ĐẶC điểm NGÔN NGỮ báo CHÍ TRUYỀN HÌNH tiểu luận cao học

LỜI MỞ ĐẦU Ngôn ngữ có từ rất lâu, chậm nhất là vào nửa cuối thế kỉ IV trước Công nguyên. Những tài liệu ngôn ngữ học cổ nhất được tìm thấy ở Ấn Độ, Hi Lạp và Ảrập. Cuộc sống không thể phát triển hiện đại nếu như thiếu đi sự xuất hiện, tồn tại và phát triển của ngôn ngữ. Ban đầu là ngôn ngữ giao tiếp cơ bản thông thường, về sau là ngôn ngữ viết. Báo chí ra đời và phát triển mạnh mẽ cũng chính là nhờ sự phát triển của ngôn ngữ. Ngôn ngữ chính là nền tảng cho thể loại báo in ra đời, thể loại báo chí ra đời và phát triển sớm nhất nhằm mang đến cho con người những thông tin về sự kiện. Hiện nay có rất nhiều loại hình báo chí khác nhau, nhưng không một loại hình báo chí nào không sử dụng đến ngôn ngữ. Báo phát thanh truyền tải thông tin đến công chúng qua ngôn ngữ nói, báo truyền hình truyền tải thông tin đến công chúng qua ngôn ngữ nói, ngôn ngữ viết, ngôn ngữ âm thanh và cả ngôn ngữ hình ảnh, báo mạng điện tử truyền tải thông tin đến công chúng của ngôn ngữ viết là chủ yếu. Mỗi loại hình báo chí đều có một thể loại ngôn ngữ riêng phù hợp với đặc thù của mình. Ngày nay, chúng ta hoàn toàn có thể khẳng định, sức ảnh hưởng của báo chí là vô cùng lớn, bởi thế là nó được mệnh danh là “quyền lực thứ tư” trong xã hội. Trong thời đại bùng nổ thông tin mạnh mẽ như ngày nay, vấn đề ngôn ngữ báo chí không còn là một vấn đề mới, nó cũng đã được rất nhiều nhà nghiên cứu đào sâu theo từng góc cạnh khác nhau. Tuy nhiên, vấn đề ngôn ngữ của báo chí truyền hình lại là một đề tài khá mới mẻ và được nhiều người quan tâm bởi không ai có thể phủ nhận sức ảnh hưởng cực kỳ lớn của báo truyền hình.

LỜI MỞ ĐẦU

Ngôn ngữ có từ rất lâu, chậm nhất là vào nửa cuối thế kỉ IV trước Côngnguyên Những tài liệu ngôn ngữ học cổ nhất được tìm thấy ở Ấn Độ, Hi Lạp vàẢrập Cuộc sống không thể phát triển hiện đại nếu như thiếu đi sự xuất hiện, tồntại và phát triển của ngôn ngữ Ban đầu là ngôn ngữ giao tiếp cơ bản thông thường,

về sau là ngôn ngữ viết

Báo chí ra đời và phát triển mạnh mẽ cũng chính là nhờ sự phát triển củangôn ngữ Ngôn ngữ chính là nền tảng cho thể loại báo in ra đời, thể loại báo chí rađời và phát triển sớm nhất nhằm mang đến cho con người những thông tin về sựkiện Hiện nay có rất nhiều loại hình báo chí khác nhau, nhưng không một loạihình báo chí nào không sử dụng đến ngôn ngữ Báo phát thanh truyền tải thông tinđến công chúng qua ngôn ngữ nói, báo truyền hình truyền tải thông tin đến côngchúng qua ngôn ngữ nói, ngôn ngữ viết, ngôn ngữ âm thanh và cả ngôn ngữ hìnhảnh, báo mạng điện tử truyền tải thông tin đến công chúng của ngôn ngữ viết làchủ yếu

Mỗi loại hình báo chí đều có một thể loại ngôn ngữ riêng phù hợp với đặcthù của mình Ngày nay, chúng ta hoàn toàn có thể khẳng định, sức ảnh hưởng củabáo chí là vô cùng lớn, bởi thế là nó được mệnh danh là “quyền lực thứ tư” trong

xã hội Trong thời đại bùng nổ thông tin mạnh mẽ như ngày nay, vấn đề ngôn ngữbáo chí không còn là một vấn đề mới, nó cũng đã được rất nhiều nhà nghiên cứuđào sâu theo từng góc cạnh khác nhau Tuy nhiên, vấn đề ngôn ngữ của báo chítruyền hình lại là một đề tài khá mới mẻ và được nhiều người quan tâm bởi không

ai có thể phủ nhận sức ảnh hưởng cực kỳ lớn của báo truyền hình

CHƯƠNG I : ĐẶC ĐIỂM NGÔN NGỮ BÁO CHÍ TRUYỀN HÌNH

1 Khái quát về ngôn ngữ:

1.1 Khái niệm ngôn ngữ:

Ngôn ngữ là một hệ thống phức tạp con người sử dụng để liên lạc hay giaothiệp với nhau cũng như chỉ chính năng lực của con người có khả năng sử dụngmột hệ thống như vậy Ngành khoa học nghiên cứu khoa học về ngôn ngữ được gọi

là ngôn ngữ học

Theo cách hiểu thông thường, người ta có thể sử dụng từ ngôn ngữ để chỉmột hệ thống kí hiệu bất kì dùng để diễn đạt, thông báo một nội dung nào đó Thídụ: ngôn ngữ điện ảnh là toàn bộ những phương tiện nghệ thuật được các nhà làmphim sử dụng để phản ánh hiện thực; ngôn ngữ hội họa là toàn bộ những đườngnét, màu sắc, hình khối mà họa sĩ sử dụng để phản ánh thế giới; ngôn ngữ của loàiong là toàn bộ những "vũ điệu" mà loài ong sử dụng để báo cho nhau về nơi chốn

có hoa và lượng hoa Ðôi khi người ta còn dùng từ ngôn ngữ để chỉ đặc điểm kháiquát trong việc sử dụng ngôn ngữ của một tác giả, một tầng lớp hay một lứa tuổihoặc một phong cách ngôn ngữ cụ thể Thí dụ: ngôn ngữ Nguyễn Du, ngôn ngữ trẻ

em, ngôn ngữ báo chí Tuy nhiên, theo cách hiểu phổ biến và chủ yếu nhất, ngônngữ là hệ thống kí hiệu bao gồm hệ thống những âm, những từ và những quy tắckết hợp các từ mà những người trong cùng một cộng đồng sử dụng làm phươngtiện để giao tiếp với nhau Thí dụ: tiếng Nga, tiếng Việt là hai ngôn ngữ khác nhau

