc Một thực trạng đáng được quan tâm, đó là tại sao văn hóa đọc lại bị mai mộtnhư thế?

Trong xã hội loài người từ xưa đến nay, nền văn hoá nào cũng có nhữngcông cụ và phương tiện vật chất đặc trưng cho thời đại của mình để xã hội, cộngđồng sinh tồn và phát triển Trong số các công cụ và phương tiện vật chất ấy, sách

là một sản phẩm diệu kỳ.Chúng ta đều biết trước khi có các phương tiện nghe nhìn,sách là con đường lớn nhất để con người tiếp cận thông tin, văn hóa, tri thức Đọcsách là một trong những cách thức giúp con người thư giãn, tích lũy kiến thức, tăngcường khả năng tư duy Thế nhưng giới trẻ ngày nay có vẻ thờ ơ, lãnh cảm với vănhóa đọc sách Phải chăng họ nghĩ với những thông tin hiện đại họ không cần tớisách nữa? Nhà văn hóa Hữu Ngọc đã có một lần nêu câu hỏi: “Thế kỷ XXI liệu cócần đến thơ nữa không? Đến văn hóa đọc nữa không?” Và ông tự trả lời rằng: “có,

dù cho ca nhạc trữ tình có làm được ít phần việc của thơ ca thì thơ ca vẫn sẽ mãimãi được người đời ua chuộng” Còn đối với văn hóa đọc thì ông khẳng định: “bảnthân hình ảnh thì thoảng qua, từ ngữ mới đọng lại lâu bền”.[1]

Văn hóa đọc có vị trí quan trọng trong đời sống của mỗi con người Mặc

dù trong những năm gần đây, trước sự phát triển ngày càng mạnh mẽ của cácphương tiện thông tin đại chúng và công nghệ thông tin hiện đại, đặc biệt là côngnghệ mạng, đọc sách vẫn là hình thức thông dụng để con người tiếp nhận thông tin

và tri thức Đọc làm cho các cá nhân trong xã hội trở thành những công dân có sứcmạnh tinh thần, giải phóng khỏi những hạn chế về mặt xã hội, pháp lý, và tâm lý cánhân, đồng thời việc đọc cũng giúp con người đến gần nhau hơn Văn hoá đọc, với

tư cách là văn hoá hành vi của mỗi cá nhân, biểu hiện ở khả năng lựa chọn sách, kỹ

năng đọc và lĩnh hội tri thức, cũng như thái độ ứng xử với sách báo, thể hiện rõ đặcđiểm tâm lý và nhân cách của mỗi cá nhân, được hình thành từ tuổi ấu thơ và pháttriển trong suốt cuộc đời mỗi con người Trên thế giới, người ta khẳng định vănhoá đọc có liên quan mật thiết đến sự phát triển năng lực nhận thức, bản lĩnh họctập và làm việc của mỗi cá nhân “Khảo sát khu vực châu Phi vào tháng 3-2000cho thấy tình trạng thiếu văn hóa đọc là một trong những rào cản quan trọng trongquá trình phát triển kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin và khả năng giao tiếp củaphụ nữ châu Phi” [2] Tầm quan trọng của văn hoá đọc trong quá trình hội nhập xãhội hiện đại đã được nhiều quốc gia đề cao và xây dựng chiến lược phát triển vănhoá đọc quốc gia nhằm nâng cao việc đọc trong cộng đồng Ví dụ như Hà Lan xâydựng chiến lược có tên là Stiching Lezen đã ra đời năm 1998 sau khi số liệu hơnmột nửa số người lớn Hà Lan hiếm khi đọc sách báo được công bố từ cuộc khảosát quốc gia của Liên đoàn Quốc tế các cơ quan và hiệp hội thư viện (IFLA) tạiAmsterdam Chiến lược này nhấn mạnh những lợi ích của việc đọc đối với pháttriển đời sống văn minh và tinh thần của con người trong xã hội Theo họ, việc đọclàm cho cuộc sống chất lượng hơn Việc đọc cung cấp con đường tiếp cận các nềnvăn hóa và di sản văn hóa Đọc làm cho các công dân trong xã hội trở thành nhữngngười có sức mạnh tinh thần, giải phóng khỏi 4 những hạn chế về mặt xã hội, vềmặt pháp lý, về mặt tâm lý cá nhân và việc đọc mang con người đến gần nhau.Nhiều quốc gia đã có “Ngày toàn dân đọc sách” như Anh, Pháp, Tây Ban Nha.Thậm chí ở Thái Lan - một quốc gia rất gần gũi chúng ta cũng đã có chương trìnhquốc gia để phát động toàn dân quan tâm đến việc đọc sách Hơn nữa, UNESCOcũng đã quyết định lấy ngày 23 tháng 4 hàng năm là “Ngày đọc sách quốc tế”,nhằm cổ vũ cho phong trào đọc sách, thói quen đọc sách trên toàn thế giới Quyếtđịnh và lời kêu gọi này của Liên hiệp quốc đã được rất nhiều quốc gia, vùng vàlãnh thổ hưởng ứng nhiệt liệt Thông qua văn hóa đọc, mọi công dân, tùy thuộc vàotrình độ dân trí, nghề nghiệp và điều kiện sống, có thể tiếp cận được với thông tin,

tri thức phù hợp và hữu ích đối với cuộc sống của mình Văn hóa đọc giúp cho mỗi

cá nhân có cuộc sống trí tuệ hơn, đẹp đẽ, ý nghĩa, hạnh phúc và hài hòa hơn

Thông qua Văn hóa đọc, định hướng đọc giúp cho mọi người dân, tuỳthuộc vào trình độ dân trí, nghề nghiệp và điều kiện sống, có thể tiếp cận được vớithông tin, tri thức phù hợp, hữu ích nhất cho cuộc sống của mình Văn hóa đọc cóthể giúp cho mỗi cá nhân có một cuộc sống trí tuệ hơn, đẹp đẽ, ý nghĩa, hạnh phúc

và hài hòa hơn Chính vì vậy, phát triển Văn hóa đọc luôn là một vấn đề mang ýnghĩa chiến lược của mọi quốc gia trong việc nâng cao dân trí, góp phần phát triểnbền vững nguồn nhân lực – nhân tố quyết định mọi thành công

Gần đây, người ta bàn nhiều về văn hóa đọc và nhiều người cho rằng vănhóa đọc của giới trẻ Việt Nam đang mai một, thậm chí xuống cấp trầm trọng bởinhìn vào thực trạng đọc sách gần đây ta thấy được rằng văn hóa đọc đang bị chiphối, lấn lướt bởi rất nhiều yếu tố, trong đó có ảnh hưởng từ văn hóa nghe nhìn.Thúc đẩy việc đọc sách đã và đang trở thành mối quan tâm của các cấp, ban, ngànhtrong xã hội Mới đây, theo Quyết định số 284/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủban hành, chúng ta chính thức có “Ngày Sách Việt Nam”, đó là ngày 21 tháng 4hàng năm Những năm gần đây, Bộ Văn hóa Thông tin & Du lịch, Bộ Thông tinTruyền thông, Thư viện Quốc Gia Việt Nam và nhiều thư viện trong cả nước tổchức rất nhiều hoạt động hưởng ứng Ngày Sách và Bản quyền thế giới 23 tháng 4nhằm khẳng định những giá trị to lớn của việc đọc sách, tôn vinh tác giả, tác phẩm,nghề xuất bản, in, phát hành, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai tròquan trọng của việc đọc sách và bảo hộ quyền tác giả, vai trò của thư viện Điều nàyphần nào đã cho thấy văn hóa đọc đang được quan tâm đúng mực

