Tiểu luận môn báo chí truyền hình

A. TruyÒn h×nh I. §Æc tr­ng c¬ b¶n cña truyÒn h×nh Ra đời đầu thế kỷ 20, vô tuyến truyền hình gắn bó một cách chặt chẽ với khoa học kỹ thuật và cùng với khoa học mở ra một thời kỳ mới trong lịch sử phát triển của hệ thống các phương tiện thông tin đại chúng. Cũng như các loại hình báo chí khác, truyền hình mang trong mình những thuộc tính cơ bản của báo chí. Đó là chức năng thông tin, giáo dục, giải trí…Để thực hiện các chức năng này, mỗi loại hình báo chí đều có khả năng khác nhau do phương thức thực hiện, kỹ thuật chuyển tải nội dung thông tin quy định. Chính những khả năng này tạo thành các đặc trung của mỗi loại hình báo chí. Đó là những cái riêng biệt, những nét riêng biệt để phân định ranh giới giữa các loại hình báo chí trong hệ thống các phương tiện thông tin đại chúng. Xét từ khả năng ứng dụng thực tế có thể đưa ra các đặc trưng của báo truyền hình sau: 1. Ký hiÖu th«ng tin Đối với loại hình báo chí, khi gắn liền với một loại ký hiệu thông tin đều có biểu hiện riêng biệt. Ở báo in là những con chữ, ở phát thanh là những âm thanh (bao gồm cả tiếng động và âm nhạc). Còn ở truyền hình với khả năng chuyển tải thông tin dưới dạng hình ảnh có lồng âm thanh, Đây là ký hiệu thông tin trực tiếp và có địa chỉ. Nó mang tính trực quan sinh động, đơn nhất, không thể nhầm lẫn. Ở đây rất ít có sự khác biệt giữa ký hiệu thông tin và bản thân sự việc mà thông tin phản ánh (trừ khi có các thông tin xuất phát từ ý đồ chủ quan). Tìm hiểu kỹ các yếu tố cấu thành ngôn ngữ truyền hình và làm nên loại ký hiệu thông tin này sẽ thấy rằng các yếu tố này có mối tương quan biện chứng giữa cái khách quan và chủ quan. Hình ảnh là yếu tố khách quan, hàm chứa trong đó là sự sống động của cuộc sống thực, không bị dàn dựng, nó mang một ý nghĩa hết sức to lớn trong toàn bộ hệ thống ngôn ngữ của loại hình báo chí này. Có thể gọi nó là chính ngôn (yếu tố chính). Bời vì tự bản thân nó là đúng và sâu sắc, chỉ có nó mới có khả năng thực hiện việc phản ánh thực tế một cách sinh động và nghệ thuật. Chính hình ảnh là yếu tố đầu tiên và là yếu tố đem lại chất lượng cao cho thông tin truyền hình. Tuy vậy, người ta vẫn cho rằng, khi mà chức năng thông tin của truyền hình chưa trở thành quan trọng nhất thì khi đó yếu tố nhìn (hình ảnh) trong truyền hình là bước đầu tiên. Điều đó có nghĩa là chất lượng thông tin của hình ảnh trong báo chí truyền hình cho dù ở mức độ rất cao, có ý nghĩa quyết định thì cũng không phải là tất cả, không phải là hoàn toàn đầy đủ. Bên cạnh yếu tố hình ảnh là sự bổ sung của âm thanh mà chủ yếu là lời trong thông tin truyền hình. Nếu như ở một số loại hình nghệ thuật khác, lời giữ vai trò phụ, thì trong thông tin truyền hình, lời giữ vai trò không nhỏ. Bởi lẽ, từ lâu, người ta nhanạ thấy rõ trong quá trình giao tiếp, lời đóng vai trò hết sức quan trọng, hơn cả nghệ thuật tạo hình và cử chỉ. Như vậy, tính chất chủ quan của lời trong thông tin truyền hình là không thể tránh khỏi. Mặc dù trong rất nhiều trường hợp, người ta có thể giảm bớt liều lượng bằng cách này hay cách khác. Với loại ký hiệu thông tin này, truyền hình tác động rất mạnh vào cảm tình con người thông qua thính giác và thị giác. Giữa cổ động và thông tin, truyền hình nghiêng về phía cổ động nhiều hơn. Cũng từ những nhận xét trên, có thể dẫn đến nhiều cách xử lý các thông tin trên truyền hình. Một vấn đề đặt ra là, từ sự sinh động hấp dẫn và cụ thể ở truyền hình cũng có những nhược điểm, cụ thể, gây ấn tượng mạnh thì truyền hình lại kém về phân tích, lý giải, lưu giữ thông tin. Từ sự sinh động của hình ảnh, dễ dẫn đến sự cẩu thả trong lời viết, lấy hình ảnh lấp liếm sự tư duy trong lô gíc của sự kiện.