Theo lối duy danh định nghĩa, người ta có thể hiểu ngôn ngữ là một hiệntượng xã hội gồm hai mặt: ngôn và ngữ

- Ngôn là lời nói do các cá nhân trong xã hội nói ra mà ta nghe được.Lời nói được tạo ra bởi các âm, các thanh và chứa đựng nội dung thông tin, có thểgồm một hoặc nhiều câu nói Ở các xã hội đã phát triển, đã có chữ viết, lời nói cóthể được ghi lại dưới dạng lời viết

- Ngữ là phần trừu tượng tồn tại trong trí óc của một cộng đồng xã hộithường là một tộc người Ðấy là một kho tàng được thực tế nói năng của nhữngngười cùng một cộng đồng ngôn ngữ lưu lại.

1.2 Bản chất của ngôn ngữ:

Ngôn ngữ là một hiện tượng xã hội, ngôn ngữ được hình thành, tồn tại vàphát triển trong xã hội loài người Thế giới loài vật không có ngôn ngữ Nhữngtiếng kêu của động vật khi gọi bầy, khi âu yếm, khi tranh giành chỉ là nhữngtiếng kêu có tính bản năng, lẻ tẻ, không hệ thống, do đó không phải là ngôn ngữthật sự Pavlop gọi chúng là hệ thống tín hiệu thứ nhất; còn ngôn ngữ con người là

hệ thống tín hiệu cấp cao - hệ thống tín hiệu thứ hai

Ngôn ngữ là sản phẩm của tập thể, nó tồn tại và phát triển gắn liền với sự tồntại và phát triển của xã hội Trong quá trình phát triển, con ngưòi đã hợp tác vớinhau trong lao động và hình thành ngôn ngữ Mỗi tập thể khác hhau, có thể có mộtngôn ngữ khác nhau Ngôn ngữ đó sẽ không ngừng được cải tiến và hoàn thiện gắnliền với sự tồn tại và phát triển của tập thể xã hội ấy Khi tập thể xã hội ấy khôngcòn, ngôn ngữ cũng dần bị mai một và biến mất Ðiển hình là bên cạnh những sinhngữ cũng có rất nhiều tử ngữ mà nay chỉ còn tồn tại trên sách vở Và tương tự, bắtmột người đã trưởng thành nào đó rời xa quê hương và ngôn ngữ mẹ đẻ của họ,đến một thời gian nào đó, ngôn ngữ mẹ đẻ đó cũng sẽ dần bị lãng quên để nhườngchỗ cho sự hoạt động của ngôn ngữ gắn với tập thể mà họ đang sống

Ngôn ngữ là một hiện tượng xã hội còn vì nó phục vụ xã hội với tư cách làphương tiện giao tiếp, nó góp phần thể hiện ý thức xã hội Mỗi tập thể khác nhau

có một phong tục, tập quán, một cách thức cộng cư khác nhau, và theo đó các từngữ để gọi tên các khái niệm tương ứng cũng khác nhau Thoát khỏi tập thể ấy,những từ ngữ ấy sẽ không được sử dụng và thậm chí không còn tồn tại nữa Người

ta đã bàn đến những nhân tố dân tộc, nhân tố văn hóa, nhân tố truyền thống trongngôn ngữ Chúng xuất phát chính từ điểm này Chẳng thế mà thông qua ngôn ngữ,

người ta có thể hiểu được ý thức của tập thể xã hội ấy Trong cuốn Hệ tư tưởngÐứïc, Mác và Ăng ghen đã viết: Ngôn ngữ là ý thức thực tại, thực tiễn, ngôn ngữcũng tồn tại cho cả những người khác nữa, như vậy là cũng tồn tại lần đầu tiên chobản thân tôi nữa Và cũng như ý thức, ngôn ngữ chỉ sinh ra do nhu cầu, do cần thiếtphải giao dịch với người khác

1.3 Tính chất đặc biệt của ngôn ngữ:

1.3.1 Tính kí hiệu của ngôn ngữ:

Ngôn ngữ có đầy đủ những đặc điểm của kí hiệu, bởi:

- Ngôn ngữ có mặt vật chất là âm thanh Nhờ nó mà ta có thể ngheđược và truyền tin được cho nhau

- Ngôn ngữ cũng có mặt nội dung hay ý nghĩa Một từ hay một câu nào

đó đều mang một nội dung nhất định về cuộc sống Âm vị tuy chưa mang nội dungthông tin nhưng có chức năng tổ chức những đơn vị có khả năng thông tin

- Các kí hiệu ngôn ngữ của bất cứ dân tộc nào cũng thuộc một hệ thốngnhất định Các từ đều thuộc hệ thống từ vựng, các quy tắc ngữ pháp họp lại thànhmột hệ thống ngữ pháp Chúng chi phối, quy định nhau và làm nên giá trị cho từng

kí hiệu Mỗi ngôn ngữ là một hệ thống kí hiệu khác nhau Và các kí hiệu ấy chỉ cógiá trị trong một hệ thống ngôn ngữ nhất định Thoát khỏi hệ thống, các từ ngữ trởnên vô nghĩa

1.3.2 Tính hệ thống của ngôn ngữ:

Người ta nói ngôn ngữ là một hệ thống kí hiệu bởi nó có đầy đủnhững đặc điểm của kí hiệu và những đặc điểm của hệ thống Tính hệ thống củangôn ngữ biểu hiện ở các mặt sau:

- Ngôn ngữ là một chỉnh thể hay cấu trúc, bao gồm rất nhiều tiểu hệthống và các đơn vị kết hợp lại Các tiểu hệ thống có thể nói đến là: hệ thống ngữ

âm, hệ thống từ vựng, hệ thống ngữ pháp

- Trong từng tiểu hệ thống nói trên lại bao gồm rất nhiều nhóm đượccấu tạo từ các đơn vị cụ thể khác nhau.