Tra cứu mục từ” Văn hóa đọc” trên trang tìm kiếm Google có đến60.400.000 kết quả trong vòng 0,32 giây [3] Điều này cho thấy, văn hóa đọc thực

sự thu hút sự quan tâm của nhiều người Đặt trong bối cảnh hội nhập và phát triển

ở Việt Nam, vấn đề nghiên cứu văn hóa đọc có ý nghĩa vô cùng quan trọng, Một

mặt nó giúp chúng ta có cái nhìn bao quát thành tựu hoạt động đọc, đánh giá đượcthực trạng văn hóa đọc, những hạn chế để từ đó có giải pháp, kiến nghị, địnhhướng, chỉ dẫn đọc cho công chúng, góp phần xây dựng và phát triển văn hóa đọc

ở Việt Nam hiện nay

Chính vì vậy tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu “ Văn hóa đọc của sinh viên trên địa bàn Hà Nội“ nhằm tiến hành tìm hiểu, nghiên cứu văn hóa đọc của

sinh viên 1 số trường đại học trên địa bàn Hà Nội, từ đó khẳng định vai trò cầnthiết của văn hóa đọc và đưa ra một số giải pháp nhất định nhằm nâng cao văn hóađọc của sinh viên

2 Đặt vấn đề nghiên cứu

Đọc sách không chỉ đơn thuần là một hình thức để tiếp cận thông tin, mà

còn là một trong những hoạt động văn hóa, được gọi là văn hóa đọc Là thái độ, làcách ứng xử của chúng ta với tri thức, sách vở Tuy nhiên, văn hóa đọc của giới trẻhiện nay đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi sự bùng nổ thông tin - với sự xuấthiện của các loại hình đa phương tiện

Trước khi có các thiết bị nghe nhìn, sách là con đường lớn nhất để tiếpcận thông tin, văn hóa, tri thức Đọc sách là một trong những cách thức giúp conngười thư giãn, tích lũy kiến thức, tăng cường khả năng tư duy Thế nhưng giới trẻngày nay có vẻ thờ ơ, lãnh cảm với văn hóa đọc sách Phải chăng họ nghĩ vớinhững thông tin hiện đại họ không cần tới sách nữa?

Một điều đáng báo động, đó là việc các bạn trẻ đang phụ thuộc quá nhiềuvào các loại hình truyền thông, mạng Internet Thay vì việc lên thư viện tìm sáchtham khảo, nhiều bạn sinh viên mang máy tính xách tay lên thư viện ngồi tra cứubằng các công cụ trên mạng xã hội Hiện nay khi mà nhà hàng, quán cà phê,karaoke, vũ trường mọc lên ngày càng nhiều, thu hút bạn trẻ đến thì thư viện, hiệusách lại vắng bóng, làm cho văn hóa đọc bị giới trẻ lãng quên

Từ thực trạng trên, tôi đã tiến hành nghiên cứu về vấn đề này để có thểđưa ra được những lí do giải thích cho việc tại sao văn hóa đọc đang dần bị maimột trong sinh viên? Và từ đó đưa ra những giải pháp tích cực để cải thiện và nângcao văn hóa đọc của sinh viên.

3 Câu hỏi nghiên cứu

Nghiên cứu của tôi sẽ trả lời cho 3 câu hỏi:

Câu hỏi thứ nhất: Thực trạng văn hóa đọc của sinh viên hiện nay như thế

nào? Lí do gì khiến sinh viên quan tâm đến mạng Internet nhiều hơn việc đọcsách?

Câu hỏi thứ hai: Những yếu tố nào ảnh hưởng đến văn hóa đọc của sinh

viên?

Câu hỏi thứ ba: Giải pháp nào để cải thiện tình hình và nâng cao văn hóa

đọc cho sinh viên hiện nay Thư viện đóng vai trò gì trong việc nâng cao văn hóađọc của sinh viên?

4 Mục tiêu nghiên cứu

Để trả lời cho những câu hỏi trên, nghiên cứu này tôi đặt ra những mụctiêu sau:

1 Tìm hiểu cơ sở lý luận văn hóa đọc, từ đó đưa ra được bức tranh khái quát

về thực trạng văn hóa đọc của sinh viên hiện nay

2 Đưa được những yếu tố ảnh đến văn hóa đọc của sinh viên và đánh giá yêutố

3 Thảo luận một số giải pháp phát triển văn hóa đọc cho sinh viên trong cáctrường đại học, vai trò của thư viện trong việc phát triển văn hóa đọc

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Sinh viên một số Trường đại học trên địa bàn Hà Nội: 150 sinh viên

5.2 Phạm vi nghiên cứu

Một số Trường đại học trên địa bàn Hà Nội: 7 Trường

 Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Hà Nội

 Trường Đại học Khoa học Tự nhiên Hà Nội

 Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội

 Trường Đại học Xây dựng Hà Nội

 Trường Đại học Y Hà Nội

 Trường Đại học Mỏ - Địa chất Hà Nội

 Trường Đại học Văn hóa

6 Phương pháp nghiên cứu

Để trả lời cho các câu hỏi trên, ở bài nghiên cứu này tôi sử dụng cácphương pháp sau:

 Thu thập và phân tích tài liệu:

Trong quá trình nghiên cứu về đề tài này thì tôi đã tiến hành tìm hiểu cáctài liệu, bài báo, các bài nghiên cứu nói về chủ đề văn hóa đọc Tập trung chủ yếutìm kiếm các tài liệu nói về thực trạng văn hóa đọc của giới trẻ hiện nay, đặc biệt làsinh viên Từ những tài liệu này tôi có những tổng kết, phân tích ra được yếu tốảnh hưởng đến văn hóa đọc, vì sao văn hóa đọc đang dần bị mai một Nghiên cứuđược một cách rõ ràng hơn qua những số liệu mà những nhà nghiên cứu trước đưa

ra, cho tôi cái nhìn tổng thể hơn về thực trạng văn hóa đọc trong sinh viên hiện naynhư thế nào Từ đây chắt lọc ra được những thông tin hay, có thể sử dụng trong bàiviết rất nhiều

 Phương pháp phỏng vấn

Phỏng vấn là một hình thức nghiên cứu có tính chất cá nhân hơn nhiều sovới bảng hỏi Trong phỏng vấn cá nhân, người phỏng vấn làm việc trực tiếp vớingười được phỏng vấn Không giống như phiếu điều tra gửi qua email, ngườiphỏng vấn sẽ có cơ hội được đặt những câu hỏi tiếp theo Và, phỏng vấn thường dễ

thực hiện hơn cho người được phỏng vấn , đặc biệt trong trường hợp thông tin cầnthu thập là quan điểm hay nhận định Phỏng vấn có thể tốn nhiều thời gian và cầnnhiều nguồn lực Người phỏng vấn được coi là một phần của công cụ đo lường vàphải được đào tạo về cách đối phó với những sự việc bất ngờ.

Tôi tiến hành phỏng vấn các bạn sinh viên ở một số trường đại học trên

địa bàn Hà Nội Với cá nhân cụ thể tôi phỏng vấn 5 người, tôi tập trung phỏng vấncác bạn sinh viên năm nhất và năm cuối Việc chọn lọc cụ thể ở đây nhằm giúp bàinghiên cứu có cái nhìn tổng quát cụ thể về thói quen, sở thích cũng như kỹ năng,cách họ đọc sách như thế nào? Tham khảo ý kiến họ về vấn đề văn hóa đọc củasinh viên hiện nay? Và họ có đề xuất phương án nào để cải thiện, nâng cao văn hóađọc của sinh viên không?

