Phát Hiện Sớm Và Can Thiệp Sớm Trẻ Tự Kỷ

Tự kỷ không điển hình: trẻ phát triển ngôn ngữ và giao tiếp bình thường trong 3 năm đầu, sau đó triệu chứng tự kỷ xuất hiện dần, trẻ có sự thoái triển về ngôn ngữ và giao tiếp... Tự k

PHÁT HIỆN SỚM VÀ CAN THIỆP SỚM TRẺ TỰ KỶ

Ths Nguyễn Thị Thanh Bình

Nguyên nhân gây Tự kỷ

Tổn thương não hoặc não bộ

kém phát triển

- Đẻ non tháng dưới 37 tuần.

- Cân năng khi sinh thấp dưới 2.500g

- Ngạt hoặc thiếu ôxy não khi sinh.

- Chấn thương sọ não do can thiệp sản khoa

- Vàng da nhân não sơ sinh.

- Chảy máu não – màng não sơ sinh.

- Nhiễm khuẩn TK: Viêm não, màng não.

- Thiếu ôxy não do suy hô hấp nặng.

- Chấn thương sọ não, nhiễm độc thủy ngân.

vùng trên nhiễm sắc

thể 11 và môôt gen đăôc

biêôt gọi là neurexin 1

Yếu tố môi trường

- Vô tuyến, quảng cáo, âm nhạc thay cho

sự quan tâm dạy dỗ của cha mẹ gia đình.

- Một số hóa chất kim loại nặng.

Phòng ngừa

 Khám thai thường quy

 Nâng cao chất lượng cấp cứu trẻ sơ

Phân loại

Theo thời điểm mắc tự kỷ

1 Tự kỷ điển hình: còn gọi tự kỷ b ẩm sinh, triệu chứng xuất hiện trong 3 năm đầu đời.

2 Tự kỷ không điển hình: trẻ phát

triển ngôn ngữ và giao tiếp bình

thường trong 3 năm đầu, sau đó triệu chứng tự kỷ xuất hiện dần, trẻ có sự

thoái triển về ngôn ngữ và giao tiếp.

Theo chỉ số thông minh(IQ)

1 Tự kỷ có chỉ số IQ cao và nói được: Trẻ có

thể biết đọc sớm từ khi 2-3 tuổi, có kỹ năng

nhìn tốt, không có những hành vi tiêu cực

nhưng thụ động, có xu hướng bị ám ảnh, nhận thức tốt hơn về hành vi khi trưởng thành.

2 Tự kỷ có chỉ số IQ cao và không nói được:

Trẻ có thể tự cô lập dễ dàng, hành vi bất

thường mức độ nhẹ, kỹ năng nhìn tốt, có thể nhạy cảm thính giác

3 Tự kỷ có chỉ số IQ thấp và nói được: Trẻ

có hành vi kém nhất trong các dạng tự kỷ, thường xuyên la hét, hung hãn, nói lặp lại không có nghĩa, tập trung kém.

4 Tự kỷ có chỉ số IQ thấp và không nói

được: Thường xuyên im lặng, ít cử chỉ,

nhạy cảm đặc biệt với âm thanh, cử động định hình, kỹ năng xã hội không phù hợp.

Theo mức độ

 Mức độ nhẹ: có thể giao tiếp bằng mắt tuy hơi hạn chế, học được các hoạt động đơn giản, nói được nhưng chậm.

 Mức độ trung bình: Giao tiếp bằng mắt

hạn chế nhiều, nói được nhưng rất khó,

vốn từ nghèo, ngữ pháp và ngữ cảnh kém

 Mức độ nặng: Không giao tiếp bằng mắt, không nói được, mất khả năng giao tiếp xã hội

Những khó khăn

mà trẻ tự kỷ gặp phải

Vấn đề tự chăm sóc

- Khó khăn hoặc không thể mặc quần

áo, vệ sinh cơ thể

- Khó khăn trong đi lại và sử dụng các phương tiện giao thông.

- Phụ thuộc nhiều vào người nhà.

Vấn đề giao tiếp, ngôn ngữ

 Trẻ học nói khó, không nói được

Tâm lý xã hội

- Trẻ tưởng tượng kém.

- Tự kích động: đập đầu, ăn vạ

- Kém giao tiếp qua lại một - một hay nhóm nhỏ, nhóm lớn.