Trong tiểu hệ thống ngữ âm, có các loại: nguyên âm, phụ âm và thanh điệu.Nguyên âm, phụ âm lại bao gồm các nhóm nhỏ với những đặc điểm khác nhau:nguyên âm hàng trước, hàng sau, tròn môi, không tròn môi, phụ âm tắc, xát, rung;phụ âm vang, ồn

Tương tự, hệ thống từ vựng bao gồm các tiểu hệ thống từ và thành ngữ.Theo các tiêu chí khảo sát khác nhau, ta có thể nói đến các hệ thống nhỏ hơn khácnhau Dựa vào tiêu chí cấu tạo, ta có các hệ thống từ đơn, từ ghép, từ láy Dựa vàocác tiêu chí ngữ nghĩa, ta có thể nói đến các nhóm từ đồng nghĩa, trái nghĩa hoặcđồng âm

1.3.3 Ngôn ngữ còn mang tính hình tuyến:

Khi dùng ngôn ngữ để giao tiếp, người ta phải nói lần lượt từng đơn vị nốitiếp nhau, và người nghe cũng vậy, phải tiếp nhận các đơn vị lần lượt theo trục thờigian Người nói không thể phát ra nhiều đơn vị đồng loạt ở một thời điểm Theo đóngười nghe cũng không thể tiếp nhận cùng một lúc nhiều đơn vị như đối với nhiềuloại tín hiệu khác (âm nhạc, hội họa, tín hiệu giao thông ở ngã tư đường )

1.3.4 Hệ thống kí hiệu ngôn ngữ phức tạp nhất trong mọi hệ thống kí hiệu:

Theo André Martinet, kí hiệu ngôn ngữ có thể được phân thành hai bậc: bậckhu biệt nghĩa và bậc mang nghĩa Trong khi mỗi thông tin trong các hệ thống kíhiệu khác là một thể hoàn chỉnh, không phân tích được và cũng không thể tổng hợpđược thì các đơn vị ngôn ngữ thường không thông báo một thông tin hoàn chỉnh;chúng chỉ làm chất liệu để tạo nên các kết cấu ngữ pháp làm chức năng thông báo(câu, phát ngôn)

1.3.5 Hệ thống kí hiệu ngôn ngữ mang tính vạn năng và vô hạn:

Các hệ thống kí hiệu khác chỉ có thể dùng trong một hoặc một số phạm vinhất định trong cuộc sống Hệ thống kí hiệu để giao tiếp giữa tàu, thuyền trên sôngbiển sẽ không thể dùng để giao tiếp trong ngành đường sắt Ngôn ngữ Pascal vớicác ấn bản (version) khác nhau dùng lập trình trong tin học không thể dùng trongsinh hoạt gia đình Riêng ngôn ngữ có thể dùng trong bất cứ lĩnh vực nào Chỉ cónhững trường hợp con người không muốn dùng ngôn ngữ chứ không có nhữngtrường hợp không thể dùng ngôn ngữ

Ngôn ngữ là một hệ thống kí hiệu phức tạp nhất so với các hệ thống kí hiệu

do quy ước mà có; nhưng đối với người bản ngữ, nó lại rất quen thuộc và dườngnhư là một cái gì đó khá đơn giản; nó có từ lâu đời cũng như ý thức Con ngườisinh ra và lớn lên là có thể tự nhiên có nó nếu không bị tách ra khỏi cuộc sống củacộng đồng

1.4 Chức năng của ngôn ngữ :

1.4.1 Ngôn ngữ là công cụ giao tiếp:

I.4.1.1 Giao tiếp là gì?

Giao tiếp là hoạt động gặp gỡ, tiếp xúc giữa các thành viên trong xã hội đểtrao đổi thông tin, tư tưởng, tình cảm và để bày tỏ thái độ của bản thân với thếgiới xung quanh

Giao tiếp là nhu cầu có tính bản năng của sinh vật bậc cao và là nhu cầu đặcbiệt thiết yếu với con người Hoạt động giao tiếp có ngay từ khi có con người và xãhội loài người, và ngày càng phong phú, đa dạng cùng với sự phát triển của conngười và xã hội Con người và xã hội không thể thiếu hoạt động giao tiếp Nhờ cóhoạt động giao tiếp, con người mới dần trưởng thành để có được những đặc trưng

xã hội và xã hội loài người mới dần hình thành và phát triển Ðặc điểm của hoạtđộng giao tiếp là bao giờ cũng xảy ra trong một hoàn cảnh nhất định, với nhữngphương tiện nhất định và nhắm một mục tiêu nhất định

I.4.1.2 Ngôn ngữ là công cụ giao tiếp quan trọng nhất

Về các công cụ giao tiếp xã hội không phải là ngôn ngữ: Loài người

đã tiến hành giao tiếp bằng nhiều loại công cụ Nhưng những công cụ này dù cónhững ưu điểm mà ngôn ngữ không có nhưng lại có nhiều hạn chế và không thểquan trọng bằng ngôn ngữ

Cử chỉ, nét mặt, dáng điệu là những phương tiện giao tiếp quan trọng.Nhưng so với ngôn ngữ, chúng thật nghèo nàn và hạn chế Không một cử chỉ nétmặt nào có thể diễn đạt một nội dung chẳng hạn Thế nào là giao tiếp bằng ngônngữ? Hơn nữa nhiều cử chỉ có ý nghĩa không rõ ràng, chính xác Người tạo cử chỉnghĩ một đằng, người tiếp thu nó hiểu một cách khác

Ngôn ngữ là công cụ giao tiếp quan trọng nhất của con người: Ta đãbiết, ngôn ngữ là một hệ thống kí hiệu đặc biệt, có khả năng biểu hiện đến độ vạnnăng và vô hạn; tuy phức tạp nhưng đối với người bản ngữ, để nói được, lại tựnhiên, giản đơn lạ kì nếu họ sống bình thường trong xã hội Chính vì vậy, ngôn ngữ

là phương tiện được dùng phổ biến ở mọi nơi, mọi lúc trong sinh hoạt xã hội Tất

cả các ngành hoạt động ngoài hệ thống kí hiệu dùng riêng cho mình vẫn phải dùngngôn ngữ làm công cụ chung, chủ yếu để giao tiếp Không dùng ngôn ngữ, lập tứchoạt động giao tiếp sẽ bị kém hiệu quả hoặc ngưng trệ Cũng vì vậy, hầu hết khotàng trí tuệ, tư tưởng, tình cảm đồ sộ của loài người đã được ngôn ngữ lưu trữ,truyền đi và phát huy tác dụng to lớn của nó Trong lao động, ngôn ngữ là công cụđấu tranh sản xuất Nó không trực tiếp sản xuất ra của cải vật chất nhưng giúp conngười giành được tri thức trong sản xuất, giúp con người hợp tác tốt với nhau đểlàm cho sức sản xuất ngày càng phát triển to lớn Trong xã hội, ngôn ngữ là công

cụ đấu tranh giai cấp Ngôn ngữ không có tính giai cấp nhưng các giai cấp lại dùng

nó như một vũ khí đấu tranh sắc bén Nếu không có ngôn ngữ, chỉ có các công cụgiao tiếp khác thì chắc chắn xã hội không thể đạt tới trình độ phát triển như hiệnnay được Nhận rõ chức năng công cụ giao tiếp quan trọng của ngôn ngữ, Ðảng vàChính phủ ta, trong quá trình đấu tranh cách mạng lâu dài, đã luôn coi trọng việc

xây dựng tiếng Việt cũng như các ngôn ngữ của các dân tộc anh em trên đất nướcViệt Nam để chúng không ngừng phát triển và phục vụ tốt nhất cho sự nghiệp cứunước và xây dựng chủ nghĩa xã hội trên đất nước ta.