Sau khi phỏng vấn và có được những thông tin bước đầu, tôi sẽ tiến hànhlập bảng hỏi để có được những số liệu chính xác, cụ thể hơn

 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Bảng hỏi là hệ thống các câu hỏi được xếp đặt trên cơ sở các nguyên tắc:tâm lý, logic và theo nội dung nhất định nhằm tạo điều kiện cho người được hỏi thểhiện được quan điểm của mình với những vấn đề thuộc về đối tượng nghiên cứu vàngười nghiên cứu thu nhận được các thông tin cá biệt đầu tiên đáp ứng các yêu cầucủa đề tài và mục tiêu nghiên cứu

Tiến hành lập bảng hỏi sau khi đã phỏng vấn được các bạn sinh viên Tôi

đã phát 150 bảng hỏi cho sinh viên năm nhất đến sinh viên năm cuối Từ đây chotôi sự nhìn nhận cụ thể đối với tất cả các bạn sinh viên của 7 Trường Đại học kểtrên

Để bảng hỏi đạt độ chính xác cao nhất tôi đã tiến hành các phỏng vấn thửnghiệm nhằm hiểu rõ hơn về vấn đề tôi đang nghiên cứu Kết hợp với đọc tài liệu

và kết quả phân tích sơ bộ tôi đưa ra các vấn đề cần thu thập thông tin Trên cơ sở

đó, tôi xây dựng bảng hỏi khảo sát trên diện rộng để lấy số liệu trả lời cho các câuhỏi nghiên cứu đưa ra.

Sau khi phỏng vấn và điều tra diện rộng bằng bảng hỏi, mọi dữ liệu thu

được sẽ được tổng hợp, phân tích và so sánh để tìm ra câu trả lời cho vấn đề nghiêncứu đặt ra

Trong bài nghiên cứu này thì đối tượng tôi hướng tới ở đây là các sinh viêntrên địa bàn Hà Nội về 2 ngành xã hội và kỹ thuật

7 Ý nghĩa nghiên cứu

Ý nghĩa khoa học của đề tài: Nghiên cứu góp phần làm sáng tỏ khái niệm văn

hóa đọc và biểu hiện của văn hóa đọc, cũng như các yếu tố tác động đến việc pháttriển văn hóa đọc trong sinh viên

Ý nghĩa thực tiễn của đề tài: Văn hóa đọc một đề tài không mới nhưng nó lại

đang được nhiều người quan tâm và bàn luận thời gian gần đây Nghiên cứu nàycủa tôi phản ánh được thực trạng văn hóa đọc của giới trẻ hiện nay mà đặc biệt làcủa sinh viên và từ đó đưa ra được những giải pháp hiệu quả để phát triển văn hóađọc

Văn hóa đọc đang đứng trước nguy cơ bị mai một bởi sự lấn át của các phươngtiện nghe nhìn quá nhiều, quá hấp dẫn Khác với vài chục năm về trước, thị trườngsách hiện nay vô cùng phong phú về nội dung cũng như hình thức Giới trẻ ngaynay lười đọc hay họ không biết chọn sách? Có những bạn chạy theo phong trào để

đọc sách

Thay vào việc ra các hiệu sách để mua sách chuyên ngành, các cuốn sách về vănhóa- giáo dục…đa số bạn trẻ dành thời gian lướt facebook, tìm kiếm thông tin, đọcsách trực tuyến Họ sẵn sàng bỏ hàng giờ đồng hồ để ngồi bên chiếc máy tính đọchàng chục, hàng trăm những mẩu truyện sến súa

Chính những điều trên cho ta thấy tầm quan trọng của việc thực hiện nghiên cứunày, nó sẽ cho ta cái nhìn khái quát về thực trạng văn hóa đọc của sinh viên hiệnnay như thế nào? Nguyên nhân văn hóa đọc bị mai một là do đâu?

Kết cấu nghiên cứu khoa học chia làm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về văn hóa đọc

Chương 2: Thực trạng văn hóa đọc và những yếu tố ảnh hưởng đến văn hóađọc của sinh viên

Chương 3: Một số giải pháp phát triển văn hóa đọc của sinh viên

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA ĐỌC

Văn hóa đọc từ lâu đã trở thành yếu tố không thể thiếu trong sự pháttriển vượt bậc của các nước phát triển Nhà báo Hà Sơn Tùng [4] cho rằng “Đọcsách là biểu tượng của con người có văn hóa và văn minh Một xã hội chưa trọngthị sách là một xã hội chưa văn minh; một con người chưa có thú đọc sách thì conngười đó đã khiếm khuyết đi một mảng lớn về văn hóa”

Tuy nhiên, ngày nay với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thôngtin và truyền thông mà đặc biệt là sự lấn át của các phương tiện nghe nhìn, văn hóađọc đang đứng trước cả cơ hội và thách thức Cơ hội bởi mỗi người đều được tiếpcận với một khối lượng tri thức khổng lồ qua các phương tiện truyền thông khácnhau nhưng nó lại tiềm ẩn một nguy cơ làm mai một thói quen đọc

Vậy văn hóa đọc là gì? Sự cần thiết của văn hóa đọc ra sao? Những yếu

tố nào ảnh hưởng đến văn hóa đọc của giới trẻ? Và thực trạng văn hóa đọc của ViệtNam hiện nay như thế nào? Tất cả sẽ được trả lời trong Chương 1 này

1.1 Khái niệm văn hóa đọc

Thuật ngữ văn hóa đọc đến thời điểm hiện tại vẫn chưa có một định nghĩahay khái niệm hoàn chỉnh và thống nhất được đưa vào trong các bộ từ điển Trong

xã hội thông tin, nền kinh tế tri thức, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - kỹthuật, sách báo, tài liệu và các vật mang tin tăng theo cấp số mũ, ngày càng phongphú, đa dạng về hình thức, do đó việc đọc ngày nay không chỉ giữ ở phương thứcđọc truyền thống (sách in), mà còn chuyển sang phương thức đọc hiện đại (đọctrên các phương tiện nghe nhìn, thiết bị điện tử máy tính, sách điện tử)

Văn hóa là một khái niệm phức hợp có nội hàm rộng nhưng nó lại đượcthể hiện hàng ngày, rất gần gũi với mọi người chúng ta như: văn hóa dân tộc, vănhóa lễ hội, văn hóa đô thị, văn hóa lối sống, văn hóa giáo dục Thuật ngữ "Văn

hóa đọc" là một khái niệm mới, chưa có định nghĩa cũng như khái niệm nào nóivăn hóa đọc là gì và nó như thế nào? Mặc dù vậy, theo thời gian cũng như sự pháttriển của xã hội, thuật ngữ “văn hóa đọc” ngày càng được nói nhiều hơn trên cácphương tiện thông tin đại chúng và trở thành đề tài khoa học.

