Hà nội sam son than yeu

Hang Cắc Cớ còn rất nổi tiếng bởi nơi đây theo những người dân kể lại rằng nó chính là nơi giam giữ những linh hồn không thể siêu thoát, bằng chứng là trong hang vẫn còn rất nhiều bộ xươ

Hà Nội Sầm Sơn –

Lời chào: (3phỳt ) + Hdv sẽ hỏt một bài để làm quen và mờI khỏch lờn hỏt giao lưu để tạo khụng khớ thõn mật khi xe chưa ra khỏI địa phận Hà NộI (20 phỳt)

Xin chào cỏc cụ cỏc bỏc, cỏc anh chị và cỏc bạn …

Đến đườc cao tốc Phỏp Võn: (30 phỳt) - giớI thiệu qua về tỉnh Hà Tõy (núi 15 –

đụ Hà Nội ngày nay Trong sỏch “Lịch triều hiến chương loại chớ” cú đoạn viết về

Hà Tõy: “ đõy là một nơi cú hỡnh thế tốt, chỗ đất cú khớ thế hựng hậu, là nơi đất tụ khớ anh hoa”

Vị trớ cửa ngừ của kinh đụ nước Việt trong suốt chiều dài lịch sử của Hà Tõy

đó tạo nờn một nền văn hoỏ truyền thống với một kho tàng cỏc di tớch văn húa – lịch sử đồ sộ và quý giỏ - xứng danh là đất tụ khớ anh hoa, địa linh nhõn kiệt, với những con người và địa danh đó đi vào sử sỏch

Hà tõy cú 2.388 di tớch trong đú cú 351 di tớch được xếp hạng di tớch lịch sử văn hoỏ cấp quốc gia, trong đú nhiều di tớch lịch sử văn hoỏ nổi tiếng trong nước và thế giới như : chựa Thầy, chùa Tây Phơng, Chùa Đâụ, chựa Mớa, chựa Trăm Gian, đỡnh Tõy Đằng, đỡnh Chu Quyến, đỡnh Tường Phiờu Gắn liền với những truyền thuyết, tớn ngưỡng dõn gian được hỡnh thành trong quỏ trỡnh dựn g nước và giữ nước của dõn tộc

Có thể kể đến những ngôi chùa hết sức nổi tiéng đó là:

Chựa Tõy Phương với 18 vị La Hỏn – những kiệt tỏc đỉnh cao của nghệ thuật kiến trỳc - điờu khắc Việt Nam Cú thể núi đõy chớnh là bảo tàng tượng phật của Việt Nam

Và đặc biệt là Chùa Đậu với hai pho tượng táng của thiền sư Vũ Khắc Minh

và Vũ Khắc Trường Đây có thể gọi là hai báu vật đầy thần bí mà các ngôi chùa khác không có Đó là 2 pho tượng được coi như quốc bảo thiêng liêng và được phật

tử cung kính như đức Phật sống vậy Hai thiền sư Vũ Khắc Minh và Vũ Khắc Trường còn có tên là Đạo Chân và Đạo Tâm ( nếu ghép lại sẽ là Chân Tâm )

Hơn 300 năm trước, hai thiền sư đã trụ trì tại chùa này - đó là hai bậc chân tu trí lực uyên bác Một lần, trước khi vào hầu Phật, hai ông đã viết lời di chúc: “ Ta vào nhập thất 100 ngày tụng kinh niệm Phật – sau đó xác sẽ được giữ nguyên” Hết 100 ngày, các phật tử mở cửa am bước vào thấy các thiền sư vần ngồi theo thế nhập thiền và có mùi cỏ thơm thoảng ra mà không ai dám chạm tới Mâý chục năm sau, áo vải khoác trên người các thiền sư đã bị ẩm uớt, rơi rụng hết Khi

đó thân xác hai thiền sư lộ ra chỉ còn da bọc xương Các phật tử đã phủ lên bằng những lớp sơn ta biến thành 2 pho tượng và tồn tại cho đến ngày nay

Thông thường, muốn uớp xác phải cần có những điều kiện sau: Phải dùng thuốc, phải hút hết ruột – hết óc, phải để xác trong hòm kín không có không khí… Năm

1983 – một số nhà khoa học Việt Nam và Quốc tế đã dùng phương pháp Xquang kiểm tra pho tượng thiền sư Vũ Khắc Minh và đưa ra kết luận: Không hề có vết đục đẽo, không có hiện tượng hút ruột – hút óc, các khớp xương dính chặt với nhau như

tự nhiên vốn có với trọng lượng là 7kg Các nhà khoa học đều cho rằng đây là một phương pháp ướp xác thật tinh xảo và là một đề tài nghiên cứu đối với họ mà cho đến nay vẫn còn là một điều bí ẩn

Ngoài ngôi chùa Đậu – người Hà Tây còn vô cùng tự hào về ngôi chùa Thầy nổi tiếng trong dân gian nhờ câu ca dao :

Gái chưa chồng nhớ hang Cắc CớTrai chưa vợ nhớ hội Chùa Thầy

Duyên cớ của câu ca dao trên là bởi đường lên hang Cắc Cớ rất trắc trở, khó đi và

dễ trơn trượt Các cô gái chân yếu tay mềm rất khó có thể tự mình lên và xuống hang, chỉ có sự giúp đỡ của các chàng trai thì các cô gái mới có thể lên và xuống hang an toàn Chính từ đây mà rất nhiều chàng trai - cô gái đã bén duyên nhau và

nên nghĩa vợ chồng Dưới thời phong kiến, quan niệm “nam nữ thụ thụ bất thân” đang ngự trị thì cơ hội để vai kề vai, tay nắm tay như vậy thì thực sự rất hiếm hoi

và hội chùa Thầy là cơ hội quý giá để nam nữ thể hiện tình yêu của mình mà không

hề bị bất cứ một quan niệm, ánh mắt nào dò xét

Hang Cắc Cớ còn rất nổi tiếng bởi nơi đây theo những người dân kể lại rằng nó chính là nơi giam giữ những linh hồn không thể siêu thoát, bằng chứng là trong hang vẫn còn rất nhiều bộ xương mà nếu đến đây chúng ta sẽ được nhìn thấy Tương truyền thời nước ta lọan 12 sứ quân, có một đạo quân đã trốn vào trong hang và bị các đạo quân khác ở phía ngoài bao vây không thể ra ngoài tiếp tế lương thực được Sau đó họ đã chết ở trong hang và linh hồn của họ vẫn vương vấn không siêu thoát được Người dân nơi đây không những không hề sợ câu chuyện này mà ngày càng đến hang Cắc Cớ đông hơn

Chùa Thầy thờ thiền sư Từ Đạo Hạnh – một vị cao tăng đời Lý

Sách Đại Nam Nhất Thống Chí ghi rằng: Thiền sư là con quan Đô sát Từ Vinh,

mẹ là Tăng Thị Loan, quê ở làng An Lãng (Vĩnh Thuận) nay đổi thành làng Láng (Từ Liêm) Vì bố ông bị tri phủ giết chết, ông quyết tâm xuất gia học đạo, sang Tây Thiên (ấn Độ) cầu pháp Khi đã tinh thông phép thuật, ông chọn núi Sài làm nơi tu luyện ở một am nhỏ Trả xong thù cha, ông ở lại đây giảng đạo, chữa bệnh và dạy dân học chữ, bầy cho họ những môn giải trí: đánh vật, đá cầu, múa rối nước nên được nhân dân rất kính phục, gọi ông là “Thầy”

- Truyền thuyết kể rằng: Sau khi đắc đạo, lúc cuối đời, một đêm Từ Đạo Hạnh nằm

mê, ông được trời giáng chỉ phải ra làm vua để giúp nước Nam và vua Lý Thần Tông chính là hậu thân của ông sau này

-Chùa Thầy là ngôi chùa có thể nói là một trong những ngôi chùa đẹp nhất của Việt Nam bởi phong cảnh hết sức sơn thuỷ hữu tình, kiến trúc hài hoà, thanh tịnh

Với truyền thống văn hoá lâu đời, mảnh đất Hà Tây đã sinh ra nhiều danh nhân nổi tiếng trong lịch sử đất nước như nhà văn hoá Nguyễn Trãi - danh nhân

văn hoá thế giới Phùng Hưng, Ngô Quyền - hai vị hoàng đế của làng Việt cổ Đường Lâm cùng sứ thần Giang Văn Minh nhà ngoại giao bất tử của dân tộc.