I.4.1.3 Vai trò của các yếu tố ngôn ngữ khi thực hiện chức năng giao tiếp:

Ngôn ngữ là công cụ giao tiếp giữa người với người Ðiều đó không cónghĩa là các yếu tố các đơn vị ngôn ngữ tham gia như nhau vào quá trình giao tiếp.Trong thực tế, các yếu tố, các đơn vị ngôn ngữ thực hiện chức năng giao tiếp xã hộimột cách khác nhau Từ, cụm từ có chức năng định danh, gọi tên sự vật, được dùng

để tạo câu, tạo đơn vị có chức năng thông báo Câu, văn bản làm được chức năngthông báo, tham gia trực tiếp vào việc giao tiếp Còn âm vị, hình vị chỉ gián tiếptham gia vào hoạt động giao tiếp Chúng chỉ là chất liệu để tạo nên các đơn vị kểtrên

Tóm lại, chức năng quan trọng nhất của ngôn ngữ là làm công cụ chủ yếucho hoạt động giao tiếp xã hội Tất cả các phương tiện giao tiếp khác dù có những

ưu điểm nhất định chỉ là các phương tiện giao tiếp bổ sung quan trọng mà thôi

I.4.2 1.4.2 Chức năng công cụ tư duy:

I.4.2.1 Khái niệm tư duy:

Trong quá trình tác động vào thế giới xung quanh, con người đồng thời nhậnthức các mặt khác nhau của nó Việc này diễn ra dưới dạng những cảm giác, trigiác, biểu tượng, khái niệm, phán đoán, suy lí Những cảm giác, tri giác, biểutượng cho phép ta nhận thức được một cách cảm tính các thuộc tính của sự vật,hiện tượng Ở giai đoạn nhận thức này, con người không nhận biết được mối liên

hệ có tính quy luật, tất yếu giữa các thuộc tính của một sự vật, hiện tượng và giữacác sự vật, hiện tượng với nhau Ðó là giai đoạn nhận thức cảm tính mà cả loàingười và loài vật đều có tuy không giống nhau về mức độ Trên cơ sở nhận thứccảm tính, loài người còn nhận thức thế giới thông qua tư duy Ðây là giai đoạn

nhận thức thế giới khách quan một cách gián tiếp, khái quát, là giai đoạn nhận thức

lí tính Ở giai đoạn này của quá trình nhận thức, trí tuệ con người hình thành cáckhái niệm, các phán đoán về sự vật, hiện tượng, và tiến hành các suy luận vềchúng Như vậy, quá trình nhận thức có hai giai đoạn: giai đoạn nhận thức cảm tính

và giai đoạn nhận thức lí tính Tư duy là giai đoạn nhận thức lí tính, nhận thức giántiếp, khái quát Hình thức của tư duy là khái niệm, phán đoán, suy lí; chúng liên hệmật thiết với ngôn ngữ

1.4.2.2 Ngôn ngữ là công cụ của tư duy:

Tư duy định hình nhờ ngôn ngữ, ngôn ngữ là phương tiện vật chất của tưduy Các khái niệm, phán đoán, suy lí, các tư tưởng của chúng ta bao giờ cũngđược hình thành trên cơ sở ngôn ngữ Các nhận thức cảm tính có thể tồn tại dướidạng các cảm giác, tri giác, biểu tượng, còn các tư tưởng về các thuộc tính, các mốiquan hệ của sự vật, hiện tượng mà ta tri giác được bao giờ cũng tồn tại trong các từngữ tương ứng Mọi khái niệm đều tồn tại dưới dạng từ ngữ Mọi phán đoán đềuxuất hiện dưới dạng các câu ngữ pháp

Ngôn ngữ là công cụ để tư duy, là công cụ để diễn đạt các kết quả tư duy.Ngôn ngữ và tư duy là hai mặt của một chính thể gắn bó khăng khít với nhau.Ngôn ngữ phát triển thì tư duy cũng phát triển và tư duy càng phát triển thì ngônngữ cũng càng phát triển Không thể có ý tưởng tồn tại ngoài ngôn ngữ Ngôn ngữ

là hiện thực trực tiếp của tư tưởng Ngôn ngữ không có tư tưởng thì không thể tồntại, còn tư tưởng thì phải thể hiện trong cái chất tự nhiên của ngôn ngữ (Mác, Hệ

tư tưởng Ðức)

Tư duy không phải là ngôn ngữ Ta đã thấy mặt thống nhất giữa ngôn ngữ và

tư duy Nhưng tư duy và ngôn ngữ không phải là một Chúng khác nhau về nhiềumặt, đó là về bản chất, về chức năng, về hệ thống sản phẩm và về quy luật hoạtđộng

2 Khái quát về ngôn ngữ báo chí:

2.1 Khái niệm ngôn ngữ báo chí:

Ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ dùng để thông báo tin tức thời sự trong nước

và quốc tế, phản ánh chính kiến của cơ quan báo chí đó và dư luận quần chúng,nhằm mục tiêu thúc đẩy sự phát triển văn minh của xã hội

Ngôn ngữ báo chí được sử dụng ở nhiều thể loại báo chí như bản tin, phóng

sự, bài phản ánh

2.2 Đặc trưng cơ bản của ngôn ngữ báo chí:

2.2.1 Tính thông tin sự kiện:

- Tính thông tin thể hiện ở chỗ phải cập nhật nhanh, chính xác vàđầy đủ, đảm bảo tính khách quan, vừa có tác dụng định hướng dư luận

Tính ngắn gọn nhưng biểu cảm

Tính hấp dẫn nhưng thuyết phục

Tính thông tin sự kiện

Đặc trưng cơ bản của ngôn ngữ báo chí

- Ngôn ngữ phải mang tính sự kiện ở chỗ cập nhật tin tức nóng hổi,mới mẻ nhưng không được phép sai Nếu sai phải có cải chính.