Theo ông Nguyễn Hữu Viêm [5]: Văn hoá đọc là một khái niệm có hainghĩa, một nghĩa rộng và một nghĩa hẹp Văn hoá đọc, theo nghĩa rộng, đó là nềnvăn hoá đọc của mỗi quốc gia thể hiện qua chủ trương, đường lối, chính sách củaNhà nước, của cộng đồng và ý thức của mỗi thành viên trong xã hội về xây dựngphát triển cơ sở vật chất (thư viện, phòng đọc; xuất bản phát hành sách, tài liệu )nhằm phát triển văn hóa đọc Văn hoá đọc, theo nghĩa hẹp là đọc có văn hoá, đó làứng xử đối với việc đọc: thể hiện qua thói quen đọc, sở thích đọc và kỹ năng đọccủa mỗi người đọc

Ngoài ra còn có nhiều quan niệm khác nhau về văn hóa đọc [3]

Theo ThS Chu Văn Khánh văn hóa đọc là một loại hình hoạt động vănhóa, bởi lẽ:

+ Đọc sách là tiêu thụ và quảng bá những giá trị văn hóa

+ Các giá trị từ sách báo mà người đọc tiếp nhận, đã được thực thao và làmnền tảng để tiếp tục sáng tạo nên những giá trị mới

+ Vì vậy, có thể xem văn hóa đọc là một chỉ số văn hóa của một cộng đồng,một xã hội

ThS Bùi Văn Vượng lại coi thuật ngữ văn hóa đọc là đọc sách có văn

hóa, hay xây dựng một xã hội đọc sách

Theo TS Lê Văn Viết, quan niệm đọc đến một mức độ, trình độ nhất định

nào đó thì mới được coi là văn hóa đọc

Tại Hội thảo “Văn hóa đọc, thực trạng và giải pháp” tổ chức tại thànhphố Hồ Chí Minh (2010), khái niệm “văn hóa đọc” được lý giải theo cả nghĩa rộng

và nghĩa hẹp Theo nghĩa rộng, văn hóa đọc là cách ứng xử, giá trị và chuẩn mực

đọc của các nhà quản lý và các cơ quan quản lý nhà nước; ứng xử, giá trị và chuẩnmực đọc của cộng đồng và ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc của mỗi cá nhân trong

xã hội Xét từ góc độ cá nhân, văn hóa đọc cần hội tụ đủ 3 yếu tố là thói quen đọc,

sở thích đọc và kỹ năng đọc Theo nghĩa hẹp, “văn hóa đọc” là ứng xử, giá trị vàchuẩn mực đọc của mỗi cá nhân hình thành nên: Thói quen đọc, sở thích đọc, kỹnăng đọc, các yếu tố này có mối quan hệ biện chứng cùng bổ sung, bồi đắp chonhau Khi cá nhân có những ứng xử, giá trị và chuẩn mực đúng đắn, lành mạnh sẽhình thành thói quen đọc, sở thích đọc và kỹ năng đọc lành mạnh Giáo sư ChuHảo trong Hội thảo “Sách và chấn hưng giáo dục” đã đề cập đến 3 yếu tố cấu thànhnên văn hóa đọc, đó là thói quen đọc, phương pháp chọn sách và kỹ năng đọc, cácyếu tố trên có mối quan hệ mật thiết và hỗ trợ lẫn nhau Như vậy, văn hóa đọc đãvượt lên khái niệm đọc đơn thuần, nó hướng đến giá trị nghệ thuật đích thực,hướng đến các ứng xử, giá trị và chuẩn mực thẩm mỹ của cộng đồng xã hội [3]

Như vậy, theo tôi có thể hiểu một cách đơn giản và ngắn gọn, văn hóa đọcchính là cách con người đọc sách, là cách con người tiếp cận và trải nghiệm sách,

là một nét văn hóa của riêng mỗi cá nhân khi đến với sách

Những đặc trưng cơ bản của văn hóa đọc chính là: thói quen đọc, sở thíchđọc và kỹ năng đọc Và đó cũng là ba yếu tố chủ yếu hình thành văn hóa đọc

Nếu xét văn hóa đọc của từng cá nhân phải đảm bảo có đủ cả ba yếu tốtrên Do đó một người có thói quen đọc, nhưng thiếu kỹ năng đọc, hiệu quả đọckhông cao, thậm chí không có hiệu quả, chỉ mất thời gian vô ích Nếu nắm vững kỹnăng đọc, nhưng không tạo được thói quen đọc, cũng chẳng thu lượm được kiếnthức là bao, thiếu những kiến thức cần thiết cho cuộc sống của chính họ Nhưngđôi khi người ta nói văn hoá đọc của mỗi cá nhân đồng nghĩa là kỹ năng đọc của

họ Điều đó nói lên tầm quan trọng của kỹ năng đọc của mỗi cá nhân Và chínhkhái niệm này cũng là một khái niệm đang phát triển và có nội dung hết sức phongphú

1.2 Sự cần thiết của văn hóa đọc

Những năm gần đây, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến việc pháttriển văn hóa đọc trong nhân dân Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 25/8/2004 của Ban

Bí thư Trung ương Đảng (khóa IX) đã chỉ rõ: “Chăm lo phát triển nhu cầu văn hoáđọc của các tầng lớp nhân dân… Tập trung củng cố và phát triển hệ thống thư viện,các loại phòng đọc, trước hết ở cơ sở” Tại Quyết định số 581/QĐ-TTg ngày6/5/2009 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chiến lược Phát triển vănhóa đến năm 2020 cũng đã yêu cầu: “Lấy nhiệm vụ phục vụ cho công cuộc côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước làm mục tiêu lựa chọn sách, xây dựng vốn tàiliệu thư viện để cung cấp kịp thời cho bạn đọc Xây dựng phong trào đọc sáchtrong xã hội, góp phần xây dựng có hiệu quả thế hệ đọc tương lai”

Điều lệ trường đại học ban hành theo Quyết định số 58/2010/QĐ-TTgngày 22/9/2010 của Thủ tướng Chính phủ, tại điều 45 đã quy định: “Trường đạihọc phải có thư viện và các trung tâm thông tin tư liệu chuyên ngành phục vụ hoạtđộng đào tạo, khoa học và công nghệ Thư viện và các trung tâm thông tin tư liệu

có trách nhiệm quản lý, bổ sung và cung cấp thông tin, tư liệu khoa học và côngnghệ ở trong nước và nước ngoài thuộc các lĩnh vực hoạt động của trường, thu thập

và bảo quản các sách, tạp chí, băng, đĩa, các tài liệu lưu trữ, các luận văn, luận án

đã bảo vệ tại trường, các ấn phẩm của trường Thư viện và các trung tâm thông tin

tư liệu chuyên ngành hoạt động theo quy chế do Hiệu trưởng ban hành”[3] Hệthống thư viện, giáo trình, tài liệu là một trong những tiêu chí để đánh giá trongkiểm định chất lượng trường đại học; là điều kiện quan trọng đáp ứng yêu cầu đổimới phương pháp dạy - học Như vậy có thể thấy phát triển văn hóa đọc trong cáccác trường đại học là một vấn đề có ý nghĩa chiến lược của Đảng, Nhà nước cũngnhư của ngành giáo dục và đào tạo để góp phần thực hiện mục tiêu nâng cao dântrí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước

Thực hiện Nghị quyết số 14/2005/NQ-CP ngày 2/11/2005 của Chính phủ

về đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục đại học Việt Nam giai đoạn 2006-2010;Chỉ thị số 296/CT-TTg ngày 27/2/2010 của Thủ tướng Chính phủ; Nghị quyết số05-NQ/BCSĐ ngày 06/01/2010 của Ban Cán sự Đảng Bộ Giáo dục và Đào tạo vềđổi mới quản lý giáo dục đại học giai đoạn 2010-2012, hiện nay các trường đạihọc, cao đẳng trong cả nước đã chuyển đổi phương thức đào tạo theo niên chế sangphương thức đào tạo theo hệ thống tín chỉ Đặc điểm của đào tạo theo hệ thống tínchỉ là giảm số giờ lý thuyết và tăng số giờ thảo luận, thí nghiệm, thực hành Giờ tựhọc của sinh viên tăng gấp đôi so với đào tạo theo niên chế Triển khai tổ chức đàotạo theo hệ thống tín chỉ đòi hỏi phải đổi mới phương pháp dạy - học; chuyển từcách dạy truyền thống thầy đọc - trò ghi sang tích cực hóa quá trình dạy học, trong