A TruyÒn h×nh

I §Æc trng c¬ b¶n cña truyÒn h×nh

Ra đời đầu thế kỷ 20, vô tuyến truyền hình gắn bó một cách chặt chẽ vớikhoa học kỹ thuật và cùng với khoa học mở ra một thời kỳ mới trong lịch sửphát triển của hệ thống các phương tiện thông tin đại chúng Cũng như cácloại hình báo chí khác, truyền hình mang trong mình những thuộc tính cơ bảncủa báo chí Đó là chức năng thông tin, giáo dục, giải trí…Để thực hiện cácchức năng này, mỗi loại hình báo chí đều có khả năng khác nhau do phươngthức thực hiện, kỹ thuật chuyển tải nội dung thông tin quy định Chính nhữngkhả năng này tạo thành các đặc trung của mỗi loại hình báo chí Đó là nhữngcái riêng biệt, những nét riêng biệt để phân định ranh giới giữa các loại hìnhbáo chí trong hệ thống các phương tiện thông tin đại chúng Xét từ khả năngứng dụng thực tế có thể đưa ra các đặc trưng của báo truyền hình sau:

1 Ký hiÖu th«ng tin

Đối với loại hình báo chí, khi gắn liền với một loại ký hiệu thông tin đều

có biểu hiện riêng biệt Ở báo in là những con chữ, ở phát thanh là những âmthanh (bao gồm cả tiếng động và âm nhạc) Còn ở truyền hình với khả năngchuyển tải thông tin dưới dạng hình ảnh có lồng âm thanh, Đây là ký hiệuthông tin trực tiếp và có địa chỉ Nó mang tính trực quan sinh động, đơn nhất,không thể nhầm lẫn Ở đây rất ít có sự khác biệt giữa ký hiệu thông tin và bảnthân sự việc mà thông tin phản ánh (trừ khi có các thông tin xuất phát từ ý đồchủ quan) Tìm hiểu kỹ các yếu tố cấu thành ngôn ngữ truyền hình và làm nênloại ký hiệu thông tin này sẽ thấy rằng các yếu tố này có mối tương quan biệnchứng giữa cái khách quan và chủ quan Hình ảnh là yếu tố khách quan, hàmchứa trong đó là sự sống động của cuộc sống thực, không bị dàn dựng, nómang một ý nghĩa hết sức to lớn trong toàn bộ hệ thống ngôn ngữ của loạihình báo chí này Có thể gọi nó là chính ngôn (yếu tố chính) Bời vì tự bảnthân nó là đúng và sâu sắc, chỉ có nó mới có khả năng thực hiện việc phản ánhthực tế một cách sinh động và nghệ thuật Chính hình ảnh là yếu tố đầu tiên

và là yếu tố đem lại chất lượng cao cho thông tin truyền hình Tuy vậy, người

ta vẫn cho rằng, khi mà chức năng thông tin của truyền hình chưa trở thànhquan trọng nhất thì khi đó yếu tố nhìn (hình ảnh) trong truyền hình là bướcđầu tiên Điều đó có nghĩa là chất lượng thông tin của hình ảnh trong báo chítruyền hình cho dù ở mức độ rất cao, có ý nghĩa quyết định thì cũng khôngphải là tất cả, không phải là hoàn toàn đầy đủ

Bên cạnh yếu tố hình ảnh là sự bổ sung của âm thanh mà chủ yếu là lờitrong thông tin truyền hình Nếu như ở một số loại hình nghệ thuật khác, lờigiữ vai trò phụ, thì trong thông tin truyền hình, lời giữ vai trò không nhỏ Bởi

lẽ, từ lâu, người ta nhanạ thấy rõ trong quá trình giao tiếp, lời đóng vai trò hếtsức quan trọng, hơn cả nghệ thuật tạo hình và cử chỉ

Như vậy, tính chất chủ quan của lời trong thông tin truyền hình là khôngthể tránh khỏi Mặc dù trong rất nhiều trường hợp, người ta có thể giảm bớtliều lượng bằng cách này hay cách khác Với loại ký hiệu thông tin này,truyền hình tác động rất mạnh vào cảm tình con người thông qua thính giác vàthị giác Giữa cổ động và thông tin, truyền hình nghiêng về phía cổ độngnhiều hơn Cũng từ những nhận xét trên, có thể dẫn đến nhiều cách xử lý cácthông tin trên truyền hình Một vấn đề đặt ra là, từ sự sinh động hấp dẫn và cụthể ở truyền hình cũng có những nhược điểm, cụ thể, gây ấn tượng mạnh thìtruyền hình lại kém về phân tích, lý giải, lưu giữ thông tin Từ sự sinh độngcủa hình ảnh, dễ dẫn đến sự cẩu thả trong lời viết, lấy hình ảnh lấp liếm sự tưduy trong lô gíc của sự kiện