- Với mỗi tác phẩm báo chí, sự hấp dẫn sẽ khiến cho công chúngthích thú và quan tâm đến các tác phẩm của cơ quan, tòa soạn báo đó hơn

2.3 Chức năng của ngôn ngữ báo chí:

2.3.1 Chức năng thông tin:

Chức năng ngôn ngữ báo chí

Chức năng thông tin

Chức năng định hướng dư luận

Chức năng tập hợp và tổ chức quần chúng

- Đây là chức năng vô cùng quan trọng của báo chí Đối với bất cứmột tác phẩm báo chí nào cũng phải có thông tin để chuyển tải tới khán giả Do đó,báo chí phải luôn đảm bảo sự thật, đảm bảo tính khách quan trong đưa tin để báochí luôn là nguồn thức ăn tinh thần cho công chúng.

- Trên thực tế hiện nay có nhiều bài báo đưa tin nhưng là các tinnhảm nhí và không có giá trị Điều này ta thấy xuất hiện nhiều trên những trangbáo mạng như bài báo với cá title “ Góc khuất tê tái của nữ diễn viên lùn nhấtshowbiz Việt” (http://soha.vn/giai-tri/goc-khuat-te-tai-cua-dien-vien-lun-nhat-showbiz-viet-20141215120147063.htm ) nhưng thực tế, bài báo chỉ đơn giản thuậtlại 1 ngày theo chân cô diễn viên này Một đề tài rất tầm thường, không có yếu tốmới lạ, hấp dẫn và không hề sắc sảo bởi không có vấn đề để nói Vậy là nghe cáititle làm người xem thấy giật mình và liên tưởng đến một thứ nhạy cảm hơn Còntrên truyền hình thì những tin tức ít có giá trị hầu như không có Tuy nhiên, trongchương trình Chuyện đêm muộn phát sóng lúc 23 giờ từ thứ 2 đến thứ 7 hàng tuầntrên kênh VTV3 thì lại có một chút Đây là chương trình không dành cho đối tượngdưới 18 tuổi, chủ đề thường nói về những vấn đề nhạy cảm một chút, ví dụ nhưchủ đề Hậu ly dị (https://www.youtube.com/watch?v=Sxqu2YV6YJg ) với kháchmời Lương Hoàng Anh, cả chương trình kéo dài gần 30 phút tuy có mang lạinhững nội dung thông tin nhất định nhưng nhiều lúc dường như là nói chuyệnphiếm khá là thừa và không có tác dụng nhiều với những công chúng muốn tiếpnhận nhiều thông tin

2.3.2 Chức năng định hướng dư luận:

- Vai trò định hướng dự luận được thể hiện trong báo chí rất lớn.Người ta đọc báo, xem truyền hình để tiếp nhận thông tin bởi họ không thể có mặt

ở nhiều khu vực,nhiều quốc gia và ở nhiều thời điểm để nắm bắt được những sựkiện đó xảy ra như thế nào Bởi vậy, họ xem báo chí và tin tưởng vào sự thật màbáo chí mang lại

- Qua báo chí, nhà báo muốn gửi gắm thông điệp theo cách mìnhviết, muốn gửi lời muốn nói qua những câu chữ mình viết, từ cách viết ấy sẽ hướngcông chúng theo một suy nghĩ nhất định Bởi vậy, mọi thông tin đưa trên báo chíphải luôn đúng đắn để có tác dụng định hướng đúng, nếu không nó sẽ gây ra phảnứng ngược

- Ví dụ như Chuyển động 24 giờ phát sóng lúc 11h15 phút và18h30 phút trên kênh VTV1 gần đây đã đưa ra nghi án Đi tìm tuổi thật của CôngPhượng và hàng loạt các chứng cứ để xác minh về sự thật này Đây có thể coi là

một lỗi lớn của chương trình và đã gây ra ý kiến phản hồi của dư luận mạnh mẽ.

Sự thật chưa được ai khẳng định, nhưng Chuyển động 24 giờ với những lời nói,hình ảnh trong lỗi dẫn hay phóng sự gần như đã khẳng định nghi án mình đưa ra làđúng và điều này đã định hướng dư luận theo chiều hướng đó Nhưng kết quảkhông đi đến đâu bởi sau đó, họ đã dừng vấn đề này lại và chưa có ý kiến rõ rànggửi tới công chúng

Cuộc trò chuyện xung quanh nghi án tuổi của Công Phượng giữa Nhà văn Quang Vinh ( bên trái màn hình) và BTV Ngọc Trinh ( bên phải màn hình) ( http://vtv.vn/video/chuyen-dong-24h-trua-15112014-53895.htm )

2.3.3 Chức năng tập hợp và tổ chức quần chúng:

- Chức năng này được thể hiện ở việc nhờ ngôn ngữ báo chí và sức mạng tinh thần có thể là cơ sở để hợp thành nguồn sức mạnh vật chất Báo chí với chức năng định hướng dư luận của mình sẽ hướng dư luận theo một định hướng chúng, một cách nghĩ chung

- Ví dụ như báo chí thời chiến tranh Nhưng bài báo viết về giặc Pháp, giặc Mỹ, về nỗi đau của nhân dân ta sẽ có tác dụng tăng lòng căm thù giặc sâu sắc trong nhân dân, từ đó tạo thành nguồn sức mạnh tinh thần ghê gớm hướng về một

hồ khi truyền tải thông tin tới công chúng

- Tính chính xác cần được thể hiện tối đa nhất nhưng trong nhiều

trường hợp, nhà báo phải có tính nhân văn khi đưa tin Với những sự việc nhạy cảm, đau lòng không nên đưa tin thẳng mà phải thật dựa trên sự khéo léo, nói giảmnói tránh để tránh gây tổn thương cho nhân vật và thể hiện được sự tôn trọng khán giả

Tính ngắn gọn

Tính đại chúng

Tính biểu cảm

Tính khuôn mẫu

cụ thể về thời gian, địa điểm xảy ra ở đâu, ai là người tham gia, diễn biến sự việc như thế nào, nguyên nhân của nó ra sao.

- Với sự cụ thể về thông tin, công chúng sẽ có những quyết định phù hợp với mục đích của mình Công chúng không thể có mặt ở nhiều nơi và ở nhiều thời điểm để có thể nắm được mọi thông tin xảy ra ở mọi nơi trên thế giới, bởi vậy chỉ có thể qua báo chí để nắm được những sự việc xảy ra trên hành tinh này vào ngày hôm nay Bởi vậy mà một câu trúc của tin quy định phải có đủ thông tin bao gồm 5W + 1H

2.4.3 Tính ngắn gọn:

- Báo chí cần tránh dài dòng, cần viết ngắn gọn xúc tích nhưng phải đầy

đủ thông tin để công chúng nắm được những thông tin chính một cách nhanh nhất

- Báo chí đưa tin ngắn gọn sẽ phù hợp với thời gian biểu hiện nay của công chúng ở độ tuổi đi học hay đi làm không có nhiều thời gian để xem báo, đưa tin ngắn gọn sẽ giúp công chúng năm bắt thông tin nhanh Việc đưa tin dài nhiều khi lan man ra những vấn đề ngoài lề, đây là điều không cần thiết vì nó sẽ gây ra

sự loãng thông tin đến người đọc

2.4.4 Tính đại chúng:

- Báo chí là của toàn dân nên cần phải mang tính đại chúng Đại chúng

ở đây được hiểu là phổ biến với toàn dân, nhiều người hiểu được và phục vụ được cho nhiều người Đặc biệt tính đại chúng phải được thể hiện trên đài truyền hình quốc gia hay báo chí quốc gia để phần lớn dân cư hiểu

- Trên những trang báo địa phương có thể được sử dụng tiếng lóng, tiếng địa phương bởi đó là địa chúng với địa phương đó Việc sử dụng tiếng địa phương trên kênh báo chí quốc gia sẽ khiến cho nhân dân không hiểu được hết ý nghĩa nhà báo muốn truyền tải và nhiều khi còn hiểu sai nghĩa gây ra những hậu quả nghiêm trọng

2.4.5 Tính biểu cảm:

- Tin tức cần phải đưa ngắn gọn, xúc tích nhưng khong vì thế là khô khan Việc đưa tin khô khan sẽ khiến cho công chúng cảm thấy chán và thiếu đi sự hấp dẫn.

- Tính biểu cảm sẽ khiến cho báo chí trở nên hấp dẫn và gần gũi với công chúng hơn, khiến cho công chúng thích thú đọc hơn và mang đến hiệu quả tiếp nhận cao hơn Tính biểu cảm được thể hiện ở việc mượn chất liệu văn học, sử dụng từ phiên âm, sử dụng ca dao, dân ca, tục ngữ, thành ngữ với mục đích làm phong phú hơn cho tác phẩm nhưng không được vi phạm các đặc điểm trên

2.4.6 Tính khuôn mẫu:

- Báo chí cần phải tuân thủ tính khuôn mẫu nhất định như cấu trúc của tin thi phải bao hàm 5W+1H nhằm mang đến đầy đủ thông tin nhất tới công chúng.Thêm vào đó, tính khuôn mẫu còn được thể hiện ở việc tin thì triển khai theo cách nào, phóng sự , bình luận được triển khai theo cách nào, có đặc điểm gì đặc biệt để công chúng dễ dàng nhận ra

- Tính khuôn mẫu còn được thể hiện ở việc khi thể hiện về đề tài nào cần sử dụng từ ngữ nào đặc thù nhưng phải là đại chúng và dễ hiểu

- Tuy nhiên, tính khuôn mẫu chỉ là tương đối Ví dụ như trong cấu trúc của tin bắt buộc phải đủ 5W+1H nhưng không quy định yếu tố nào phải đứng đầu, yếu tố nào phải đứng cuối, điều đó tùy thuộc vào tác giả

3 Ngôn ngữ báo truyền hình:

Trong ngôn ngữ báo chí nói chung có bao gồm các dạng ngôn ngữ đặc trưngcủa các loại hình như báo in, báo phát thanh, báo mạng điện tử, báo truyền hình.Trog phạm vi nghiên cứu của bài tập này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu sâu về các đặcđiểm của ngôn ngữ báo truyền hình Ngôn ngữ báo truyền hình bên cạnh nhữngđiểm chung của ngôn ngữ báo chí cũng có những đặc điểm riêng đặc thù của loạihình này

3.1 Khái niệm ngôn ngữ truyền hình:

Ngôn ngữ truyền hình là ngôn ngữ dùng để truyền tải thông tin đến côngchúng qua màn hình bao gồm tổng hợp nhiều yếu tố ngôn ngữ hình ảnh, ngôn ngữ

âm thanh

3.2 Lịch sử vấn đề tìm hiểu ngôn ngữ truyền hình:

Ngày nay, truyền hình đã trở thành phương tiện truyền thông mạnh mẽ vàquan trọng bậc nhất đối với công chúng khắp nơi trên thế giới Chính truyền hình

đã tạo nên một cuộc cách mạng thông tin và làm nên sự bùng nổ truyền thông bắtđầu từ những năm nửa cuối thế kỷ XX Truyền hình đã được nghiên cứu từ nhiềugóc độ khác nhau với những mục đích khác nhau: về vai trò, vị trí của nó đối vớicác vấn đề xã hội, chính trị, kinh tế; về phương thức, cách thức thông tin…Trongkhi tiếp cận nhiều vấn đề như vậy thì ngôn ngữ truyền hình là đề tài chưa được chútrọng mặc dù vấn đề này có ảnh hưởng vô cùng lớn đối với chất lượng sản phẩmtruyền hình

Ở Việt Nam hiện nay tình hình trên cũng diễn ra tương tự, chưa có một côngtrình nào nghiên cứu ngôn ngữ truyền hình một cách thấu đáo

Nghiên cứu ngôn ngữ truyền hình là địa hạt tương đối mới mẽ so với cáclĩnh vực nghiên cứu báo chí khác Hầu hết các công trình nghiên cứu trong vàngoài nước đều có đề cập đến ngôn ngữ truyền hình như ở những góc độ liên quanchứ chưa trực tiếp đi vào nghiên cứu ngôn ngữ truyền hình với tư cách là đối tượng

cụ thể Công trình đầu tiên đáng chú ý phải kể đến là Media Writing của nhóm tácgiả W Richard Whitaker, Janet E Ramsay, Ronald D.Smith

Ở Việt Nam, trong khoảng 10 năm trở lại đây đã có rải rác có các công trìnhnghiên cứu về ngôn ngữ truyền hình nhưng chỉ kết cấu là một phần nhỏ trong cáccông trình đó và bàn đến ngôn ngữ truyền hình một cách chung chung Ngôn ngữbáo chí –những vấn đề cơ bản của Nguyễn Đức Dân đã đề cập đến đặc điểm củangôn ngữ truyền hình trong sự đối sánh với ngôn ngữ báo in và chỉ ra sự khác biệt

đó về cách tiếp thu, về từ ngữ, về ngữ pháp, về những con số

3.3 Đặc điểm ngôn ngữ truyền hình:

Ngôn ngữ báo truyền hình bao gồm các đặc điểm chính sau : Tính chính xác,

tính cụ thể, tính đại chúng, tính ngắn gọn, tính định hương, tình biểu cảm, tính

khuôn mẫu

3.3.1 Tính chính xác:

Không chí riêng với ngôn ngữ báo truyền hình mà ngôn ngữ báo chí nói

chung cũng rất đề cao sự chính xác Tính chính xác là một yếu tố vô cùng quan

trọng đối với mỗi tác phẩm báo chí nói chung và tác phẩm báo chí truyền hình nói

riêng

Báo chí có chức nắng định hướng xã hội, bởi vậy, chỉ một sơ xuất nhỏ về

ngôn ngữ sẽ có thể định hương dư luận xã hội theo một hướng khác Với báo

truyền hình điều này lại càng quan trọng bởi hiện nay báo truyền hình được coi là

phổ biến và có nhiều công chúng theo dõi nhất, có sức ảnh hưởng lớn và rộng rãi

nhất

Tính cụ thể

Tính cụ thể

Tính đại chúng

Tính đại chúng

Tính ngắn gọn

Tính ngắn gọn

Tính định lượng

Tính định lượng

Tính bình giá

Tính bình giá

Tính biểu cảm

Tính biểu cảm

Đặc điểm ngôn ngữ truyền hình

Tính khuôn mẫu

Tính khuôn mẫu

Một ví dụ được đưa ra, chẳng hạn sau chuyến tháp tùng một quan chức cấpcao sang thăm Lào, biên tập viên đài truyền hình biên tập lại câu nói của lãnh đạocấp cao nước ta “Chúng tôi chia tay với tình hữu nghị dạt dào của hai nước Việt –Lào” Rõ ràng là từ “với” không thể dung được trong trường hợp này vì nó sẽ làmsai lệch nghĩa của câu nó này, nó biểu đạt ý nghĩa từ bỏ Trường hợp này phải thay

từ “với” bằng từ “trong”

Để sử dụng được ngôn ngữ chính xác, các nhà báo truyền hình, các biên tậpviên truyền hình, người dẫn chương trình truyền hình cần phải nắm chắc đượcnhững yêu cầu cơ bản Thứ nhất, họ phải là những người thông thạo tiếng mẹ đẻ,

có một vốn từ rộng, nắm vững được ngữ pháp Tiếng Việt và quan trọng là luônluôn trau dồi để thành thạo nhất về mặt ngữ âm, phong cách Tiếng Việt Thứ hai,

họ phải là kiến thức về sự kiện có thực, không được them bớt tưởng tượng Nếunhư giỏi ngôn ngữ mà lại xa rời hiện thực, làm giàu thêm cho yếu tố tưởng tượngthì chắc chắn thông tin mang đến cho công chúng sẽ rỗng tuếch, không mang tínhthuyết phục cao Thế nhưng ngược lại, có sự kiện, có thông tin nhưng lại khônggiỏi ngôn ngữ thì sẽ không thể truyền tải đầy đủ nhất đến công chúng, thậm chí cóthể mắc lỗi lớn cho người khác hoặc cho xã hội

Sự trung thực, chính xác trong thông tin của nhà báo là thế mạnh đặc biệtcủa báo chí, phải chính xác từ bản chất đến nội dung và hình thức Nhưng sự thật

đó phải mang tính xây dựng để tìm ra giải pháp tốt nhất và có kết quả cao nhất, chứkhông phải đề kiếm chác, trục lợi cho bản thân mình Trong xã hội ngày nay, mộtnền kinh tế thị trường đang không ngừng phát triển và hoàn thiện, vì vậy cần lắmniềm đam mê gắn liền với trách nhiệm, 2 yếu tố này là hành trang vô cùng quý giá

để mỗi nhà báo biết tự bảo vệ mình Mỗi nhà báo ngoài khả năng giao tiếp, chuẩn

bị hệ thống tư liệu tài liệu, hành trang kiến thức chuyên môn, thì cần phải thực sựsống trong nhịp đập của thời cuộc và nhịp sống của nhân dân Nhà báo phải xôngpha và bất chấp gian khổ bằng một trái tim yêu nghề và cống hiến cho nghề để có

được những thông tin phản ánh kịp thời Một nhà báo có bản lĩnh, có phương pháptác nghiệp, có tác phong tốt, đưa thông tin sự thật chính xác, không chỉ đem lạithắng lợi cho bài báo của mình, mà còn là phương pháp bảo vệ chính mình mộtcách hữu hiệu nhất trước những cám dỗ và không sợ bất cứ mưu mô đe dọa từ mọiđối tượng, cũng như không phải trông chờ vào sự can thiệp của pháp luật Để cóđược những bài báo hay, nóng hổi, phản ánh chính xác và kịp thời thì những ngườiviết báo chân chính thường phải chịu đựng nhiều hy sinh, mất mát, gian khổ để đitìm tòi và phản ánh lên sự thật Bản lĩnh chính trị và sự dũng cảm của nhà báođược thể hiện ngay trong mỗi tác phẩm báo chí Mỗi nhà báo ngoài khả năng, kỹnăng viết báo, còn phải là người trong sáng về lương tâm, đạo đức nghề nghiệp vàphải có tinh thần trách nhiệm rất cao với cộng đồng xã hội.