đó giảng viên trình bày những nội dung cơ bản của học phần và hướng dẫn chosinh viên phương pháp tự học, tự nghiên cứu Để giải quyết tốt những yêu cầu trên,đòi hỏi sinh viên cần được trang bị kiến thức sử dụng thông tin, có phương phápđọc sách và tự nghiên cứu sách, bởi đọc sách chính là cách học tập tốt nhất, làphương tiện cần thiết và hiệu quả nhất để tạo cho mình một cơ sở học vấn vữngvàng Bên cạnh đó, giảng viên chính là người chọn lọc và định hướng cho sinhviên đến những giáo trình, tài liệu tham khảo cần thiết để mở rộng kiến thức; cầntham gia nhiều hơn đến các hoạt động thư viện như góp ý, đề xuất bổ sung tài liệu,tận dụng nguồn tài liệu, dịch vụ của thư viện, khuyến khích sinh viên sử dụng tàiliệu của thư viện để đạt được những kết quả: hoàn thiện bộ sưu tập, hiểu rõ hơn vềthư viện của trường, có cái nhìn mới về thư viện, sinh viên có thêm kiến thức ngoàigiáo trình được quy định

1.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa đọc của sinh viên

Có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa đọc của sinh viên và cũng có không

ít người nghiên cứu về các yếu tố này, tuy nhiên trong nghiên cứu của tôi, tôi xinđưa ra 4 yếu tố cơ bản như sau:

1.3.1 Ảnh hưởng của các phương tiện thông giải trí và mạng Internet

Ngày nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật, cácphương tiện truyền thông điện tử, tin học đã đem đến rất nhiều tiện ích cho conngười Sự phát triển của công nghệ thông tin và viễn thông, các hoạt động sản xuấtkinh doanh, giao lưu, trao đổi văn hóa,… đã có sự thay đổi mạnh mẽ theo chiềuhướng tích cực Bên cạnh đó, nó cũng mang tới một số ảnh hưởng tiêu cực đặc biệt

là giới trẻ mà đối tượng chính là học sinh, sinh viên

Ngày xưa, sinh viên chỉ có thú vui duy nhất là đọc sách, “Sách làm chocon người trở thành chủ nhân vũ trụ” (Hồ Chí Minh) Cuốn sách hay sẽ đượctruyền tay nhau từ người này sang người khác để đọc, không phải ai cũng có điềukiện để được đọc sách Ngày nay, khi xã hội phát triển, điều kiện đọc của sinh viênnhư thế nào? Họ không hề thiếu sách, thậm chí có rất nhiều sách để lựa chọn.Nhưng sinh viên ngày nay không mấy mặn mà, hứng thú với việc đọc sách, nghiềnngẫm những cuốn sách… Sự phong phú, tràn ngập của vô số kênh thông tin trênmạng Internet, trên truyền hình… đã làm cho họ không còn đủ sự kiên nhẫn để tìmkiếm những cuốn sách hay Sinh viên ngày nay có rất nhiều phương tiện thông tingiải trí khác ngoài việc học Nhiều người mất hàng giờ ngồi trong quán Game –Internet trong khi dành thời gian cho việc học thì rất ít Nhờ tính cập nhật, nhanh

và giao diện bắt mắt kèm theo những hình ảnh minh họa độc đáo mà các phươngtin thông tin ngày nay được giới trẻ rất ưa chuộng Họ lên mạng Internet tìm kiếmthông tin, đápứng nhu cầu giải trí Nhiều sinh viên thường chỉ có thói quen tìmkiếm những thông tin giải trí, mà không tận dụng được hết những tiện ích, nhữngmặt tích cực của Internet đem lại để phục phụ học tập, nâng cao nghiệp vụ chuyênmôn

Chúng ta cũng không nên đổ lỗi cho sự phát triển thông tin hiện đại đãlấn át văn hóa đọc của sinh viên Trên thực tế, chúng ta phải khẳng định văn hóanghe, nhìn, internet có rất nhiều lợi ích Vấn đề đặt ra là sinh viên nên đọc gì, xem

gì và phương pháp đọc như thế nào Với công nghệ hiện đại, thông tin khoa học,những tài liệu đã được số hóa hay những công trình nghiên cứu khoa học lại rất ítnhận nhận được sự quan tâm của sinh viên Trong khi đó, có một số kênh thông tingiải trí – những thông tin hời hợt, thoáng qua lại là đối tượng đọc của không ít sinhviên Điều này đã ảnh hưởng đến sinh viên, làm cho họ ngày càng mất dần thóiquen đọc sách.

1.3.2 Phương pháp dạy và học trong trường đại học hiên nay

Phương pháp dạy và học trong trường đại học hiên nay có ảnh hưởng rấtlớn đến trình độ, văn hóa đọc của sinh viên Nhiều chuyên gia về văn hóa và giáodục trăn trở về vấn đề đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập trong trường đạihọc “Một trong những điểm yếu hiện nay là phương pháp dạy học vẫn còn lạchậu, nặng về truyền thụ một chiều, thầy đọc, trò ghi, ít phát huy tính chủ động,sáng tạo của học sinh – sinh viên Phương pháp dạy và học theo lối truyền thống

đó đã làm sinh viên ngày nay thiếu sự tìm tòi sáng tạo” – đó là nhận định của Thứtrưởng Bộ Giáo dục – Đào tạo tại hội thảo: “Đổi mới phương pháp dạy học đạihọc”

Một trong những biểu hiện của sự hạn chế về văn hóa đọc của sinh viên

là tình trạng sinh viên chỉ học khi các kỳ thi đã tới gần, học đối phó – học để thi.Chính vì vậy, sinh viên trở nên thụ động trong việc đọc và nghiên cứu tài liệu,sách, báo Nguyên nhân của sự thụ động nữa là sinh viên chỉ đọc khi giảng viênyêu cầu làm tiểu luận, bài tập lớn, hay thuyết trình về một đề tài hoặc chỉ phục vụcho kỳ thi, tức là chỉ khi bị áp chế, bắt buộc, sinh viên mới có ý thức đọc mang tínhtức thời Chính cách học đó khiến họ không tạo được thói quen đọc sách – học chủđộng mà đọc theo nhu cầu hoặc sở thích Việc đọc đối với sinh viên hiện nay mớichỉ dừng lại ở chổ đáp ứng yêu cầu bắt buộc của việc học để thi

1.3.3 Chất lượng hoạt động của thư viên

Công văn 560/ KTKĐCLGD ngày 06/6/2008 của Cục khảo thí và kiểmđịnh chất lượng giáo dục, Tiêu chuẩn thứ 9 ghi rõ: Thư viện, trang thiết bị học tập

và cơ sở vật chất khác – một trong 10 tiêu chí để đánh giá chất lượng giáo dục đạihọc Điều đó đã khẳng định vai trò của thư viện trong giáo dục đại học hiện nay

