Trước những xu thế biến đổi, phát triển hiện nay, không chỉ các trường đại học mà cả các trường phổ thông cũng đã và đang tích cực đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, nhằm thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội và bảo đảm quốc phòng an ninh của đất nước. Ngôn ngữ giao tiếp trở thành công cụ đắc lực và có sức mạnh tiên quyết, chính vì thế giáo dục Việt Nam hết sức coi trọng và đưa chương trình tiếng Anh như một môn chính khoá vào các bậc học trong hệ thống giáo dục.
Trang 1Ban giám hiệu BGH
Chương 1 Cơ sở lý luận về quản lý quá trình dạy học tiếng Anh ở
các trường trung học cơ sở
12
Trang 2học cơ sở 1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý quá trình dạy học môn
tiếng Anh ở các trường trung học cơ sở huyện Mỹ Xuyên
27
Chương 2 Thực trạng quản lý quá trình dạy học tiếng Anh ở các
trường trung học cơ sở huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng
32
2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và văn hóa,
giáo dục của huyện Mỹ Xuyên
32
2.2 Thực trạng quá trình dạy học tiếng Anh và quản lý quá trình
dạy học tiếng Anh ở các trường trung học cơ sở huyện Mỹ Xuyên
36
Chương 3 Biện pháp quản lý quá trình dạy học tiếng Anh ở các
trường trung học cơ sở huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng
62
3.1 Các biện pháp quản lý quá trình dạy học tiếng Anh ở trường
trung học cơ sở huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Trước những xu thế biến đổi, phát triển hiện nay, không chỉ các trường đại học mà cả các trường phổ thông cũng đã và đang tích cực đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, nhằm thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng - an ninh của đất nước Ngôn ngữ giao tiếp trở thành công cụ đắc lực
và có sức mạnh tiên quyết, chính vì thế giáo dục Việt Nam hết sức coi trọng
và đưa chương trình tiếng Anh như một môn chính khoá vào các bậc học trong hệ thống giáo dục
Bên cạnh các môn học tự nhiên và xã hội, tiếng Anh là phương tiện để người học có thể tiếp cận nhanh chóng nhất tới các nền văn hoá và tri thức của thế giới và trở thành ngôn ngữ được nhiều quốc gia sử dụng nhất, nó trở thành tiếng bản ngữ của nhiều nước, là ngôn ngữ giao tiếp của con người trên toàn thế giới Vì thế, việc dạy học ngoại ngữ nói chung và tiếng Anh nói riêng trong nhà trường đã và đang được Đảng, Nhà nước và xã hội hết sức quan
tâm Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án: “Dạy và học ngoại ngữ trong
hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2008 - 2020” với mục tiêu chung là
“Đổi mới toàn diện việc dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân, triển khai chương trình dạy và học ngoại ngữ mới ở các cấp học, trình độ đào tạo, nhằm đến năm 2015 đạt được một bước tiến rõ rệt về trình độ, năng lực sử dụng ngoại ngữ của nguồn nhân lực, nhất là đối với một số lĩnh vực ưu tiên; đến năm 2020 đa số thanh niên Việt Nam tốt nghiệp trung cấp, cao đẳng
và đại học có đủ năng lực ngoại ngữ sử dụng độc lập, tự tin trong giao tiếp, học tập, là công cụ để kiểm sống, làm việc trong môi trường hội nhập quốc tế,
đa ngôn ngữ, đa văn hóa; biến ngoại ngữ trở thành thế mạnh của người dân
Trang 4Việt Nam, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước” [37, Tr.1]
Là một huyện vùng sâu của tỉnh Sóc Trăng, dưới sự lãnh đạo của Đảng
bộ, chính quyền các cấp và sự đóng góp công sức to lớn của nhân dân huyện
Mỹ Xuyên, sự nghiệp giáo dục ngày càng phát triển và đạt được những thành tích đáng khích lệ Nhận thức rõ vai trò của tiếng Anh đối với sự phát triển của nhân lực địa phương, Huyện uỷ, Hội đồng Nhân dân, Ủy ban Nhân dân
và ngành giáo dục huyện đã chú trọng đến chất lượng dạy học tiếng Anh trong nhà trường
Hiện nay, chất lượng dạy học môn tiếng Anh ở các trường THCS huyện
Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng tuy đã được quan tâm nhưng chưa thực sự đáp ứng được mục tiêu của ngành đề ra Đội ngũ giáo viên tiếng Anh vẫn còn bất cập
về trình độ, về nhận thức, thái độ trước nhu cầu đổi mới về giáo dục Trình độ đạt chuẩn theo tiêu chuẩn mới còn thấp, công tác bồi dưỡng nâng cao trình độ cho giáo viên tiếng Anh chưa được tiến hành thường xuyên, chủ yếu phụ thuộc vào các đợt tập huấn của Bộ GD&ĐT Việc quản lý quá trình dạy học tiếng Anh còn chưa đồng bộ về các giải pháp; cách thức quản lý quá trình dạy tiếng Anh phần lớn theo kinh nghiệm tự học hỏi nên chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới hiện nay; việc đầu tư và khai thác trang thiết bị hiện đại phục vụ giảng dạy còn hạn chế; tầm quan trọng của môn tiếng Anh trong tương quan với các môn học khác chưa được Nhà trường quan tâm đúng mức nên ảnh hưởng đến chất lượng dạy học nói chung và môn tiếng Anh nói riêng
Xuất phát từ những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài “Quản lý quá trình dạy học tiếng Anh ở các trường trung học cơ sở huyện Mỹ Xuyên, tỉnh
Sóc Trăng” để nghiên cứu.
2 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài
Liên quan tới quản lý QTDH nói chung, quản lý QTDH tiếng Anh nói riêng đã có một số công trình khoa học được các tác giả nước ngoài nghiên
Trang 5cứu Những công trình này đã trình bày những kinh nghiệm trong quản lý giảng dạy tiếng Anh đó là quản lý việc thực hiện nội dung; chương trình; lập
kế hoạch; đổi mới sự hiểu biết; quản lý quá trình kiểm tra, đánh giá tiêu biểu như của Christopher Tribble (2012), Managing Change English Language Teaching, British Council Press Bên cạnh đó cũng có nhiều công trình nghiên cứu đến QTDH tiếng Anh, các tác giả này đã nêu các yêu cầu cần thiết trong quá trình dạy học tiếng Anh của người giáo viên tiếng Anh đó
là phải hiểu được QTDH là gì; nhiệm vụ của giáo viên hay mục tiêu của việc dạy học tiếng Anh và họ đã phân tích rất rõ quá trình dạy của giáo viên và quá trình học của học sinh, cũng như những ảnh hưởng tích cực và khó khăn khi thực hiện các biện pháp, kỹ thuật, kỹ năng trong QTDH tiếng Anh
Peter Stevens (1984), Elements in the Language Teaching/Learning Process, Cambridge University; Hasbullah Said (2015), Life Skills in the Pprocess of Teaching and Learning English, Faculty of Education University Tecnology Malaysia; Ivan Franko (2014), Communicative Language Teaching: Managing the Learning Process, National University of Lviv Các tác giả cho rằng, giảng dạy tiếng Anh như một ngôn ngữ thứ hai (EFL- English as second Foreign Language) luôn luôn là một nhiệm vụ đầy thử thách Vì các lý do như do trình độ đào tạo, kinh nghiệm của giáo viên song ngữ (EFL), các chính sách, chiến lược của nhà nước Dù người dạy có lập kế hoạch, chương trình giảng dạy, sách giáo khoa đầy đủ, đủ số lượng giáo viên, quản lý hiệu quả quá trình dạy và học tập Vì vậy vai trò của người giáo viên trong việc quản lý quá trình dạy học tiếng Anh là rất quan trọng
Ở Việt Nam, Bộ GD&ĐT đã ban hành nhiều văn bản và tài liệu hướng dẫn, tổ chức các hội thảo ở nhiều cấp độ về đảm bảo chất lượng môn ngoại ngữ trong nhà trường phổ thông, nâng cao hiệu quả dạy học môn tiếng Anh, đổi mới phương pháp giảng dạy tiếng Anh cho các đối tượng khác nhau
Vấn đề kinh nghiệm dạy học ngoại ngữ ở một số nước trên thế giới và
Trang 6trong khu vực trong đó có công tác quản lý đã được đề cập đến khá chi tiết như “Đề án dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2008-2020”, Hà Nội, 2008; Tài liệu “Teaching English Cambridge University Press, 1995” của Adrian Doff; “Những vấn đề cơ bản về dạy học ngoại ngữ”, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, 2005
Tiếng Anh không đứng tách rời các môn học khác nên phần lớn các biện pháp quản lý dạy học nói chung đều có thể áp dụng được khi nghiên cứu biện pháp quản lý quá trình dạy - học môn tiếng Anh Có thể đề cập đến các công trình nghiên cứu sau:
Tác giả Nguyễn Thị Thu Phương nghiên cứu “Các biện pháp quản lý quá trình đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh tại các trường trung học phổ thông thành phố Hà Nội”, Luận văn thạc sỹ quản lý giáo dục, 2007 Tác giả Lê Vũ Huy nghiên cứu “Biện pháp quản lý nâng cao chất lượng dạy học môn tiếng Anh ở các trường trung học phổ thông huyện Bắc Sơn tỉnh Lạng Sơn”, Luận Văn thạc sỹ quản lý giáo dục, 2010
Nhiều đề tài luận văn thạc sỹ quản lý giáo dục đã nghiên cứu về các biện pháp quản lý hoạt động dạy học tiếng Anh, như: Tác giả Nguyễn Thị Bình "Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh ở các trường trung học phổ thông quận Lê Chân - thành phố Hải Phòng", luận văn thạc sỹ Quản lý giáo dục, Trường Đại học Giáo dục, (2008) Tác giả đã tìm ra một số biện pháp nhằm giáo dục nâng cao nhận thức cho học sinh về tầm quan trọng của môn tiếng Anh; xây dựng động cơ học tập môn tiếng Anh cho học sinh; xây dựng kế hoạch giảng dạy và học tập nhằm thực hiện mục tiêu và chương trình dạy học; xây dựng nền nếp giảng dạy và học tập môn tiếng Anh; bồi dưỡng nâng cao kiến thức, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ giáo viên và khả năng tự học môn tiếng Anh của học sinh; tăng cường kiểm tra, đánh giá HĐDH môn tiếng Anh…nhằm quản lý có hiệu quả HĐDH môn tiếng Anh ở các trường THPT quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng
Trang 7Một số tác giả quan tâm đến đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh như Nguyễn Tất Thiện “Một số giải pháp quản lý công tác đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh ở các trường THPT huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình”, luận văn thạc sỹ, Trường Đại học Vinh, (2012) Tác giả đã nêu một số phương pháp nhằm đổi mới PPDH môn tiếng Anh ở các trường THPT huyện
Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình là cần nâng cao nhận thức cho cán bộ giáo viên về
sự cần thiết phải tăng cường công tác quản lý; xây dựng kế hoạch; tổ chức, chỉ đạo chặt chẽ; thường xuyên kiểm tra đánh giá; đảm bảo điều kiện trong công tác đổi mới PPDH môn tiếng Anh
Ngoài ra vấn đề nâng cao chất lượng dạy học môn tiếng Anh cũng được quan tâm nghiên cứu như: tác giả Lê Vũ Huy nghiên cứu “Biện pháp quản lý nâng cao chất lượng dạy học môn tiếng Anh ở các trường THCS huyện Bắc Sơn tỉnh Lạng Sơn”, luận văn thạc sỹ, Trường Đại học Giáo dục (2011) Tác giả đã quan tâm đến việc tổ chức nâng cao trình độ cho giáo viên tiếng Anh; đổi mới hoạt động dạy của giáo viên, hoạt động học của học sinh; tăng cường quản lý hoạt động tổ chuyên môn ngoại ngữ; tăng cường CSVC, trang thiết bị dạy học tiếng Anh
Hội thảo quốc tế “Quản lý chất lượng đào tạo tiếng Anh tại các trường đại học giai đoạn 2011 - 2015” do Trường Đại học Hải Phòng tổ chức năm
2011 Tại Hội thảo các nhà khoa học đã tham luận nhiều vấn đề xung quanh việc huy động các nguồn lực để tăng cường chất lượng đào tạo tiếng Anh; Biện pháp quản lý hoạt động dạy và học tiếng Anh đáp ứng nhu cầu của xã hội, nhà sử dụng lao động đối với học sinh tốt nghiệp về trình độ sử dụng tiếng Anh Tác giả Nguyễn Việt Hải đã nhấn mạnh: Để quản lý và nâng cao chất lượng đào tạo tiếng Anh trở lên khả thi, cần phải có sự đổi mới một cách tổng thể trong giảng dạy - học tập tiếng Anh mà quan trọng nhất là chuẩn hóa đội ngũ giảng viên, xây dựng chương trình phù hợp, sắp xếp thời lượng đào tạo hợp lý, trang bị thiết bị giảng dạy hiệu quả, sử dụng chương trình kiểm tra
Trang 8phù hợp, xây dựng chuẩn đầu ra đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động; tạo môi trường tự học, sử dụng tiếng Anh là giải pháp hữu hiệu, khả thi để cải thiện chất lượng đào tạo tiếng Anh Có như vậy, học sinh tốt nghiệp sẽ có đủ năng lực sử dụng tiếng Anh một cách độc lập và tự tin trong giao tiếp, học tập
và làm việc trong môi trường đa ngôn ngữ, đa văn hóa
Bài báo “Quan hệ tương tác giữa thầy và trò trong quá trình dạy học tiếng Anh”, Tạp chí Đại học Sài Gòn (tháng 9/2009) đã nói rõ chất lượng dạy học tiếng Anh là vấn đề không chỉ ngành giáo dục mà cả xã hội đang quan tâm Chất lượng dạy học tiếng Anh liên quan đến hàng loạt các yếu tố của giáo dục, xã hội, kinh tế, quản lý Riêng về bình diện sư phạm học, phương pháp dạy và học tiếng Anh đang là tiêu điểm chú ý bàn luận, nghiên cứu được mọi người quan tâm; đặc biệt quan hệ tương tác giữa người dạy và người học trong QTDH trong xu hướng đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh
Tóm lại, các công trình nghiên cứu đã tập trung nhiều vào việc giảng
dạy tiếng Anh như đổi mới phương pháp, hoạt động dạy học, nâng cao chất lượng… ở môn tiếng Anh Hiện nay ít có các công trình nghiên cứu về quản
lý quá trình dạy học môn tiếng Anh nói chung và ở trường THCS nói riêng
Hơn thế nữa, ở tỉnh Sóc Trăng đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu về quản lý quá trình dạy học môn tiếng Anh một cách hệ thống Vì vậy, tác giả lựa chọn đề tài quản lý hoạt quá trình học môn tiếng Anh ở các trường THCS huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng để nghiên cứu là cần thiết, có ý nghĩa lý luận, thực tiễn và không trùng lặp với các công trình khoa học đã công bố
3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
* Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn quản lý quá trình dạy học tiếng Anh, trên cơ sở đó đề xuất các biện pháp quản lý quá trình dạy học tiếng Anh
Trang 9ở các trường THCS huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng nhằm nâng cao chất lượng dạy học đáp ứng mục tiêu, yêu cầu của môn học
* Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý quá trình dạy học môn tiếng Anh
ở các trường trung học cơ sở
- Khảo sát, phân tích thực trạng quản lý quá trình dạy học tiếng Anh ở các trường trung học cơ sở huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng
- Đề xuất các biện pháp quản lý quá trình dạy học tiếng Anh ở các trường trung học cơ sở huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng
4 Khách thể, đối tượng, phạm vi nghiên cứu
* Khách thể nghiên cứu:
Quản lý quá trình dạy học ở các trường trung học cơ sở huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng
* Đối tượng nghiên cứu
Quản lý quá trình dạy học tiếng Anh ở các trường trung học cở sở huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng
* Phạm vi nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu về quản lý quá trình dạy học môn tiếng Anh ở trường trung học cơ sở huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng theo đề án đổi mới chương trình, nội dung sách giáo khoa tiếng Anh bậc trung học cơ sở
Các số liệu điều tra, khảo sát, thống kê từ năm 2011 đến năm 2015
5 Giả thuyết khoa học
Quản lý quá trình dạy học tiếng Anh ở các trường THCS huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng còn có những hạn chế Nếu các chủ thể quản lý tổ chức thực hiện tốt mục tiêu, chương trình dạy học; quản lý chặt chẽ việc xây dựng và thực hiện kế hoạch; chú trọng chỉ đạo đổi mới nội dung gắn với đổi mới phương pháp dạy học; tăng cường bồi dưỡng phương pháp, kỹ năng tự học tiếng Anh cho học sinh; và đổi mới kiểm tra, đánh giá quá trình dạy học
Trang 10thì quá trình dạy học tiếng Anh sẽ từng bước được nâng cao, góp phần thực hiện tốt mục tiêu, yêu cầu của môn học
6 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
* Phương pháp luận nghiên cứu
Đề tài được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng Quán triệt và cụ thể hoá quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh, các Nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam, các văn bản của ngành có liên quan quá trình dạy học, quản lý quá trình dạy học và dạy học tiếng Anh ở các nhà trường phổ thông trong hệ thống giáo dục quốc dân
Quá trình nghiên cứu, sử dụng các quan điểm tiếp cận hệ thống - cấu trúc, quan điểm lôgíc - lịch sử và quan điểm thực tiễn luận giải các nhiệm vụ của đề tài
* Phương pháp nghiên cứu
- Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết
Phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá các tài liệu khoa học, các văn kiện, nghị quyết, văn bản pháp quy của Đảng, Nhà nước liên quan đến quản lý quá trình dạy học ở trường THCS; đặc biệt là quán triệt chỉ thị, hướng dẫn các văn bản về giảng dạy môn tiếng Anh ở các trường phổ thông nói chung và THCS nói riêng; các tạp chí, thông tin, sách báo, công trình khoa học về quản lý quá trình dạy học tiếng Anh Từ đó xác định cơ sở lý luận quản lý quá trình dạy học tiếng Anh ở các Trường THCS huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng
- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Phương pháp điều tra: Sử dụng phiếu trưng cầu ý kiến của giáo viên
giảng dạy tiếng Anh, tổ trưởng, nhóm trưởng môn tiếng Anh, Ban Giám hiệu các trường, chuyên viên phụ trách môn tiếng Anh của Sở GD&ĐT, nhằm làm rõ thực trạng dạy học tiếng Anh và quản lý quá trình dạy học tiếng Anh ở các trường THCS huyện Mỹ Xuyên
Trang 11Phương pháp tọa đàm, trao đổi: Trực tiếp trao đổi với các giáo viên
dạy tiếng Anh, CBQL các nhà trường; chuyên viên môn tiếng Anh của Sở GD&ĐT về những nội dung có liên quan đến vấn đề nghiên cứu
Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục: Đi sâu tìm hiểu quản lý
quá trình dạy học tiếng Anh ở các trường THCS huyện Mỹ Xuyên, trên cơ sở
đó rút ra những mặt mạnh cần phát huy cũng như những tồn tại cần khắc phục, cải tiến Qua đó có thêm số liệu đối chiếu với kết quả điều tra và có những kết luận khoa học đúng đắn
Phương pháp xin ý kiến chuyên gia: Xin ý kiến chuyên gia của các nhà
giáo, nhà khoa học về các nội dung liên quan đến đề tài luận văn
Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng toán thống kê trong nghiên
cứu khoa học quản lý giáo dục để xử lý các số liệu nghiên cứu thu được
7 Ý nghĩa của đề tài
Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn quản lý quá trình dạy học tiếng Anh ở các trường THCS huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng cụ thể là:
Về mặt lý luận, khái quát hóa, hệ thống hóa lý luận về quản lý quá trình
dạy học và quản lý quá trình dạy học tiếng Anh ở trường THCS
Về mặt thực tiễn, đề xuất được các biện pháp quản lý quá trình dạy học
tiếng Anh ở các trường THCS huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng
Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các trường khác trong quản lý quá trình dạy học môn tiếng Anh
8 Kết cấu của đề tài
Luận văn có kết cấu gồm phần mở đầu; 3 chương; kết luận và kiến nghị; danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục
Trang 12Chương 1
CỞ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ QUÁ TRÌNH DẠY HỌC
TIẾNG ANH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
1.1 Các khái niệm cơ bản của đề tài.
1.1.1 Quá trình dạy học, quá trình dạy học tiếng Anh ở các trường trung học cơ sở
QTDH là chuỗi liên tiếp các hành động dạy, hành động của người dạy, người học đan xen và tương tác với nhau trong khoảng không gian và thời gian nhất định, nhằm thực hiện các nhiệm vụ dạy học
QTDH là một hệ thống toàn vẹn gồm các thành tố cơ bản: tri thức, người dạy, người học và môi trường dạy học Các thành tố này luôn luôn tương tác với nhau, quy định lẫn nhau theo những quy luật chung và riêng
nhằm kết hợp chặt chẽ bộ ba: người dạy - người học - môi trường để tạo ra
chất lượng và hiệu quả dạy học [7, tr.114]
Theo tác giả Phạm Viết Vượng, dạy học là một bộ phận của quá trình
sư phạm tổng thể, là con đường quan trọng nhất để thực hiện mục đích giáo dục, đồng thời là phương thức để đào tạo nguồn nhân lực cho xã hội
Quá trình dạy học được tổ chức trong nhà trường bằng phương pháp sư phạm đặc biệt, với mục tiêu là giúp học sinh nắm vững hệ thống kiến thức khoa học, hình thành hệ thống kỹ năng, kỹ xảo và thái độ tích cực đối với học tập và cuộc sống
Quá trình dạy học là hoạt động tương tác của hai chủ thể: giáo viên và học sinh Trong đó, giáo viên làm nhiệm vụ giảng dạy, tổ chức nhận thức; học sinh có nhiệm vụ học tập, rèn luyện theo mục tiêu yêu cầu đặt ra Hai hoạt động này phối hợp chặt chẽ theo một quy trình, một nội dung, hướng tới cùng một mục đích đó là trang bị kiến thức, phát triển trí thông minh, sáng tạo và năng lực hoạt động nhận thức của học sinh
Trang 13Giáo viên là chủ thể của hoạt động giảng dạy, người nắm vững mục tiêu, chương trình nội dung, phương pháp giáo dục, nắm vững quy luật phát triển tâm lý của học sinh qua các lứa tuổi, đặc biệt là nắm vững trình độ hiểu biết và năng lực học tập của học sinh Bản chất của hoạt động giảng dạy giáo viên là quá trình điều khiển hoạt động nhận thức và thực hành của học sinh theo quy luật nhận thức và quy luật hình thành kỹ năng, kỹ xảo Giáo viên tổ chức cho học sinh nghiên cứu, phân tích các tài liệu lý thuyết, quan sát các sự vật, hiện tượng tự nhiên hay xã hội
Như vậy là toàn bộ quá trình giảng dạy của giáo viên tập trung vào việc
tổ chức các hoạt động nhận thức cho học sinh theo đặc điểm tâm lý lứa tuổi Học sinh vừa là đối tượng, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của quá trình dạy học Giáo viên là người giữ vai trò chủ đạo trong quá trình tổ chức, điều khiển, hướng dẫn, khích lệ học sinh học tập
Học sinh là đối tượng giảng dạy của giáo viên, đồng thời lại là chủ thể
có ý thức trong hoạt động học tập và rèn luyện Người học sinh giữ vai trò chủ động có ý thức, tích cực và sáng tạo trong quá trình học tập Hoạt động học tập của học sinh là quá trình tự giác, tích cực chiếm lĩnh nội dung dạy học dưới sự điều khiển của giáo viên Về mặt lý luận, hoạt động học là yếu tố khách quan thứ hai quy định lôgic của QTDH, nghĩa là trình độ trí dục và quy luật lĩnh hội người học có ảnh hưởng quyết định đến việc tổ chức QTDH; nó bao gồm hai chức năng thống nhất với nhau: lĩnh hội và tự điều khiển nhận thức
Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “quá trình dạy - học là một hệ thống toàn vẹn gồm ba thành tố cơ bản: khái niệm khoa học, dạy và học Khái niệm khoa học là nột dung của bài học và là đối tượng của sự lĩnh hội bởi học sinh, nó là một trong hai yếu tố khách quan quyết định lôgíc của bản thân quá trình dạy - học về mặt khoa học” [30, tr.42].
Hoạt động dạy gồm hai chức năng truyền đạt và điều khiển, luôn luôn
Trang 14tương tác và thống nhất với nhau Hoạt động dạy phải xuất phát từ lôgic khoa học của khái niệm và lôgic sư phạm của tâm lý học lĩnh hội
Dưới góc độ lý thuyết, QTDH là một hệ toàn vẹn bao gồm hoạt động day và hoạt động học Hai hoạt động này luôn tương tác với nhau, thâm nhập vào nhau, sinh thành nhau Sự tương tác giữa dạy và học mang tính cộng tác (cộng tác và hợp tác) trong đó hoạt động dạy vai trò chủ đạo Quá trình dạy học là một hệ thống toàn vẹn, các thành tố của nó luôn luôn tương tác với nhau theo những quy luật riêng, thâm nhập vào nhau, quy định lẫn nhau để tạo nên sự thống nhất biện chứng: Giữa dạy với học; giữa truyền đạt với điều khiển trong dạy; giữa lĩnh hội và với tự điều khiển trong học
Theo các tác giả Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt: “Quá trình dạy học là một quá trình sư phạm bộ phận, một phương tiện để trau dồi học vấn, phát triển giáo dục và giáo dục phẩm chất , nhân cách thông qua sự tác động qua lại giữa người dạy và người học nhằm truyền thụ và lĩnh hội một cách có hệ thống những tri thức khoa học, những kỹ năng, kỹ xảo, nhận thức và thực hành” [27, tr.56]
Sự thống nhất biện chứng giữa dạy và học luôn gắn bó mật thiết với nhau, sinh thành nhau, tồn tại vì nhau trong quá trình dạy học Hoạt động dạy
và hoạt động học là hai mặt không thể thiếu của quá trình dạy học Dạy và học là một hệ toàn vẹn, trong đó các yếu tố tác động lẫn nhau theo quy luật của quá trình dạy học Sự tương tác các nhân tố chính là quá trình phủ định biện chứng để tạo nên một sự thống nhất giữa dạy và học, giữa truyền đạt với điều khiển trong dạy, giữa lĩnh hội với tự điều khiển trong học
Theo tiếp cận hệ thống, cấu trúc quá trình dạy học; Dạy học tiếng Anh
ở trường học THCS là quá trình giáo viên tổ chức, điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh, nhằm trang bị cho người học những kiến thức, kỹ năng cần thiết, các công cụ giao tiếp tiếng Anh giúp các em có kiến thức cơ bản về ngoại ngữ làm cơ sở để học lên trình độ cao hơn.
Trang 15Mục đích của quá trình dạy học tiếng Anh ở trường THCS nhằm giúp
học sinh rèn luyện và phát triển năng lực giao tiếp tiếng Anh một cách chủ động và tự tin, tạo tiền đề cho việc sử dụng tiếng Anh như một công cụ trong học tập và trong đời sống xã hội, góp phần hình thành thói quen học tập suốt đời, tạo cơ sở cho việc hoàn thiện bản thân để trở thành những công dân có trách nhiệm trong thời kỳ hội nhập quốc tế
Mục tiêu tổng thể, sau khi học xong Chương trình tiếng Anh ở bậc THCS, học sinh có thể đạt được năng lực giao tiếp tiếng Anh tương đương Cấp độ A2 của Khung Tham chiếu Chung Châu Âu về Ngôn ngữ Có khả năng hiểu các câu nói và các cách diễn đạt được sử dụng thường xuyên liên quan đến những lĩnh vực gần gũi nhất trong đời sống thường nhật (ví dụ như các thông tin rất cơ bản về cá nhân, gia đình, mua bán, cộng đồng địa phương
và công việc) Có thể giao tiếp trong các tình huống cơ bản và đơn giản đòi hỏi các trao đổi thông tin đơn giản và trực tiếp về các vấn đề gần gũi và quen thuộc Có thể sử dụng các cách nói đơn giản để nói về bản thân, môi trường gần gũi và những vấn đề liên quan đến nhu cầu trực tiếp
Chương trình tiếng Anh ở trường THCS được thiết kế nhằm thực hiện
kế hoạch dạy tiếng Anh ở THCS, với thời lượng là 407 tiết, mỗi tiết 45 phút cho bốn cấp lớp 6, 7, 8 (3 tiết/tuần), và lớp 9 (2 tiết/tuần) và được thực hiện trong 37 tuần Nội dung chương trình nhằm phát triển năng lực giao tiếp ngôn ngữ của học sinh trong môi trường học tập phù hợp với nhu cầu và khả năng của học sinh Nội dung dạy học trong chương trình tiếng Anh THCS gồm có:
Hệ thống chủ điểm, Hệ thống chủ đề, Năng lực giao tiếp, Kiến thức ngôn ngữ, Học cách học
Nội dung dạy học tiếng Anh ở trường THCS được biên soạn thành sách
giáo khoa, đó là nguồn chứa đựng nội dung dạy và học tiếng Anh, là phương tiện tiềm ẩn chứa đựng các phương pháp dạy của giáo viên và phương pháp học của học sinh Sách giáo khoa cũng là nền tảng của việc kiểm tra, đánh giá
Trang 16kết quả học tập Quan điểm dạy mới cho rằng toàn bộ hoạt động dạy và học trong nhà trường được thể hiện qua chương trình môn học là tổ hợp các kinh nghiệm và hoạt động được tổ chức trong một môi trường sư phạm nhất định nhằm hình thành và phát triển ở học sinh những năng lực trí tuệ đạo đức và thẩm mỹ cần thiết cho học sinh
Phương pháp, hình thức tổ chức dạy học tiếng Anh ở trường THCS là
biện pháp, cách thức tổ chức quá trình dạy học, đó là những cách thức dạy ngôn ngữ giao tiếp (Communicative Language Teaching - CLT) phù hợp đặc điểm tâm lý của học sinh đang chuyển tiếp từ tuổi thơ sang tuổi vị thành niên Mục tiêu của học tập là phát triển ở học sinh năng lực giao tiếp bằng tiếng Anh trong những tình huống cuộc sống hàng ngày Để đạt mục tiêu này, việc giảng dạy tiếng Anh ở cấp THCS cần tập trung vào phương pháp lấy việc học làm trung tâm Giáo viên phải coi học sinh là những chủ thể tích cực tham gia vào quá trình học tập và vai trò của giáo viên là người tổ chức và hướng dẫn quá trình học tập của học sinh
1.1.2 Quản lý quá trình dạy học tiếng Anh ở các trường trung học
cơ sở
Tác giả F.W.Taylor, nhà kinh tế học người Anh thì cho rằng: “Quản lý
là biết được điều bạn muốn người khác làm và sau đó thấy được rằng họ hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất”
Theo James H.Donnelly, JR, James L.Gibson và John M.Ivancevich định nghĩa: Quản lý là một quá trình do một hay nhiều người thực hiện, nhằm phối hợp các hoạt động của những người khác để đạt được những kết quả mà một người hành động riêng rẽ không thể nào đạt được
Từ điển Giáo dục học cho rằng: “Quản lý là hoạt động hay tác động có định hướng, có chủ định của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý trong một
số tổ chức nhằm là cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức” [33, tr.326]
Trang 17Các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng “Quản
lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) - trong một tổ chức- nhằm làm cho
tổ chức vận hành và đạt được mục đích tổ chức” Hiện nay, khái niệm này được định nghĩa một cách rõ hơn: “Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của
tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra” [10, tr.15]
Tác giả Trần Kiểm có viết: “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhận lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [19, tr.8]
Quản lý bao gồm hai thành phần: chủ thể quản lý và khách thể quản lý
Dù được hiểu theo cách nào thì quản lý cũng có những đặc trưng cơ bản: Chủ thể và khách thể quản lý có mối quan hệ tác động qua lại, tương hỗ nhau, chủ thể làm nảy sinh các tác động quản lý, còn khách thể thì nảy sinh các giá trị vật chất và tinh thần, có giá trị sử dụng, trực tiếp đáp ứng nhu cầu của con người, thoả mãn mục đích của chủ thể quản lý
Quản lý bao giờ cũng là một tác động hướng đích, có mục tiêu xác định; thể hiện mối quan hệ giữa hai bộ phận của chủ thể quản lý và khách thể quản lý, là quan hệ không đồng cấp, có tính bắt buộc; sự tác động mang tính chủ quan nhưng phải phù hợp với quy luật khách quan; xét về mặt công nghệ
là sự vận động của thông tin Quản lý có các chức năng cơ bản là: lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo, điều khiển và kiểm tra
Quản lý quá trình dạy học là một dạng quản lý xã hội, được hiểu đó là những tác động tự giác (có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản lý đến tất cả các mắt xích của hệ thống (từ cấp cao nhất đến các cơ sở giáo dục là nhà trường) nhằm thực hiện có chất lượng và
Trang 18hiệu quả mục tiêu phát triển giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ mà xã hội đặt ra cho ngành giáo dục [19, tr.36].
Ở cấp độ vi mô, quản lý quá trình dạy học được hiểu là hệ thống những tác động tự giác (có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên, tập thể học sinh và các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu giáo dục của nhà trường [19, tr.36]
Quản lý quá trình dạy học là một trong những nội dung quan trọng của quản lý nhà trường, đó là sự tác động có chủ đích, hợp quy luật của chủ thể quản lý đến chủ thể dạy, học bằng các biện pháp phát huy tác dụng của các phương tiện quản lý dạy học như chế định GD&ĐT, bộ máy tổ chức và nhân lực dạy học, nguồn tài lực và vật lực dạy học, môi trường dạy học và thông tin dạy học nhằm đạt được mục đích [7, tr.120] Quản lý QTDH trong nhà trường thường bao gồm:
Quản lý quá trình giảng dạy của giáo viên, cụ thể là quản lý mục đích, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học; kết quả dạy học (được kiểm tra, đánh giá),
Quản lý quá trình học tập của học sinh gồm các vấn đề như ý thức thực hiện các nhiệm vụ học tập, các hoạt động học tập, kết quả học tập (được kiểm tra, đánh giá)
Quản lý các điều kiện phục vụ quá trình dạy học, cơ sở vật chất, trang, thiết bị dạy học Quản lý các nguồn phục vụ yêu cầu dạy học như: tài chính, đội ngũ cán bộ, giáo viên, các mối quan hệ trong và ngoài nhà trường
Đặc điểm của quản lý quá trình dạy học là mang tính hành chính, quản
lý theo pháp luật và những nội quy, quy chế và chuyên môn, quy trình có tính chất bắt buộc trong QTDH Đồng thời mang tính sư phạm, chịu sự quy định của các quy luật của QTDH, diễn ra trong môi trường sư phạm, lấy QTDH làm đối tượng quản lý
Trang 19Quản lý QTDH được thực hiện theo chu trình quản lý và thực hiện các chức năng quản lý, trên cơ sở vận dụng sáng tạo các nguyên tắc và phương pháp quản lý Đó là hoạt động có tính xã hội hoá cao; chịu sự chi phối trực tiếp các điều kiện kinh tế - xã hội, mặt khác tác động tích cực đến mọi mặt của đời sống xã hội.
Từ các cách tiếp cận trên cho thấy, Quản lý quá trình dạy học môn
tiếng Anh ở các trường THCS là tổng thể những tác động của chủ thể quản lý
vào quá trình dạy học nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy của đội ngũ giáo viên và chất lượng học tập của học sinh đáp ứng mục tiêu, yêu cầu của môn tiếng Anh đã được xác định.
Quản lý quá trình dạy học tiếng Anh ở trường THCS là những tác động
có mục đích, hợp quy luật khách quan của các chủ thể quản lý nhằm điều khiển quá trình dạy học tiếng Anh của giáo viên và học sinh thực hiện có hiệu quả các mục tiêu dạy học tiếng Anh đề ra đó là hình thành ở học sinh kiến thức, kỹ năng nghe, nói, đọc viết bằng tiếng Anh và có thái độ tích cực sử dụng tiếng Anh trong học tập, giao tiếp
Mục đích của quản lý quá trình dạy học tiếng Anh ở các trường THCS
là tổ chức, điều khiển các hoạt động của giáo viên và học sinh diễn ra theo quy luật, nhằm đạt được mục đích, yêu cầu của môn học
Chủ thể quản lý quá trình dạy học tiếng Anh ở các trường THCS là cấp
ủy đảng, Ban Giám hiệu, tổ trưởng bộ môn và giáo viên dạy tiếng Anh của các nhà trường
Đối tượng quản lý quá trình dạy học tiếng Anh ở các trường THCS là là hoạt động giảng dạy của giáo viên, hoạt động học tập của học sinh và các nhân tố của quá trình dạy học tiếng Anh như: mục đích, chương trình, kế hoạch, nội dung, phương pháp và hình thức, dạy học tiếng Anh của các nhà trường THCS
Trang 20Nội dung quản lý quá trình dạy học tiếng Anh ở các trường THCS gồm: Quản lý thực hiện mục tiêu môn học; quản lý việc thực hiện nội dung chương trình dạy học dạy học tiếng Anh; quản lý đổi mới cách sử dụng phương pháp dạy học; quản lý việc đề xuất và lựa chọn hình thức tổ chức dạy học; quản lý cơ sở vật chất và thiết bị dạy học; quản lý môi trường dạy học; quản lý về đánh giá kết quả dạy học dạy học tiếng Anh cho học sinh.
1.2 Nội dung quản lý quá trình dạy học tiếng Anh ở trường trung học cơ sở
1.2.1 Quản lý thực hiện mục tiêu dạy học tiếng Anh ở trường trung học cơ sở
Quản lý thực hiện mục tiêu dạy học tiếng Anh cho học sinh THCS bao gồm quản lý thực hiện mục tiêu chung và các mục tiêu cụ thể Trong quản lý thực hiện mục tiêu chung của quá trình dạy tiếng Anh ở các trường THCS phải hướng vào “Thực hiện đổi mới toàn diện việc dạy - học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân nhằm đảm bảo đến năm 2015 nâng cao rõ rệt trình độ ngoại ngữ của một số đối tượng ưu tiên, đồng thời triển khai chương trình dạy - học ngoại ngữ đối với các cấp học và trình độ đào tạo, tạo điều kiện để đến năm 2020 tăng đáng kể tỷ lệ thanh thiếu niên Việt Nam có đủ năng lực sử dụng ngoại ngữ một cách độc lập và tự tin trong giao tiếp, học tập và làm việc trong môi trường đa ngôn ngữ, đa văn hóa phù hợp với xu thế hội nhập quốc tế, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” [3, tr.8]
Cùng với quản lý thực hiện mục tiêu chung, quá trình dạy học cần quản
lý các mục tiêu cụ thể; đó là: Sau khi kết thúc Chương trình tiếng Anh THCS, học sinh có khả năng:
Sử dụng tiếng Anh như một công cụ giao tiếp dưới dạng nghe, nói (đối thoại, độc thoại), đọc, viết nhằm đáp ứng các nhu cầu giao tiếp cơ bản và trực tiếp trong những tình huống gần gũi và thường nhật ở trình độ tương đương cấp độ A2 của Khung Tham chiếu Chung Châu Âu về Ngôn ngữ;
Trang 21Có kiến thức cơ bản về ngôn ngữ tiếng Anh, bao gồm ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp và thông qua tiếng Anh, có những hiểu biết khái quát về đất nước, con người, nền văn hóa của các nước nói tiếng Anh trên thế giới, đồng thời có hiểu biết và tự hào về những điểm mạnh và giá trị của nền văn hóa dân tộc mình;
Có thái độ tích cực đối với môn học và việc học tiếng Anh; biết sử dụng tiếng Anh làm công cụ tích hợp các nội dung dạy và học khác trong chương trình;
Hình thành và sử dụng các phương pháp, phương thức và chiến lược học tập khác nhau để phát triển năng lực giao tiếp tiếng Anh trong và ngoài lớp học
Chương trình tiếng Anh THCS cụ thể hóa các mục tiêu trên thành các
Mục tiêu thể hiện (Performance objectives) qua bốn kỹ năng giao tiếp: nghe,
nói (đối thoại, độc thoại), đọc, viết, theo bốn cấp lớp Cụ thể là Lớp 6 - cấp độ A2.1, Lớp 7 - Cấp độ A2.2, Lớp 8 - Cấp độ A2.3, Lớp 9 - Cấp độ A2.4
Quá trình dạy học, các chủ thể quản lý cần có những tác động để giúp học sinh sử dụng được tiếng Anh như một công cụ giao tiếp ở mức độ phổ thông thông qua việc hình thành các kỹ năng giao tiếp: nghe, nói, đọc, viết trên cơ sở nắm vững hệ thống ngôn ngữ tiếng Anh cơ bản qua đó tìm kiếm, thu nhập thông tin nhằm nâng cao trình độ văn hóa chung, bồi dưỡng phẩm chất đạo đức và phát triển tư duy
Thông qua quá trình dạy học, học sinh sử dụng tiếng Anh như một công cụ giao tiếp ở mức độ cơ bản dưới các dạng nghe, nói, đọc, viết; có kiến thức cơ bản, tương đối hệ thống và hoàn chỉnh về ngôn ngữ tiếng Anh, phù hợp với trình độ, đặc điểm tâm lý lứa tuổi; có hiểu biết khái quát về đất nước, con người và nền văn hóa của một số nước nói tiếng Anh, từ đó có tình cảm
và thái độ tốt đẹp đối với đất nước, con người, nền văn hóa và ngôn ngữ của các nước nói tiếng Anh; biết tự hào, yêu quí và tôn trọng nền văn hóa và ngôn
Trang 22ngữ dân tộc mình; cùng với các môn học và hoạt động giáo dục khác, bồi dưỡng phẩm chất đạo đức, phát triển tư duy và hình thành phương pháp học tập mới
1.2.2 Quản lý thực hiện chương trình, nội dung dạy học tiếng Anh
Quản lý thực hiện chương trình dạy học tiếng Anh cho học sinh THCS thực chất là quản lý quá trình tổ chức thực hiện các chủ điểm, chủ đề được xác định trong chương trình dạy học tiếng Anh từ lớp 6 đến lớp 9 Hệ thống chủ đề và chủ điểm là cơ sở hình thành và phát triển các khả năng ngôn ngữ như ngữ âm, từ vựng và ngữ pháp Quản lý thực hiện chương trình dạy học tiếng Anh cho học sinh THCS là quản lý quá trình tổ chức thực hiện bốn chủ điểm (themes) sau:
Our Communities, thông qua chủ điểm này, học sinh học cách sử dụng
tiếng Anh để giao tiếp về các lĩnh vực gần gũi trong đời sống hàng ngày, qua
đó hiểu biết thêm về đất nước, con người, nền văn hóa của cộng đồng và đất nước mình, biết tôn trọng những vai trò khác nhau của từng cá thể trong việc xây dựng và phát triển một xã hội hiện đại
Our Heritage, trong chủ điểm này, học sinh học cách sử dụng tiếng
Anh để giao tiếp về các chủ đề liên quan đến đất nước, con người, nền văn hóa truyền thống, qua đó có thêm hiểu biết về những giá trị truyền thống của đất nước, biết cách giới thiệu các nét đẹp của văn hóa dân tộc mình với người nước ngoài
Our World, thông qua chủ điểm này, học sinh sử dụng tiếng Anh để
giao tiếp về các lĩnh vực liên quan đến đất nước, con người, nền văn hóa của các nước trên thế giới, đặc biệt là các nước nói tiếng Anh, qua đó có thêm hiểu biết và biết trân trọng các nét đẹp của các nền văn hóa trên thế giới
Visions of the Future, trong chủ điểm này, học sinh sử dụng tiếng Anh
để giao tiếp về các chủ đề liên quan đến đời sống tương lai của các em, qua
Trang 23đó bước đầu có được suy nghĩ và ý tưởng về các lĩnh vực khác nhau của cuộc sống trong tương lai của bản thân và xã hội.
Quản lý nội dung dạy học tiếng Anh là quản lý hệ thống tri thức cơ bản
về tiếng Anh, hệ thống các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết, hệ thống các chuẩn mực về văn hóa, giao tiếp của người sử dụng tiếng Anh nói riêng và của nước Anh nói chung
Trong quản lý nội dung dạy học tiếng Anh ở trường THCS các chủ thể cần quản lý thực hiện nội dung cụ thể của từng khối lớp bao gồm:
Nội dung dạy học tiếng Anh lớp 6, đó là các nội dung gần gũi với cuộc sống, sát với mục đích, nhu cầu và hứng thú của các em, thông qua thực hiện các nội dung này nhằm giúp các em bước đầu làm quen với tiếng Anh đồng thời giúp các em luyện tập để có thể nghe, nói, đọc, viết được tiếng Anh ở mức độ đơn giản thông qua các bài học phong phú và sinh động
Nội dung dạy học tiếng Anh lớp 7 bao gồm các nội dung gần gũi với cuộc sống, sát thực với mục đích, nhu cầu và sở thích của các em Thực hiện các nội dung tiếng Anh lớp 7 nhằm giúp các em tiếp tục làm quen với tiếng Anh, đồng thời giúp các em luyện tập để có thể nghe, nói, đọc, viết được tiếng Anh ở mức độ đơn giản thông qua các nội dung bài học đa dạng
Nội dung dạy học tiếng Anh lớp 8 nhằm tiếp tục nâng cao trình độ tiếng Anh của các em bằng cách phối hợp rèn luyện các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết ở mức độ cao hơn, thông qua các bài học có nội dung phong phú, sinh động
Nội dung dạy học tiếng Anh lớp 9 nhằm tiếp tục nâng cao trình độ tiếng Anh của các em bằng cách phối hợp rèn luyện các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết ở mức độ cao hơn, thông qua các bài học có nội dung phong phú, sinh động
1.2.3 Chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh ở bậc trung học cơ sở
Trang 24Phương pháp dạy học là tổng hợp các cách thức cộng tác hoạt động chung của người dạy với người học nhằm đạt tới mục tiêu dạy học Phương pháp dạy học trong đó có phương pháp dạy và phương pháp học; Phương pháp dạy có tính chất quyết định phương pháp học; nhu cầu và khả năng của người học là cơ sở giúp cho người dạy lựa chọn các phương pháp thích hợp
Do tính đặc thù của quá trình dạy học tiếng Anh, việc chỉ đạo đổi mới
phương pháp dạy học tiếng Anh phải hướng vào các hoạt động luyện tập ngôn
ngữ kết hợp tăng cường độ trôi chảy, mạch lạc với độ chính xác trong sử dụng ngôn ngữ tiếng Anh Việc sử dụng ngôn ngữ tiếng Anh có ý nghĩa là yếu tố
cơ bản để đạt được trình độ thành thạo về mức độ năng lực giao tiếp tiếng Anh Điều này đòi hỏi học sinh phải tương tác với giáo viên, bạn học cùng lớp, sách giáo khoa, và các nguồn học liệu khác Để phát huy tính tích cực hoạt động của học sinh, việc chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh cần tổ chức nhiều hình thức hoạt động trên lớp như: luyện tập cá nhân, luyện tập theo cặp, luyện tập theo nhóm và luyện tập cả lớp
Do các nhiệm vụ học tập môn tiếng Anh được thiết kế có tính linh hoạt,
có khả năng cá thể hóa, giúp học sinh có thể liên hệ đến cuộc sống và môi trường xã hội của bản thân, sử dụng được những hiểu biết và kiến thức nền của mình trong luyện tập ngôn ngữ nên trong chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học tiếng Anh phải tăng cường ý thức tự chịu trách nhiệm về việc học tập của bản thân, đồng thời rèn luyện cho học sinh tinh thần và khả năng làm việc theo nhóm, đội Các hoạt động học tập cũng nhằm bước đầu hình thành và rèn luyện một số kỹ năng và chiến lược học ngoại ngữ cơ bản cho học sinh
Quá trình dạy học, các hoạt động luyện tập ngôn ngữ tiếng Anh có thể được thiết kế dưới các hình thức khác nhau, mang tính thi đua, cạnh tranh như: trò chơi, cuộc thi, đố vui, nhằm tạo hứng thú cho học sinh, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý học sinh Để gây hứng thú cho học sinh và tăng hiệu quả trong quá trình dạy học tiếng Anh cần áp dụng các phương tiện dạy học đa
Trang 25dạng, áp dụng công nghệ thông tin trong việc thiết kế các hoạt động học tập Học sinh cần được khuyến khích sử dụng tiếng Anh tối đa trong lớp học.
1.2.4 Quản lý các điều kiện bảo đảm cho quá trình dạy học tiếng Anh
Quản lý các phương tiện, điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học tiếng Anh
là tác động có mục đích của người quản lý nhằm bảo đảm cho hoạt động dạy học môn tiếng Anh diễn ra thuận lợi, đạt chất lượng cao
Trong quản lý các phương tiện, điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học tiếng Anh nội dung quan trọng là quản lý cơ sở vật chất và thiết bị dạy học tiếng Anh; đây là một trong những thành tố cấu trúc của quá trình dạy học, nó đóng vai trò quan trọng và là phương tiện tất yếu của người dạy và người học nhằm thực hiện mục tiêu dạy học, nhất là đối với phòng học chuyên dùng, các phòng Lab dạy, học ngoại ngữ Muốn nâng cao chất lượng dạy học cần phải quản lý tốt việc sử dụng CSVC và thiết bị dạy học, gồm:
Quản lý việc huy động các nguồn lực từ trong và ngoài nguồn ngân sách nhà nước để mua sắm, trang bị CSVC và thiết bị dạy học trong nhà trường; việc sử dụng có hiệu quả CSVC và thiết bị dạy học
Quản lý việc bảo quản CSVC và thiết bị dạy học, trong đó tập trung chủ yếu vào quản lý các phương tiện dạy học (đồ dùng, thiết bị, phương tiện
kỹ thuật dạy học tiếng Anh)
Cơ sở vật chất và trang thiết bị phục vụ dạy học hiện đại, phòng thí nghiệm tốt sẽ là điều kiện để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ của giáo viên, đồng thời là điều kiện để nâng cao nhận thức của học sinh
Quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ hoạt động dạy học phải bảo đảm yêu cầu: Xây dựng đủ, sử dụng có hiệu quả, bảo quản tốt cơ sở vật chất, trang thiết bị trong nhà trường
Về xây dựng: Xác định mục tiêu và lập kế hoạch xây dựng cơ sở vật chất trang thiết bị phục vụ dạy học theo mục tiêu phát triển của nhà trường, mục tiêu ngành, mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của địa phương
Trang 26Về sử dụng và bảo quản: Hiệu trưởng có kế hoạch sử dụng, bảo quản
cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện có, trên cơ sở phát huy tối đa công suất, tác dụng, hợp lý, tối ưu nhất, không để lãng phí, hư hỏng, sử dụng tuỳ tiện, sai mục đích Việc sử dụng thiết bị dạy học và các phương tiện phục vụ dạy học được quy định trong chương trình, hiệu trưởng cần kiểm tra đôn đốc giáo viên thực hiện tốt
1.2.5 Quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học tiếng Anh cho học sinh
Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập cho học sinh được thực hiện nhằm cung cấp thông tin phản hồi về thành tích và kết quả học tập mà học sinh đạt được trong quá trình cũng như tại thời điểm kết thúc một giai đoạn học tập, góp phần khuyến khích và định hướng học sinh trong quá trình học tập, giúp giáo viên và nhà trường đánh giá và điều chỉnh việc giảng dạy môn tiếng Anh một cách hiệu quả ở cấp THCS
Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh phải bám sát mục tiêu
và nội dung dạy học của Chương trình tiếng Anh bậc THCS, dựa trên mục tiêu thể hiện (Performance objectives) đối với bốn kỹ năng ngôn ngữ: nghe, nói, đọc, viết được quy định đối với các lớp 6, 7, 8, và 9
Việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập được thực hiện theo hai phương thức: thường xuyên và định kỳ Kiểm tra, đánh giá thường xuyên được thực hiện thông qua các hoạt động dạy học trên lớp học Trong quá trình dạy học, cần chú ý đến việc đánh giá thường xuyên nhằm giúp học sinh và giáo viên theo dõi tiến độ thực hiện những mục tiêu đã đề ra trong chương trình Việc kiểm tra, đánh giá định kỳ được thực hiện vào các thời điểm ấn định trong năm học để đánh giá mức độ đạt được các mục tiêu
Trong quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học tiếng Anh cần quản lý
các hình thức kiểm tra, đánh giá khác nhau như: định lượng (cho điểm) và
định tính (nhận xét, xếp loại), kết hợp đánh giá của giáo viên, đánh giá lẫn
Trang 27nhau và tự đánh giá của học sinh Các loại hình kiểm tra, đánh giá cần phù hợp với phương pháp dạy và học được áp dụng trong lớp học, bao gồm kiểm tra nói (đối thoại, độc thoại) và kiểm tra viết dưới dạng tích hợp các kỹ năng
và kiến thức ngôn ngữ, kết hợp giữa hình thức trắc nghiệm khách quan, tự luận và các hình thức đánh giá khác
Các hình thức kiểm tra cần đa dạng, bao gồm kiểm tra miệng, kiểm tra
15 phút, kiểm tra 1 tiết, kiểm tra cuối học kỳ và kiểm tra cuối năm
1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý quá trình dạy học môn tiếng Anh ở các trường trung học cơ sở huyện Mỹ Xuyên
1.3.1 Sự tác động từ các chủ thể quản lý quá trình dạy học môn tiếng Anh ở trường các trường trung học cơ sở trên địa bàn Huyện
Quản lý QTDH dạy học tiếng Anh ở trường các trường trung học cơ sở luôn chịu sự tá động của các chủ thể quản lý, đó là sự ủng hộ về nhận thức, trách nhiệm, tạo điều kiện của các cấp quản lý đối với quá trình thực hiện mục tiêu, nội dung, chương trình môn học; tạo điều kiện đầu tư kinh phí đào tạo và mua sắm thiết bị, các phương tiện nghe nhìn, phần mềm quản lý, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất trường lớp, đầu tư phát triển độ ngũ giáo viên và cán bộ quản lý chuyên môn (tổ trưởng)
Những năm gần đây, Đảng, Nhà nước, ngành GD&ĐT đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách để nâng cao chất lượng dạy, học ngoại ngữ ở các trường phổ thông, đặc biệt là sau khi Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề
án dạy học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2008 -
2020 Việc triển khai thực hiện Đề án đã góp phần nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên tiếng Anh và hoạt động của tổ chuyên môn Đối với việc quản lý QTDH tiếng Anh ở các trường THCS đòi hỏi người giáo viên được giao trách nhiệm quản lý vừa phải am hiểu kiến thức về quản lý Nhà nước, về công tác đào tạo, phải có năng lực sư phạm, phải am hiểu tâm lý lứa tuổi học sinh, phải có năng lực chuyên môn vững vàng, có khả năng tham mưu cho lãnh đạo
Trang 28vừa phải có kiến thức về chuyên môn về dạy học tiếng Anh cho học sinh
Chính vì vậy, đội ngũ cán bộ quản lý phải có trình độ, nhiệt tình, năng động và có kinh nghiệm để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao Chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý có vai trò quyết định hiệu quả của công tác quản lý
1.3.2 Tác động từ đặc điểm và mục tiêu, chương trình, nội dung dạy học tiếng Anh bậc trung học cơ sở
Đặc điểm đối tượng học sinh THCS đòi hỏi cán bộ quản lý và giáo viên cần có những biện pháp quản lý và có những phương pháp, hình thức tổ chức dạy học phù hợp Cùng với đó, đặc điểm giảng dạy tiếng Anh trong nhà trường THCS là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý QTDH môn tiếng Anh trong nhà trường nói chung và THCS nói riêng
Trước đây môn ngoại ngữ nói chung, tiếng Anh nói riêng thì chỉ được Nhà nước đầu tư giảng dạy ở cấp THPT hay gọi là hệ ba năm, và thời gần gần đây được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước nên môn tiếng Anh được đầu tư rộng rãi trong đó có cấp THCS (hệ 7 năm) Do nhiều yếu tố khác nhau nên việc dạy học tiếng Anh ở cấp THCS có những đặc điểm sau:
Học sinh THCS là những em mới hoàn thành chương trình tiểu học nên rất còn mới mẻ với việc học tiếng Anh, hơn thế nữa các em còn rất e dè, nhút nhát trong việc nói tiếng Anh nên giáo viên gặp rất nhiều khó khăn trong việc truyền đạt kiến thức
Về mục tiêu dạy học tiếng Anh cho học sinh THCS thực hiện theo chuẩn kiến thức kỹ năng của Bộ GD&ĐT quy định, rèn luyện các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết cho các em ở mức độ cơ bản, tạo nền tảng cho các em lên học THPT hoặc sử dụng ngôn ngữ tiếng Anh trong cuộc sống
Phương pháp dạy học tiếng Anh chủ yếu lấy người học làm trung tâm, phát huy tính tích cực chủ động của học sinh, thông qua đối thoại bằng ngôn ngữ Anh
Về hình thức tổ chức dạy học, do phụ thuộc vào phân phối chương
Trang 29trình của Bộ GD&ĐT nên các em chỉ có thời gian học tập theo phân phối chương trình trên, không có thời gian để rèn luyện thêm các kỹ năng, giáo viên ít tạo một môi trường giao tiếp bằng tiếng Anh trong quá trình đào tạo.
Kiểm tra, đánh giá kết quả QTDH tiếng Anh được thực hiện thường xuyên kiểm tra, đánh giá việc thực hiện chương trình, nội dung, có đáp ứng mục tiêu bài học hay không đối với giáo viên, cũng như tổ chức cho học sinh kiểm theo hình thức thường xuyên, định kỳ và học kỳ nhằm đánh giá năng lực của học sinh
Những đặc điểm trên cho thấy, QTDH tiếng Anh ở các trường THCS
huyện Mỹ Xuyên ngoài những đặc điểm chung còn có một số đặc điểm riêng,
có tính chất đặc thù do điều kiện kinh tế - xã hội và văn hóa, giáo dục của địa phương tác động đến QTDH tiếng Anh ở các trường THCS của Huyện để phù hợp với đối tượng người học Vì vậy, việc quản lý QTDH môn tiếng Anh ở các trường THCS trên địa bàn Huyện có những yếu tố tác động riêng cho nên trong quá trình thực hiện công tác này, các cán bộ quản lý và giáo viên cần cần lưu tâm đến những yếu tố trên để có những biện pháp phù hợp với đối tượng người học nhằm đạt hiệu quả cao trong công tác quản lý
1.3.3 Tác động từ các điều kiện cơ sở, vật chất đảm bảo bảo cho quá trình dạy học tiếng Anh
Cơ sở vật chất là yếu tố hết sức quan trọng, nó tác động trực tiếp đến quá trình dạy học tiếng Anh ở các trường THCS trên địa bàn Huyện Ứng với mỗi ngành nghề dù đơn giản hay phức tạp cũng cần có những trang thiết bị, phương tiện cần thiết chuyên dùng phục vụ dạy học Trang thiết bị dạy học được bảo đảm tốt sẽ giúp cho học sinh có điều kiện thực hành để hoàn chỉnh
kỹ năng nghe, nói, đọc, viết tiếng Anh thuận lợi, đạt kết quả cao hơn và ngược lại Điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học càng tốt, càng hiện đại bao nhiêu, theo sát với sự phát triển của khoa học kỹ thuật bao nhiêu thì người học có thể thích ứng, vận dụng nhanh chóng với thực tiễn công việc
Trang 30được đảm nhiệm trong đơn vị bấy nhiêu Chất lượng của các trang thiết bị, cơ
sở vật chất đòi hỏi phải theo kịp tốc độ đổi mới hiện đại của khoa học kỹ thuật và phù hợp với thực tiễn của cơ sở Hiện nay nhiều thành tựu của công nghệ thông tin được ứng dụng vào QTDH tiếng Anh ở các trường THCS; tuy nhiên, do địa phương và các trường THCS trên địa bàn huyện Mỹ Xuyên còn khó khăn về kinh phí nên các phòng máy chuyên dùng chưa được trang bị nhiều, thiếu tính đồng bộ, đã tác động đến QTDH tiếng Anh ở các nhà trường; đòi hỏi các chủ thể quản lý các cấp
*
Trang 31Tiểu kết chương 1
Nội dung của chương 1 đã đề cập đến các khái niệm cơ bản liên quan đến QTDH và quản lý QTDH bộ môn tiếng Anh Từ các khái niệm trên tác giả đã nêu rõ sự thống nhất biện chứng giữa dạy và học luôn gắn bó mật thiết với nhau, sinh thành nhau, tồn tại vì nhau trong quá trình dạy học Hoạt động dạy và hoạt động học là hai mặt không thể thiếu của quá trình dạy học Dạy
và học là một hệ toàn vẹn, trong đó các yếu tố tác động lẫn nhau theo quy luật của quá trình dạy học cũng như: mục đích của quá trình dạy học tiếng Anh; chương trình tiếng Anh; nội dung dạy học tiếng Anh; phương pháp, hình thức tổ chức dạy học tiếng Anh ở trường THCS
Bên cạnh đó, tác giả cũng thể hiện những nội dung quản lý QTDH tiếng Anh ở trường THCS và các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình dạy học
tiếng Anh QTDH tiếng Anh ở các trường THCS huyện Mỹ Xuyên ngoài
những đặc điểm chung còn có một số đặc điểm riêng, có tính chất đặc thù do điều kiện kinh tế - xã hội và văn hóa, giáo dục của địa phương tác động đến QTDH tiếng Anh ở các trường THCS của Huyện để phù hợp với đối tượng người học Vì vậy, việc quản lý QTDH môn tiếng Anh ở các trường THCS trên địa bàn Huyện có những yếu tố tác động riêng cho nên trong quá trình thực hiện công tác này, các cán bộ quản lý và giáo viên cần cần lưu tâm đến những yếu tố trên để có những biện pháp phù hợp với đối tượng người học nhằm đạt hiệu quả cao trong công tác quản lý
Thông qua đó có cơ sở phân tích thực trạng quản lý QTDH môn tiếng Anh ở các trường THCS huyện Mỹ Xuyên và đề xuất một số biện pháp quản
lý phù hợp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn tiếng Anh ở các trường THCS huyện Mỹ Xuyên trong giai đoạn hiện nay
Trang 32Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ QUÁ TRÌNH DẠY HỌC TIẾNG ANH
Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN MỸ XUYÊN, TỈNH SÓC TRĂNG
2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, giáo dục của huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng
2.1.1 Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng
Huyện Mỹ Xuyên nằm gần Trung tâm tỉnh lỵ của tỉnh Sóc Trăng, dân
số 156.370 nhân khẩu; bao gồm 10 xã và 01 thị trấn Huyện Mỹ Xuyên có nhiều dân tộc sống hòa đồng với nhau gồm có dân tộc Kinh 10.211 người, chiếm 65,36% dân số; dân tộc Khmer 51.807 người chiếm 33,13% dân số; dân tộc Hoa 4.336 người, chiếm 2,77% dân số; ngoài ra còn một số người dân tộc khác
Do địa hình huyện Mỹ Xuyên bằng phẳng, chênh lệch độ cao, thấp ít; nhiều nơi có giồng cát cổ trải dài Đất đai của huyện đa phần bị nhiễm phèn
và mặn ở mức trung bình Hệ thống kênh, rạch phát triển, đan xen thành mạng lưới dày đặc vừa cung cấp nước cho sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, tháo chua rửa mặn, vừa là tuyến giao thông thủy quan trọng
Nghề nghiệp chủ yếu của người dân là làm nông nghiệp với cây lúa nước, gần đây một số xã nuôi trồng hải sản; ngành công nghiệp chủ yếu là cơ khí Tốc độ tăng GDP bình quân hàng năm đạt 12%; năm 2014 tổng thu ngân sách các thành phần kinh tế 241,113 tỷ đồng, ngành thương mại và dịch
vụ đạt 247 tỷ đồng, công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp đạt 145.723 tỷ đồng, sản lượng thuỷ sản đạt 23.400 tấn, tổng sản lượng lương thực cả năm đạt 167.000 tấn; thu nhập bình quân đầu người 7,7 triệu đồng/năm Số hộ đạt gia đình văn hoá đạt 91,62%, số trạm y tế đạt chuẩn 100%, tỷ lệ hộ nghèo
Trang 33dưới 7,5%.
2.1.2 Tình hình giáo dục của huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng
* Cơ cấu trường, lớp
Tính đến tháng 9 năm 2015 trên địa bàn huyện có 13 trường mần non,
31 trường tiểu học, 11 trường trung học cơ sở, 4 trường trung học phổ thông, một trung tâm giáo dục thường xuyên Năm được công nhận phổ cập tiểu học
1995, năm được công nhận phổ cập tiểu học đúng độ tuổi 1996; năm được công nhận phổ cập trung học cơ sở 2005; tỷ lệ thanh niên từ 15 - 18 tuổi có bằng tốt nghiệp trung học cơ sở đạt 94,3%
Trong 11 trường THCS có 100% là trường công lập và không có trường THCS chất lượng cao Các trường THCS của huyện có đủ hiệu trưởng
và các phó hiệu trưởng; trình độ đào tạo chuyên môn cơ bản trên chuẩn, có thể đảm bảo đáp ứng yêu cầu của công tác quản lý Tuy nhiên, lo ngại hơn là trình độ lý luận và trình độ quản lý nhà nước của đội ngũ CBQL còn hạn chế Đội ngũ giáo viên cơ bản được bố trí đủ về số lượng và đảm bảo chất lượng;
tỷ lệ giáo viên đạt chuẩn và trên chuẩn tính đến năm 2015 chiếm 74,6%; giáo viên dạy giỏi các cấp mỗi năm một tăng nhưng tỷ lệ vẫn chưa cao Số học sinh "đầu vào" lớp 6, lớp 7 và lớp 8 trong 5 năm học gần đây ổn định
Bảng 2.1: Tổng số học sinh, số lớp khối THCS
sinh
So sánh với số học sinh năm học
Khối 6 Khối 7 Khối 8 Khối 9
( Số liệu do Phòng GD & ĐT Mỹ Xuyên cung cấp)
Bảng 2.2: Tổng số lớp học, giáo viên tiếng Anh , giáo viên tiếng Anh THCS giỏi )
Năm học Số lớp học Tổng số
giáo viên
TS giáo viên giỏi cơ sở
TS giáo viên giỏi cấp tỉnh
Trang 342011-2012 235 47 6 1
( Số liệu do Phòng GD & ĐT Mỹ Xuyên cung cấp)
Kết quả bảng cho thấy số giáo viên hàng năm đều tăng; tỉ lệ giáo viên giỏi cấp huyện và cấp tỉnh, đều thấp Điều này chứng tỏ việc tổ chức, chỉ đạo phong trào thi đua cho giáo viên tiếng Anh ở các trường trung học cơ sở còn hạn chế, do đó giáo viên không có động cơ phấn đấu - không trí thú vào chuyên môn
* Đội ngũ giáo viên tiếng Anh
Bộ môn tiếng Anh của các trường THCS toàn huyện hiện nay gồm có 56 giáo viên, trong đó có 25 giáo viên là nam Số giáo viên trong độ tuổi trên 50 ít,
đa số đội ngũ trẻ, nhiệt tình trong công tác giảng dạy Trên 50% đạt trình độ Đại học sư phạm tiếng Anh, 1 giáo viên đạt trình độ thạc sĩ Đội ngũ giáo viên môn tiếng Anh nhiệt tình, có trách nhiệm, yêu nghề Tuy nhiên nhiều giáo viên chưa quen với dạy tiếng Anh hiện đại, không thể giao tiếp dù là giao tiếp thông thường bằng tiếng Anh
Nhận xét: Qua kết quả điều tra bảng cho thấy, độ tuổi trung niên và thâm niên giảng dạy trên 10 năm dưới 20 năm nhiều, đầy là độ tuổi vừa có kinh nghiệm giảng dạy vừa có khà năng thích nghi với ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy tiếng Anh đây có thể nói là một điểm thuận lợi cho việc thực hiện mục tiêu, chương trình, nội dung dạy học, đáp ứng nhu cầu sử dụng tiếng Anh trong giao tiếp, kinh doanh, nghiên cứu phù hợp với thời kì công nghiệp hóa – hiện đại hóa, hội nhập quốc tế Bên cạnh đó cũng còn số giáo viên trẻ mới ra trường và những giáo viên lớn tuổi gần đến tuổi hưu Đây có thể xem là hai trường phái đối lập nhau, đối với giáo viên trẻ thì rất dễ thích ứng với các kĩ thuật dạy học tiên tiến (ứng dụng công nghệ thông tin) và rất chịu khó học hỏi, còn những giáo lớn tuổi mặc
Trang 35dù có nhiều kinh nghiệm, nhưng ngược lại rất ít chịu khó tiếp cận với các
kĩ thuật dạy học mới Nên rất dễ tạo sự bất đồng thuận trong việc thực hiện các biện pháp dạy học tích cực mới
Bảng 2.3 Tổng hợp trình độ đội ngũ giáo viên tiếng Anh THCS
Năm học TS
giáo Trình độ chuyên môn
Trung cấp
Cao đẳng
Đại học
Thạc sỹ
(Nguồn: Nghiệp vụ THCS, Phòng GD- ĐT huyện Mỹ Xuyên )
Qua bảng ta thấy, nhìn chung đội ngũ giáo viên trong những năm gần đây là đáp ứng đủ về số lượng cho việc giảng dạy tiếng Anh ở các trường THCS trong huyện và trình độ chuyên môn thì có tăng lên hàng năm trung bình trên 11% / năm học Nhưng so với qui mô lớp ngày càng tăng trung bình 1 giáo viên dạy trên 15 tiết/tuần, nếu có kiêm nhiệm thêm những công tác khác như: chủ nhiệm, tổ trưởng, đoàn, công đoàn, chi bộ khi tính ra qui mô tiết thì không thừa mà cũng không thiếu
* Cơ sở vật chất
Hàng năm, việc nâng cấp, sửa chữa cũng như đầu tư mua sắm CSVC phục vụ giảng dạy và học tập được cải thiện nhưng không đáng kể
- Phòng học: Đa số các trường đã trang bị đầy đủ các phòng học, không
có trường hợp học ca 3, nhưng cũng còn một số trường có phòng còn ẩm thấp, chưa đủ sang phục vụ công tác day – học tốt hơn
Phòng học tiếng (nghe – nhìn): Toàn huyện chỉ trang bị được cho 4
trường có phòng nghe – nhìn đó là: THCS Hoà Tú 2, THCS Mỹ Xuyên, THCS Đại Tâm, THCS Thạnh Phú, nhưng những phòng này là để dùng
Trang 36chung, nên đôi khi gặp khó khăn khi trùng tiết vì toàn trường chỉ có 1 phòng trong khi đó nhu cầu sử dụng phòng này ở các môn học khác cũng không ít.
- Thư viện, giáo trình, tài liệu: Mối quan tâm lớn nhất của cả giáo viên
và học sinh là thư viện Tại các trường đều có thư viện, nhưng các đầu sách tiếng Anh cũng như tài liệu tham khảo còn rất hiếm, do điều kiện kinh phí nên Nhà trường chưa bổ sung và cập nhật nhiều đầu sách Hiện nay thư viện chưa
có nhiều đầu sách với đầy đủ các môn học nói chung và môn tiếng Anh nói riêng Chính vì thế, số học sinh vào thư viện nghiên cứu học tập hầu như không có nhiều
Kết quả điều tra cho thấy rằng CSVC kỹ thuật hiện đại dành cho môn học tiếng Anh hiện vẫn chưa được trang bị Trong khi đó, với khoa học công nghệ hiện đại, một nền giáo dục hiện đại là cho học sinh tiếp cận với khoa học công nghệ nhằm giúp cho QTDH được thuận lợi hơn từ cung cấp tri thức đến tiếp thu kiến thức đạt hiệu quả cao nhất Do vậy, sẽ tạo ra được một nguồn nhân lực đáp ứng được xu thế hiện nay: thích ứng, năng động, sáng tạo và làm việc độc lập
2.2 Thực trạng quá trình dạy học tiếng Anh và quản lý quá trình dạy học tiếng Anh ở các trường trung học cơ sở huyện Mỹ Xuyên
2.2.1 Thực trạng quá trình dạy học tiếng Anh ở các trường trung học cơ sở huyện Mỹ Xuyên
2.2.1.1 Thực trạng nhận thức về dạy học môn tiếng Anh ở các nhà trường
Nhận thức rõ tầm quan trọng của ngoại ngữ trong thời kỳ hội nhập và phát triển đất nước, các ngành, các cấp, đặt biệt là Ban Giám hiệu của các trường THCS trong huyện đã rất quan tâm đến QTDH tiếng Anh Những năm vừa qua, đã tổ chức nhiều hội thảo về công tác chuyên môn đặc biệt được nhấn mạnh đến vị trí, vai trò, đổi mới cách thức dạy học tiếng Anh cho học sinh các trường THCS trên địa bàn Huyện Từ năm 2011 đến nay, hàng năm
Trang 37lãnh đạo các nhà trường đều cử giáo viên tham dự lớp tập huấn bồi dưỡng tiếng Anh do Sở GD&ĐT hoặc Bộ GD&ĐT tổ chức.
Để thấy rõ hơn về nhận thức của CBQL, giáo viên đối với quá trình dạy học môn tiếng Anh cho học sinh, chúng tôi tiến hành điều tra 53 khách thể là CBQL, giáo viên ở các trường THCS trong huyện, kết quả cụ thể như sau:Bảng 2.4 Mức độ nhận thức của CBQL, giáo viên về tầm quan trọng của
môn tiếng Anh
Nhu cầu của giáo viên - với tư cách người học là cơ sở đầu tiên và quan trọng nhất để xác định nội dung và chương trình bồi dưỡng Động cơ tiếp cận tiếng Anh của giáo viên cũng rất khác nhau: Có người thực sự có động cơ học tập tốt vì cho rằng tiếng Anh là công cụ cần thiết cho mình để nâng cao hiểu biết, phục vụ tốt chuyên môn, nghiệp vụ của bản thân Có một số người thì cũng thích học tiếng Anh vì có cơ hội học tập, giao lưu ở nước ngoài, có thêm kiến thức về văn hoá, xã hội của các nước tiên tiến trên thế giới
Tuy nhiên, cũng còn khá nhiều người không đánh giá cao vai trò của tiếng Anh trong đời sống xã hội hiện nay Qua phỏng vấn, trao đổi, một số người chưa hiểu hết khía cạnh về tầm quan trọng của tiếng Anh Có người
Trang 38cho rằng tiếng Anh là không cần thiết, chưa thấy hết được tầm quan trọng của tiếng Anh trong việc khai thác, cập nhật thông tin, mở rộng giao lưu quốc tế Một số khác thì bận nhiều việc, không có thời gian để đầu tư cho việc dạy và học tiếng Anh, họ chưa được cung cấp các điều kiện cần thiết như thời gian, kinh phí, cơ sở vật chất để nâng cao trình độ tiếng Anh.
Để khảo sát mức độ nhận thức của học sinh về tầm quan trọng của tiếng Anh, chúng tôi tiến hành điều tra 153 khách thể, kết quả cụ thể như sau
Bảng 2.5 Mức độ nhận thức của học sinh về tầm quan trọng
của môn tiếng Anh
Mức độ
Học sinh thị trấn
Học sinh nông thôn Tổng cộng
và là thông điệp cho chúng ta nhận biết ngôn ngữ riêng để giao tiếp với nhau,
là chìa khoá mở cửa mọi mấu chốt trong đời sống xã hội hiện nay Không có
em nào đánh giá ở mức độ quan trọng và không quan trọng Thế nhưng, một con số khá lớn các em học sinh ở nông thôn có suy nghĩ là học tiếng Anh không giúp được trong giao tiếp hàng ngày vì không có cơ hội gặp người nước ngoài nên học tiếng Anh để làm gì cũng như các em có quan niệm học tiếng Anh rất khó, không có năng khiếu học tiếng Anh
Trang 39Qua hai bảng khảo sát về nhận thức tầm quan trọng của môn tiếng Anh của CBQL, giáo viên, học sinh như phân tích trên, chúng ta có thể nêu ra một
số nguyên nhân sau đây:
- Công tác quy hoạch đội ngũ giáo viên chưa tính đến trình độ tiếng Anh, do vậy tiếng Anh chưa thực sự được coi trọng Sự quan tâm, kiểm tra, đôn đốc, giúp đỡ của các cấp, các ngành chưa thường xuyên, chưa nghiêm khắc Một số lãnh đạo chưa quan tâm đúng mức, chưa tạo điều kiện thuận lợi
và thời gian cho cán bộ đi bồi dưỡng thêm tiếng Anh
- Công tác giảng dạy của giáo viên còn gặp khó khăn vì đa phần học sinh còn chán nản khi học môn tiếng Anh
- Việc tổ chức đánh giá, kiểm tra, đôn đốc, duy trì nền nếp học tập và đảm bảo điều kiện học tập của các trường tuy đã có nhiều cố gắng song vẫn còn chưa đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới Đa số các trường chưa có quy chế, gắn trách nhiệm, nghĩa vụ và quyền lợi của người học Chưa có chính sách khuyến khích, động viên khen thưởng, kỷ luật kịp thời Vì vậy, chưa kích thích được sự cố gắng, nỗ lực của giáo viên
2.2.1.2 Thực trạng thực hiện mục tiêu, nội dung, chương trình dạy học tiếng Anh tại các trường THCS huyện Mỹ Xuyên
Mục tiêu môn học đáp ứng yêu cầu của chuẩn kiến thức kỹ năng do Bộ GD&ĐT ban hành Bên cạnh đó, hằng năm tổ chuyên môn tiếng Anh xây dựng, thông qua, trình Hiệu trưởng duyệt, sau đó bộ môn thực hiện Đối với tiếng Anh THCS, mục tiêu là “Nghe hiểu nội dung chính các đoạn hội thoại hoặc độc thoại ngắn, đơn giản trong phạm vi các chủ điểm, chủ đề cũng như các hiện tượng ngôn ngữ được quy định trong chương trình Nói được những câu giao tiếp đơn giản hàng ngày liên quan đến các chủ điểm và nội dung ngôn ngữ đã học trong chương trình, đọc hiểu nội dung chính các văn bản đơn giản từ trên cơ sở các chủ điểm và ngữ liệu đã học có kết hợp với suy luận và
Trang 40tra cứu từ điển, viết có huớng dẫn đoạn văn với độ dài vừa phải có liên quan đến các chủ đề và nội dung ngôn ngữ trong chương trình”
Qua cuộc phỏng vấn giáo viên và học sinh về mục tiêu môn học tiếng Anh trong Nhà trường, kết quả thu được như sau:
Mục tiêu đề ra quá cao so với trình độ thực tế của học sinh Mặc dù môn tiếng Anh đã được phổ cập ở hầu hết các trường tiểu học nhưng vẫn có
sự chênh lệch về trình độ đạt được giữa các em học sinh ở thành thị và nông thôn
Mục tiêu đề ra quá sơ sài, không có mục tiêu cụ thể đối với từng tiết học và từng kỹ năng Phần mục tiêu chỉ nói “giao tiếp được” trong khi phần đánh giá lại đánh giá khả năng đọc hiểu, nghe hiểu, viết, nói, của học sinh Nhưng lại không có những tiêu chí cụ thể để đạt được trình độ giao tiếp Nói chung là không có yêu cầu cần đạt được khi giao tiếp
Mục tiêu môn học tiếng Anh tại các trường THCS trong huyện không
có vai trò định hướng cho các phần còn lại của QTDH là: nội dung, chương trình, phương pháp dạy, phương pháp học, kiểm tra - đánh giá
Đa số giáo viên tiếng Anh chưa quan tâm đến mục tiêu khi lên lớp, chỉ biết mình đang dạy theo SGK của Bộ GD&ĐT ban hành và cố gắng truyền tải hết nội dung Vì bộ môn tiếng Anh chưa xây dựng mục tiêu chi tiết, thông thường, hiện tượng ngữ pháp luôn là “mục tiêu” chính của bài học Với học sinh khi học hết các nội dung trong SGK cấp THCS quy định được coi là có trình độ để giao tiếp được
Điều đó khẳng định một lần nữa mục tiêu nêu ra không có nhiều ý nghĩa lắm trong hoạt động dạy học môn tiếng Anh ở trường Vì không có mục tiêu cụ thể cần đạt được là gì như là phải đạt được các kỹ năng "Nghe – Nói - Đọc - Viết" ở mức độ nào
Nội dung, chương trình dạy học