Nói đến Nguyễn Trãi là chúng ta đang nói tới một một nhân cách lớn – một nhà văn, một nhà thơ, một nhà chính trị, một nhà quân sự, một nhà ngoại giao đại tài Nhưng nói đến ông, chúng ta cũng khong thể không nhắc tới thảm họa chu di tam tộc của ông

Sử sách kể lại rằng – dường như thảm hoạ chu di của ông đã được dự báo từ trước Một lần Nguyễn Trãi nằm mơ thấy có một người phụ nữ đến xin cho bà và mấy người con tá túc ít hôm, chờ khi nào khỏi bệnh rồi bà sẽ đi ngay Sáng hôm sau, gia nhân trong nhà Nguyễn Trãi dọn cỏ trong vườn có nhìn thấy một ổ rắn, sợ nguy hiểm, họ đã giết hết đám rắn con còn rắn mẹ bị mất khúc đuôi và trốn mất Nguyến Trãi rất day dứt không yên và ông có linh cảm như có một tai hoạ sắp đến Vào một buổi tối, khi đang ngồi đọc sách - ông thấy có một giọt máu rơi xuống trang sách vào đúng chữ Đại – giọt máu thấm ướt cả ba trang giấy có nghĩa là Tam Đại (3 đời) Khi Nguyễn Trãi ngước nhìn lên trần nhà thì thấy một con rắn cụt đuôi đang

bò đi mất Và quả thực – một thảm hoạ đã đến với Nguyễn Trãi va dòng họ của ông

Nhân vua Lê Thái Tông đi duyệt binh – có ghé thăm Nguyễn Trãi ở Côn Sơn tại đây – Nhà vua đã vô cùng xúc động và nể phục tài năng, trí thông minh và sắc đẹp của Nguyền Thị Lộ – người thiếp của Nguyễn Trãi Nhà vua mời Nguyễ Thị Lộ về cung để dạy dỗ các cung tần mỹ nữ Trên đường trở về kinh, thật không may – nhà vua đã từ trần đột ngột ở vườn vải Lệ Chi Viên – nhân cơ hội đó, bọn quyền thần

đã dựng lên một vụ án kết tội ông và vợ là Nguyễn Thị Lộ đã ám hại nhà vua Ngày 16/8/1442 Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ cùng những người thân thuộc bị hành quyết tại pháp trường Thăng Long Mãi đến năm 1464, Vua Lê Thánh Tông mới chính thức Minh Oan cho Nguyễn Trãi 560 năm sau kể từ thảm kịch ấy – rất nhiều các nhà sử học, văn học đã dày công thu thập những tác phẩm còn lại của Nguyễn

Trãi và không ít người đã cố gắng phá vụ án Lệ Chi Viên Cho đến nay, sử học còn mang một món nợ đối với lịch sử, đối với Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ là chưa khám phá và đưa ra ánh sáng những con người cùng với những âm mưu lợi dụng việc từ trần đột ngột của vua Lê Thái Tông ở Lệ Chi Viên để vu oan giáo hoạ - dựng lên vụ án thảm khốc với Nguyễn Trãi và gia đình của ông.

Hà Tây được mệnh danh là đất trăm nghề, với 210 làng nghề thủ công Mỗi làng nghề không chỉ là đơn vị kinh tế mà cßn lưu giữ những di sản văn hoá truyền thống như lễ hội, đền, chùa Các sản phẩm giàu chất văn hoá đất Việt có giá trị nghệ thuật cao Là mảnh đất trăm nghề, Hà Tây từ xưa vẫn luôn được xếp là tỉnh có nhiều làng nghề truyền thống nhất của cả nước Con người sinh ra và lớn lên trên mảnh đất này đều khéo léo tài hoa Câu ca :

'Hà Tây là đất nhà nghề, Bách công mỹ nghệ đi về xưa nay' hầu như ai cũng thuộcNhững sản phẩm của các làng nghề truyền thống Hà Tây là mặt hàng tiêu dùng, đồ thủ công mỹ nghệ luôn là hàng hoá có giá trị phục vụ tiêu dùng, xuất khẩu Tiềm năng du lịch của Hà Tây thật to lớn, song có lẽ mảng thăm thú các làng nghề và

t×m hiểu c¸c nghề thủ c«ng cổ truyền bấy lâu nay vẫn còn bỏ quên khi chưa được khai thác Như biết được tiềm năng lớn lao ấy, năm 2001 Sở du lịch tỉnh đã chính thức đưa tour du lịch thăm các làng nghề vào khai thác Sự quảng bá rộng rãi về một tour mới quả là không vô ích khi du khách mua tour đến với những làng nghề

để tìm hiểu, mua sắm sản phẩm ngày một đông

Làng nghề đầu tiên, nổi tiếng nhất trong 210 làng nghề của Hà Tây đó là :

Làng lụa Vạn Phúc.

Vạn Phúc nằm ở phía Tây Bắc thị xã Hà Đông, cách Hà Nội khoảng 11 km,

là nơi có nghề dệt lụa tơ tằm nổi tiếng trong nước và thế giới với tên gọi lụa Hà

Đông Theo truyền thuyết nghề dệt lụa ở Vạn Phúc có từ hơn ngàn năm trước, do

một vị tổ sư tên Lã Thị Nga, dòng dõi Hùng Vương truyền dạy Để ghi nhớ công

ơn, dân làng tôn bà làm Thành hoàng, tổ sư nghề dệt, thờ tại đình làng Vạn Phúc, lấy ngày 10 tháng Tám âm lịch, ngày sinh của bà và 25 tháng Chạp âm lịch, ngày mất của bà, làm ngày tế lễ và giỗ tổ hàng năm.

Trước đây, lụa Vạn Phúc là sản phẩm sang trọng thường dành cho vua chúa, quan lại và những người giàu có Ngày nay, từ chất liệu tơ tằm với công nghệ cổ truyền, người Vạn Phúc đã dệt nên nhiều loại vải lụa có chất lượng cao được khách hàng trong và ngoài nước ưa thích Đây còn là điểm du lịch làng nghề hấp dẫn Lụa gấm Vạn Phúc đầu thế kỷ XX đã tham dự hội chợ Mác xây (Pháp), và các hội chợ ở Thái Lan, Trung Quốc Các sản phẩm lụa ở đây đa dạng, chất lượng cao Công nghệ thủ công cổ truyền được gìn giữ và phát triển qua nhiều thế hệ.Làng Vạn Phúc là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng đã từng sống và làm việc trong những ngày đầu toàn quốc kháng chiến Tại đây, Người đã viết Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến (19-12-1946)

Làng nghề nón Chuông cũng là một làng nghề vô cùng nổI tiếng

Cách Hà Nội khoảng 30 km, có một làng nghề thuộc xã Phương Trung, Thanh Oai, nơi có nghề làm nón nổi tiếng, đó là làng Chuông Nghề làm nón ở đây có tự xa xưa Tương truyền, chiếc nón Chuông có hình dáng như hiện nay xuất hiện vào khoảng những năm 30 của thế kỷ XX khi cụ Hai Cát một nghệ nhân làng Chuông học nghề từ Thanh Hoá về truyền dạy cho dân, từ đó nghề làm nón ngày một phát triển Hiện nay, làng Chuông cung cấp cho thị trường khoảng 3 triệu chiếc nón mỗi năm

Nón làng Chuông đẹp nổi tiếng vừa nhẹ lại vừa bền được người Việt Nam rất

ưa chuộng vì nó cùng với tà áo dài đã tạo nên nét đẹp truyền thống của người phụ

nữ Việt Nam

Ngoài ra Hà Tây còn được biết đến vớI rất nhiều các làng nghề khác như: làng nghề mộc cao cấp Vạn Điểm, Làng nghề mây tre đan Phú Vinh, Làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ

Nằm trong vùng chuyển tiếp giữa vùng Tây Bắc và trung du Bắc bộ với vùng đồng bằng sông Hồng, thiên nhiên đã ban tặng cho Hà Tây một vùng núi non, sông,

hồ, suối, thỏc, hang động tạo nờn những khu du lịch sinh thỏi, nghỉ dưỡng, nghỉ cuối tuần với phong cảnh đẹp, khớ hậu trong lành, hấp dẫn du khỏch bốn phương như Ao Vua, Khoang Xanh, thỏc Đa, thỏc Ngà, hồ Đồng Mụ, hồ Quan Sơn, hồ Suối Hai, đồi cũ Ngọc Nhị, rừng nguyờn sinh Bằng Tạ, Võn Canh vườn, Song Phương vườn, nhà vườn Nửa Vầng Trăng, trang trại Nam Hải

Đến Hà Tõy, du khỏch sẽ được hoà mỡnh vào khụng khớ nguyờn sơ của Vườn Quốc gia Ba Vỡ, thưởng thức sự trong mỏt của làn nước suối thỏc Ao Vua, Khoang Xanh, thỏc Ngà, thỏc Đa, Suối Mơ cảm nhận được ấn tượng đỏ và nước của hồ Quan Sơn – Hạ Long thu nhỏ, cỏi mờnh mụng trời nước của hồ Đồng Mụ, hồ Suối Hai, bắt gặp sự trầm tớch của văn hoỏ qua những lễ hội dõn gian như hội Chựa Hương, chựa Đậu, Chựa Thầy, chựa Trăm Gian, chựa Mớa.…

Cỏc đặc sản của mảnh đất Hà Tõy nức tiếng xa gần đú là Bỏnh dày Quỏn Gỏnh, Bỏnh Chố Lam (ở Chựa Tõy Phương), Bỏnh tẻ (thị xó Sơn Tõy) Giũ chả Ước Lễ, Nem Phựng…

“Đất Hà Tõy Sơn thuỷ hữu tỡnh, người Hà Tõy mặn nồng, hiếu khỏch” Hà

Tõy là điểm hẹn lý tưởng của du khỏch bốn phương

Giao lưu văn nghờ, tổ chức trũ chơi (30 phỳt)

Có thể tổ chức trò chơi : Hát truyền mũ.

Hdv chuẩn bị một chiếc mũ, hdv sẽ hớng dần cách chơI cho khách: Cách chơi: Hdv sẽ hát trớc một bài hát, cùng lúc đó đa cho ngời ở hàng ghế đầu tiên một chiếc mũ, sau đó khách sẽ truyền tay nhau HDV có thể kết thúc bàI hát vào bất cứ lúc nào khi đó, ng – ời nào

đang cầm trên tay chiếc mũ sẽ đợc cả xe mời lên bắt phạt: Ngời cầm

đ-ợc mũ sẽ phảI hát, đọc thơ, kể chuyện cời, bị phỏng vấn vui ( mời một

vị khách trên xe lên phỏng vấn) Trong khi khách hát hoặc đọc thơ… cả xe vẫn tiếp tục truyền mũ, vị khách đang hát, đọc thơ có thể dừng

bất cứ lúc nào và ngời đang cầm trên tay chiếc mũ lại tiếp tục đợc mời lên chơi.

u đIểm: Tạo không khí vui vẻ, ai cũng có thể bị phạt nếu không nhanh tay.

Thưa cỏc cụ chỳ và anh chị, cỏch đõy 225 triệu năm – toàn bộ vựng đất của

Hà Nam – Nam Định – Thỏi Bỡnh - Ninh Bỡnh cũn nằm sõu trong đỏy biển Cuối kỷ Jurat, một vận động tạo sơn đó tạo nờn vựng nỳi đỏ vụi của ba tỉnh : Hà Nam - Nam Định – Ninh Bỡnh hiện nay Khoảng 70 triệu năm trước đõy – chế độ biển kết thỳc, thay thế bằng một quỏ trỡnh bồi tụ để hỡnh thành đồng bằng cổ Hà Nam được bồi đắp bởi phự sa sụng Hồng – sụng Đỏy và thu nhận đất đai từ vựng nỳi cao trụi xuống Ngoài những ngọn nỳi, Hà Nam cũn được bao bọc bởi những con sụng : đú

là sụng Hồng ở phớa Đụng, sụng Đỏy ở phớa Tõy, sụng Nhuệ ở phớa Bắc, sụng Ninh

ở phớa Nam và nhiều con sụng khỏc chảy trong tỉnh

Hà Nam nằm trờn trục giao thụng quan trọng Bắc – Nam, trờn địa bàn tỉnh cú quốc lộ 1A và đường sắt Bắc – Nam chạy qua với chiều dài gần 50km và cỏc tuyến đường giao thụng quan trọng Vị trớ chiến lược quan trọng cựng hệ thống giao thụng đường thuỷ, đường bộ, đường sắt tạo cho Hà Nam lợi thế rất lớn trong việc giao lưu kinh tế - văn hoỏ - xó hội, khoa học kỹ thuật với cỏc tỉnh trong vựng và cả nước, đặc biệt là với thủ đụ Hà Nội và vựng trọng điểm phỏt triển kinh tế Bắc Bộ

Hà Nam cú diện tớch tự nhiờn trờn 850 km2 nằm trong vựng trũng của đồng bằng sụng Hồng và giỏp với vựng nỳi của tỉnh Hoà Bỡnh và vựng Tõy Bắc

Phía Tây của tỉnh là vùng đồi núi bán sơn địa với các dãy núi đá vôi, núi

đá và đồi rừng Đất đai ở vùng này rất thích hợp với các loại cây lâm nghiệp, cây công nghiệp và cây ăn quả

Vùng đồng bằng phía Đông của tỉnh được tạo nên bởi phù sa của các sông lớn như sông Đáy, sông Hồng… đất đai màu mỡ, thích hợp cho canh tác lúa nước, hoa màu, rau đậu, thực phẩm…

Đá vôi là nguồn tài nguyên khoáng sản chủ yếu của Hà Nam- có trữ lượng tới 7 tỷ m3 Đây là nguyên liệu quan trọng cho các nghành sản xuất xi măng, vôi, sản xuất bột nhẹ, làm vật liệu xây dựng Phần lớn các tài nguyên khoáng sản phân

bố gần trục đường giao nthông thuận tiện cho việc khai thác, vận chuyền và chế biến Sản phẩm xi măng Bút Sơn của Hà Nam hiện đã có mặt trong hầu hết các công trình xây dựng lớn của đất nước Với tiềm năng khoáng sản trong tương lai

Hà Nam có thể trở thành 1 trong những trung tâm công nghiệp vật liệu xây dựng lớn ở vùng ĐBBB

Từ khi tái lập tỉnh (1997) KTXH của Hà Nam đã có những bước tiến vượt bậc và đạt được những thành tựu quan trọng Tốc độ tăng trưởng tổng sp (GDP) của tỉnh tăng bình quân 11,1%/ năm Cao hơn so với tốc độ tăng trưởng của

cả nước và một số tỉnh trong vùng

Thưa các cô chú và anh chị mảnh đất Hà Nam nhỏ bé chính là nơi xưa kia khi Lê Hoàn lên ngôi đã không quản ngại, thân sinh đi cày ruộng tịch điền ở Đọi Sơn ( Duy Tiên) Chính từ sự kiện này mà Lê Hoàn đã là ông vua đầu tiên trong lịch sử xuống đồng thâm nhập thực tế, đã mở rộng chính sách trọng nông truyền thống cho nhiều đời sau

Tại Đọi Sơn - Duy Tiên – Hà Nam còn nổi tiếng với làng trống Đọi Tam đã có từ rất lâu đời ( tương truyền là hơn 1000 năm trước với 2 vị tổ nghề là Nguyễn Đức Năng và Nguyễn Đức Bản)

Theo truyền thuyết, năm 986 - được tin vua Lê Đai Hành sửa soạn về làng cày ruộng khuyến nông, 2 anh em cụ Năng và cụ Bản đã tự tay làm một cái

trống to để đón vua Tiếng trống vang như sấm rền nên về sau 2 Ông được dân làng tôn lên làm Trạng Sấm.

Làng trống Đọi Tam đã nổi tiếng khắp nước – thợ của làng đã có mặt tại khắp mọi nơi Gần đây Đọi Tam còn nổi tiếng hơn bởi các nghệ nhân ở đây đã được vinh dự làm 285 chiếc trống hội đàu tiên của lễ kỷ niệm 990 năm Thăng Long – Hà Nội Dân làng Đọi Tam cũng đang háo hức chuẩn bị hàng trăm chiếc trống chuẩn bị cho ngày hội Thăng Long – Hà Nội kỷ niệm 1000 năm

Nói đến Hà Nam - có một ngôi chùa mà khi nghe thấy tên chắc hẳn chúng

ta sẽ thấy hết sức tò mò: đó là chùa Bà Đanh Vì dân gian có câu “ vắng tanh như chùa Bà Đanh” Chùa Bà Đanh nằm ở núi Ngọc thôn Đanh Xá, xã Ngọc Sơn, huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam Chùa thờ Bà Chúa Đanh (thần Pháp vũ, nổi tiêng linh thiêng ) Ngôi chùa cách thị xã Phủ Lý 10km, nằm ở phía hữu ngạn sông Đáy Khu danh thắng này có diện tích khoảng 10ha, với phong cảnh trời mây, sông nước hữu tình, ở xa làng xóm nên vô cùng tĩnh mịch Tương truyền chùa có từ thế kỷ thứ 7, ban đầu nơi đây là một ngôi đền nhỏ thờ tứ pháp (Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện) Đến đời vua Lê Hy Tông (1675-1705), đền được xây dựng lại

to đẹp khang trang hơn Người dân thấy phong cảnh đẹp, đền linh thiêng nên chuyển ngôi đền ở vị trí thường bị ngập lụt và rước tượng Phật về phối thờ,

từ đó gọi là chùa Bà Đanh Một trong số báu vật ở đây là bức tượng Bà Chúa Đanh (thần Pháp Vũ) tư thế ngồ i trên ngai, toàn bộ đặt trên một gốc cây to; nhiều di vật khác được lưu giữ mang phong cách thời Lý - Trần

(các vấn đề thờI sự của huyện Phủ Lý – 10 phút)

Qua thị xã Phủ lý:

Nói đến HộI vật Liễu Đôi và đặc sản của vùng ( 10 phút)

Qua thị xã Phủ Lý, chúng ta sẽ đến với huyện Thanh Liêm- nơi có hội vật Liễu Đôi nổi tiếng xa gần trong cả nước Hà Nam cùng vói Hà Tây chính là hai cái nôi của môn vật truyền thống Hội vật Liễu Đôi được tổ chức vào ngày mồng 5 đến

mồng 10 tháng giêng đã thu hút mạnh mẽ các đô vật trong địa phương cũng như ở các tỉnh khác để về thi thố tài năng.

Hội vật Liễu Đôi được mở đầu bằng một nghi thức hết sức thú vị, đó là nghi thức “ năm keo trai rốt” “Trai rốt “ ở đây là hai cậu con trai của làng ra đời cuối cùng trong năm qua Mở đầu cuộc vật, làng gọi tên hai trai rốt ra vật 5 keo để trình làng,

lễ thánh Vì 2 trai rốt còn bé nên bố phải ra vật thay Lệ qui định 2 ông bố chỉ vật biểu diễn không được vật thật để đối phương ngã bởi vì 2 ông bố ra vật chỉ với mục đích trình làng, trình thánh trứng giám để hai đứa trẻ tương lai sẽ trở thành 2 đô vật

võ Vì vậy nếu để bị ngã - làng sẽ bắt phạt cả hai Khi bố đi vắng thì ông ra vật thay, không được bỏ cuộc Với lệ này, người dân Liễu Đôi muốn nhắn nhủ con cháu sinh ra làm anh con trai thì trước hết phải là trai vật võ

Hà Nam còn có một niềm tự hào lớn đó là : Hà Nam là nơi có số lượng trống đồng phát hiện được nhiều nhất khu vực đồng bằng Bắc Bộ Tính đến nay trên địa bàn Hà Nam đã phát hiện được 19 chiếc trống đồng cổ, đặc biệt là trống đồng Ngọc

Lũ có niên đại cổ nhất và đẹp nhất cả nước ( được tìm thấy ở thôn Ngọc Lũ – Huyện Lý Nhân ) Theo ý kiến của nhiều học giả trong và ngoài nước thì trống đồng Ngọc Lũ là một trong ít trống đồng đẹp nhất được phát hiện trên Thế Giới

Đặc sản của vùng đất chiêm chũng Hà Nam là món chuối Ngự – món quà quý dâng vua thời xưa Chuối ngự ngon nhất khi được trồng ở làng Đại Hoàng – quê hương của Nam Cao – cha đẻ của tác phẩm Chí Phèo , một tác phẩm thấm đẫm chất nhân văn – thể hiện khao khát của Nam Cao muốn những con người khốn khổ, bần cùng nhất cũng phải được sống, được yêu và được hưởng hạnh phúc

Chuyện kể: vào thời Trần, hàng năm Vua Trần cùng đoàn tuỳ tùng, văn võ bá quan,

cờ xí rợp trời xuôi thuyền từ Thăng Long về hành cung Thiên Trường yết kiến Thái Thượng Hoàng Một lần đến ngã 3 Tuần Vường, đoàn thuyền dừng lại Dân các làng

đổ ra mừng đón Mọi người ai cũng mang của ngon, vật lạ ra dâng tiến vua Có một đôi vợ chồng nông dân nghèo ở làng Đại hoàng vì không có vật gì dâng tiến nên rất lấy làm băn khoăn May sao trong vườn nhà còn một buồng chuối nhỏ xinh xắn đã chín, toả hương thơm ngát, họ bèn chặt hạ, đưa tiến vua với niềm cung kính mong

được nhà Vua cảm thông Trông thấy buồng chuối nhỏ nhưng rất đẹp, quả căng tròn, vàng óng, cuống xanh, đầu ruồi có 3 chiếc tua cong đẹp mắt lạ thường…vua cho gọi vào Nhà Vua bèn nếm thử, thấy vị ngọt, hương thơm, càng ăn càng thấy ngon Vua ban thưởng và truyền cho dân làng Đại Hoàng nhân rộng loại chuối này để cho thần dân của Ngài khắp nơi được cùng thưởng thức Từ đó loại chuối này ở Đại Hoàng được mang tên Chuối Ngự, lưu truyền đến ngày nay và nổi tiếng khắp nơi Tuy

nhiên giống chuối này nếu đưa trồng nơi khác Ngài làng Đại Hoàng quả cũng có hình dáng tương tự nhưng không có vị ngon và hương thơm của chuối Ngự Chuối Ngự trở thành đặc sản duy nhất ở Đại Hoàng mới có

Những ai muốn thưởng thức chuối Ngự, xin mời về làng Đại Hoàng hoặc chợ Mỹ Tho, Thành phố Nam Định - nơi người dân Đại Hoàng thường đưa chuối Ngự đến bán vào những ngày Rằm hoặc Mồng Một Âm lịch hàng tháng

Chuối Ngự đòi hỏi những chế độ chăm sóc hết sức cầu kỳ - Chuối không được bón bằng những loại phân uế tạp mà phải bón bằng nước gạo, dầu lạc Chuối ngự được trồng từ mùa xuân năm trước đến mùa xuân năm sau mới đậu buồng Nếu như các loại chuối khác chỉ chín cây mới ngon thì riêng chuối Ngự bắt buộc phải dấm ở trong lò kín vách đất thì chuối chín mới không bị nẫu và có được lớp

vỏ vàng óng, mượt mà Quả chuối ngự xinh xinh, bụ bẫm, cuống thanh thanh đã được các cụ ngày xưa ví như “búp tay cô gáI” kéo sợi dệt vải đồng chiêm

Nghỉ ngơi khoảng 30 phút ( hoặc chơi trò chơi : Có hai trò chơi có thể tổ chức: Trò chơi “ĐốI đáp bằng một từ cho trước”

Chọn ở hai hàng ghế một nam một nữ, có chung chữ cái đầu tiên của tên gọI (hdv tự chọn một chữ cái rốI hỏI một bên dãy ghế có chị nào có tên gọI bắt đầu bằng chữ cái T hoặc C không?sau đó sẽ hỏi hàng ghế bên kia một anh cũng có tên bắt đầu bằng chữ cái ấy.

Ví Dụ: Chị Thảo – anh Thông

Chị Cúc – anh Cường Tên của hai ngườI sẽ là tên của hai nhân vật trong cuộc thi đốI đáp.

Hai hàng ghế sẽ chia ra làm hai độI chơi Hdv sẽ cho một chữ cái (ví dụ D, hoặc

C để hai bên đốI đáp vớI nhau chỉ bằng những từ được bắt đầu từ chữ cái ấy Tên của hai nhân vật được chọn sẽ được nốI bởI từ ấy.

Ví dụ Dãy ghế Bên A là bên chị Cúc, bên B là anh Cường.

ĐốI tượng tham gia: tất cả mọI ngườI ở hai dãy ghế được chia làm hai đội.

Thể lệ: ĐộI nào không thể tìm ra được từ đốI đáp lạI sẽ bị phạt.(tuỳ thuộc vào độI thắng cuộc)

HDV đưa ra chữ cái ( ví dụ Đ)và mờI độI bên A bắt đầu trước.

Bên A bắt đầu trước vớI câu: Chị Cúc đánh anh Cường

Bên B đáp lạI : anh Cường đá chị Cúc

Bên A lạI đốI: Chị Cúc đạp anh Cường.

Bên B: Anh Cường đẩy chị Cúc.

…cứ thế tiếp diễn cho đên khi tìm ra một độI thua cuộc

Nhiệm vụ của HDV: trọng tài và cầu nốI để hai bên đốI đáp.

Ưu điểm: rất vui , mang tính tập thể cao - tạo không khí vui vẻ, cởI mở cho cả đoàn.

Nhược điểm: Sẽ có một số từ tế nhị nên Hdv phảI hiểu rõ khách thuộc đốI tượng nào mớI tổ chức trò chơi tránh gây phản cảm.

Nếu khách chơi quá thờI gian 30 phút, xe đến địa phận Ninh Bình – HDV vẫn

để khách tiếp tục chơi - để dành phần giớI thiệu trên đường về

Nều khách không tiếp tục chơi, hdv giới thiệu:

Đếns Ninh Bình:

GiớI thiệu chung (1 phút)

Tạm biệt Hà Nam, xe của chúng ta đang vào tới Ninh Bình Ninh Bình chính thức có tên trong văn bản hành chính từ năm 1932 S 1.400km2 Địa thế Ninh Bình được thiên nhiên bao bọc – núi non vây quanh như bức tường thành

( các vấn đề thời sự của tỉnh – 10 phút) Đến Kinh Đô Hoa Lư:

GiớI thiệu ( 15 phút)

Xe của chúng ta sắp đi qua đường rẽ vào kinh đô Hoa Lư xưa Đinh Bộ Lĩnh

đã chọn Hoa Lư làm kinh đô của nước Đại Cồ Việt vì muốn triệt để lợi dụng địa hình núi non hiểm trở của vùng đất này trong việc chống giặc ngoài, thù trong Đứng về mặt lòng dân thì nơi đây chính là quê hương của Đinh Bộ Lĩnh – thật là nhân hoà

Kể từ năm 968 khi Đinh Bộ Lĩnh xưng làm Hoàng Đế ở Hoa Lư và xây dựng cung điện thì Hoa Lư đã tồn tại trong 41 năm (968 –1009) trong đó có 12 năm là triều đại nhà Đinh – 29 năm kế tiếp là triều đại nhà Lê

Sau khi bình được 12 xứ quân - Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi hoàng đế – lấy hiệu là Tiên Hoàng - đặt quốc hiệu là Đại Cồ Việt, đóng đô ở Hoa Lư.Đinh Tiên Hoàng đã dẹp xong loạn sứ quân – nhưng nhìn chung nhiều nơi vẫn chưa tuân theo luật lệ của triều đình Bởi vậy, để răn đe kẻ phản loạn, Đinh Tiên Hoàng đã cho đặt vạc dầu ở trước điện, nuôi hổ báo ở trong vườn Nhà vua tuyên cáo rằng ai phạm tội thì bỏ vạc dầu hoặc cho hổ báo ăn thịt Dù chưa bao giờ phải dùng hình phạt ấy nhưng mọi người sợ oai nên phép nước được tuân thủ

Nhưng rồi Đinh Tiên Hoàng đã sai lầm khi bỏ trưởng lập ấu – cho con út là Hạng Lạng làm thái tử Con trưởng là Đinh Liễn đã theo cha chinh chiến từ thủa hàn vi không được kế vị đã tức giận, sai người giết chết Hạng Lang “ Hoạ loạn” đã xảy ra ngay chính trong hoàng tộc

Năm 979, Đinh Bộ Lĩnh cùng con là Đinh Liễn bị Đỗ Thích giết hại Đỗ Thích trước làm lại, một đêm ngủ mơ thấy sao rơi vào mồm cho rằng đây chính là điềm báo được làm vua bèn định bụng sát hại minh chủ Một hôm, Đỗ Thích thấy vua Đinh say rượu ngủ trên sập rồng bèn lẻn vào sát hại rồi tìm giết nốt Đinh Liễn Triều đình bắt được Đỗ Thích xử chém và tôn Đinh Toàn lên làm vua Vì Đinh Toàn mới có sáu tuổi nên hoàng hậu Dương Vân Nga phải thay con cầm quyền trị nước Bà thấy rằng trong tình hình rối ren lúc bấy giờ, bên ngoài phong kiến phương bắc đang hoành hành, bên trong các triều thần phân biệt tranh chấp gay gắt

có nguy cơ nổ ra một cuộc nội chiến lớn Là một người có tầm nhìn xa trông rộng, Dương Vân Nga nhận thấy rõ chỉ có thập đaọ tướng quân Lê Hoàn là người có khả năng giải quyết tình hình nghiêm trọng ấy Việc Dương Vân Nga lấy chiếc long

bào choàng lên vai Lê Hoàn trong tiếng hò reo dậy trời của quân sĩ đã biểu hiện một thái độ chính trị sáng suốt của một con người thức thời – có tầm nhìn xa trông rộng xứng đáng được coi là anh hùng…

Nếu Dương Vân Nga không biết đặt vận nước lên trên vận mệnh của dòng

họ, bà có thể dựa vào một quyền thần này để chống lại một quyền thần khác, ngoan

cố bảo vệ ngai vàng cho đứa con nhỏ của mình – thì bà sẽ gây ra nạn bè đảng tranh chấp, đẩy đất nước vào thảm cảnh rối loạn Vậy mà chỉ vì Hoàng hậu Dương Vân Nga dã lấy chiếc long bào choàng lên vai thập đạo tướng quân Lê Hoàn mà sử sách

đã xoá sạch công lao của bà Ngược lại với cách nhìn nhận trên – nhân dân ta đã có thái độ rất rộng lượng và đúng đắn : sử cũ chép : Dân đã lập đền thờ đưa ba pho tượng : Tiên Hoàng - Đại Hành – và tượng Dương Vân Nga cùng ngồi

Vùng Hoa Lư còn lưu truyền nhiều truyền thuyết đẹp về Dương Vân Nga nhằm ghi nhận công lao của bà Đến thời Lê Mạt – An phủ sứ Lê Thúc Hiển ra lệnh cấm việc thờ chung 3 nhân vật Đinh Bộ Lĩnh - Lê Hoàn – Dương Vân Nga thì dư luận dân gian đã phê phán quyết liệt Truyền thuyết ở Hoa Lư kể rằng: sau khi Lê Thúc Hiển làm cái việc buộc lụa trắng vào cổ tay bức tượng Dương Vân Nga, dong tượng bà

từ đền thờ Đinh Bộ Lĩnh về đền thờ Lê Hoàn thì khi trở về kinh – viên quan họ Lê

ấy đã lăn ra chết vì đứt ruột

Khi Lê Hoàn lên ngôi hoàng đế, kế tục sự nghiệp của vua Đinh, ông đã ra sức mở mang, xây dựng kinh đô Hoa Lư Ông đã cho xây dựng rất nhiều cung điện

Sứ thần nhà Tống là Tống Cảo sang sứ nước ta, khi nhìn thấy kinh đô Hoa Lư đã phải thốt lên rằng “ Hoa Lư thi hán Trường An” có nghĩa là kinh đô Hoa Lư có thể sách ngang với kinh đô Trường An đời Hán ở phương Bắc

Lê Hoàn truyền ngôi được ba đời - đến đời cuối cùng là Lê Long Đĩnh Long Đĩnh

là người bạo ngược, tàn ác như kiệt, trụ ở bên Tàu Trước khi mất, Lê Đại Hành đã định cho người con thứ 3 làm Thái tử tên là Long Việt Nhưng đến khi ông mất, các hoàng tử đã tranh nhau ngôi báu, đánh nhau ròng rã trong suốt bảy tháng trời Đến khi Long Việt vừa lên ngôi được 3 ngày thì bị em là Long Đĩnh sai người vào cung

giết chết, thọ 23 tuổi Khi giết anh, chiếm được ngôi vua – Long Đĩnh ngày càng tàn bạo Vua hay lấy việc giết người làm trò chơi Có những tội nhân phải tội hình – vua cho lấy rơm tẩm dầu quẩn vào người rồi đốt cho tới chết Có trường hợp, Long Đĩnh cho tù trèo lên cây cao rồi sai người chặt gốc cây đổ Vua còn bỏ người vào sọt rồi đem thả xuống sông Vua rất thích ngồi xem đao phủ thực hiện mệnh lệnh ác độc của mình Có lần Vua lấy mía để lên đầu nhà sư mà róc vỏ, thỉnh thoảng vờ nhỡ tay bổ dao vào đầu nhà sư chảy máu, trông thấy thế vua thích chí vui cười Vào các buổi trầu, Vua cho tên hề nói khôi hài, hay nhại lời tâu bày của các đại thần để gây cười Vì sống dâm dục quá độ- Vua mắc mệnh không ngồi được Bởi vậy đến buổi chầu – vua cứ nằm mà thiết triều cho nên tục gọi là ngoạ triều Long Đĩnh làm vua được 4 năm – thọ 24 tuổi Long Đĩnh mất, con trai là

Sạ còn bé - đình thần nhân dịp tôn Lý công Uẩn lên làm Vua – khởi nghiệp triều Lý hiển hách tồn tại suốt 216 năm, mở ra thời kỳ xây dựng nền độc lập tự chủ lâu dài của dân tộc Khi lên ngôi, LCU rời kinh đô từ Hoa Lư ra thành Đại La bởi ông thấy Hoa Lư tuy là một một địa điểm phòng thủ kiên cố nhưng lại chật hẹp - giao thông gặp rất nhiều khó khăn Kinh tế nông – thương không có điều kiện để phát triển vì vai trò giao thông của con sông Đáy không còn được như trước Ngày nay, sau 990 năm – ý nghĩa chiếu dời đô của Lý Công Uẩn vẫn còn nguyên giá trị Lý Công Uẩn quả thực có con mắt nhìn xa trông rộng và có tầm nhìn chiến lược khi quyết định rời đô ra Thăng Long , nơi có thế “rồng cuộn hổ ngồi – thế trung tâm của trời đất”

Tại Hoa Lư ngày nay vẫn còn in dấu vết một phần kiến trúc của khu cung điện chính xưa kia “ăn quả nhớ kẻ trồng cây” là truyền thống đạo lý của dân tộc ta – nhân dân trong vùng Hoa Lư đã chung sức xây dựng 2 ngôi đền: đền thờ đinh Tiên Hoàng và Lê Đại Hành Hai đền được xây dựng cùng thời và gần bên nhau nên người xa gần trong cả nước quen gọi là đền Đinh – Lê

(nghỉ 10 phút hoặc mở rộng kiến thức về Đinh Bộ Lĩnh, Lê Hoàn và Dương

Vân Nga)

Xe đến thị xã Ninh Bình (giớI thiệu 10 phút)

Xe của chúng ta đang ở địa phận của thành phố Ninh Bình – trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá của tỉnh Ninh Bình…

Thành phố Ninh Bình có mạng lưới giao thông thuận lợi với quốc lộ 1A, quốc lộ

10, đường sắt xuyên Việt, sông Vân, sông Đáy Đây thực sự là tiềm năng quan trọng để phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh

Với cảnh đẹp của núi non, sông nước, thành phố Ninh Bình đã

trở thành đô thị có nhiều danh lam thắng cảnh – di tích văn hoá - lịch sử và cách mạng nổi tiếng được nhiều đoàn khách quốc tế đến tham quan như: núi Non Nước, núi Cánh Diều, núi Kỳ Lân…Trong thị xã, nổi tiếng nhất là danh thắng Núi Non Nước và núi Cánh Diều

Thưa đoàn ta, nhìn về phía bên tay phải của đoàn ta chính là núi Kỳ Lân Kỳ Lân là một thế núi tượng hình đầu con Lân nhìn về phía Bắc Núi cao trên 50m phía Bắc sườn núi hõm vào tạo thành một cái hàm Lân Xung quanh là những vách núi nhấp

nhô, cây cối mọc xanh um như bờm và râu của con lân

Núi Kỳ Lân nhỏ nhưng có tới 5 cái hang hang Tối dài 10m, hang sáng dài khoảng 30m chạy xuyên qua núi theo hướng Bắc - Nam Hai bên thành hang, đá dựng đứng, phẳng lỳ như một giao thông hào rộng có thể đi lại qua được Hang Ngang ở ngang núi có độ sâu 8m, hang Đền ở sát cạnh ngôi đền thờ bà Quận Chúa ở phía Tây-Bắc Hang Trung là hang ở lưng trừng núi, sâu khoảng 10m, rộng mênh mông có thể chứa

được cả trăm người

Ở phía Bắc núi Kỳ Lân, có một cây cầu vòm bằng đá, bẩy nhịp , mặt cầu rộng 2m, dài trên 22m, cao 4m bắc qua hồ nước vào núi Mỗi nhịp cầu là một phến đá lớn Cây cầu đá này là của nhân dân xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư làm vào năm 1973 làm

tăng thêm vẻ đẹp của cảnh vật trong vùng

Núi Kỳ lân có nhiều loại cây đại thụ và cây cảnh như: lộc vừng, ruối,đa, chân chim, xanh trắng, si đỏ, đại vàng, thiên tuế, vạn tuế Ngoài ra còn nhiều cây và dây leo trổ hoa mầu sắc đan xen với núi đá ở đây có một số loài chim, thú nhỏ quý hiếm Đó

chính là một vườn tiên ở hạ giới đủ sắc mầu, đường nét, âm thanh

Hiện nay núi kỳ lân là một vườn cảnh thiên nhiên độc đáo, đồng thời là công viên có hàng trăm cây cảnh, cây hoa, phong lan, đá cảnh, non bộ, góp phần làm cho Kỳ Lân

thêm một nét đẹp mới

Núi Kỳ Lân chính là một hòn non bộ ngoại mục do thiên nhiên tạo dựng bên hồ nước, lại được bàn tay và sức lao động của con người trang điểm đã trở thành thắng

cảnh như một câu đối ca ngợi:

Giang sơn kỳ tú tài hoa khách,Phong cảnh hữu tình đức độ nhân

Núi Non Nước còn gọi là núi Dục Thuý nằm ở phía Đông

Bắc thị xã Ninh Bình, cao khoảng 70 m có đỉnh núi tương đối bằng phẳng, chúng ta phải đi qua 100 bậc đá mới lên được tới đỉnh Núi nằm ở ngã ba sông Đáy và sông Vân Sàng đã tạo nên vẻ đẹp sơn thuỷ hữu tình cho thị xã Ninh Bình Tại đây có hơn

40 bài thơ của các danh nhân lịch sử đã được tạc trên vách đá Núi Non Nước xưa kia còn là nơi vọng gác tiền tiêu ở cố đô Hoa Lư

Nước non, Non Nước như thơ

Ai về Dục Thúy chẳng ngơ ngẩn lòng

Trên thì núi, dưới thì sông Cúc vàng còn đó, hương nồng còn đây

(Khuyết Đanh)

Lối vào hòn Non Nước là một dải đất hẹp, chạy dọc theo bờ đê sông Vân Người có công đầu trong việc phát hiện và khai thác vẻ đẹp của Non Nước là Trương Hán Siêu - một quan văn đời Trần Ông đặt tên núi là "Dục Thúy" và là người đầu tiên lưu lại chốn sơn thủy hữu tình này bút tích một bài thơ "khai lối" cho các thi sĩ, các tao nhân, mặc khách đến thưởng ngoạn, ngắm cảnh làm những bài thơ khắc vào đá.Lối lên đỉnh Non Nước qua 72 bậc gạch đá, chia làm năm cấp, khi thì khúc khuỷu, khi thì dựng đứng, lúc lại phẳng phiu Đỉnh núi tương đối bằng phẳng, có thể làm điểm nghỉ ngơi, vui chơi giải trí cho khách tham quan Hòn Non Nước nằm ở vị trí rất trọng yếu, án ngữ toàn bộ ngã ba sông Đáy, sông Vân, quốc lộ 1A và nhiều đường giao thông quan trọng, nên trong thời kỳ kháng chiến, bọn thực dân cướp

nước luôn tìm cách tiếp cận vị trí này Hiện tại, dọc hai đường lên núi vẫn còn những lô cốt với vết tích của bom đạn thời chiến tranh.

Dưới chân núi, uy nghiêm một ngôi đền thờ cổ được xây dựng vào thời Lý Nhân Tông Trước cửa đền là một sân cảnh thoáng đãng nhìn ra sông Đáy mênh mông Chiều chiều tiếng hát chầu văn từ đền Non Nước lan tỏa khắp mặt sông, nghe vừa gần gũi, vừa thân thương biết bao Nắng chiều rọi xuống mặt sông bàng bạc, tiếng mái chèo khua nước, những con thuyền nép vào vách núi gợi cho du khách vẻ đẹp buồn man mác

Tới Ninh Bình, mời du khách ghé thăm nơi đây, thăm lại nơi chứng kiến cuộc

chuyển giao chế độ quan trọng trong lịch sử đất nước: dưới chân núi Non Nước, Thái hậu Dương Vân Nga đã trao áo long bào cho Thập đại tướng quân Lê Hoàn cầm quân đánh đuổi quân xâm lược nhà Tống ra khỏi bờ cõi

Bảng nhãn Lê Quý Đôn (1726-1784), người Thái Bình, có đến thăm núi, cho khắc thơ vào vách đá phía Tây Tạm dịch:

Ruộng phẳng nhô đá biếc

Thế núi tựa diều bay

Chùa ẩn ba đỉnh núi

Sông có cầu qua ngay

Núi vững như hổ ngồi

Suối tựa dãi rồng đây

Như thế trên núi có chùa, vào đây như lạc vào thế giới "Bồng lai tiên cảnh" Chung quanh núi có nhiều hang động u minh, kỳ ảo Nước suối trong động chảy

ra, du khách gọi là dãi rồng

Năm 1821, vua Minh Mạng (1820-1840) tuần du ra Bắc có ghé thăm núi và cho khắc dòng chữ trên vách núi ở phía Bắc, dịch là: Dựng một nhà nhỏ nghỉ chân, khi lên núi xem thấy chùa tháp của sơn thành, cột buồm bến sông, cảnh đẹp như vẽ, cúi xuống giặt chiếc áo bụi đời Trở về kinh đô, vua Minh Mạng quan tâm đến "bụi đời", đến nông nghiệp, đề ra chính sách khẩn hoang gồm hai hình thức đồn điền và doanh điền Doanh điền là di dân lập ấp mới Nhà vua cử Nguyễn Công Trứ (1778-1858) - người huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh, ra Ninh Bình năm

Kỷ Sửu (1829) làm doanh điền sứ, chiêu mộ dân nghèo đi khai hoang vùng ven biển

Đến cuối năm 1829, Nguyễn Công Trứ cùng nhân dân khai phá được 14620 mẫu đất và 1268 người, miền đất đó đã ổn định, vua Minh Mạng cho lập thành một huyện mới tên là Kim Sơn (Núi vàng) Thời ấy, Nguyễn Công Trứ cũng chọn một cụm dân cư đông đúc trong huyện đặt tên là Phát Diễm: Nơi phát sinh ra cái đẹp ("Diễm" và "Diệm" cùng âm, nghĩa là đẹp, ngày nay gọi là Phát Diệm)

Tương truyền, đặt tên là Phát Diễm vì Nguyễn Công Trứ đã đi qua thị xã Ninh Bình, phát hiện thấy núi Cánh Diều còn tượng hình một cô gái mình trần nằm ngửa nhìn trời mây bao la trông rất đẹp, nên đặt tên cho núi là núi Ngọc Mỹ Nhân (người con gái đẹp như ngọc), đầu mỹ nhân lại quay ra Biển Đông thuộc đất huyện Kim Sơn, có nghĩa là phát đẹp ở đó (ngày nay, ở thị trấn Phát Diệm huyện Kim Sơn, nơi có nhà thờ đá nổi tiếng các cô gái đều có mái tóc dài, người thon thả rất xinh đẹp) Núi Cánh Diều - Ngọc Mỹ Nhân, mỗi tên gọi đều có một huyền thoại riêng, độc đáo

Nếu du khách đi từ phía Nam ra Bắc theo quốc lộ 1A, cách thị xã Ninh Bình khoảng 5km, nhìn về, thấy một trái núi giống hệt "Thiếu nữ nằm chơi quá giấc nồng", như kiêu hãnh với sắc đẹp mê hồn của mình Có lẽ, ít có dãy núi nào trên đất nước ta lại có một dáng hình đẹp và cái tên mỹ miều đến như thế mà do Nguyễn Công Trứ có con mắt "tinh đời" đã gọi được tên!

Mong ai về qua đất Ninh Bình, đến đây, nên dừng chân ngắm nhìn "người đẹp như ngọc" một thoáng trong mây, để: dùng dằng đi chẳng dứt, đi thì cũng dở ở không xong.

Thành phôd Ninh Bình hôm nay mang dáng vóc của một đô thị hiện đại đang được quy hoạch

Đi qua thị xã Ninh Bình, nếu có cơ hội – chúng ta không nên bỏ lỡ vịêc thưởng thức hai món đặc sản ở đây đó là thịt dê núi và cơm cháy Thịt dê ở Ninh Bình sở

dĩ ngon nổi tiếng gần xa vì dê ở đây được thả trên vùng núi đá vôi rộng lớn của Ninh Bình chứ không nuôi tập trung ở các trang trại nên thịt rất chắc nhưng thịt lại rất mềm và ngọt Dê có thể được chế biến thành rất nhiều món nhưng có thể nói rằng ngon nhất vẫn là món tái dê

Đặc sản thứ 2 chúng ta phải kể đến đó là món Cơm cháy - ăn với nước sốt nóng từ tim – gan lợn Ai đi qua thị xã Ninh Bình cũng phải ghé lại “thử một miếng” Cơm cháy ở Ninh Bình có từ bao giờ, chưa ai biết chính xác nhưng theo một số cụ cao tuổi ở thị xã, món ăn này được những người Hoa sang lam thuê truyền lại.Từ những năm sau kháng chiến chống Pháp, người ta thấy xuất hiện món cơm cháy đầu tiên ở quán có tên là Hương Mai Khoảng chục năm gần đây – cơm cháy được khách ưa dùng nên các quán thi nhau bán món này

(các vấn đề thời sự của thị xã Ninh Bình - khoảng 5 – 10 phút)

Đến Tam Cốc – Bích Động (giới thiệu 5 –7 phút )

Tạm biệt thị xã Ninh Bình, xe của chúng ta sắp đi tới lối rẽ vào khu du lịch Tam Cốc – Bích Động Ninh Bình là một tỉnh ở đồng bằng Bắc Bộ nhưng chỉ có hai huyện là Kim Sơn và Yên Khánh là màu mỡ, phì nhiêu còn 5 huyện huyện thị khác đều thuộc miền sơn cước : ruộng ít, núi nhiều, nhất là núi đá vôi Chính địa thế “lổn nhổn” này sau hàng triệu năm ngập trong nước biển, sóng biển vỗ không ngừng bào mòn, khoét sâu núi đá, và nước mưa chứa nhiều axit có sức phá huỷ đá

vôi mạnh mẽ từ thế kỷ này sang thế kỷ khác - đục sâu vào ruột núi đã tạo ra bao hang động có vẻ đẹp kỳ thú

Từ thành phôd Ninh Bình đi thêm 7km nữa – chúng ta sẽ gặp một đại lộ rộng 50m, dài 3000m là con đường mới mở dẫn du khách vào khu Tam Cốc – Bích Động Cảnh đầu tiên gây ấn tượng mạnh chính là bến Văn Lâm, với hàng trăm con đò đỗ san sát Dòng đò ở đây nối đuôi nhau đưa chúng ta vào Tam cốc ( có nghĩa là Ba hang ) Hang đẹp nhất là hang Cả (dàI 127m rộng 45m, cao 5m) Hang hai, hang ba tuy có ngắn hơn nhưng đều cực kỳ hấp dẫn với vô vàn thạch nhũ đủ các hình thù lạ

và đẹp mắt Chạy dọc hai bờ sông Ngô là hai dãy núi đá thẳng đứng với từng thớ ngang trông như những ngôi đền AngKo khổng lồ Bào mòn chân núi là những chiếc hang hàm ếch do biển bào mòn từ ngàn xưa để lại Sau 6km ngồi đò – chúng

ta sẽ đến Bích Động Vào thế kỷ 18, Bích Động đã được ông vua Tự Đức – một ông vua thích làm thơ và thích đi du lịch tới thăm và ngẩn ngơ trước vẻ đẹp kỳ thú của thiên nhiên ông đã hạ bút đề tặng cho Bích Động danh hiệu : Nam Thiên đệ nhị động - động đẹp thứ nhì trời nam! Bích Động nằm trong dãy núi Ngũ Hành Sơn cái tên Bích Động có xuất sứ ra đời như sau : vào năm 1773 – cụ Nguyền Nhiễm – cụ thân sinh ra Nguyễn Du đã đến thăm động – nhìn toàn cảnh núi - động – sông – nước đều phủ một màu xanh ngợp mắt nên cụ đã đặt cho động một cái tên rất đẹp và mộng mơ đó là “ Bích động” (có nghĩa là Động Xanh)

ông Cadunô Matsumura – giám đốc hãng du lịch FuGi (Nhật Bản) khi thăm Tam Cốc – Bích Động đã ghi cảm tưởng :Tôi nghĩ Ninh Bình là một tỉnh có Hạ Long cạn – sự thật đó là một trung tâm du lịch và chỉ trong 5 –10 năm nữa – có thể đây

sẽ trở thành một trung tâm du lịch nổi tiếng

(Nghỉ 10 phút) Đến nhà thờ đá Phát Diệm nói khoảng 10 phút.

Qua Tam Cốc – Bích Động, xe của chúng ta sẽ đi qua lối rẽ vào khu nhà thờ

đá Phát Diệm Nhà thờ đá Phát Diệm thuộc xã Lưu Phương – huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình Đây là một công trình kiến trúc, nghệ thuật kiểu Phương Đông nổi tiếng trong và ngoài nước