Bài giảng phát hiện sớm và can thiệp sớm trẻ tự kỷ ths nguyễn thị thanh bình

Tự kỷ có chỉ số IQ cao và nói được: Trẻ có thể biết đọc sớm từ khi 2-3 tuổi, có kỹ năng nhìn tốt, không có những hành vi tiêu cực nhưng thụ động, có xu hướng bị ám ảnh, nhận thức tốt

PHÁT HIỆN SỚM VÀ CAN THIỆP SỚM TRẺ TỰ KỶ

Ths Nguyễn Thị Thanh Bình

Nguyên nhân gây Tự kỷ

Tổn thương não hoặc não bộ

kém phát triển

- Đẻ non tháng dưới 37 tuần

- Cân năng khi sinh thấp dưới 2.500g

- Ngạt hoặc thiếu ôxy não khi sinh

- Chấn thương sọ não do can thiệp sản khoa

- Vàng da nhân não sơ sinh

- Chảy máu não – màng não sơ sinh

- Nhiễm khuẩn TK: Viêm não, màng não

- Thiếu ôxy não do suy hô hấp nặng

- Chấn thương sọ não, nhiễm độc thủy ngân

Yếu tố môi trường

- Vô tuyến, quảng cáo, âm nhạc thay cho sự quan tâm dạy dỗ của cha mẹ gia đình

- Một số hóa chất kim loại nặng

Phòng ngừa

 Khám thai thường quy

 Nâng cao chất lượng cấp cứu trẻ sơ sinh

 Khám sàng lọc trẻ thường quy trong 36 tháng đầu để phát hiện sớm các rối loạn phát triển trong đó có Tự kỷ

Phân loại

Theo thời điểm mắc tự kỷ

1 Tự kỷ điển hình : còn gọi tự kỷ bẩm sinh, triệu chứng xuất hiện trong 3 năm đầu đời

2 Tự kỷ không điển hình: trẻ phát triển ngôn ngữ và giao tiếp bình thường trong 3 năm đầu, sau đó triệu chứng tự kỷ xuất hiện

dần, trẻ có sự thoái triển về ngôn ngữ và giao tiếp.

Theo chỉ số thông minh(IQ)

1 Tự kỷ có chỉ số IQ cao và nói được: Trẻ có

thể biết đọc sớm từ khi 2-3 tuổi, có kỹ năng

nhìn tốt, không có những hành vi tiêu cực

nhưng thụ động, có xu hướng bị ám ảnh, nhận thức tốt hơn về hành vi khi trưởng thành.

2 Tự kỷ có chỉ số IQ cao và không nói được:

Trẻ có thể tự cô lập dễ dàng, hành vi bất

thường mức độ nhẹ, kỹ năng nhìn tốt, có thể nhạy cảm thính giác

3 Tự kỷ có chỉ số IQ thấp và nói được: Trẻ

có hành vi kém nhất trong các dạng tự kỷ, thường xuyên la hét, hung hãn, nói lặp lại không có nghĩa, tập trung kém

4 Tự kỷ có chỉ số IQ thấp và không nói

được: Thường xuyên im lặng, ít cử chỉ,

nhạy cảm đặc biệt với âm thanh, cử động định hình, kỹ năng xã hội không phù hợp

Theo mức độ

 Mức độ nhẹ: có thể giao tiếp bằng mắt tuy hơi hạn chế, học được các hoạt động đơn giản, nói được nhưng chậm.

 Mức độ trung bình: Giao tiếp bằng mắt hạn chế nhiều, nói được nhưng rất khó, vốn từ nghèo, ngữ pháp và ngữ cảnh kém

 Mức độ nặng: Không giao tiếp bằng mắt, không nói được, mất khả năng giao tiếp xã hội

Những khó khăn

mà trẻ tự kỷ gặp phải

Vấn đề tự chăm sóc

- Khó khăn hoặc không thể mặc quần áo,

vệ sinh cơ thể

- Khó khăn trong đi lại và sử dụng các

phương tiện giao thông

- Phụ thuộc nhiều vào người nhà

Vấn đề giao tiếp, ngôn ngữ

 Trẻ học nói khó, không nói được

 Nhại từ kém

 Sử dụng những âm thanh lặp đi lặp lại

không có nghĩa

 Trẻ nói không lưu loát, vốn từ nghèo nàn

 Trẻ nói không đúng ngữ cảnh, nói không đúng ngữ pháp

Vấn đề về nhận thức, học tập

-Trẻ kém hoặc không chú ý, thiếu tập trung

- Trí nhớ ngắn qua kênh cảm giác, thị giác

Tâm lý xã hội

- Trẻ tưởng tượng kém

- Tự kích động: đập đầu, ăn vạ

- Kém giao tiếp qua lại một - một hay nhóm nhỏ, nhóm lớn

Phát hiện sớm trẻ tự kỷ

Năm dấu hiệu cờ đỏ nghi ngờ Tự kỷ

1 Không bập bẹ khi 12 tháng tuổi

2 Không biết chỉ tay, vẫy tay, hôn gió khi 12 tháng tuổi

3 Không nói từ đơn khi 16 tháng tuổi

4 Không tự nói câu 2 từ khi 24 tháng tuổi

5 Mất kỹ năng ngôn ngữ, giao tiếp ở bất

kỳ lứa tuổi nào

Tiêu chuẩn chẩn đoán Tự kỷ

DSM – IV (Hiệp hội Tâm thần Mỹ)

Gồm 2 tiêu chuẩn:

A : Có ít nhất 6 dấu hiệu

B : Chậm phát triển hoặc hoạt động chức

năng bất thường ở ít nhất 1 trong ba lĩnh vực (trước 3 tuổi):

1 Quan hệ xã hội

2 Sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp

3 Chơi tượng trưng hoặc tưởng tượng

A : Khiếm khuyết về chất lượng quan

hệ xã hội (có ít nhất 2 dấu hiệu)

- Khiếm khuyết sử dụng hành vi không lời: mắt nhìn mắt, thể hiện nét mặt, tư thế cơ thể, cử chỉ trong quan hệ xã hội

- Kém phát triển quan hệ bạn bè tương

ứng với lứa tuổi

- Không quan tâm, chia sẻ với người khác

- Không biết thể hiện tình cảm

A : Khiếm khuyết về chất lượng giao

tiếp (có ít nhất 1 dấu hiệu)

- Chậm hay hoàn toàn không phát triển kỹ năng nói

- Nếu nói được thì khó khởi xướng và khó duy trì đối thoại

- Sử dụng ngôn ngữ trùng lặp, rập khuôn, lập dị

- Không biết giả vờ, không biết bắt chước phù hợp với lứa tuổi

- Có cử chỉ, cử động lặp lại, rập khuôn như:

vê, xoắn vặn tay

- Bận tâm dai dảng về những chi tiết của vật

Can thiệp sớm trẻ tự kỷ

Nguyên tắc can thiệp sớm

- Can thiệp sớm ngay khi được phát hiện

- Chương trình được thiết lập tùy mức độ tự kỷ

Các biện pháp can thiệp

Các biện pháp can thiệp

Theo báo cáo của California Institute of

Behavior of Analysis – USA:

“Phát Hiện Sớm và Điều Trị Tập Trung

Hành vi có thể cải thiện điều kiện sống

của hầu hết, nếu không muốn nói là tất cả trẻ em bị bệnh Tự Kỷ.”

Các kỹ thuật kỹ thuật điều trị đang

được sử dụng rộng rãi trên thế giới

1 Các phương pháp giao tiếp và thay đổi hành vi (Behavorial modification and

(CA-Các phương pháp giao tiếp

 Kỹ thuật Dựa trên sự phát triển khác biệt từng cá nhân

(DIR-Developmental, Individual Differences)

 Kỹ thuật Dựa trên các mối quan hệ (RBA-Relationship-based Approach)

 Phương pháp cùng chơi với trẻ (Floor time)

Các phương pháp y-sinh học và dinh

dưỡng (Dietary and Biomedical

Approaches -DBA)

Các phương pháp bổ sung, bù trừ

(CA-Complementary Approaches)

 Điều trị bằng âm nhạc: giúp hoà hợp cảm giác, kích thích thị giác, và thính giác Tốt cho sự phát triển lời nói, khả năng nghe hiểu ngôn ngữ và tăng khả năng kết hợp từ.