Phát hiện sớm trẻ tự kỷ

Năm dấu hiệu cờ đỏ nghi ngờ Tự kỷ

1 Không bập bẹ khi 12 tháng tuổi.

2 Không biết chỉ tay, vẫy tay, hôn gió khi 12 tháng tuổi.

3 Không nói từ đơn khi 16 tháng tuổi.

4 Không tự nói câu 2 từ khi 24 tháng

tuổi.

5 Mất kỹ năng ngôn ngữ, giao tiếp ở bất

kỳ lứa tuổi nào.

Tiêu chuẩn chẩn đoán Tự kỷ

DSM – IV (Hiệp hội Tâm thần Mỹ)

Gồm 2 tiêu chuẩn:

A : Có ít nhất 6 dấu hiệu

B : Chậm phát triển hoặc hoạt động chức

năng bất thường ở ít nhất 1 trong ba lĩnh vực (trước 3 tuổi):

1 Quan hệ xã hội

2 Sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp

3 Chơi tượng trưng hoặc tưởng tượng

A : Khiếm khuyết về chất lượng quan

hệ xã hội (có ít nhất 2 dấu hiệu)

- Khiếm khuyết sử dụng hành vi không

lời: mắt nhìn mắt, thể hiện nét mặt, tư thế

cơ thể, cử chỉ trong quan hệ xã hội.

- Kém phát triển quan hệ bạn bè tương

ứng với lứa tuổi.

- Không quan tâm, chia sẻ với người

khác.

- Không biết thể hiện tình cảm.

A : Khiếm khuyết về chất lượng giao

tiếp (có ít nhất 1 dấu hiệu)

- Chậm hay hoàn toàn không phát triển

- Không biết giả vờ, không biết bắt

chước phù hợp với lứa tuổi.

A : Có những hành vi, hoạt động

trùng lặp, định hình (có ít nhất 1 dấu hiệu)

- Bận tâm với một hay nhiều kiểu thích thú mang tính định hình bất thường về cường

độ và độ tập trung.

- Bị cuốn hút với những vật xoay tròn như quạt, bánh xe

- Có cử chỉ, cử động lặp lại, rập khuôn như:

vê, xoắn vặn tay

- Bận tâm dai dảng về những chi tiết của vật

Can thiệp sớm trẻ tự kỷ

Nguyên tắc can thiệp sớm

- Can thiệp sớm ngay khi được phát hiện

- Chương trình được thiết lập tùy mức độ

tự kỷ và mức độ phát triển của trẻ.

- Can thiệp kiên trì, đều đặn tại các trung tâm PHCN phối hợp huấn luyện tại nhà.

- Nhóm can thiệp: Bs tâm Thần kinh, Bs

Nhi khoa, Bs PHCN, Chuyên gia Tâm lý, Ktv NNTL , ktv HĐTL, Giáo viên chuyên biệt và cha mẹ trẻ.

Các biện pháp can thiệp

Các biện pháp can thiệp

Theo báo cáo của California Institute of Behavior of Analysis – USA:

“Phát Hiện Sớm và Điều Trị Tập Trung Hành vi có thể cải thiện điều kiện sống của hầu hết, nếu không muốn nói là tất

cả trẻ em bị bệnh Tự Kỷ.”

Các kỹ thuật kỹ thuật điều trị đang

được sử dụng rộng rãi trên thế giới

1 Các phương pháp giao tiếp và thay đổi hành vi (Behavorial modification and

(CA-Các phương pháp giao tiếp

 Kỹ thuật Dựa trên sự phát triển khác biệt từng cá nhân

(DIR-Developmental, Individual Differences)

 Kỹ thuật Dựa trên các mối quan hệ (RBA-Relationship-based

Approach)

 Phương pháp cùng chơi với trẻ (Floor time)

Các phương pháp y-sinh học và dinh

dưỡng (Dietary and Biomedical

Approaches -DBA)

 Chế độ dinh dưỡng

 Thuốc.

Các phương pháp bổ sung, bù trừ

(CA-Complementary Approaches)

 Điều trị bằng âm nhạc: giúp hoà hợp cảm giác, kích thích thị giác, và thính giác Tốt cho sự phát triển lời nói, khả năng nghe hiểu ngôn ngữ và tăng khả năng kết hợp từ.

 Điều trị bằng mỹ thuật: giúp trẻ diễn tả bản thân mình bằng cách không dùng lời nói nhưng sử dụng các

biểu tượng

 Điều trị với động vật (cưỡi ngựa, bơi với cá heo, chơi với thú cưng như chó mèo ): có lợi cho phát triển về thể chất và cảm xúc, cải thiện khả năng điều hợp vận động, tăng cảm giác an toàn, tự tin.

Huấn luyện kỹ năng giao tiếp sớm

và ngôn ngữ trị liệu

1 Kỹ năng tập trung.

2 Kỹ năng bắt chước và lần lượt.

3 Kỹ năng chơi.

4 Kỹ năng giao tiếp bằng cử chỉ + tranh ảnh.

5 Kỹ năng xã hội và sử dụng ngôn ngữ

6 Kỹ năng hiểu ngôn ngữ.

7 Kỹ năng biểu đạt ngôn ngữ

Kỹ năng bắt chước

Bắt chước là sự bắt đầu của lần lượt: hai hoặc nhiều người tham gia nói, hành động với số lần tương đương nhau

Kỹ năng lần lượt

Lần lượt là chìa khóa của sự giao tiếp:

- Hiểu thêm về nghĩa.

- Đáp lại lời trẻ nói.

- Thêm thông tin mới.

- Có cơ hội khởi đầu

và đáp ứng

- Người lớn làm mẫu

việc cần làm

Kỹ năng chơi

- Chơi là cách trẻ học, tìm hiểu môi trường

xung quanh Thông qua các trò chơi, trẻ học được các kỹ năng chủ yếu để giao tiếp.

- Chơi có luật lệ với người, vật, hành động hoặc với trẻ khác.

- Chơi bao gồm việc tưởng tượng,

nhắc lại nhiều lần…

- Sự vận động não sẽ thúc đẩy nhanh hơn quá trình phục hồi

Kỹ năng giao tiếp bằng cử chỉ

Cử chỉ là vận động chủ ý của cơ thể được nhắc lại nhiều lần có mục đích

Cử chỉ bắt đầu từ sự vận động của cơ thể, dần trở nên ý nghĩa hơn:

Kỹ năng xã hội và

sử dụng ngôn ngữ

Đây là khả năng của trẻ xây dựng mối

quan hệ với mọi người Kỹ năng này bao gồm:

Kỹ năng hiểu ngôn ngữ

1 Hiểu ngữ cảnh.

2 Hiểu tên người, chỉ được một số bộ phận

cơ thể.

3 Hiểu tên đồ vật, chỉ vào đồ vật khi sử dụng

hoặc không sử dụng dấu hiệu.

Kỹ năng biểu đạt ngôn ngữ

1 Phát ra những âm thanh ban đầu.

2 Làm các tiếng động của con vật, đồ

3 Làm dấu hoặc nói tên nhiều đồ vật tranh ảnh.

4 Nói những từ có tính xã hội.

5 Nói các từ hành động.

6 Nói hai từ cùng nhau.

7 Nói các từ mô tả.

8 Nói 3 từ cùng nhau

9 Nói câu dài, kể chuyện, diễn tả đúng.

Những nguyên tắc quan trọng trong huấn luyện kỹ năng giao tiếp sớm cho trẻ

tự kỷ

Theo ý thích của trẻ

- Quan sát: * Những gì trẻ làm

- Đợi: * Trẻ khởi đầu trước

* Trẻ đáp ứng

* Trẻ nhận lượt của mình

* Không nói giúp trẻ

* Không bảo trẻ phải làm gì

- Nghe & Nhìn:

* Những gì trẻ có thể nói

* Tạo cơ hội để trẻ sử dụng giao tiếp

Thích nghi để chia sẻ hoạt động

Thêm từ và thông tin

- Không “kiểm tra” trẻ

- Thêm từ mới

- Nói với trẻ nhiều hơn nữa

về những gì trẻ đang nói tới

Huấn luyện kỹ năng tự chăm sóc

- Mặc, cởi quần áo.

- Vệ sinh răng miệng.

- Ăn uống.

- Chải đầu, rửa mặt

- Vệ sinh đại tiểu tiện

hướng dẫn cho trẻ và lặp đi lặp lại cho đến khi trẻ có thể thực hiện được.