2 Giao tiÕp truyÒn h×nh

Đặc tính này có liên quan hết sức chặt chẽ với tính xác thực của chươngtrình truyền hình Dù cho nó được xuất hiện không thường xuyên trên cácchương tình thì vẫn có ý nghĩa to lớn với khả năng giao tiếp trên truyền hình.Xét đến thời điểm nay, việc giao tiếp trên truyền hình đã tiến sát tới hoàn hảo,

nó vừa mang tính ưu điểm của giao tiếp gián tiếp và giao tiếp trực tiếp, tạonên sự giao tiếp có tính đặc thù, nó không những xóa bỏ được khoảng cách về

không gian rộng lớn, đồng thời tạo ra được hiệu quả đặc biệt đối với ngườitiếp nhận thông tin Người xem không phải hình dung ra sự kiện mà là trựctiếp tham gia vào sự kiện., dẫn đến một hiệu ứng lan truyền bởi chính lợi íchthông tin đó Nó khác với báo viết và một phần ở phát thanh là những vănbản thông tin phải tạo ra được văn cảnh Còn với truyền hình, với ngôn ngữcủa mình, bản thân cảnh tượng mà thông tin truyền đi đã chứa đựng ở trong

đó văn cảnh của thông báo

Trên thực tế, đây là một đặc trưng rất quan trọng đối với những ngườilàm truyền hình và tổ chức các chương tình truyền hình Bởi vì, nếu nắmđược đặc trưng này, người ta sẽ không bị lẫn lộn giữa các bài phát thanh cókèm hình ảnh, hoặc tồi hơn là đưa ra các văn bản của báo in và sau đó “trám”vào đó những hình ảnh chuyển động Những người làm truyền hình sẽ tạo rađược những tính cách khác nhau trên màn ảnh truyền hình, dùng nhiều hìnhthức khác nhau để chuyển tải thông tin và khi đó, quá trình cá thể hoá các tácphẩm truyền hình sẽ phong phú hơn, nhiều màu sắc hơn

3 C¶m thô th«ng tin truyÒn h×nh

Trong điều kiện cảm thụ (còn gọi là môi trường tiếp nhận) các thông tincủa truyền hình mang tính đặc trưng riêng biệt Đây cũng là vấn đề hết sứcquan trọng với người truyền đạt, bởi vì có hiểu được người nhận trong hoàncảnh nào? điều kiện nào? ảnh hưởng đến tâm lý ra sao? Lúc đó người truyềnđạt sẽ quyết định các biện pháp truyền đạt có hiệu quả nhất, trong nhiềutrường hợp họ sẽ quyết định dùng các thể loại nào để phát huy tác dụng caođối với người tiếp nhận

Đối với người cảm thụ, mỗi loại hình báo chí đều có môi trường riêng.Tìm kiếm quá trình này là vấn đề lớn, phức tạp Ở báo in và phát thanh, ngườitiếp nhận thông tin đều có số lượng lớn Việc tiếp nhận thông tin của các loạihình trên hầu như chỉ diễn ra với cá nhân, ở khá nhiều địa điểm với các hoàncảnh tác động khác nhau Đối với sân khấu và điện ảnh nói chung công chúngtiếp nhận tập trung với số lượng đông, hiệu ứng lan truyền mạng trong số

đông đó Nhưng trên thực tế, số lượng công chúng của cả hai loại hình nghệthuật này, dù trên con số triệu người nhưng cũng bị rải rác kéo dài nhiềungay Trong khi đó, ở truyền hình, bằng những hình ảnh có màu sắc kết hợp

âm thanh tạo nên các cung bậc, âm điệu đa dạng, truyền hình có khả năng tạonên cảm giác đầy đủ và chân thực cho người xem Đây cũng là điều kiện tốt

để người xem tiếp nhận thông tin

Sức mạnh của truyền hình là nó chứa đựng ưu thế phủ sóng rộng khắp và

tự do đi vào từng nhà Vì vậy số người xem truyền hình là hàng trăm triệu,thậm chí hàng tỷ người Nhưng số lượng này lại được chia thành các nhómnhỏ Với môi trường cảm thụ thông tin truyền hình là các gia đình, độ tậptrung không cao với bối cảnh sinh hoạt thường nhật Bên cạnh đó, cũng cầnthấy rằng, chất lượng hình ảnh, quy mô của màn hình cũng rất khác với điệnảnh Chính điều này lý giải nguyên nhân có phim hay với điện ảnh nhưngkhông phù hợp với truyền hình và ngược lại

Đặc trưng về cảm thụ những thông tin truyền hình cho thấy về mặt nộidung, thông tin truyền hình cần đề cập tới những vấn đề cập nhật, tới nhữngvấn đề gần gũi với mọi người Cần lưu ý tới bối cảnh tâm lý không tập trung

ở gia đình để có các thể loại thích hợp , các thông tin truyền hình phải tạo ra

sự gần gũi Cũng cần tính toán đến việc sắp xếp các chuyên mục, tạo điềukiện cho người xem tập trung dần vào màn hình, đặc biệt với loại thông tinchính luận, bảo đảm tiết tấu của cả chương trình cũng như từng chuyên mục,từng bài sao cho hợp lý để người xem không quá căng thẳng nhưng cũngkhông mất tập trung Điều này liên quan mật thiết với nghệ thuật quay phim,dựng cảnh sao cho phù hợp với hoàn cảnh thực tế