Trong giai đoạn hiện nay, giáo dục đại học đang hướng đến quá trình tựđào tạo là chính Cũng theo quy định của Bộ Giáo dục- Đào tạo, từ năm 2010, cáctrường ĐH – CĐ sẽ chuyển qua đào tạo theo học chế tín chỉ Theo đó, thời giandành cho việc lên lớp của sinh viên được rút ngắn lại, thời gian danh cho việc tựhọc nhiều hơn Do đó, khối lương tài liệu để đáp ứng nhu cầu đọc của sinh viênngày càng cần thiết và nhiều hơn Tất cả các nguồn tài liệu phục vụ cho quá trình

tự học của sinh viên phần lớn là ở hệ thống thư viện của nhà trường Chính vì vậy,hoạt động của thư viện có ảnh hưởng rất nhiều đến quá trình tự đào tạo

1.3.4 Tăng cường liên kết chặt chẽ giữa thư viện với trường, khoa

Không ai có thể phát triển một cách cô lập, không có mối liên kết với cácyếu tố bên ngoài Môi trường giáo dục cũng không nằm ngoài quy luật đó Trongquá trình hợp tác, mỗi bên sẽ có những nhìn nhận đúng đắn hơn về vai trò của mỗibên

Người dạy cũng cần tham gia nhiều hơn đến các hoạt động thư viện như

góp ý, đề xuất bổ sung tài liệu, tận dụng nguồn tài liệu, dịch vụ của thư viện,khuyến khích sinh viên sử dụng tài liệu của thư viện để đạt được những kết quảsau: hoàn thiện bộ sưu tập, hiểu rõ hơn về thư viện của trường, có cái nhìn mới vềthư viện, sinh viên có thêm kiến thức ngoài giáo trình được quy định

Những người quản lý cần nhận thấy vai trò điều tiết, thúc đẩy trong việc

tăng cường hợp tác chặt chẽ của người dùng và thư viện, cần nhìn nhận sự pháttriển thư viện song hành với sự phát triển của trường và nâng cao chất lượng giáo

dục Nói cách khác, trường cần xem xét và đầu tư phát triển thư viện trên nhiềumặt: con người, tài liệu, hạ tầng công nghệ thông tin và kiến trúc.

1.4 Thực trạng văn hóa đọc ở Việt Nam

Thực tế cho thấy, các cuộc điều tra gần đây ở Mỹ, vấn đề đọc, đọc những

gì và đọc như thế nào là “ Chuyện không chỉ của độc giả” [6] được tác giả KenvinNance công bố qua cuốc điều tra của NEA(Qũy nghệ thuật quốc gia Mỹ) Theođiều tra, thực tế tại quốc gia phương Tây này, việc đọc đang bị rơi vào khủnghoảng:

- Trẻ ở độ tuổi 13 không còn hứng thú đọc sách hàng ngày” kém đi14% so với 2 thập kỷ trước”

- Dân số Mỹ có độ tuổi từ 15-24 tuổi xem tivi 2h/ ngày, trong khi chỉdành 7 phút cho việc đọc sách [6]

Tình trạng lười đọc sách, trong đó có sách văn học diễn ra ở nhiều thànhphần xã hội, ở nhiều lứa tuổi khác nhau Với giới trẻ đọc sách ngày càng có xuhướng giảm mạnh Internet ra đời với tiện ích của nó đã trợ giúp và tạo ra phươngthức đọc mới là phương thức đọc hiện đại

+ Hứng thú đọc và sự hình thành các “ kiểu đọc”, “ phương thức đọc” hiện đại.

Thể loại văn học thu hút độc giả nhiều nhất vẫn là truyện ngăn và ngàycàng có xu hướng tăng dần theo thời gian Năm 2010 chiếm tỷ lệ 63,5% thì đến

2012 tỷ lệ % đã tăng lên 73,4%

Việc lười đọc nhất là với người đọc trẻ thể hiện ở thời gian dành cho việcđọc sách Theo kết quả điều tra” Thực trạng đọc sách văn học hiện nay”(2012) cóđến:

- 35% số người đọc dưới 30 phút/ ngày

- 20% số người đọc 2 giờ/ ngày

- 10% là trên 2 giờ

- 35 % là đọc tùy hứng

Tình trạng người đọc thích đọc truyện tranh dễ hiểu hơn là những cuốnsách dày, mang tính lý luận là xu hướng phổ biến hiện nay Theo điều tra của CụcXuất bản có 50% sách được ưa thích là sách minh họa bằng tranh ảnh, dễ hiểu, đơngiản…[3] Trong bài báo nhân Ngày hội đọc sách toàn quốc 23/4/2012 [13] với

tiêu đề: “ Hứa hẹn sự khởi sắc của văn hóa đọc”, tác giả Linh Anh chia sẻ: “ Giới trẻ, thế hệ đọc tương lai có xu hướng đọc truyện tranh với những nội dung đơn giản, thậm chí thiếu lành mạnh, ngại đọc các loại sách kinh điển, lý luận, đặc biệt

là các loại sách dày, nhiều tập Giới trẻ chú ý thể loại truyện tranh trong khi gần như không quan tâm đến tiểu thuyết trong nước” [7]

1.4.2 Tình hình phát triển văn hóa đọc ở Việt Nam

Ở nước ta trong mấy chục năm qua, văn hoá đọc đã có những bước pháttriển vượt bậc Điều đó thể hiện ở những con số sau đây: trước năm 1975, cả haimiền Bắc và Nam xuất bản hàng năm được khoảng chưa đầy 4.000 tên sách, ngàynay hàng năm xuất bản khoảng xấp xỉ 25.000 tên sách, tăng gấp 6 lần, gần đây tốc

độ gia tăng hàng năm khoảng 10% Cả nước hiện nay đang xuất bản khoảng gần

400 tên báo, tạp chí, nhiều báo có số lượng xuất bản mỗi số lên tới 500.000 bản[5]

Hiện nay, hầu hết các trường đại học đã tạo môi trường đọc khá thuận lợicho sinh viên với hệ thống cơ sở vật chất, trang thiết bị tương đối đồng bộ và hiệnđại Số lượng giáo trình, sách tham khảo đa dạng về chủng loại, phong phú về nộidung đã đáp ứng cơ bản nhu cầu đọc của cán bộ và sinh viên Nhận thức của sinhviên về vấn đề đọc sách và phát triển văn hóa đọc trong nhà trường được quan tâm.Một số trường đại học đã có nhiều hình thức hoạt động để tuyên truyền, quảng bácho văn hóa đọc cho sinh viên, góp phần tạo thói quen mua sách, đọc sách và từngbước hình thành văn hóa đọc trong nhà trường.