Can thiệp hành vi

 Phát Hiện Sớm và Điều Trị Tập Trung hành

vi (Early Detection and Intensive Behavioral Intervention) là phương pháp đã được

chứng minh hiệu quả

 Can thiệp hành vi bằng phương pháp Phân Tích hành vi Ứng Dụng (Applied Behavior Analysis – viết tắt là ABA) để tìm nguyên

nhân, tần xuất, hậu quả để loại bỏ hành vi xấu nếu có thể, thay thế bằng hành vi mới

- Đánh giá: sử dụng thang điểm 1,2,3

- Thời gian can thiệp: 60 phút/ngày, tốt nhất 40 giờ/ tuần trong 1-3 năm liên tục sau khi phát

hiện Tự kỷ

- Nhân lực thực hiện: Ktv, giáo viên mầm non, gia đình sau khi được huấn luyện

Điều hòa cảm giác

 Là một phương pháp điều trị trẻ bị rối loạn cảm giác - giác quan (xúc giác, vị giác, thị

giác, thính giác, sờ, thăng bằng).

 Làm tăng hoặc giảm đáp ứng của trẻ với các kích thích khác nhau

 Huấn luyện âm nhạc cho trẻ bị quá mẫn hoặc tăng nhạy cảm với âm thanh.

 Phối hợp các bài hát trẻ em và điệu bộ của

giáo viên liên quan đến bài tập đang dạy để kích thích trẻ tăng cường tập trung.

Huấn luyện về nhìn

- Bài tập giao tiếp bằng mắt liên tục thực hiện trong quá trình dạy trẻ.

- Có thể cho trẻ đeo kính màu đặc biệt,

kỹ thuật đặc biệt hạn chế việc nhìn

không bình thường (liếc mắt), giúp trẻ tập trung nhìn vào vật ta đang dạy.

Huấn luyện thính giác (AIT)

 AIT làm giảm mức nhậy cảm thính giác của trẻ, chỉnh lại khả năng nghe của trẻ Trẻ được làm

thử nghiệm xác định mức bất thường cảm giác thính giác và được cho nghe nhạc đã biến đổi

bằng máy điện toán.

Giáo dục cá nhân

- Cải thiện hành vi

- Tăng cường khả năng tập trung

- Tăng cường khả năng học tập bằng

đưa trẻ Tự kỷ vào chương trình giáo

dục phổ thông có kèm theo với sự

tham gia của giáo viên trợ giảng được đào tạo về những nguyên tắc của

phương pháp can thiệp hành vi (ABA)

Điều trị bằng thuốc

1v/ngày

- Thuốc giảm hung tính: Haloperidol (ít dùng)

- Điều chỉnh cảm xúc: Tegretol 10mg/kg/ ngày

- Điều trị kém tập trung: Fluoxetine

- Động tác lặp lại định hình: Zoloft

- Thuốc tăng cường tuần hoàn não

Cerebrolysin 0,2/kg/ngày/ 20 ngày.

Hướng nghiệp và hỗ trợ tâm lý

đơn giản: nội trợ, chăn nuôi, thủ công…

trẻ, chấp nhận và vượt qua mặc cảm để tạo môi trường phát triển tốt cho trẻ.

để có sự thông cảm và giúp đỡ.

cho trẻ.

Những kỹ năng cần thiết cho trẻ tự kỷ sống hòa nhập

Ngày nào bạn

ngưng ước mơ, từ

ngày đó trở đi con

bạn sẽ mãi mãi là

người khuyết tật

Kỹ năng ngôn ngữ

viên.

 Tham gia vào các hoạt động quay vòng.

 Tự khởi xướng các hoạt động chơi với

bạn bè cần hay không cần sự gợi ý.

 Bắt chước trò chơi của các bạn

Kỹ năng học đường

 Học được thông qua quan sát người khác.

 Có thể hoàn thành công việc đòi hỏi phải ngồi một chỗ một cách tự lập.

 Có thể giơ tay khi cần sự hỗ trợ.

 Đạt được các yêu cầu của tiết học khi học trong nhóm.

 Hoàn thành chương trình học theo đúng trình độ lớp.

Kỹ năng hành vi

 Phản ứng phù hợp với các sự kiện diễn

ra ngẫu nhiên.

 Hầu như không thể hiện các hành vi

quấy rối trong mọi hoàn cảnh.

 Có sự kiểm soát nhất định những hành

vi rập khuôn

“Tất cả các trẻ khuyết tật

đều có quyền được

thấu hiểu, được tôn trọng,

được học tập và được

đường của tình yêu thương, hạnh phúc,

bình đẳng”

CÁM ƠN SỰ CHÚ Ý THEO DÕI

CỦA QUÝ VỊ!