4 Thêi ®iÓm th«ng tin truyÒn h×nh

Sự hấp dẫn của truyền hình là ở chỗ nó cho phép người ta nhìn thấy cuộcsống thực, không bị khuấy động Không phải là câu chuyện của nhà báo haycủa người chứng kiến kể về sự kiện mà là chính bản thân sự kiện hiện nay,trong giây phút này đang diễn ra trước mắt

Với luận điểm này hoàn toàn cú thể hiểu được bởi vỡ tớnh xỏc thực đú làgiỏ trị đầu tiờn và quý nhất của truyền hỡnh Về mặt tõm lý người xem truyềnhỡnh theo luận điểm trờn là trạng thỏi cú mặt Ngày nay, với nhiều sự kiện xảy

ra một cỏch thường xuyờn là liờn tục, cựng với nú là quỏ trỡnh phỏt đi mộtcỏch cú kế hoạch cỏc chương trỡnh đó được trự liệu từ trước Vậy thỡ cú khảnăng truyền trực tiếp toàn bộ cỏc sự kiện đang diễn ra hay khụng? Chắc chắn

là khụng thể hoàn toàn Nhưng với tiến bộ về khoa học kỹ thuật đó tạo ra khảnăng ghi hỡnh trực tiếp và cú thể can thiệp một cỏch nghệ thuật và đầy giỏ trịvào nghệ thuật dựng Đú là cỏc khắc phục để đảm bảo tớnh liờn tục về khụnggian và thời gian như cỏc chương trỡnh trực tiếp

Khi đưa lờn truyền hỡnh bất kỳ sự kiện nào đều cần phải cú sự chuẩn bị,

để trờn màn hỡnh, khỏn giả khụng phải xem sự rườm rà, vụ nghĩa của nhữngviệc ngẫu nhiờn, khú hiểu và đụi khi là khụng hỉểu được Việc tổ chức trỡnhbày một sự kiện khụng cú nghĩa là mụ phỏng sự kiện, chuẩn bị cho mộtphúng sự, khụng cú nghĩa là mụ phỏng sự kiện Như vậy, việc tạo ra hiệu quả

“cú mặt” và tớnh “đồng thời” của sự kiện cho người xem là đặc trưng riờngbiệt, là yờu cầu cần thiết với cỏc nhà bỏo truyền hỡnh Tạo ra được trạng thỏi

đú là cú thể tớnh được bằng cấp số nhõn, khi kỹ thuật hiện đại ngày nay chophộp người xem trờn toàn thộ giới cựng tham gia vào một sự kiện

Tiến trỡnh bỡnh thường trong việc xõy dựng một bài báo hay một phimtruyện, tức là quan sát, suy nghĩ sau đó trình bày lại sự kiện, có thể nói là khóchấp nhận đợc ở truyền hình - nhất là các chơng trình truyền hình trực tiếp.Trong các chơng trình này, việc chuẩn bị là cần thiết và không thể thiếu đợc.Nhng sự khác nhau cơ bản là trong chơng trình truyền hình trực tiếp, quá trìnhsuy nghĩ diễn ra đồng thời với quá trình nảy sinh sự kiện Những ngời làm ch-

ơng tình truyền hình thậm chí có thể hình dung ra tiến trình của sự kiện nhng

đó chỉ là một phần nhỏ, còn phần lớn là ứng khẩu Vì vậy, tính tự nhiên (trựctiếp) trên truyền hình là hoàn toàn có thể đạt đợc Có thể nói rằng cần khaithác hiệu quả này một cách triệt để để với xu hớng truyền hình trực tiếp toàn

bộ các chơng trình

II dựng phim trong truyền hình

1 Vị trí, vai trò của dựng phim trong truyền hình

Trong quỏ trỡnh sản xuất chương trỡnh truyền hỡnh, khụng cú chỗ nào kỹthuật lại ảnh hưởng đến tỏc phẩm như ở giai đoạn hậu kỳ Những ảnh hưởngcủa kỹ thuật làm cho tỏc phẩm tốt hơn và ngược lại cú thể làm cho tỏc phẩm

dở đi Về cơ bản những hỡnh ảnh chưa dựng được gọi là băng gốc, cứ mỗi lầnsao dựng hỡnh ảnh lại kộm đi