Tuy nhiên số lượng người quan tâm đến đọc sách chưa nhiều Theo CụcXuất bản, bình quân mỗi người Việt Nam đọc được 2,8 cuốn sách và 7,07 tờ báomột năm [8] Trong một báo cáo khác của Vụ Thư viện, tỷ lệ người hoàn toànkhông đọc sách chiếm tới 26%, tỷ lệ người thỉnh thoảng mới cầm một cuốn sáchlên để đọc chiếm áp đảo với 44% Lý giải điều này nhiều người cho rằng thế hệ trẻ

bị văn hóa nghe nhìn lôi cuốn mạnh hơn là văn hóa đọc Nói đến văn hóa đọc củagiới trẻ, một nhà phê bình văn học đã thốt lên: “sự thực là những người đọc trẻhiện nay chẳng mấy thiết tha với văn hóa đọc, nhất là những tác phẩm văn chương

Vì không quan tâm đến chuyện đọc văn học trong nước và kể cả văn học dịch, nên

họ đã tự chuốc lấy một hệ lụy nhãn tiền là có nhiều người trong số đó đã không thể

sử dụng tiếng mẹ đẻ thật thành thục như đúng ra, thứ ngôn ngữ ấy phải thế mộtcách mặc nhiên” [8]

Tuy nhiên, một thực trạng đáng báo động trong những năm gần đây đó là

xu hướng lười đọc sách, ngại đọc sách và sự “phai nhạt” thói quen đọc sách củacông chúng, trong đó đáng chú ý đến giới trẻ và sinh viên Theo thống kê của BộVăn hóa, Thể thao và Du lịch công bố ngày 12/4/2013 dựa trên báo cáo của các thưviện gửi về Bộ thì người Việt Nam đọc trung bình 0,8 cuốn sách/người/năm (tức làchưa được 1 cuốn sách) Tỷ lệ sách bình quân/ đầu người tại các thư viện côngcộng là 0,38 cuốn[9]

Theo thống kê tại một trường đại học cho thấy có 63,82% sinh viên đã

có nghe nói về văn hóa đọc thông qua các phương tiện truyền thông, tuy nhiên khiđược hỏi, bạn hiểu “Thế nào là văn hóa đọc?”[10] thì chỉ có:

- 25% sinh viên hiểu được khái niệm về văn hóa đọc, số còn lại trả lời

có nghe nói đến nhưng không rõ lắm

- 6,99 % sinh viên thích đọc sách kinh điển

- 10,63% sinh viên thích đọc sách lý luận

- 80,85% sinh viên đã dành thời gian cho việc đọc sách chuyên ngành,tài liệu tham khảo

- 31,91% sinh viên thích đọc truyện tranh

- 44,37% sinh viên thích đọc tiểu thuyết, truyện ngắn

- 61,39% sinh viên thường mua thêm sách để đọc

Thế kỷ XXI với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, truyềnthông, văn hóa đọc đã bị lấn át bởi sự lôi cuốn của việc sử dụng mạng internet vàcác phương tiện nghe, nhìn Văn hóa đọc trong trường đại học bị suy giảm và cónhững thay đổi Bên cạnh những tấm gương có ý chí phấn đấu trong học tập, hamđọc sách, nghiên cứu tài liệu và sử dụng thư viện tích cực, một trong những biểuhiện của sự hạn chế về văn hóa đọc của sinh viên là tình trạng phần lớn sinh viênchỉ học và đọc khi các kỳ thi đã tới gần, học đối phó - học để thi Tài liệu, sách,báo, sinh viên chỉ đọc khi giảng viên yêu cầu làm tiểu luận, bài tập lớn, hay thuyết

trình về một đề tài hoặc chỉ phục vụ cho kỳ thi, tức là chỉ khi bị áp chế, bắt buộc,sinh viên mới có ý thức đọc mang tính tức thời Cách học đó khiến người họckhông tạo được tính chủ động tích cực trong học tập, nghiên cứu và thói quen đọcsách, mà đọc theo nhu cầu hoặc sở thích Chính vì vậy, sinh viên trở nên thụ độngtrong việc đọc và nghiên cứu tài liệu, sách, báo để tìm trong đó những kiến thứcphục vụ cho việc tự học và nghiên cứu khoa học Có thể nói sự thụ động trong vănhóa đọc đã và đang làm nghèo tri thức, tâm hồn và văn hóa của sinh viên.

1.5 Tiểu kết Chương 1

Toàn bộ Chương 1 đã đưa ra được những cơ sở lý luận của văn hóa đọc.Văn hóa đọc là gì? Sự cần thiết của văn hóa đọc ra sao? Những yếu tố nào ảnhhưởng đến văn hóa đọc của giới trẻ? Và thực trạng văn hóa đọc của Việt Nam hiệnnay như thế nào?

Đọc là một hoạt động văn hóa của con người, thông qua việc đọc để tiếpnhận thông tin, tích lũy và nâng cao tri thức, từ đó giúp nâng cao kỹ năng sống,mưu sinh và mưu cầu hạnh phúc của con người Văn hóa đọc là một hoạt động vănhóa ở tầm cao của một dân tộc Thông qua Văn hóa đọc định hướng đọc cho mọingười dân, tuỳ thuộc vào trình độ dân trí, nghề nghiệp và điều kiện sống, có thểtiếp cận được với thông tin, tri thức phù hợp, hữu ích nhất cho cuộc sống của mình.Văn hóa đọc có thể giúp cho mỗi cá nhân có một cuộc sống trí tuệ hơn, đẹp đẽ, ýnghĩa, hạnh phúc và hài hòa hơn

Cho dù mai sau, khi xã hội sẽ phát triển cao hơn, con người có thể đọcsách trong thư viện điện tử hay qua mạng Internet, thì vẫn chắc chắn một điều là:sách vẫn không hề mất đi giá trị văn hoá truyền thống lâu đời vốn có của nó Cáicảm giác khi ta được lật từng trang sách, tờ báo, tạp chí vẫn còn tươi nguyên mùimực in và thơm tho mùi giấy với những trang trí, hoạ tiết đẹp đẽ - chứ không phảicăng mắt ra để đọc chúng trên các trang màn hình máy tính

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VĂN HÓA ĐỌC VÀ NHỮNG YẾU

TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VĂN HÓA ĐỌC CỦA SINH VIÊN

2.1 Thực trạng văn hóa đọc

Đề tài nghiên cứu của tôi nhằm mục đích tìm hiểu về thực trạng văn hóađọc trong sinh viên trên địa bàn Hà Nội hiên nay, tôi đã tiến hành khảo sát bằngviệc phỏng vấn và phát bảng hỏi với đối tượng là sinh viên của hai ngành kỹ thuật

và xã hội

Biểu đồ 1: Độ tuổi sinh viên

Theo kết quả khảo sát của tôi chiếm tỷ lệ cao nhất là sinh viên năm nhất(25%) Như vậy ở đề tài của tôi có sự đồng đều về ty lệ độ tuổi của sinh viên, thấpnhất là số lượng sinh viên năm hai (14.8 %) Đây cũng là 1 điều kiện tốt để tôi tìmhiểu về văn hóa đọc của từng bạn sinh viên để có thể nhận ra sự khác biệt? Nhưngnhìn chung về bảng hỏi sẽ phát ngẫu nhiên, không có sự chọn lọc nên các đốitượng là sinh viên các khóa đều thu nhận được các thông tin chính xác

 Tần suất tham gia các hoạt động ngoài giờ học của sinh viên

Theo thống kê cụ thể trong bài khảo sát này của tôi, ngoài thời gian họctập trên lớp thì các bạn sinh viên còn tham gia các hoạt động sau:

Thường xuyên Thỉnh thoảng Hiếm khi Không bao giờ

Bảng 1: Tần suất tham gia các hoạt động của sinh viên

Nhìn vào bảng số liệu trên, ta cần chú ý đến những con số khá nổi bật nhưsau:

- Đọc sách: Mức độ thường xuyên chỉ chiếm 20.1%, trong khi có tới22.9% không bao giờ đọc sách Sinh viên hiện nay ngoài thời gian học tập trên lớpthì dành quá ít thời gian cho việc đọc sách Dường như các bạn chỉ quan tâm đến

việc đọc sách vào những khoảng thời gian nhất định trong năm đó là kỳ thi giữa kì

và cuối kì, các bạn đọc giáo trình để chuẩn bị cho việc làm bài thi

- Đọc báo trên Internet: 45% số sinh viên được hỏi là thường xuyên đọcbáo mạng Báo mạng là nơi cung cấp khá nhiều thông tin mang tính cập nhật, thời

sự Tuy nhiên, chất lượng bài báo vẫn không được kiểm soat, có những bài báothông tin sai hoàn toàn với sự thật, nhưng vẫn tràn ngập trên mạng Internet Nókhiến cho người đọc có những thông tin sai về sự việc Thế nhưng, trong nghiêncứu này của tôi, có tới gần 1 nửa số sinh viên tham gia khảo sát thường xuyên đọcbáo mạng Điều này cho thấy, sinh viên rất quan tâm đến các vấn đề văn hóa, xãhội, kinh tế,… mà báo mạng đề cập đến

- Vào mạng xã hội: Mức độ thường xuyên truy cập mạng xã hội ngoàithời gian học tập trên lớp là 58.5% Đây là số phần trăm gần như cao nhất trongbảng khảo sát Mạng xã hội như Facebook, Yahoo, Twitter… đang rất phát triển vàthu hút sự chú ý của tất cả mọi người, đặc biệt là với sinh viên Truy cập vào đây ta

có thể nói chuyện, trao đổi thông tin với tất cả mọi người, kết bạn nhiều hơn, nócòn là nơi bày tỏ những quan điểm suy nghĩ cá nhân một cách công khai… Đó là

lý do, 1 bạn sinh viên có thể ngồi hàng mấy tiếng đồng hồ chỉ để vào mạng xã hội

Như vậy, ta thấy một sự chênh lệch về mức độ rõ rệt giữa 3 hoạt độngtrên, mức độ thường xuyên đọc báo mạng và vào mạng xã hội là cao hơn rất nhiềuvới đọc sách

 Mức độ thích đọc sách/ báo

Từ thực trạng trên, tôi đã khảo sát về việc có hay không thích việc đọc

sách của các bạn sinh viên, kết quả thu được như sau:

Biểu đồ 2: Mức độ thích đọc sách/ báo

Nhìn vào biểu đồ ta có thể thấy một thực trạng là số phần trăm sinh viênkhông thích đọc sách báo là rất cao ( 45%), còn lại 31% sinh viên thích đọc sách/báo và 24% sinh viên rất thích việc đọc sách này Là sinh viên thì việc đọc sách làrất cần thiết và quan trọng, thế nhưng qua số liệu khảo sát nói trên thì ta thấy 1thực trạng đáng báo động, gần 1 nửa số sinh viên tham gia cuộc khảo sát (45%) trảlời rằng mình không thích đọc sách Lý do tại sao vậy? Tại sách không phải nguồnđáp ứng thông tin cho các bạn hay vì các bạn không hề muốn đọc sách? Nếu ta cóthể cải thiện được con số 45% sinh viên không thích kia thì chắc chắn văn hóa đọccủa sinh viên sẽ rất phát triển Học tập trong môi trường đại học thì phần lớn làphải tự học, do đó sinh viên không quan tâm đến việc đọc sách hay không thíchđọc sách sẽ không thể có lượng kiến thức cần thiết và bổ ích

Trong quá trình khảo sát, tôi có đưa ra 4 loại hình tài liệu mà sinh viênthường đọc để sinh viên lựa chọn, đó là:

 Các loại sách giáo trình, giáo khoa, tham khảo, chuyên khảo…

 Báo/ tạp chí

 Truyện/ tiểu thuyết

 Tài liệu điện tử: E-books, các bộ sưu tập, tạp chí điện tử, Cơ sở dữliệu trực tuyến…

Và kết quả thu được như sau:

Biểu đồ 3: Lựa chọn loại hình tài liệu thường đọc

Sách giáo trình là tài liệu được đọc nhiều nhất ( 27.2%), tiếp đến là tàiliệu điện tử (26.3%) Là sinh viên thì chắc chắn không thể không đọc giáo trình.Giáo trình là cuốn sách chứa những thông tin đầy đủ và chính xác nhất về chuyênngành, lĩnh vực bạn theo học Vì thế, nếu ta không đọc giáo trình kết hợp với việckhông nghe giảng thì ta sẽ không thể nắm được kiến thức Mà hiện nay, Internetđang rất phát triển, được sinh viên sử dụng như 1 công cụ học tập, do đó các bạn sẽ

thường xuyên lên mạng tra tìm các tài liệu điện tử, tạp chí điện tử Đây là lí do, tàiliệu điện tử được tìm đọc với tỷ lệ cao, chỉ sau giáo trình.

 Thời gian đọc sách/ ngày

Sinh viên hiện nay ngoài việc học các bạn còn tham gia các hoạt động xãhội, tình nguyện… Do đó quỹ thời gian trong ngày dành cho việc đọc sách bị hạnchế rất nhiều Trong quá trình khảo sát, tôi đã nghiên cứu và tìm hiểu được mộtngày sinh viên dành bao nhiêu thời gian cho việc đọc sách, con số thống kê cụ thểnhư sau:

Biểu đồ 4: Thời gian đọc sách/ ngày

Như vậy là tỷ lệ sinh viên dành từ 1-2h/ ngày chiếm tỷ lệ cao nhất(36.8%), tiếp đến là Không có thời gian chiếm 25.7% Trong khi chỉ có 5.5% sốsinh viên/144 người tham gia cuộc khảo sát là dành từ 4-5h/ ngày cho việc đọcsách Như vậy ta có thể rút ra nhận xét là sinh viên hiện nay vẫn còn hờ hững vớiviệc đọc sách, có tới 25.7% số sinh viên cho biết họ không hề có thời gian để đọc

sách Lý do ở đây là gì? Họ nói vì họ không thể sắp xếp quỹ thời gian hợp lý trongngày để có thể ngồi tập trung đọc sách Mỗi bạn sinh viên lại có 1 lý do khác nhau

để giải thích cho vấn đề này, sinh viên năm nhất thì do mới làm quen cuộc sốngmới, môi trường và cách học mới; còn sinh viên từ năm hai trở đi thì lấy lý do đilàm thêm…Chúng ta cũng biết đọc sách là lúc đòi hỏi độ tập trung cao, như thếlượng thông tin, kiến thức trong sách mới được dung nạp một cách có hiệu quảnhất Nếu đọc hời hợt thì sẽ không mang lại lợi ích, trái lại còn tốn thời gian

Trong bài nghiên cứu tôi cũng đã chỉ ra được những lí do tại sao sinhviên không thích đọc sách Đó là: tốn thời gian, không đem lại hiệu quả, sáchkhông đáp ứng được nhu cầu người đọc, tra thông tin hay đọc sách trực tuyếnnhanh và thuận tiện hơn… Họ cho rằng không thể ngồi cầm quyển sách mà “nhâmnhi” như các cụ ngày xưa Học, làm thêm, giải trí và cả thời gian để… yêu nữa đãchiếm hết quỹ thời gian của họ Khi làm bài, họ chỉ đọc chắp vá ở đâu đó hoặcdownload những bài viết có sẵn từ internet Thời buổi hiện nay, họ chạy đua vớithời gian để kiếm tiền, để cạnh tranh tìm việc làm nên việc đọc và nghiền ngẫm cáctác phẩm là không tưởng

 Cách đọc sách

Ngoài ra, tôi còn tìm hiểu cách đọc, kỹ năng đọc sách của sinh viên hiệnnay như thế nào, sau đây là những dữ liệu thu được từ bảng hỏi: