Môn lý luận dạy học

* Thuyết nhận thức :Trung tâm của lý thuyết nhận thức là các hoạt động trí tuệ.Mục đích của dạy học là tạo ra những khả năng để người học hiểu thế giớithực.Vì vậy, quá trình học tập và q

- Quan niệm cơ bảncủa thuyết hành vi:

+ Các lý thuyết hành

vi giới hạn việc nghiên cứu cơ chế học tập vào các hành

vi bên ngoài có thể quan sát khách quan bằng thực nghiệm

+ Không quan tâm

- Thuyết nhận thức(thuyết tri nhận -Cognitivism) ra đờitrong nửa đầu của thế

kỷ 20 và phát triểnmạnh trong nửa saucủa thế kỉ 20

- Các đại diện lớn:

Nhà tâm lý học người

Áo Piagiê, nhà tâm lýhọc Xô viết nhưVưgôtski, Leontev…

- Thuyết nhận thứcnhấn mạnh ý nghĩacủa các cấu trúc nhậnthức đối với sự họctập

- Quan niệm cơ bảncủa thuyết nhận thứclà:

+ Các lý thuyết nhậnthức nghiên cứu quátrình nhận thức bêntrong với tư cách là

- Lý thuyết kiến tạođược phát triển từkhoảng những năm

60 của thế kỉ 20, đặcbiệt được chú ý từcuối thế kỷ 20

- Piagie, Vicgoski lànhững đại diện tiênphong của thuyết kiếntạo

- Tư tưởng cốt lõi củacác lí thuyết kiến tạolà: tri thức được xuấthiện thông qua việcchủ thể nhận thức tựcấu trúc vào hệ thốngbên trong của mình,tri thức mang tính chủquan

- Với việc nhấn mạnhvai trò chủ thể nhậnthức trong việc giảithích và kiến tạo trithức, thuyết kiến tạo

đến các quá trình tâm

lý bên trong như tri

giác, cảm giác, tư

lí thông tin tương tựnhư một hệ thống kỹthuật

+ Quá trình nhận thức

là quá trình có cấutrúc, có ảnh hưởngquyết định đến hành

vi Con người tiếp thucác thông tin bênngoài, xử lí và đánhgiá chúng, từ đóquyết định các hành

vi ứng xử

+ Trung tâm của quátrình nhận thức là cáchoạt động trí tuệ như:

xác định, phân tích và

hệ thống hóa các sựkiện và các hiệntượng, nhớ lại nhữngkiến thức đã học, giảiquyết các vấn đề vàphát triển, hình thànhcác ý tưởng mới

+ Cấu trúc nhận thứccủa con người khôngphải bẩm sinh màhình thành qua kinhnghiệm

+ Mỗi người có cấutrúc nhận thức riêng

Vì vậy muốn có sựthay đổi đối với mộtngười thì cần có tácđộng phù hợp nhằmthay đổi nhận thứccủa người đó

+ Con người có thể

tự điều chỉnh quátrình nhận thức: tự

thuộc lý thuyết chủthể

- Cần tổ chức sựtương tác giữa ngườihọc và đối tượng họctập, để giúp ngườihọc xây dựng thôngtin mới vào cấu trúc

tư duy của chínhmình, đã được chủthể điều chỉnh Họckhông chỉ là khámphá mà còn là sự giảithích, cấu trúc mới trithức

đặt mục đích, xâydựng kế hoạch vàthực hiện Trong đó

có thể tự quan sát, tựđánh giá và tự hưngphấn, không cần kíchthích từ bên ngoài

Ưu điểm - Định hướng dạy học

thông qua quá trìnhquan sát được

- Có thể chia nhỏquá trình học tậpthành các bước họctập đơn giản

- Sắp xếp việc họctập sao cho người họcđạt được hành vimong muốn và có thểphản hồi trực tiếp

- Điều chỉnh giám sátquá trình học tập đểđiều chỉnh kịp thờinhững sai lầm

- Áp dụng được vào dạy học các môn khác nhau như hóa học, tin học và trong học tập thông báo huấn luyện

- Thuyết nhận thứcđược thừa nhận vàứng dụng rộng rãitrong dạy học Đặcbiệt là:

+ Dạy học giải quyếtvấn đề

+ Dạy học địnhhướng hành động+ Dạy học khám phá+ Làm việc nhóm

- Những kết quảnghiên cứu của các lýthuyết nhận thứcđược vận dụng việctối ưu hóa quá trìnhdạy học nhằm pháttriển khả năng nhậnthức của học sinh

Đặc biệt là phát triển

tư duy

- Tạo cho học sinh cơhội tự tìm kiếm nộidung kiến thức

- Học sinh học tập từ

lí trí riêng, có thể tựmình điều chỉnh rấtnhiều quá trình họctập của chính mình

- Có thể học hỏinhững kinh nghiệm

từ các thành viênkhác nhờ phươngpháp học nhóm

- Các thành viêntrong nhóm tươngtác, hỗ trợ nhau đểgiải quyết vấn đề sẽtốt hơn, có nhiềuhướng giải quyết hơn,tìm ra phương ánnhanh hơn

- Giúp người học xâydựng thông tin mớivào cấu trúc tư duycủa chính mình, đãđược chủ thế điềuchỉnh

Giới hạn - Quá trình học tập

trong thuyết hành vi

do kích thích từ bên ngoài mà còn là quá trình chủ động bên trong nhận thức

- Việc chia quá trình học tập thành chuỗi

- Việc dạy học nhằmphát triển tư duy, giảiquyết vấn đề, dạy họckhám phá đòi hỏinhiều thời gian và đòihỏi cao ở sự chuẩn bịcũng như năng lựccủa giáo viên

- Quan điểm cực đoantrong thuyết kiến tạophủ nhận sự tồn tạicủa tri thức kháchquan

- Một số tác giả nhấnmạnh đơn phươngrằng chỉ có thể học

hành vi đơn giản không phản ánh hết mối quan hệ tổng thể.

- Tư duy - quá trìnhnhận thức bên trongkhông được thuyếthành vi quan tâm đến

- Cấu trúc quá trình

tư duy không quansát trực tiếp được nênchỉ mang tính giảthuyết

tập có ý nghĩa những

gì mà người ta quantâm Tuy nhiên cuộcsống đòi hỏi cả nhữngđiều mà khi còn đihọc người ta khôngquan tâm

- Việc đưa các kĩnăng cơ bản vào các

đề tài phức tạp màkhông có luyện tập cơbản có thể hạn chếhiệu quả học tập

- Việc nhấn mạnhđơn phương việc họctrong nhóm cần đượcxem xét Năng lựchọc tập cá nhân vẫnluôn đóng vai tròquan trọng

- Dạy học theo lýthuyết kiến tạo đòihỏi thời gian lớn

2 Phân tích những khả năng vận dụng các lý thuyết học tập trong dạy học bộ môn?

Trả lời:

Các lý thuyết học tập với tư cách đối tượng nghiên cứu của tâm lý học dạy học lànhững mô hình lý thuyết nhằm mô tả và giải thích cơ chế tâm lý của việc họctập.Các lý thuyết học tập đặt cơ sở lý thuyết cho việc tổ chức quá trình dạy học vàcải tiến phương pháp dạy học

* Thuyết phản xạ: Giải thích cơ chế của việc học tập một cách khách quan đó là

cơ chế kích thích – phản ứng.Thông qua quá trình luyện tập và kích thích.Khả năng vận dụng của thuyết phản xạ trong dạy học bộ môn: Khi giảng dạy bộ môn thìthuyết phản xạ nằm trong ngay trong phản xạ của người học Khi đối tượng học phản xạ lại trước hành động của người giáo viên hay nêu ra vấn đề của bài học mà người dạy trực tiếp giảng dạy thì chứng tỏ người học đã có nhận thức về vấn đề nêu

ra của bài giảng Ví dụ như khi giáo viên cho dạng bài tập trả lời đúng sai thì phản

xạ đầu tiên của người học đó là đọc yêu cầu của bài tập và dưới kích thích của lời nói người dạy thì người học sẽ làm bài tập đó một cách nhanh nhất và chính xác nhất.Từ việc làm đều đặn các dạng bài tập đó sẽ giúp người học nhận biết nhanh nhất dạng bài mà mình đã quen làm.Đó là cách luyện tập trong việc cho dạng bài tập để học sinh thuần thục và nhận dạng được dạng bài tập đó

- Một số quan niệm cơ bản về thuyết hành vi:

+ Các thuyết hành vi giới hạn việc nghiên cứu cơ chế học tập qua các hành vi bênngoài có thể quan sát khách quan bằng thực nghiệm

+ Thuyết hành vi không quan tâm đến quá trình tâm lí chủ quan bên trong củangười học như tri giác, cảm giác, tư duy, ý thức, vì cho rằng những yếu tố này

không thể quan sát được Bộ não được coi như " hộp đen " không quan sát được.

+ Thuyết hành vi cổ điển: quan niệm học tập là tác động qua lại giữa kích thích vàphản ứng S- R, nhằm thay đổi hành vi Vì vậy trong dạy học cần tạo những kíchthích nhằm tạo những hưng phấn tiwf đó có các phản ứng học tập thông qua đóthay đổi hành vi

+ Thuyết hành vi Skiner: khác với thuyết hành vi cổ điển, Skinner không chỉ quantâm đến mối quan hệ giữa kích thích và phản ứng đặc biệt nhấn mạnh mối quan hệgiữa hành vi và hệ quả của chúng S- R - C Những hệ quả của hành vi có vai tròquan trọng trong việc điều chỉnh hành vi học tập của học sinh

- Trong dạy học bộ môn GDCD giáo viên có thể vận dụng thuyết hành vi để điềuchỉnh việc học của học sinh, nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh

VD: Khi dạy bài " Công dân với một số vấn đề cấp thiết của nhân loại " giáo viên

sử dụng phần mềm dạy học Powerboint, trình chiếu cho học sinh xem một số clip

về thảm họa của việc ô nhiễm môi trường như làm thủng tầng ozon, là nguyên nhângây nên các dịch bệnh Cho học sinh xem các tranh ảnh về những nguyên nhân gây

ô nhiễm môi trường cùng các số liệu rác thải Khi xem xong các clip và tranh ảnh,

số liệu sẽ kích thích được học sinh nhận thức được mức độ nguy hiểm của vấn đềmôi trường, từ đó nhận thức được hành vi của mình trong việc bảo về môi trường

* Thuyết nhận thức :Trung tâm của lý thuyết nhận thức là các hoạt động trí

tuệ.Mục đích của dạy học là tạo ra những khả năng để người học hiểu thế giớithực.Vì vậy, quá trình học tập và quá trình tư duy là điều quan trọng.Khi dạy môngiáo dục công dân người dạy phải tạo ra môi trường học tập thuận lợi, thườngxuyên khuyến khích quá trình tư duy.Cần có sự kết hợp thích hợp giữa những nộidung do GV truyền đạt và những nhiệm vụ tự lực chiếm lĩnh và vận dụng tri thứccủa học sinh Ví dụ khi dạy bài “ Quyền bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo” giáoviên đưa ra ví dụ:

+ Ví dụ 1: Dân tộc Việt Nam, dân tộc Cuba, dân tộc Lào, dân tộc Nga…

+ Ví dụ 2: Dân tộc Kinh, dân tộc Mường, dân tộc Tày, dân tộc Nùng…

GV đặt câu hỏi: Theo em khái niệm dân tộc ở 2 ví dụ trên có giống nhau không?

Học sinh nhận thức, giải quyết vấn đề để trả lời câu hỏi thông qua sự hiểu biết củamình.Từ đó giáo viên nhận xét, giải thích, dẫn dắt học sinh hiểu sâu hơn về kháiniệm đó Đây chính là mô hình học tập theo thuyết nhận thức: giáo viên đưa thôngtin đầu vào, học sinh nhận thức và giải quyết vấn đề để có kết quả đầu ra

* Thuyết kiến tạo:Tư tưởng cốt lõi của các lí thuyết kiến tạo là: tri thức được xuất

hiện thông qua việc chủ thể nhận thức tự cấu trúc vào hệ thống bên trong của mình,tri thức mang tính chủ quan

Cần tổ chức sự tương tác giữa người học và đối tượng học tập, để giúp người họcxây dựng thông tin mới vào cấu trúc tư duy của chính mình, đã được chủ thể điềuchỉnh.Học không chỉ là khám phá mà còn là sự giải thích, cấu trúc mới tri thức

=> Từ nội dung tư tưởng của thuyết kiến tạo ta có thể áp dụng vào dạy học bô môncủa mình với mục đích nhằm kích thích khả năng tự học, khả năng tư duy của họcsinh sau mỗi bài học, giáo viên có thể nhận biết được mức độ lĩnh hội kiến thức của

học sinh sau mỗi bài giảng Trong dạy học môn giáo dục công dân ở trường phổthông, từ thuyết kiến tạo giáo việc có thể cho học sinh làm bài tập theo nhóm , học

tự điều khiển, học theo tình huống, học tương tác, học từ sai lầm như:

+ Học theo nhóm: đó là sau mỗi nội dung bài học giáo viêc đưa ra bài tập cho họcsinh và yêu cầu học sinh thảo luận làm bài tập theo nhóm Mỗi thành viên trongnhóm đều có cách lĩnh hội kiến thức khác nhau nên cách giải bài tập sẽ thêm phongphú đa dạng, cùng với vốn kiến thức của mình sẽ giúp cho bài làm hoàn thiện vàđầy đủ hơn.Các thành viên trong nhóm có cơ hội học hỏi lẫn nhau trong cách giảiquyết bài tập

VD: Trong bài: Công dân với cộng đồng Sau khi học xong phần lòng yêu nướcgiáo viên đưa ra bài tập yêu cầu học sinh thảo luận nhóm với câu hỏi: Tìm nhữngcâu ca dao, tục ngữ về lòng yêu nước, những bài thơ về lòng yêu nước? Học sinhvận dụng kiến thức mình học và vốn tri thức trau dồi của mình tìm các ví dụ chứngminh và thảo luận với nhau

+ Học theo tình huống: là sau khi học xong bài học giáo viên đưa ra một tình huống

và yêu cầu học sinh giải quyết tình huống đó

VD: Trong bài: Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Sau khi họcxong bài giáo viên đưa ra tình huống yêu cầu học sinh thảo luận nhóm giải quyếttình huống đó Tình huống: '' Anh M đến tuổi đi nghĩa vụ quân sư, nhưng khi đượcgọi đi nhập ngũ thì anh và gia đình luôn tìm cách trốn lấy lí do bị bệnh để khôngphải đi Nếu là bạn của M, em sẽ khuyên M thế nào?''.Học sinh có thể giải quyếttình huống đó bằng cách đóng vai

3 Trình bày một ví dụ về dạy học bộ môn trong đó thể hiện sự vận dụng một hay các lý thuyết học tập?

Trả lời:

Sau đây là ví dụ về nội dung dạy môn giáo dục công dân lớp 10 về chủ đề “Tình yêu, hôn nhân và gia đình” có sự vận dụng các lý thuyết dạy học :

Chủ đề: Tình yêu, hôn nhân và gia đình

Mục đích Nội dung Phương pháp Lập luận về lý thuyết

Thảo luận nhóm

Sử dụng thuyết nhận thức:

- GV: Cho HS thảo

sai trái về quan hệ

tình yêu, hôn nhân

và gia đình

luận nhóm để tìm hiểukhái niệm tình yêu

- GV: Chia lớp thành

3 nhóm

- GV: Đưa ra câu hỏiyêu cầu nhóm thảoluận

* Nhóm 1 :

Em hãy tìm một sốcâu ca dao, tục ngữhay câu thơ nói về tìnhyêu?

* Nhóm 2 :

Thông qua những câuthơ, ca dao, tục ngữ emthấy tình yêu có nhữngbiểu hiện gì?

- HS: Cả lớp trao đổi,

bổ sung ý kiến

- GV: Nhận xét, bổsung ý kiến và kếtluận

2 Hôn nhân Học theo tình

huống

Sử dụng thuyết kiến tạo:

- GV đưa ra các tìnhhuống:

a Chưa tốt nghiệpTHPT, 16 tuổi Hoàilên xe hoa về nhàchồng Người chồng làMạnh 18 tuổi Vì cóông chú là cán bộ xãnên chính quyền địa

phương cho qua việcnày Nhưng tình trạngsau hôn nhân của đôi

vợ chồng trẻ này thậtbất hạnh

b Bố mẹ gia đình anhTuấn hoàn toàn khókhăn Khi tổ chức đámcưới anh đã bàn bạcvới bố mẹ vợ nên tổchức trang trọng, tiếtkiệm và vui vẻ Giađình cô dâu khôngđồng ý vì cho rằng làmvậy là hạ thấp giá trịcon gái họ

- GV: Yêu cầu HSphân tích các tìnhhuống, rút ra kết luậnđúng, sai và giải thích

vì sao? Từ đó liên hệbản thân

- HS thảo luận và trìnhbày

- GV: Bổ sung, nhậnxét

Dạy học có hỗ trợ bằng máy

Sử dụng thuyết nhận thức:

- GV: Đặt câu hỏi+ Các mối quan hệtrong gia đình là gì?+ Gia đình có chứcnăng gì?

+ Trách nhiệm của cácthành viên trong giađình là gì?

- HS : Phát biểu ý kiếntrước lớp

- GV: Tổng hợp ý kiếnđúng

Sử dụng thuyết hành vi:

4 Củng cố

kiến thức

vi tính

Dạy học có hỗ trợ bằng máy

vi tính

- GV : Cho học sinhxem clip về gia đình( đoạn clip nói về Giađình chim cút) và yêucầu học sinh sau khixem xong hai clip đóđưa ra nhận xét củabản thân về gia đìnhthông qua đoạn cliptrên

- Tình yêu, hôn nhân

và gia đình là các vấn

đề liên quan chặt chẽvới nhau Tình yêuchân chính sẽ dẫn đếnhôn nhân Hôn nhânđem lại cuộc sống giađình Gia đình có đượchạnh phúc thì xã hộimới được ổn định vàphát triển

- Hiểu được mối quan

hệ tình yêu, hôn nhân

và gia đình là tráchnhiệm của mỗi thànhviên trong xã hội Đặcbiệt là thế hệ trẻ các

em, những chủ nhântương lai của đất nước.Hiểu được mối quan

hệ đó sẽ giúp các emsuy nghĩ và hành độngđúng đắn góp phần xâydựng xã hội ngày cànggiàu đẹp hơn

Sử dụng thuyết hành vi:

- Cho học sinh xemmột clip về tình yêu,

để giúp các em khắcsâu hơn kiến thức( yêu

5.Dặn dò:

Dạy học khám phá

cầu học sinh đưa ra ýkiến của mình sau khixem xong đoạn clipđó)

Sử dụng thuyết nhận thức:

- Sưu tầm ca dao, tụcngữ nói về tình yêu,hôn nhân và gia đình

Kết luận về các lý thuyết học tập:

- Trong lĩnh vực tâm lí học dạy học có rất nhiều lí thuyết học tập khác nhau

- Mỗi lý thuyết có những ưu điểm và những giới hạn riêng Tuy nhiên không cómột lí thuyết học tập toàn năng có thể giải thích thỏa đáng đầy đủ cơ chế của việchọc

- Xu hướng chung là các nhà khoa học ngày nay không tìm kiếm một lí thuyết tổngquát mà chỉ xây dựng những mô hình riêng lẻ Một trong những xu hướng đó lànghiên cứu cơ chế học tập trên cơ sở sinh lí thần kinh với trợ giúp của công nghệmới

- Trong công nghệ dạy và học hàng ngày và trong cải cách giáo dục thì việc vậndụng kết hợp một cách thích hợp các lí thuyết học tập khác nhau là cần thiết

- Phân tích khái niệm và cấu trúc của khái niệm năng lực?

- Chỉ ra những đặc điểm của mục tiêu, nội dung, phương pháp và đánh giá theo quan điểm dạy học định hướng phát triển năng lực?

2 Đề xuất một số biện pháp đổi mới dạy học môn học theo định hướng phát triển năng lực?

3 Trình bày một ví dụ phác thảo kế hoạch dạy học theo định hướng phát triển năng lực (trong đó thể hiện sự vận dụng một hay một số biện pháp đã nêu ở câu 2).

- Phân tích khái niệm và cấu trúc của khái niệm năng lực?

- Chỉ ra những đặc điểm của mục tiêu, nội dung, phương pháp và đánh giá theo quan điểm dạy học định hướng phát triển năng lực?

+ Mục tiêu: Mô tả không chi tiết, không nhất thiết phải quan sát, đánh giá được mộtcách cụ thể

+ Nội dung: Dựa vào các khoa học chuyên môn, không gắn với các tình huống thựctiễn Nội dung được quy định chi tiết trong chương trình

+ Phương pháp dạy học: Giaó viên là người truyền thụ tri thức, là trung tâm của quá trình dạy học Học sinh tiếp thu thụ động những tri thức được quy định sẵn

+ Đánh giá: tiêu chi đánh giá được xây dựng chủ yếu dựa trên sự ghi nhớ và tái hiện nội dung đã học.

Vì vậy để khắc phục nhược điểm của chương trình định hướng nội dung cần chuyển sang dạy học định hướng phát triển năng lực.Vì dạy học định hướng phát triển năng lực có những ưu điểm sau:

+ Mục tiêu: Kết quả học tập mô tả được chi tiết và có thể quan sát đánh giá được, thể hiện được tiến bộ của học sinh một cách liên tục

+ Nội dung: Gắn với các tình huống thực tiễn, nội dung chính, không quy định chi tiết

+ Phương pháp dạy học: Gíao viên là người tổ chức, học sinh tự lực và tích cực lĩnh hội tri thức

+ Đánh giá: Chú trọng khả năng vân dụng sang tạo các tình huống thực tiễn

-Phân tích khái niệm và cấu trúc của khái niệm năng lực:

Khái niệm năng lực có nguồn gốc tiếng la tinh "comwsqaxb petentia“, có nghĩa là gặp gỡ Ngày nay khái niệm năng lực được hiểu nhiều nghĩa khác nhau

Năng lực là một thuộc tính tâm lý phức hợp, là điểm hội tụ của nhiều yếu tố như tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, kinh nghiệm, sự sẵn sàng hành động và trách nhiệm đạo đức

Năng lực là những khả năng và kỹxảo học được hoặc sẵn có của cá thể nhằm giải quyết các tình huống xác định, cũng như sự sẵn sàng về động cơ, xã hội…và khả năng vận dụng các cách giải quyết vấn đề một cách có trách nhiệm và hiệu quả trong những tình huống linh hoạt

Khái niệm phát triển năng lực ở đây cũng được hiểu đồng nghĩa với phát triển nănglực hành động

Năng lực là khả năng thực hiện có hiệu quả và có trách nhiệm các hành động, giải quyết các nhiệm vụ, vấn đề thuộc các lĩnh vực nghề nghiệp, xã hội hay cá nhân trong những tình huống khác nhau trên cơ sở hiểu biết, kỹ năng, kỹ xảo và kinh nghiệm cũng như sự sẵn sàng hành động.

• Cấu trúc năng lực bao gồm:

 Năng lực chuyên môn

 Năng lực phương pháp

 Năng lực xã hội

 Năng lực cá thể

Năng lực chuyên môn:

- Khả năng thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn cũng như đánh giá kết quả một cách độc lập, có phương pháp và chính xác về mặt chuyên môn

- Bao gồm cả khả năng tư duy logic, phân tích, tổng hợp và trừu tượng, khả năng nhận biết các mối quan hệ hệ thống và quá trình

- ý thức được trách nhiệm của bản thân cũng như của những người khác, tự chịu trách nhiệm, tự tổ chức

- Có khả năng thực hiện các hành động xã hội, khả năng cộng tác và giải quyết xung đột

Năng lực cá thể :

Khả năng xác định, suy nghĩ và đánh giá được những cơ hội phát triển cũng như những giới hạn của mình, phát triển được năng khiếu cá nhân cũng như xây dựng kế hoạch cho cuộc sống riêng và hiện thực hoá kế hoạch đó; Những quan điểm, chuẩn giá trị đạo đức và động cơ chi phối các hành vi ứng xử

Mô hình cấu trúc năng lực trên đây có thể cụ thể hóa trong từng lĩnh vực chuyên môn, nghề nghiệp khác nhau.Mặt khác, trong mỗi lĩnh vực nghề nghiệp, người ta cũng mô tả các loại năng lực khác nhau Ví dụ năng lực của GV bao gồm những nhóm cơ bản sau: Năng lực dạy học; năng lực giáo dục; năng lực đánh giá, chuẩn đoán tư vấn

Từ cấu trúc của khái niệm năng lực cho thấy giáo dục định hướng phát triển năng lực không chỉ nhằm mục tiêu phát triển năng lực chuyên môn mà còn phát triển

năng lực phương pháp, năng lực xã hội, năng lực cá thể.Những năng lực này khôngtác rời nhau mà có mối quan hệ chặt chẽ.

- Đặc điểm của mục tiêu, nội dung, phương pháp và đánh giá theo quan điểm dạy học định hướng phát triển năng lực.

+ Mục tiêu: Kết quả học tập mô tả được chi tiết và có thể quan sát đánh giá được, thể hiện được tiến bộ của học sinh một cách liên tục

+ Nội dung: Phát triển năng lực không chỉ bao gồm tri thức, kỹ năng chuyên môn

mà còn phát triển năng lực phương pháp, năng lực xã hội và năng lực cá thể:

Học nội dung

chuyên môn

Học phương pháp- chiến lược

Học giao tiếp -

xã hội

Học tự trải nghiệm- đánh giá

- Các phương pháp nhận thức chung: Thu thập

xử lý, đánh giá, trình bày thông tin,

- Các phương pháp chuyên môn

- Làm việc trong nhóm

- Tạo điều kiện cho sự hiểu biết

về phương diện

xã hội

- Học cách ứng

xử, tinh thần trách nhiệm, khả năng giải quyết xung đột

- Tự đánh giá điểm mạnh, yếu

- XD kế hoạch pahts triển cá nhân;

- Đánh giá hình thành các chuẩn mực giá trị, đạo đức và văn hóa…

Năng lực chuyên

môn

Năng lực phươngpháp

Năng lực xã hội Năng lực cá thể

+ Phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực:

• Tích cực hóa học sinh về hoạt động trí tuệ, chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn

đề gắn với tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn

• Tăng cường hoạt động nhóm, đổi mới quan hệ GV- HS theo hướng cộng tác nhằm phát triển năng lưc xã hội

• Bổ sung các chủ đề học tập phức hợp nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề phức hợp

+ Đánh giá kết quả học tập chú trọng khả năng vận dung sáng tạo tri thức trong những tình huống ứng dung khác nhau.

2 Đề xuất một số biện pháp đổi mới dạy học môn học theo định hướng phát triển năng lực?

Trả lời:

Các biện pháp đổi mới dạy học môn học theo định hướng phát triển năng lực rấtphong phú Một số biện pháp đổi mới môn học dành cho giáo viên như:

1 Đổi mới việc thiết kế và chuẩn bị bài dạy học

- Đổi mới dạy học cần bắt đầu từ việc đổi mới việc thiết kế và chuẩn bị bài dạy học.Trong việc thiết kế bài dạy học, cần xác định các mục tiêu dạy học về kiến thức, kĩnăng một cách rõ ràng, có thể đạt được và có thể kiểm tra, đánh giá được

- Trong việc xác định nội dung dạy học, không chỉ chú ý đến các kiến thức kĩ năngchuyên môn mà cần chú ý những nội dung có thể phát triển các năng lực chungkhác như năng lực phương pháp, năng lực xã hội, năng lực cá thể

- Việc xác định phương pháp dạy học cần được lập luận trên cơ sở mối quan hệgiữa các yếu tố của quá trình dạy học, đặc biệt là mối quan hệ mục đích - nội dung

- phương pháp dạy học Trong việc thiết kế phương pháp dạy học cần bắt đầu từbình diện vĩ mô: xác định các quan điểm, hình thức tổ chức dạy học phù hợp Từ

đó xác định các phương pháp dạy học cụ thể và thiết kế hoạt động của giáo viên vàhọc sinh theo trình tự các tình huống dạy học nhỏ ở bình diện vi mô

- Sử dụng công nghệ thông tin, sử dụng phần mềm PowerPoint là một phươnghướng cải tiến việc thiết kế bài dạy học cũng như hoạt động dạy học

2 Cải tiến phương pháp dạy học truyền thống

- Các phương pháp dạy học truyền thống như thuyết trình, đàm thoại, luyện tậpluôn là những phương pháp quan trọng trong dạy học Đổi mới phương pháp dạyhọc không có nghĩa là loại bỏ các phương pháp dạy học truyền thống quen thuộc

mà cần bắt đầu bằng việc cải tiến để nâng cao hiệu quả và hạn chế nhược điểm củachúng Để nâng cao hiệu quả các phương pháp dạy học này người giáo viên cầnnắm vững những yêu cầu và sử dụng thành thạo các kĩ thuật của chúng trong việcchuẩn bị cũng như tiến hành bài lên lớp, chẳng hạn như kĩ thuật mở bài, kĩ thuậttrình bày, giải thích trong khi thuyết trình, kĩ thuật đặt câu hỏi và xử lí câu trả lời

trong đàm thoại, hay kĩ thuật làm mẫu trong luyện tập Tuy nhiên, các phương phápdạy học truyền thống có những hạn chế tất yếu, vì thế bên cạnh các phương phápdạy học truyền thống cần kết hợp sử dụng phương pháp dạy học mới, đặc biệt lànhững phương pháp và kĩ thuật dạy học phát huy tính tích cực và sáng tạo của họcsinh.

Ví dụ: Trước kia giáo viên dạy học phương pháp đàm thoại chỉ thực hiện một chiều

là: giáo viên đặt câu hỏi, học sinh trả lời Ngày nay đổi mới phương pháp dạy họcthì phương pháp này được thực hiện hai chiều đó là: giáo viên đặt câu hỏi học sinhtrả lời, học sinh đặt câu hỏi giáo viên sẽ giải đáp

3 Kết hợp đa dạng các phương pháp dạy học

- Không có một phương pháp dạy học toàn năng phù hợp với mọi mục tiêu và nộidung dạy học Mỗi phương pháp và hình thức dạy học có những ưu, nhược điểm vàgiới hạn sử dụng riêng.Vì vậy việc phối hợp đa dạng các phương pháp và hình thứcdạy học trong toàn bộ quá trình dạy hoc là phương hướng quan trọng để phát huytính tích cực và nâng cao chất lượng dạy học

- Dạy học toàn lớp, dạy học nhóm, nhóm đôi và dạy học cá thể là những hình thức

xã hội của dạy học cần kết hợp với nhau, mỗi một hình thức có những chức năngriêng Tình trạng độc tôn của dạy học toàn lớp và sự lạm dụng phương pháp thuyếttrình cần được khắc phục, đặc biệt thông qua làm việc nhóm

- Trong thực tiễn dạy học ở trường THPT hiện nay, nhiều giáo viên đã cải tiến bàilên lớp theo hướng kết hợp thuyết trình của giáo viên với hình thức làm việc nhóm,góp phần tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh Tuy nhiên hình thức làmviệc nhóm rất đa dạng, không chỉ giới hạn ở việc giải quyết các nhiệm vụ học tậpnhỏ xen kẽ trong bài thuyết trình, mà còn có những hình thức làm việc nhóm giảiquyết những nhiệm vụ phức hợp có thể chiếm một hoặc nhiều tiết học, sử dụngnhững phương pháp chuyên biệt như phương pháp đóng vai, nghiên cứu trườnghợp, dự án

Ví dụ: Trong bài giáo dục công dân “ Công dân với một số vấn đề cấp thiết của

nhân loai” giáo việc có thể kết hợp các phương pháp như: đàm thoại, làm việcnhóm, sử dụng công nghệ thông tin như cho học sinh xem các tranh ảnh, clip về

tình trạng ô nhiễm môi trường từ đó giúp học sinh nhận thức được vấn đề cấp thiếtcủa nhân loại hiện nay về môi trường Qua đó giúp học sinh nâng cao ý thức tráchnhiệm của mình trong việc bảo vệ môi trường.

4 Vận dụng dạy học giải quyết vấn đề

- Dạy học GQVĐ là quan điểm dạy học nhằm phát triển năng lực tư duy, khả năngnhận biết và giải quyết vấn đề Học sinh được đặt trong một tình huống, đó là tìnhhuống chứa đựng mâu thuẫn nhận thức, thông qua việc giải quyết vấn đề, giúp họcsinh lĩnh hội tri thức, kĩ năng và phương pháp nhận thức Dạy học GQVĐ là conđường cơ bản để phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh, có thể áp dụngtrong nhiều hình thức dạy học với những mức độ tự lực khác nhau của học sinh

- Các tình huống có vấn đề là những tình huống khoa học chuyên môn, cũng có thể

là những tình huống gắn với thực tiễn Trong thực tiễn dạy học hiện nay, dạy họcGQVĐ thường chú ý đến những vấn đề khoa học chuyên môn mà ít chú ý đến cácvấn đề gắn với thực tiễn

5 Vận dụng dạy học theo tình huống

- Dạy học theo tình huống là một quan điểm dạy học, trong đó việc dạy học được tổchức theo một chủ đề thích hợp gắn với các tình huống thực tiễn cuộc sống và nghềnghiệp Quá trình học tập được tổ chức trong một môi trường học tập tạo điều kiệncho học sinh kiến tạo tri thứctheo cá nhân và trong mối tương tác xã hội của việchọc tập

- Các chủ đề dạy học phức hợp là những chủ đề có nội dung liên quan đến nhiềumôn học hoặc lĩnh vực tri thức khác nhau, gắn với thực tiễn Trong nhà trường, cácmôn học được phân theo các môn khoa học chuyên môn, còn cuộc sống thì luôndiễn ra trong những mối quan hệ phức hợp Vì vậy sử dụng các chủ đề dạy họcphức hợp góp phần khắc phục tình trạng xa rời thực tiễn của các môn khoa họcchuyên môn, rèn luyện cho học sinh năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp, liênmôn

- Vận dụng dạy học theo tình huống gắn với thực tiễn là con đường quan trọng đểgắn việc đào tạo trong nhà trường với thực tiễn đời sống, góp phần khắc phục tìnhtrạng giáo dục hàn lâm, xa rời thực tiễn hiện nay của nhà trường phổ thông

Ví dụ:trong bài công dân lớp 10: “Một số phạm trù cơ bản của đạo đức học” giáo

viên đưa ra tình huống:

Suy nghĩ của em về hành động của bạn A, chú Hải, bà Bình, anh Tuấn trong cáctình huống dưới đây:

* Bạn An nhặt được chiếc ví trước cổng trường Bạn đã nộp lại cho cô giáo hiệutrưởng

* Chú Hải thương binh trong thời kì chống Mỹ Chú luôn chăm chỉ lao động sảnxuất tạo điều kiện cho cuộc sống gia đình Ngoài ra chú còn quan tâm giúp đỡngười nghèo khác ở địa phuơng

* Bà Bình đã nhập hàng giả cố tình lừa dối những người mua hàng Anh Tuấn con

bà Bình kịch liệt phản đối

Từ những tình huống đó giúp học sinh suy nghĩ và nhận thức đúng về vấn đề đạođức hiện nay

6 Vận dụng dạy học định hướng hành động

- Dạy học định hướng hành động là quan điểm dạy học nhằm làm cho hoạt động trí

óc và hoạt động chân tay kết hợp chặt chẽ với nhau Trong quá trình học tập, HSthực hiện các nhiệm vụ học tập và hoàn thành các sản phẩm hành động, có sự kếthợp linh hoạt giữa hoạt động trí tuệ và hoạt động tay chân Đây là quan điểm dạyhọc tích cực hóa và tiếp cận toàn thể.Vận dụng ĐHHĐ có ý nghĩa quan trọng choviệc thực hiện nguyên lý giáo dục kết hợp lý thuyết với thực tiễn, tư duy và hànhđộng, nhà trường và xã hội

- Dạy học theo dự án là một hình thức điển hình của DH ĐHHĐ, trong đó HS tựlực thực hiện trong nhóm một nhiệm vụ học tập phức hợp, gắn với các vấn đề thựctiễn, kết hợp lý thuyết và thực hành, có tạo ra các sản phẩm có thể công bố Trongdạy học theo dự án có thể vận dụng nhiều lý thuyết và quan điểm dạy học hiện đạinhư lý thuyết kiến tạo, dạy học định hướng HS, dạy học hợp tác, dạy học tích hợp,

dạy học khám phá, sáng tạo, dạy học theo tình huống và dạy học định hướng hànhđộng.

7 Tăng cường sử dụng phương tiện dạy học và công nghệ thông tin trong dạy học

- Phương tiện dạy học có vai trò quan trọng trong việc đổi mới PPDH, nhằm tăngcường tính trực quan và thí nghiệm, thực hành trong dạy học Việc sử dụng cácPTDH cần phù hợp với mối quan hệ giữa PTDH và PPDH Trong khuôn khổ dự ánphát triển giáo dục THPT, việc trang bị các PTDH mới cho các trường THPT đượctăng cường Tuy nhiên các PTDH tự tạo của GV luôn có ý nghĩa quan trọng, cầnđược phát huy

- Đa phương tiện và công nghệ thông tin vừa là nội dung dạy học vừa là phươngtiện dạy học trong dạy học hiện đại.Đa phương tiện và công nghệ thông tin cónhiều khả năng ứng dụng trong dạy học.Bên cạnh việc sử dụng đa phương tiện nhưmột phương tiện trình diễn, cần tăng cường sử dụng các phần mềm dạy học cũngnhư các phương pháp dạy học sử dụng mạng điện tử.Phương tiện dạy học mới cũng

hỗ trợ việc tìm ra và sử dụng các phương pháp dạy học mới

8 Sử dụng các kỹ thuật dạy học phát huy tính tích cực và sáng tạo

Kỹ thuật dạy học (KTDH) là những cách thức hành động của của GV và HStrong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạyhọc Các KTDH là những đơn vị nhỏ nhất của PPDH Có những KTDH chung, cónhững kỹ thuật đặc thù của từng PPDH, ví dụ kỹ thuật đặt câu hỏi trong đàm thoại.Ngày nay người ta chú trọng phát triển và sử dụng các KTDH phát huy tính tíchcực, sáng tạo của người học như “động não”, “tia chớp”, “bể cá”, XYZ, “3 lần 3”

9 Tăng cường các phương pháp dạy học đặc thù bộ môn.

- Phương pháp dạy học có mối quan hệ biện chứng với nội dung dạy học Vì vậy,bên cạnh những phương pháp chung có thể sử dụng cho nhiều bộ môn khác nhauthì việc sử dụng các phương pháp đặc thù có vai trò quan trọng trong dạy học bộmôn Thí nghiệm là phương pháp dạy học đặc thù quan trọng của các bộ môn khoahọc tự nhiên

VD: Các phương pháp dạy học trong dạy học kĩ thuật, làm mẫu thao tác, phân tích

sản phẩm kỹ thuật, thiết kế kĩ thuật, lắp láp mô hình, các dự án trong dạy học kĩthuật

10 Bồi dưỡng phương pháp học tập cho học sinh.

- Phương pháp học tập là một cách tự lực đóng vai trò quan trọng trong việc tíchcực hóa, phát huy tính sáng tạo của học sinh Có những phương pháp nhận thứcchung như phương pháp thu thập, xử lý, đánh giá thông tin, phương pháp tổ chứclàm việc, phương pháp làm việc nhóm, có những phương pháp học tập chuyên biệtcủa từng bộ môn Bằng nhiều hình thức khác nhau cần luyện tập cho học sinh cácphương pháp học tập chung và các phương pháp học tập trong bộ môn

VD: Dạy học bài " Công dân với một số vấn đề cấp thiết của nhân loại " giáo viên

yêu cầu học sinh tìm những số liệu, tranh ảnh liên quan đến ô nhiễm môi trường

Từ đó học sinh sẽ xử lí số liệu, đánh giá được mức độ ô nhiễm của môi trường hiệnnay

11 Cải tiến việc kiểm tra đánh giá.

- Đổi mới PPDH cần gắn liền với đổi mới về việc đánh giá quá trình dạy học cũngnhư đổi mới việc kiểm tra và đánh giá thành tích học tập của học sinh.Cần bồidưỡng cho học sinh những kỹ thuật thông tin phản hồi nhắm tạo điều kiện cho họcsinh tham gia đánh giá và cải tiến quá trình dạy học

- Trong đánh giá thành tích học tập của học sinh không chỉ đánh giá kết quả mà chú

ý cả quá trình học tập Đánh giá thành tích học tập theo quan điểm phát triển nănglực không giới hạn vào khả năng tái hiện tri thức mà chú trọng khả năng vận dụngtri thức trong việc giải quyết các nhiệm vụ phức hợp Trong xu hướng xây dựng cácbài tập cũng như các bài thi, kiểm tra theo quan điểm phát triển năng lực người tachia thành 3 mức độ chính của nhiệm vụ như sau:

+ Tái hiện: trọng tâm là tái hiện, nhận biết các tri thức đã học.

+ Vận dụng: trọng tâm là việc ứng dụng tri thức đã học để giải quyết nhiệm vụ

trong những tình huống khác nhau, phân tích, tổng hợp, so sánh để xác định cácmối quan hệ của các đối tượng

+ Đánh giá: trọng tâm là vận dụng tri thức , kĩ năng đã học để giải quyết các

nhiệm vụ phức hợp, giải quyết các vấn đề, đánh giá các phương án khác nhau và

quyết định, đánh giá, xác định các giá trị

- Cần sử dụng phối hợp các hình thức, phương pháp kiểm tra, đánh giá khác nhau

Kết hợp giữa kiểm tra miệng, kiểm tra viết, bài tập thực hành.Kết hợp giữa trắc

nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan

VD: Kiểm tra 1 tiết môn Giáo dục công dân giáo viêc sử dụng kết hợp hai hình

thức trắc nghiệm khách quan và tự luận để kiểm tra, đánh giá mức độ nhận thức và

tiếp thu bài của học sinh

I Trắc nghiệm khách quan( 5 điểm )

Câu 1: Luật hôn nhân - gia đình qui định độ tuổi kết hôn:

A Nam từ 22 tuổi trở lên, nữ từ 20 tuổi trở lên

B Nam từ 20 tuổi trở lên, nữ từ 18 tuổi trở lên

C Nam từ 23 tuổi trở lên, nữ từ 21 tuổi trở lên

D Cả nam và nữ từ 25 tuổi trở lên

Câu 2: Những câu tục ngữ nào sau đây nói về sống hòa nhập?

A Ngựa chạy có bầy, chim bay có bạn B Chết cả đống còn hơn sống 1 người

C Tối lửa tắt đèn có nhau D Câu a, b đúng

Câu 3: Hội nghị thế giới về môi trường lần thứ 2 (1992) có ra tuyên ngôn Ri - ô đê

Gia - nê - rô Trong đó nêu các nguyên tắc, quan điểm, chiến lược, chính sách

chung có tính toàn cầu về vấn đề môi trường, đặc biệt là nguyên tắc ai gây hậu quả

nhiều phải chịu trách nhiệm nhiều Theo em ý kiến nào dưới đây là đúng nhất ?

A Các nước đang phát triển có trách nhiệm chính

B Các nước phát triển có trách nhiệm chính

C Các nước phát triển và các nước đang phát triển có trách nhiệm ngang nhau

D Hợp tác toàn cầu để bảo vệ môi trường

Câu 4: Hành vi nào sau đây phá hoại công cuộc cách mạng của đật nước ta?

A Cấu kết với bọn phản động nước ngoài phá hoại đất nước

B Hành vi tham ô, tham nhũng, buôn lậu, làm hàng giả, thoái hóa, biến chất

Câu 6: Quy định " Công dân có các nghĩa vụ sau đây: Thực hiện kế họach hóa

gia đình: xây dựng quy mô gia đình ít con, no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc và

bền vững " thuộc điều thứ mấy của Pháp lệnh Dân số năm 2003 ?

A Điều5 B Điều 4 C Điều6 D.Điều7

Câu 7: Em đồng ý với quan niệm nào sau đây?

A Tình yêu là chuyện riêng của hai người, không liên quan ai cả

B Không yêu cha mẹ thì không yêu người khác

C Tình yêu không là cơ sở của hôn nhân

D Tình yêu là đặc quyền của tuổi trẻ

Câu 8: Cách xử lý rác thải nào dưới đây có thể đỡ gây ô nhiễm môi trường nhất?

A Phân loại và tái chế B Đổ tập trung vào bãi rác

C Chôn sâu D Đốt và xả khí lên cao

Câu 9: Lòng yêu nước bắt nguồn từ những tình cảm bình dị nhất và

A Thân thương nhất đối với con người B Sâu sắc nhất đối với con

người

C Gần gũi nhất đối với con

người

D Gắn bó nhất đối với con người

Câu 10: Em đồng tình với quan điểm nào sau đây?

A Những vấn đề cấp thiết của nhân lọai tiếp tục gia tăng và ảnh hưởng đến sự

sống còn của nhân lọai

B Những vấn đề cấp thiết của nhân lọai không liên quan đến điều kiện phát

triển của một quốc gia

C Giải quyết những vấn đề cấp thiết của

nhân lọai cần sự hợp tác đa phương

D Đồng tình với quan điểm a và c

II Tự luận( 5 điểm )

1 Khái niệm tình yêu và tình yêu chân chính?

2 Tìm các câu ca dao, tục ngữ về tình yêu quê hương, đất nước?

3 Trình bày một ví dụ phác thảo kế hoạch dạy học theo định hướng phát triển

năng lực (trong đó thể hiện sự vận dụng một hay một số biện pháp đã nêu ở

câu 2).

Trả lời:

Chủ đề: Quan niệm về đạo đức ( GDCD 10)

Mở bài: Giáo viên cho học sinh xem một clip về bạo lực học đường và đặt câu hỏi:

Em có suy nghĩ gì về tình trạng đạo đức của học sinh hiện nay? Từ đó dẫn dắt vào

- Vận dụng dạy học theo tình huống:

- GV:

+ Đưa ra các tình huống:

- Năng lực chuyên môn

- Năng lực cá thể

TH3: M giúp bạn bằng cách đọc cho N chép bài của mình trong bài kiểm tra 1 tiết.

- Vận dụng dạy học giải quyết vấn đề.

- GV: Đưa ra các câu hỏi:

1 Trong tình huống trên, tại sao các bạn hành động như vậy?

2 Tự điều chỉnh hành vi là việc làm tùy ý bắt buộc?

3 Việc làm đó có phù hợp với lợi ích cá nhân, lợi ích cộng đồng hay không?

- HS: Trao đổi ý kiến trên

- GV: Chuyển ý

- Kết hợp đa dạng các phương pháp dạy học:

- GV: Cho HS thảo luận nhóm

- GV: Giao câu hỏi cho 2 nhómNhóm1: Phân biệt đạo đức với Pháp luật

Nhóm2: Phân biệt đạo đức với

- Năng lực cá thể

- Năng lực phương pháp

- Năng lực cá thể

- Năng lực xãhội

- Năng lực

- GV: Liệt kê ý kiến của HS vào các cột.

*Thương người như thể thương thân

*Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ

- Năng lựcphương pháp

- Năng lực cáthể

2 Vai trò của đạo đức trong sự phát triển của cá nhân gia đình và

xã hội.

- Kết hợp đa dạng các phương pháp dạy học

- GV: Cho HS thảo luận nhóm

Nhóm 1: Vai trò của đạo đức đối

với cá nhân? Mỗi cá nhân, tài năng và đạo đức cái nào hơn? Vìsao? Cho VD

Nhóm 2: Vai trò của đạo đức với

GĐ? Theo các em hạnh phúc GĐ

có được là nhờ đâu? (Đạo đức, tiền bạc hay danh vọng) Vì sao?

VD

Nhóm 3: Vai trò của đạo đức đối

với xã hội? Theo các em lứa tuổithanh thiếu niên hiện nay đang phải đối mặt với nguy cơ gì?

Việc thanh thiếu niên sa vào các TNXH có phải do đạo đức bị xuống cấp hay không? XH cần

- Năng lực xãhội

- Năng lựcchuyên môn

- Năng lực cáthể

làm gì?

- HS: Các nhóm thảo luận

- HS: Cử đại diện nhóm trình bày bảng

Bài 2: Những vai trò nào sau đây

có liên quan đến cá nhân, gia đình và xã hội?

- Góp phần hoàn thiện nhân cách

- Có ý thức, năng lực sống thiện sống có ích

- Yêu quê hương, đất nước

- Có hiếu với ông bà, cha mẹ

- Thương người như thể thương thân

- Năng lựcphương pháp

- Năng lực cáthể

Kết luận

Phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ chú ý tích cựchóa HS về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắnvới những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời gắn họat động trítuệ với họat động thực hành, thực tiễn Có thể thấy nó thể hiện rõ nét trong bảngtổng hợp trên

Kết luận sư phạm rút ra ở đây: Dạy học định hướng phát triển năng lực cho phépphát huy tính tích cực của người học, hình thành cho người học nhiều phẩm chất tốt

và cần thiết trong xã hội ngày nay Tùy thuộc vào các thành tố của quá trình dạy

học như mục đích, nội dung bài học, HS,… mà ta chọn lựa các PPDH sao cho phùhợp để đạt hiệu quả cao nhất

3 Trình bày ví dụ một phác thảo kế hoạch dạy học trong đó thể hiện sự vận

dụng các cấp độ của phương pháp dạy học ( quan điểm, phương pháp và kĩ

- Phương pháp dạy học

là những hình thức,cách thức hành độngcủa GV và HS nhằm

- Là khái niệm nhỏ nhất,thực hiện các tình huốnghành động

- Kỹ thuật dạy học lànhững biện pháp, cáchthức hành động của GV

và HS trong các tình

- Quan điểm dạy học

của lý luận dạy học,

những điều kiện dạy

huống hành động nhỏnhằm thực hiện và điềukhiển quá trình dạy học

- Các kỹ thuật dạy họcchưa phải là các phươngpháp dạy học độc lập, mà

là những thành phần củaphương pháp dạy học

- Kỹ thuật dạy học đượchiểu là đơn vị nhỏ nhấtcủa phương pháp dạy học

- Sự phân biệt giữa kỹthuật và phương pháp dạyhọc nhiều khi không rõràng

thích-minh họa, dạy học kế

thừa, dạy học giải

quyết vấn đề, dạy học

khám phá, dạy học

theo tình huống, dạy

học tổng thể, dạy học

giao tiếp, dạy học gắn

với kinh nghiệm

- Có tới hàng trămphương pháp dạy học cụthể bao gồm nhữngphương pháp chung chonhiều môn và cácphương pháp đặc thù bộmôn Các phương phápdạy học truyền thốngnhư thuyết trình, đàmthoại, biểu diễn trựcquan, làm mẫu và cómột số phương phápkhác như: phương phápnghiên cứu trường hợp,phương pháp điều phối,phương pháp đóng vai,phương pháp văn bảnhướng dẫn

- Các kỹ thuật dạy học vôcùng phong phú về sốlượng, có thể tới hàngngàn Bên cạnh kỹ thuậtdạy học thông thường,ngày nay người ta chútrọng các kỹ thuật dạy họcphát huy tính tích cực vàsáng tạo của người học

Ví dụ như kỹ thuật "độngnão", kỹ thuật "tia chớp" ,

kỹ thuật "phòng tranh", kỹthuật" ổ bi", kỹ thuật"bểcá", kỹ thuật 3 lần 3", kỹthuật "lược đồ tư duy", kỹthuật"bắn bia", kỹthuật"tương tự"

- Ở đây, kỹ thuật độngnão là một kỹ thuật nhằmhuy động những tư tưởngmới mẻ, độc đáo về mộtchủ đề của các thành viêntrong nhóm

- Kỹ thuật "bể cá" là một

kỹ thuật dùng cho thảo

luận nhóm.

Kết luận

Mặc dù có những điểm khác nhau nhưng các quan điểm dạy học, phương pháp dạyhọc, kỹ thuật dạy học lại tác động qua lại và có mối quan hệ biện chứng lẫnnhau.Một quan điểm dạy học có những PPDH phù hợp, một phương pháp dạy học

cụ thể có các kỹ thuật dạy học đặc thù Tuy nhiên có những PPDH phù hợp vớinhững QDDH cũng như KTDH

trong nhiều PP khác nhau Cho nên việc phân chia giữa QĐDH, PPDH, KTDHmang tính tương đối từ đó sẽ giúp cho người dạy định hướng được việc lập kếhoạch dạy học, đánh được vào kiến thức trọng tâm, chính xác, đảm bảo tính khoahọc, có logic và không mất thời gian Và cũng giúp cho người học dễ tiếp thu vàghi nhớ dễ dàng, nhớ lâu lại chắc chắn kiến thức của từng bài học, môn học

Ví dụ: Khi giảng về Lương tâm

QĐDH: dạy học theo tình huống Đó là đưa học sinh vào tình huống có vấn đề, đưa

ra những tình huống mà các em có thể đã gặp trong thực tiễn : Nếu em mất Tiền,

em đổ oan cho bạn bên cạnh nhưng khi tìm hiểu ra không phải bạn đó Lúc này emcảm thấy Lương tâm mình như thế nào?

PPDH: thảo luận, thực nghiệm

KTDH: động não, thông tin phản hồi

Câu 2: Phân tích ý nghĩa của việc sắp xếp các khái niệm trong phạm trù phương pháp dạy học theo 3 bình diện nêu trên trong việc lập kế hoạch và thực hiện quá trình dạy học.

Trả lời:

Phương pháp dạy học là khái niệm cơ bản của lý luận dạy học, là “công cụ” quantrọng hàng đầu, và cũng rất phức tạp của nghề dạy học Từ hàng trăm năm nayngười ta đã bàn đến khái niệm này Tuy nhiên, cho đến nay vẫn còn nhiều vấn đềtrong các định nghĩa, phân loại cũng như về mô hình cấu trúc của PPDH chưa có sựthống nhất.Thuật ngữ phương pháp bắt nguồn từ tiếng Hi Lạp (methodos) có nghĩa

là con đường đi đến mục đích, do vậy có thể hiểu PPDH là con đường đạt đến mụcđích dạy học, với những cách thức, hình thức khác nhau nhằm tiến đến mục tiêudạy học Phương pháp dạy học là một khái niệm mà đã được bàn đến từ cách đâyhàng trăm năm, tuy nhiên do tính phức hợp của khái niệm này nên việc phân loại

và mô tả cấu trúc có nhiều ý kiến khác nhau và hiện tại vẫn chưa đi đến thống nhất.Mặt khác, việc phân loại và mô tả đem lại những giá trị thực tiễn lớn, có vô số các

mô hình cấu trúc đang được ứng dụng trong việc dạy và học

PPDH là một khái niệm rất phức hợp, có nhiều bình diện, phương diện khác nhau

Có thể nêu ra một số đặc điểm của PPDH như sau:

- PPDH định hướng mục tiêu dạy học

- PPDH là sự thống nhất của PP dạy và PP học

- PPDH thực hiện thống nhất chức năng đào tạo và giáo dục

- PPDH là sự thống nhất của logic nội dung dạy học và logic tâm nhận thức

- PPDH có mặt bên ngoài và mặt bên trong

- PPDH có mặt khách quan và mặt chủ quan

- PPDH là sự thống nhất của cách thức hành động và phương tiện dạy học

Ở nội dung này chúng ta nghiên cứu ở 3 bình diện: Quan điểm dạy học - Phươngpháp dạy học - Kỹ thuật dạy học Cụ thể là ý nghĩa của việc sắp xếp các khái niệmtrong phạm trù phương pháp dạy học theo 3 bình diện nêu trên

KT D H PPDH

- Vì sự phân biệt ba bình diện theo độ rộng của các khái niệm nên có thể biểu diễn

mô hình này theo hình tháp như sau:

2 Ý nghĩa của việc sắp xếp các khái niệm trong phạm trù PPDH theo ba bình diện quan điểm, phương pháp, kỹ thuật trong việc lập kế hoạch và thực hiện quá trình dạy học

- QĐDH là khái niệm rộng, định hướng cho việc lựa chọn các PPDH cụ thể CácPPDH là khái niệm hẹp hơn, đưa ra mô hình hành động.KTDH là khái niệm nhỏnhất, thực hiện các tình huống hành động

- Một QĐDH có những PPDH phù hợp, một PPDH cụ thể có các KTDH đặc thù.Tuy nhiên có những phương pháp phù hợp với nhiều QĐDH, cũng như KTDHdùng nhiều dùng trong nhiều PPDH khác nhau Trong mô hình này thường không

có sự phân biệt giữa PPDH và hình thức dạy học

- QĐDH là nền tảng giúp cho người giáo viên định hướng một con đường cụ thể đểđạt tới mục tiêu dạy học, để có thể phát huy được hết khả năng cũng như tiềm năngcủa học sinh, tức là giáo viên trước khi bắt đầu một bài học thì phải bắt đầu từQĐDH, tiếp đó tới phương pháp và KTDH Đi theo trình tự như vậy giúp bài họcđược hiểu trọn vẹn và khắc sâu hơn trong đầu người học Lâu nay chúng ta chỉ chú

ý đến PPDH (hiểu theo nghĩa hẹp) dẫn đến cái nhìn vi mô, hạn hẹp, và áp dụngkhông phù hợp các phương pháp trong những quan điểm khác nhau, các kỹ thuậtkhác nhau Sự xáo trộn này khiến các phương pháp cũng như kỹ thuật dạy họckhông phát huy được hết các tính năng của nó, cản trở việc học sinh tiếp nhận,khám phá tri thức

- Đối với người giáo viên, hiểu được sự sắp xếp của các bình diện trong phạm trùPPDH (hiểu theo nghĩa rộng) giúp cho việc định hướng và thực hiện mục tiêu dạyhọc được tốt hơn QĐDH là những định hướng tổng thể cho các hành động phươngpháp.Phương pháp là các mô hình hành động cụ thể, là cách thức, hình thức hànhđộng của GV và HS nhằm thực hiện những mục tiêu dạy học xác định.Kỹ thuật dạyhọc là những động tác, cách thức hành động của giáo viên và học sinh nhằm thựchiện và điều khiển quá trình dạy học.Giống như những bậc thang để dẫn tới mụcđích dạy học Cả người dạy lẫn người học phải tiến hành từng bước mới thu đượchiệu quả cao nhất

- Việc hiểu về sự sắp xếp các khái niệm trong phạm trù PPDH còn giúp giáo viên

có cách nhìn tổng quan và toàn diện hơn trong lập kế hoạch cũng như thực hiện quátrình dạy học, định hướng thiết kế và vận dụng cụ thể, khoa học từng phươngpháp, phương tiện cũng như hiểu rõ bản chất các cách thức tiến hành Chẳng hạn

như khi dạy một bài GDCD, tính chất của bài học mang nặng lý thuyết, do đó đểchắt lọc thông tin, vạch ra những ý chính, ý cơ bản, học sinh chưa thể làm tốt đượcthì cần áp dụng quan điểm truyền thống cho kiểu bài này, mà hợp lý hơn cả làphương pháp thuyết trình Ưu thế của phương pháp này là nguời giáo viên truyềnđạt được lượng thông tin lớn, chính xác, trọng tâm đến học sinh và tiết kiệm đượcthời gian.Tuy nhiên phương pháp này cũng mang lại hạn chế trong việc tiếp nhậncủa học sinh, đó là kiểu tiếp nhận thụ động giống kiểu bình và nước Do vậy giáoviên khắc phục hạn chế bằng cách tiến hành thêm quan điểm tích cực, nhằm pháthuy tính tích cực chủ động của học sinh, đưa ra những câu hỏi mang tính phát hiện,cho học sinh thảo luận nhóm về một vấn đề trọng tâm trong bài, việc thảo luận nàykhông những giúp học sinh không những thu nhận thêm kiến thức chủ động, cáchlàm việc nhóm mà còn tăng sự thân thiện, đoàn kết trong tập thể Nếu chăm chămtheo hướng “ Thầy đọc, trò ghi, đến khi thi chép lai cho đúng” sẽ dẫn tới hệ quảhọc sinh không có quan điểm riêng, cũng như không có phương pháp tiến hành cácbài tập khác Nhiệm vụ của giáo viên là chỉ ra phương pháp, cách thức để trình bàychứ không vạch ra ý, quan điểm rồi ép học sinh đi theo Có thể sử dụng kỹ thuật lấy

ý kiến bằng phiếu ở dạng bài có trình bày vấn đề, quan điểm mang tính chất haimặt đúng sai… những vấn đề, thực trạng bên ngoài xã hội, sau đó thảo luận để họcsinh nói lên quan điểm của mình, giáo viên kết luận sau cùng để tóm lại vấn đề, từnhững buổi thảo luận như vậy, chính giáo viên cũng sẽ bất ngờ trước những ýtưởng và quan điểm đầy sáng tạo, thông minh của học sinh Do đó không những làgây hứng thú cho học sinh mà còn mang lại hứng thú cho cả người dạy

Câu 3 Trình bày ví dụ một phác thảo kế hoạch dạy học trong đó thể hiện sự vận dụng các cấp độ của phương pháp dạy học ( quan điểm, phương pháp và

kĩ thuật dạy học).

Trả lời:

Chủ đề: Công dân với một số vấn đề cấp thiết của nhân loại

Mở bài: Giáo viên cho học sinh xem một số hình ảnh về vấn đề cấp thiết của nhân

loại Yêu cầu học sinh xem và cho biết những hình ảnh đó nói về vấn đề gì? Giáo viên nhận xét và chuyển ý vào bài mới

vệ ô nhiêm môi trường.

Phương pháp thảo luận nhóm, nghiên cứu, phát vấn đàm thoại.

- GV: Đặt vấn đề: Cuộcsống của con người luôngắn bó mật thiết với tựnhiên Trước hết để đảmbảo cuộc sống của mình,con người cần ăn mặc ở,cần lương thực, thựcphẩm, cần không khí tronglành Do vậy con người và

tự nhiên có mối quan hệkhăng khít

Nhóm 3: Theo bạn làm thếnào dể bảo vệ môi trường?

- HS: Thảo luận theonhóm, cử đại diện nhómtrình bày, các nhóm khácgóp ý bổ sung

- Kĩ thuật công não, thông tin phản hồi