Một tác phẩm báo chí truyền hình đợc phát trên sóng tối thiểu phải cóhình ảnh động và tiếng nói Với những tác phẩm dài nh phóng sự, ký sự, phimtài liệu…chúng ta còn thấy có thêm âm nhạc và tiếng động Nói một cáchchúng ta còn thấy có thêm âm nhạc và tiếng động Nói một cáchkhái quát thì một tác phẩm báo chí truyền hình bao gồm hình ảnh động và âmthanh Một tác phẩm báo chí truyền hình dù là đơn giản nhất cũng không thểthiếu 2 yếu tố căn bản trên Là sản phẩm đợc hình thành bởi nhiều yếu tố nêntác phẩm truyền hình đợc làm ra bởi nhiều ngời, qua nhiều giai đoạn khácnhau Khi kịch bản đợc duyệt việc thành lập tổ sáng tác đợc triển khai Nhómsáng tác tối thiểu cần có 2 ngời: phóng viên biên tập và phóng viên quay phim.Sau đó, công việc ghi hình ảnh, thu tiếng động hiện trờng phỏng vấn, lấy tàiliệu…chúng ta còn thấy có thêm âm nhạc và tiếng động Nói một cách ợc tiến hành Tiếp đó là công việc hậu kỳ, dựng phim Khâu này baođgồm các công việc dựng băng, chọn nhạc, viết lời bình, chọn phát thanh viên

đọc, những công việc này đợc tiến hành do biên tập, quay phim kết hợp với kỹthuật viên dựng băng, kỹ thuật viên âm thanh Trên thực tế quá trình này th-ờng chỉ có một biên tập viên kết hợp với cán bộ kỹ thuật để làm, phóng viênquay phim ít khi tham gia Kết thức phần hậu kỳ, tác phẩm đợc đa lên banbiên tập duyệt Sau khi duyệt và sửa chữa, tác phẩm mới đợc đa vào kế hoạchphát sóng

Phía sau những khuôn hình có sức lan toả mạnh mẽ là sự đóng góp khôngnhỏ của các kỹ thuật viên hậu kỳ Ngày hôm qua họ phải hoàn thành chơngtrình không phải chỉ cho hôm nay mà còn có cho những ngày kế tiếp Côngviệc nối tiếp nhau nh một vòng quay không giới hạn

Đợc xem là những ngời thực hiện công đoạn sau cùng của quy trình hoànthiện một chơng trình truyền hình, các kỹ thuật viên hậu kỳ chính là ngời giúpcác biên tập viên chọn lựa những hình ảnh tốt nhất để lên sóng Sau khi cácphóng viên, biên tập viên đi ghi hình về, họ đem tất cả các t liệu ấy giao chongời làm hậu kỳ Từ đây, các kỹ thuật viên cùng các biên tập viên sẽ tiến hànhdựng băng theo ý đồ nh trong kịch bản Vài giây cắt hình này ghép với vàigiây cắt hình khác, rồi lại vài giây khác nữa…chúng ta còn thấy có thêm âm nhạc và tiếng động Nói một cáchmới có một phút phát sóng

Công việc giũa gọt, cắt ghép đó đòi hỏi ngời làm hậu kỳ, dựng phim phải có

sự tỉ mỉ, nhẫn nại, chính xác và tinh tế nh một thợ kim hoàn

Cũng giống nh trong điện ảnh, quá trình dựng phim và làm hậu kỳ làkhâu quan trọng, quyết định giá trị của tác phẩm “Cùng một t liệu đem về,nếu chúng ta tiến hành khâu hậu kỳ theo những cấp độ khác nhau thì sẽ ranhững sản phẩm khác nhau Bởi vì công việc dựng phim, làm hậu kỳ khônghoàn toà là về kỹ thuật Bản thân ngời dựng phim phải có khả năng t duy vềhình ảnh để có thể chọn những cảnh đẹp nhất Biết đợc những hình ảnh nàoghép nối hình ảnh nào thì sẽ đem lại hiệu quả cao Vì thế ngời làm công việcdựng phim, hậu kỳ vừa phải có những kiến thức nhất định để sử dụng cáctrang thiết bị hiện đại nhng cũng cần có một tâm hồn của ngời nghệ sĩ Chấtnghệ sĩ sẽ giúp họ cảm nhận đợc những khuôn hình đẹp mà ngời quay phim

đã ghi đợc Chất nghệ sĩ khiến họ đam mê với công việc của mình-một côngviệc đầy sáng tạo Cho dù đó là một gameshow hay một phóng sự thì nhữngngời làm công việc dựng phim đợc ví nh những chú ong thợ cần mẫn, miệtmài lấy phấn từ hàng trăm đoá hoa khác nhau để có đợc một giọt mật ngọtngào

2 Các cách thức dựng phim và ý nghĩa nghệ thuật của dựng phim

Kỹ thuật dựng; cú nghĩa là chọn những hỡnh ảnh đó quay ở băng gốc insang một băng mới theo một thứ tự nhất định

Về kỹ thuật cú dựng rỏp nối và dựng trỏm hỡnh Dựng rỏp nối hỡnh vàtiếng được ghi đồng bộ, sau đú được dựng thứ tự vào băng chưa cú tớn hiệu Dựng trỏm hỡnh băng trắng được chạy tớn hiệu từ trước trờn đường điều khiển.Sau đú, dựng hỡnh và tiếng lờn Dựng theo kiểu này cú nghĩa là dựng hỡnh vàtiếng riờng rẽ, tiếng của băng này cú thể dựng vào hỡnh của băng khỏc tạo nờn

sự chuyển cảnh mềm mại

Cần chỳ ý đến phần dựng hỡnh thụ, cú nghĩa là dựng trước một lần, để xỏcđịnh cảnh đoạn, trường đoạn với một thời gian cần thiết, sau đú sẽ dựng chớnhthức Lỳc này, cụng việc dựng sẽ nhanh chúng và chớnh xỏc hơn rất nhiều Nghệ thuật dựng:

Dựng phim hiểu theo nghĩa rộng là sự lựa chọn, chọn lọc và tổng hợp, làyếu tố khụng thể thiếu được trong tất cả cỏc loại hỡnh nghệ thuật Trong

truyền hình và điện ảnh là sự lựa chọn chất liệu (các cảnh riêng biệt) nốichúng lại với nhau cho liên tục, dựa trên lô gíc cuọc sống và những nguyêntắc mỹ học, tạo thành tổng thể trong đó khái quát lên một vấn đề có tính tưtưởng cụ thể.

Khả n ă ng của dựng phim:

- Dựng phim có thể rút gọn được thời gian thật khi xảy ra sự kiện

- Dựng phim có khả năng kéo dài thời gian thật khi xảy ra sự kiện

- Dựng phim có thể khắc phục mọi yếu tố về khoảng cách khônggian

Ý nghĩa của dựng phim:

Những người biện hộ cho các chương trình trực tiếp coi màn ảnh ti vi nhưmột tấm gương phản ảnh thực tế Nhuưng vì là tấm gương, cho nên trước khiphản ánh phải suy nghĩ ít nhiều Tính tự nhiêm của các chương trình truyềnhình trực tiếp không ngoại trừ khả năng suy ngẫm, nhưng để làm được điều

đó không phải không có những khó khăn nghiêm trọng Sự lựa chọn điều kiện

cơ bản để giải thích thực hiện một cách sáng tạo, phù hợp với màn ảnh có thểlực chọn theo sự suy ngẫm được thực hiện chủ yếu nhờ việc dựng phim Ghihình trước có khả năng sử dụng rộng rãi phương pháp dựng phim nhiều hơncác chương trình trực tiếp Với những tiến bộ của khoa học kỹ thuật như hiệnnay, phương pháp ghi hình trước cho phép bảo đảm tính liên tục về thời gian

và không gian vốn có của chương trình truyền hình trực tiếp và tái tạo lại nótrong thực tế, nhưng không trùng hợp với thời gian nó xảy ra ở bên ngoàicuộc sống

Sự việc có thể là 30 giây ngoài cuộc sống, nhưng vẫn là 30 giây trêntruyền hình Do đó, người xem vẫn có ảo tưởng về sự vắng mặt của ngườitrung gian là nhà báo giữa sự kiện và màn hình, mà ảo tưởng này đã xuất hiệntrong các chương trình truyền hình trực tiếp Những tiến bộ đã tạo ra khả năng

sử dụng rộng rãi phương pháp dựng phim, trong đó quá trình ghi hình là sự

can thiệp một cỏch nghệ thuật và đầy giỏ trị Đõy là cỏch khắc phục để bảođảm tớnh liờn tục về thời gian và khụng gian như ở cỏc chương trỡnh trực tiếp Cỏc thủ phỏp dựng:

Hai sự kiện xảy ra đồng thời nhng khác không gian, có liên quan tới nhau

đợc dựng xong sự việc này rồi đến sự việc kia tạo nên hiệu quả bổ sung chonhau

+ Dựng ẩn dụ

Tác giả không nói thẳng vào vấn đề, vào ý nghĩa của nó mà mợn ý để ámchỉ hình thức này cho phép tác giả có thể dùng thêm nhiều cảnh phụ để nêu ýnghĩa một t tởng cụ thể

đảm bảo sự mạch lạc Đáp ứng đợc 2 yêu cầu chính là hợp lý và rõ ràng về nộidung các hình, các cụm hình; hợp lý về đặc điểm kỹ thuật của hình Nh vậy,

đợc coi là dựng đúng

- Montage còn có chức năng làm nổi bật ý nghĩa của hình tạo ra ccảm xúc,suy nghĩ đối với ngời xem Thứ tự dựng phim hợp lý có thể là đúng nhng chahay bởi vì thứ tự của hình ảnh khác nhau có khi đều hợp lý nhng lại gây cáchhiểu khác nhau, cùng là những cảnh nhng áp dụng xen kẽ các cảnh có cỡ cảnhkhác nhau gây ấn tợng cũng khác nhau

Nh vậy, Montage có hai chức năng chính: thuật, miêu tả hiện thực, giúp vềnhận thức còn đợc gọi là chức năng tổ chức hình ảnh; lý giải phân tích hiệnthực giúp về giáo dục còn gọi là chức năng tổ chức cảm xúc thẩm mỹ.