 Điều trị bằng mỹ thuật: giúp trẻ diễn tả bản thân mình

bằng cách không dùng lời nói nhưng sử dụng các biểu

Huấn luyện kỹ năng giao tiếp sớm

và ngôn ngữ trị liệu

1 Kỹ năng tập trung.

2 Kỹ năng bắt chước và lần lượt.

3 Kỹ năng chơi.

4 Kỹ năng giao tiếp bằng cử chỉ + tranh ảnh.

5 Kỹ năng xã hội và sử dụng ngôn ngữ

6 Kỹ năng hiểu ngôn ngữ.

7 Kỹ năng biểu đạt ngôn ngữ

Kỹ năng bắt chước

Bắt chước là sự bắt đầu của lần lượt: hai hoặc nhiều người tham gia nói, hành động với số lần tương đương nhau

Kỹ năng lần lượt

Lần lượt là chìa khóa của sự giao tiếp:

- Hiểu thêm về nghĩa.

- Đáp lại lời trẻ nói.

- Thêm thông tin mới.

- Có cơ hội khởi đầu

và đáp ứng

- Người lớn làm mẫu

việc cần làm

Kỹ năng chơi

- Chơi là cách trẻ học, tìm hiểu môi trường xung

quanh Thông qua các trò chơi, trẻ học được các

kỹ năng chủ yếu để giao tiếp.

- Chơi có luật lệ với người, vật, hành động hoặc

Kỹ năng giao tiếp bằng cử chỉ

Cử chỉ là vận động chủ ý của cơ thể được nhắc lại nhiều lần có mục đích Cử chỉ bắt đầu từ sự vận động của cơ thể, dần trở

nên ý nghĩa hơn:

Kỹ năng xã hội và

sử dụng ngôn ngữ

Đây là khả năng của trẻ xây dựng mối quan

hệ với mọi người Kỹ năng này bao gồm:

Kỹ năng hiểu ngôn ngữ

1 Hiểu ngữ cảnh.

2 Hiểu tên người, chỉ được một số bộ phận cơ

thể.

3 Hiểu tên đồ vật, chỉ vào đồ vật khi sử dụng

hoặc không sử dụng dấu hiệu.

Kỹ năng biểu đạt ngôn ngữ

1 Phát ra những âm thanh ban đầu.

2 Làm các tiếng động của con vật, đồ

3 Làm dấu hoặc nói tên nhiều đồ vật tranh ảnh.

4 Nói những từ có tính xã hội.

5 Nói các từ hành động.

6 Nói hai từ cùng nhau.

7 Nói các từ mô tả.

8 Nói 3 từ cùng nhau

9 Nói câu dài, kể chuyện, diễn tả đúng.

Những nguyên tắc quan trọng trong huấn luyện kỹ năng giao tiếp sớm cho trẻ

tự kỷ

* Không nói giúp trẻ

* Không bảo trẻ phải làm gì

- Nghe & Nhìn:

* Những gì trẻ có thể nói

* Tạo cơ hội để trẻ sử dụng giao tiếp

Thích nghi để chia sẻ hoạt động

Thêm từ và thông tin

- Không “kiểm tra” trẻ

- Thêm từ mới

- Nói với trẻ nhiều hơn nữa

về những gì trẻ đang nói tới

Huấn luyện kỹ năng tự chăm sóc

- Mặc, cởi quần áo

- Vệ sinh răng miệng

- Ăn uống

- Chải đầu, rửa mặt

- Vệ sinh đại tiểu tiện

hướng dẫn cho trẻ và lặp đi lặp lại cho đến khi trẻ có thể thực hiện được

Can thiệp hành vi

 Phát Hiện Sớm và Điều Trị Tập Trung hành

vi (Early Detection and Intensive Behavioral Intervention) là phương pháp đã được

chứng minh hiệu quả

 Can thiệp hành vi bằng phương pháp Phân Tích hành vi Ứng Dụng (Applied Behavior Analysis – viết tắt là ABA) để tìm nguyên

nhân, tần xuất, hậu quả để loại bỏ hành vi xấu nếu có thể, thay thế bằng hành vi mới

Can thiệp hành vi

- Chương trình gồm 100 bài từ đơn giản đến

phức tạp của tác giả Catherin Maurice.

- Thiết lập chương trình: chọn 1-10 bài, mỗi bài chọn 1-3 tiết mục sắp xếp vào phiếu can thiệp

hành vi.

- Đánh giá: sử dụng thang điểm 1,2,3

- Thời gian can thiệp: 60 phút/ngày, tốt nhất 40

giờ/ tuần trong 1-3 năm liên tục sau khi phát hiện

Tự kỷ

- Nhân lực thực hiện: Ktv, giáo viên mầm non, gia đình sau khi được huấn luyện

Điều hòa cảm giác

 Là một phương pháp điều trị trẻ bị rối loạn cảm giác - giác quan (xúc giác, vị giác, thị giác, thính giác, sờ, thăng bằng).

 Làm tăng hoặc giảm đáp ứng của trẻ với các

kích thích khác nhau

 Huấn luyện âm nhạc cho trẻ bị quá mẫn hoặc

tăng nhạy cảm với âm thanh.

 Phối hợp các bài hát trẻ em và điệu bộ của giáo viên liên quan đến bài tập đang dạy để kích thích trẻ tăng cường tập trung.

Huấn luyện thính giác (AIT)

lại khả năng nghe của trẻ Trẻ được làm thử nghiệm xác định mức bất thường cảm giác thính giác và

được cho nghe nhạc đã biến đổi bằng máy điện toán.

+ Tần số cao/thấp được nhấn mạnh cách khoảng

(<=1000Hz, phút kế tiếp >=1000Hz)

+ Xóa những tần số đặc biệt dựa trên biểu đồ âm,

loại bỏ những âm khó chịu.

Giáo dục cá nhân

- Cải thiện hành vi

- Tăng cường khả năng tập trung

- Tăng cường khả năng học tập bằng đưa trẻ Tự kỷ vào chương trình giáo dục phổ thông có kèm theo với sự tham gia của giáo viên trợ giảng được đào tạo về

những nguyên tắc của phương pháp can thiệp hành vi (ABA)

Điều trị bằng thuốc

- Thuốc giảm tăng động: Clonidin ½ đến

1v/ngày

- Thuốc giảm hung tính: Haloperidol (ít dùng)

- Điều chỉnh cảm xúc: Tegretol 10mg/kg/ ngày

- Điều trị kém tập trung: Fluoxetine

- Động tác lặp lại định hình: Zoloft

- Thuốc tăng cường tuần hoàn não

Cerebrolysin 0,2/kg/ngày/ 20 ngày.

Hướng nghiệp và hỗ trợ tâm lý

- Trẻ tự kỷ lớn lên có thể làm các công việc đơn giản: nội trợ, chăn nuôi, thủ công…

- Gia đình cần hiểu về tình trạng bệnh tật của

trẻ, chấp nhận và vượt qua mặc cảm để tạo

môi trường phát triển tốt cho trẻ.

- Nhà trường cần giải thích cho các học sinh để

có sự thông cảm và giúp đỡ.

- Cung cấp chuyên viên tâm lý trị liệu hỗ trợ cho trẻ.

Những kỹ năng cần thiết cho trẻ tự kỷ sống hòa nhập

Ngày nào bạn

ngưng ước mơ, từ

ngày đó trở đi con

bạn sẽ mãi mãi là

người khuyết tật

Kỹ năng ngôn ngữ

 Có thể thực hiện được yêu cầu của giáo viên

 Có khả năng trao đổi, giao tiếp về nhu cầu

 Có thể trả lời, đặt những câu hỏi đơn giản

 Thực hiện được những cuộc hội thoại

ngắn

 Trình bày được những trải nghiệm của

mình

 Tham gia vào các hoạt động quay vòng.

 Tự khởi xướng các hoạt động chơi với bạn

bè cần hay không cần sự gợi ý.

 Bắt chước trò chơi của các bạn

Kỹ năng học đường

 Học được thông qua quan sát người khác

 Có thể hoàn thành công việc đòi hỏi phải ngồi một chỗ một cách tự lập

 Có thể giơ tay khi cần sự hỗ trợ

 Đạt được các yêu cầu của tiết học khi học trong nhóm

 Hoàn thành chương trình học theo đúng trình độ lớp

“Tất cả các trẻ khuyết tật

đều có quyền được

thấu hiểu, được tôn trọng,

được học tập và được lớn

lên trong thiên đường của

tình yêu thương, hạnh phúc,

bình đẳng”

CÁM ƠN SỰ CHÚ Ý THEO DÕI

CỦA QUÝ VỊ!