* Kết cấu của Montage

- Câu Montage là tập hợp của một số cảnh quay để diễn đạt một ý tởng

t-ơng đối trọn vẹn Câu Montage tt-ơng đối hoàn chỉnh có thể có một số cảnh tuỳtheo hoàn cảnh và tiết tấu cảu phim Câu Montage có thể chỉ là một cảnh nhngtrờng hợp này là hãn hữu

- Đoạn Montage bao gồm một số câu, mỗi câu diễn đạt một nội dung, một

ý gộp lại cả đoạn thể hiện đợc tơng đối đầy đủ một chủ đề

+ Khi dựng, trong phim cần phải loại bỏ những hình ảnh

- Không phục vụ mục đích của phim

- Có ánh sáng không chuẩn

- Bố cục đơn điệu

- Mất nét hoặc không đều nét

- Thiếu tính liên tục

+ Cách sắp xếp các cỡ cảnh:

- Diễn tả thông thờng: Toàn – Trung – Cận - Đặc tả…chúng ta còn thấy có thêm âm nhạc và tiếng động Nói một cách

Tiết tấu chậm: Toàn Trung rộng Trung hẹp – Cận rộng – Cận hẹp

-Đặc tả…chúng ta còn thấy có thêm âm nhạc và tiếng động Nói một cách

- Tiến tấu nhanh: Toàn – Cận…chúng ta còn thấy có thêm âm nhạc và tiếng động Nói một cách

3 ý nghĩa của dựng phim đối với mỗi thể loại báo chí truyền hình

Có nhiều thể loại tác phẩm báo chí truyền hình riêng, trong đó phổ biếnnhất là tin, phóng sự, ký sự Mà với mỗi thể loại báo chí truyền hình áp dụngnhững cách thức dựng phim khác nhau để mang lại hiệu quả cao nhất Cụ thể:

a/ Tin truyền hình

Có nhiều dạng tin truyền hình khác nhau tuỳ theo các tiêu chí phân chia.Nhng thông thờng truyền hình căn cứ vào hình thức thể hiện để phân chia cácdạng tin: tin hình, tin ảnh, tin lời Trong đó, tin hình là dạng cơ bản, chiếmphần lớn thời lợng phát sóng Hình ảnh là ngôn ngữ đặc biệt, nó nói với ngờixem nhiều điểm và thông tin bằng nhiều cách Mỗi hình ảnh hay một đoạnphim đều mang ý nghĩa phản ứng của ngời xem đối với hình ảnh thông quanhững gì họ thấy qua hình ảnh chuyển động, sự di chuyển hoặc hành độngxảy ra trên truyền hình Cần hiểu rằng, trong đời thờng, một hành động này cóthể tạo ra một hành động khác Vì vây, khi dựng phim cho thể loại tin truyềnhình cần phải giới thiệu tơng quan giữa nguyên nhân và kết quả mối tơng quan

đó Ngời quay phim có thể ghi hình toàn bộ sự kiện xảy ra nhng làm nh vậythì sẽ mất rất nhiều thời gian, vì vậy ngời dựng phim khi dựng hình phải rútnagứn thời gian xảy ra sự kiện, nhng không làm mất đi bản chất của nó, vẫncần phải giới thiệu trình tự sự kiện để trả lời đợc câu hỏi: Điều gì đã xảy ra?,Vì sao sự việc đó xảy ra? Sự việc xảy ra nh thế nào?

Hình ảnh trong tin truyền hình luôn tìm tới sự xác thực và phản ánh đợcbản chất cảu sự kiện, nhng nó cũng phụ thuộc vào thời lợng tin và nhất là tiếttấu tin Với một tin bình thờng tiết tấu chậm, nhng nói chung là tin truyềnhình thờng sử dụng tiết tấu nhanh, tốc dodọ đa tin dồn dập làm ngời xem tậptrung hơn Nhng khi dựng phim, tiết tấu của tin phụ thuộc vào hình ảnh ghi đ-

ợc tại hiện trờng Nếu nhiều cảnh tĩnh thì thuận lợi cho việc dựng phim tạo tiếttấu nahnh, nhng có quá nhiều cảnh sử dụng các động tác máy nh: lia,travenling hay zoom thì khi dựng phim sẽ làm tiết tấu chậm lại bởi hành độngdiễn ra trong khuôn hình bị chậm Tuy nhiên, hoàn toàn không thể cứng nhắctrong việc lựa chọn hình ảnh khi dựng phim Hình ảnh trong tin truyền hìnhphụ thuộc nhiều vào quan điểm của nhà báo

b/ Phóng sự truyền hình

Phóng sự truyền hình là thể loại báo chí phản ánh sự kiện, hiện tợng, vấn

đề theo lô gíc khách quan trong quá trình phát sinh, phát triển bằng ngôn ngũhình ảnh và âm thanh Những thông tin này bao gồm sự kiện, vấn đề và cảquan điểm, thái độ của nhà báo trớc sự kiện, vấn đề đó Trên truyền hình cócác dạng phóng sự: phóng sự sự kiện, phóng sự vấn đề, phóng sự chân dung vàphóng sự điều tra Ngoài ra, theo cách thức thực hiện, phóng sự có thể chialàm 2 dạng: phóng sự truyền thẳng và phóng sự hậu kỳ Phóng sự truyền thẳng

là dạng phóng sự đợc truyền trực tiếp tới ngời xem ngay khi sự kiện đang diễn

ra Còn phóng sự hậu kỳ là dạng phóng sự đợc phát đi sau khi sự kiện đã xảy

ra Phóng viên thực hiện phóng sự này phải tuân thủ theo các bớc của quytrình sản xuất một tác phẩm truyền hình Khi dựng hình phóng sự cũng quantrọng nh khi chuẩn bị và ghi hình

Sử dụng nghệ thuật dựng phim (Montage) đối với phóng sự truyền hìnhkhông chỉ đơn giản là việc chọn một đoạn hay rút ngắn những hình ảnh vừathu đợc, mà đây là việc tổ chức, sắp xếp lại các hình ảnh để đem lại tính hợp

lý và nội dung dễ hiểu cho ngời đọc

Các thủ pháp dựng phim thông thờng đợc áp dụng nhiều trong phóng sựtruyền hình, tuy nhiên cần tránh áp dụng một cách máy móc để thực hiệnphóng sự mà thậm chí ngời ta không hiểu gì về nó

Sau khi xác định đợc hớng phát triển (quan điểm) của phóng sự phải chọn

đợc cảnh mở đầu, thậm chí kể cả các cảnh kết thúc để tạo ra một sự hình dungchung về tác phẩm Khi lựa chọn các cảnh phải chú ý đến tính hợp lý và thôngtin cho mỗi cảnh Các chi tiết của phóng sự đợc thể hiện trong các cảnh phải

rõ ràng, dễ hiểu và gây đợc cảm xúc với ngời xem Sự hợp lý của phóng sựkhông nhất thiết là cái gì quay trớc thì dựng trớc mà chi tiết quan trọng nhất

có thể nằm ở giữa Vì vậy, phải tìm ra đợc chi tiết này để dựng vào phần đầu,sau đó tìm ra các chi tiết khác để bổ sung hoặc giải thích thêm

Sau khi dựng phải xem lại băng để kiểm tra tính hợp lý của hình ảnh và

đọc thử Đối với phóng sự vấn đề cần ghi chép tỉ mỉ từng hình và có dàn ýdựng thật chính xác

Phóng sự truyền hình là câu chuyện có thật đợc nén lại, do đó cần phảichú ý đến yếu tố thời gian để bảo đảm sự hợp lý của sự kiện, vì độ dài sự kiệnbao giờ cũng lớn hơn nhiều độ dài phóng sự truyền hình Vì sự chú ý của ng ờixem truyền hình vào khoảng từ 2 phút 30 giây đến 3 phút cho nên độ dài củaphóng sự hay mỗi chi tiết của phóng sự có chủ đề dài hơn phải đợc tính toán

để sao không vợt quá những con số trên

Trớc và trong khi dựng phim, phóng viên cần phải có quan điểm để xử lýchủ đề Có khi đó chỉ là một khía cạnh đợc đề cập tới nhng khía cạnh đó đợc

đề cập một cách thấu đáo từ đó sẽ làm sáng tỏ sự kiện, sự việc Sự lựa chọn vềquan điểm nhìn nhận sự kiện phải đợc thảo luận giữa ngời thực hiện và ngờichịu trách nhiệm Nó còn tuỳ thuộc vào thông tin thu thập đợc Có thể căn cứvào: Tính thời sự, độ mới mẻ của thông tin; Những sự việc quan sát đợc,những chi tiết thu thập đợc; Đối tợng khán giả của chơng trình

c/ Ký sự truyền hình

Ký sự truyền hình là thể loại báo chí trê truyền hình mà trong đó các nhânvật, sự kiện, sự việc có thật đợc khăc shoạ và khái quát thành hình tợng thôngqua các phơng pháp chính luận nghệ thuật nhăm fmục đích không nhữngthông tin mà còn tạo ra xúc cảm thẩm mỹ sâu sắc đối với khán giả Ký sựtruyền hình có các dạng: ký sự mang phong cách phóng sự, ký sự về một vấn

đề, ký sự chân dung, ký sự “du lịch” và ký sự Montage Trong đó, với ký sựMontage, nền tảng là t liệu, có thể là càng lâu càng tốt Những t liệu này cũng

đợc sắp xếp theo trình tự t duy của tác giả, tạo ra những ý nghĩa mới, tác độngrất mạnh mẽ đến ngời xem Mỗi thế hệ nhìn lại t liệu bằng con mắt của mình,

lý giải theo cách của mình, có thể là hoàn toàn khác với ý đồ quay phim ban

đầu Nhng đó là loại tác phẩm mà ngời làm phim hớng tới Cùng là t liệu nhng