Chân thật, chính xác của báo chí là thật một trăm phần trăm, sự thật đượcnêu rõ bản chất, có tên người, địa chỉ, chi tiết rõ ràng cụ thể, người đọc, ngườinghe, người xem có thể tìm đến tận nơi để chiêm nghiệm, học hỏi, đúc kết, rút kinhnghiệm… Và chính điều này đã làm nên giá trị to lớn của báo chí mà không lĩnhvực nào có thể thay thế được Tính chính xác của báo chí hoàn toàn khác với tínhhiện thực của văn học - nghệ thuật Với tính chính xác, không cho phép người làmbáo xây dựng hình tượng, hư cấu, bịa đặt, tưởng tượng, suy diễn… dù chỉ là chitiết, tình tiết nhỏ nhất Chủ tịch Hồ Chí Minh, người thầy của báo chí cách mạng

Việt Nam đã từng căn dặn người làm báo: “Quần chúng mong muốn những tác phẩm có nội dung chân thật và phong phú, cho nên người làm báo phải luôn viết

rõ sự thật: Việc đó ai làm, ở đâu? Ngày, tháng, năm nào Nếu chưa điều tra, chưa nghiên cứu, chưa biết rõ thì chớ nói, chớ viết” Tính chính xác của báo chí còn

được hiểu ở một khía cạnh quan trọng khác Đó là không một ai, một tổ chức nào

bỏ tiền, bỏ công sức ra lập tờ báo, đài phát thanh, truyền hình, báo điện tử… để bất

kì ai muốn viết gì, muốn nói gì ở đó đều được cả Vậy ở đây tính định hướng, tínhgiai cấp, chính trị của báo chí là đương nhiên Người làm báo là người làm chính

trị, không có báo chí phi chính trị, phi giai cấp Vì thế, tính chân thật trên báo chítrước tiên phải tuân thủ lợi ích của giai cấp, của đất nước, dân tộc Người làm báophải ý thức được rằng có những sự kiện, sự việc có thể nói ra, viết ra, nhưng cũng

có sự kiện sự việc có thật nhưng chưa thể hoặc do phải giữ bí mật về chính trị, kinh

tế, quốc phòng, ngoại giao… mà không thể nói ra, viết ra ngay được

• Trên thực tế truyền hình hiện nay, tính chính xác nhiều khi khôngđược đảm bảo Gần đây dư luận đã lên tiếng rất nhiều về nghi án tuổi của CôngPhượng, một cầu thủ trẻ đầy tài năng của bóng đá nước nhà VTV24 trong bản tinChuyển động 24 giờ đã liên tiếp đưa ra những bằng chứng về nghi án gian lận tuổicủa Công Phượng trong các bản tin trưa và tối các ngày 14, 15, 16, 17 tháng 11năm 2014 Xung quanh nghi án này có rất nhiều lời bàn tán VTV24 đã đặt ra nghi

vấn “Nghi án Công Phượng 19 hay 21 tuổi” và có được những bằng chứng chứng

minh Công Phượng sinh năm 1993, tức 21 tuổi Bên cạnh đó, VFF cũng đã cử mộtđoàn về điều tra và khẳng định không có sự cố nhầm lẫn gì ở đây, Công Phượngđúng là 19 tuổi Đỉnh điểm của chuỗi bản tin nói về nghi án tuổi của Công Phượngvào ngày 15/11, đó là cuộc trò chuyện giữa Nhà văn Quang Vinh và BTV NgọcTrinh Nhà văn Quang Vinh tỏ ra khá bức xúc với những gì VTV24 đưa ra và thểhiện trực tiếp cảm xúc của mình Còn với BTV Ngọc Trinh, cô cũng đã đưa ranhững bằng chứng, những nghi án nhầm lẫn để đối đáp lại nhà văn Quang Vinh vàcuộc trò chuyện này chưa thể đi đến kết thúc bởi vấn đề thời lượng chương trình

• Ngày hôm sau trong bản tin Chuyển động 24 giờ trưa ngày 16/11,BTV Trần Việt đã đưa ra nói “Chuyển động 24 giờ sẽ cung cấp thêm những thôngtin để đi tìm sự thật”

BTV Trần Việt trong Chuyển động 24 giờ (

tin nào của VTV24 nhắc đến kết luận của nghi án này Nếu nghi án đưa ra sai thìchắc chắn Công Phượng, gia đình Công Phượng và dư luận cần một lời xin lỗicông khai của VTV24.

3.3.2 Tính cụ thể:

Ngôn ngữ báo truyền hình mang tính cụ thể Nó thể hiện ở chỗ mảng hiệnthực của từng sự kiện, vấn đề, hiện tượng phải được phóng viên, biên tập viênmiêu tả rất cụ thể, tường thuật lại chi tiết đến mức cặn kẽ để khán giả có thể đónnhận thông tin một cách đầy đủ nhất, hình dung được sự kiện đúng hướng nhất vànhư đang trực tiếp chứng kiến câu chuyện đó

Mỗi tác phẩm báo truyền hình đều phải gắn liền với một không gian và thờigian xác định, gắn với những con người thật có tên, có tuổi, có nghề nghiệp, giớitính, nơi cư trú cụ thể và gắn với sự kiện cụ thể nhất Trên báo truyền hình, phảithật hạn chế sử dụng các từ mang tính chất mơ hồ như “hình như”, “người nào đó”,

“nơi nào đó” Phải có những thông tin cụ thể như vậy thì tác phẩm mới có đủsức thuyết phục đến khán giả

• Ví dụ tin “ Ngày hội đại đoàn kết toàn dân” được phát sóng trong Chương trình Thời sự 19 giờ ngày 16/11/2014 “Ngày hôm nay Chủ tịch Ủy ban nhân dân Mặt Trận Tổ quốc Việt Nam Nguyễn Thiện Nhân đã tham dự và chung vui với nhân dân thôn Tân Lập – xã Tân Trào – huyện Tân Dương – tỉnh Tuyên Quang trong ngày hội đoàn kết toàn dân tộc kỉ niệm 84 năm ngày thành lập Mặt Trận dân tộc thống nhất Việt Nam 18/11/1930 – 18/11/2014 Thực hiện cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư, gắn với xây dựng nông thôn mới, người dân thôn Tân Lập đã đoàn kết giúp nhau phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo Đến nay hầu hết các gia đình trong thôn đã có tivi, xe gắn máy, trên 100 hộ có máy cày, trên 78% hộ có nhà đạt chuẩn theo quy định, không còn hộ ở nhà tạm, dột nát, thu nhập bình quân đầu người tăng từ 9 triệu đồng năm 2011 lên hơn 16 triệu đồng một người một năm vừa qua Phát biểu với

nhân dân thôn Tân Lập, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Mặt Trận Tô quốc Việt Nam Nguyễn Thiện Nhân đánh giá cao tinh thần đoàn kết tự lực, tích cực lao động sản xuất của người dân cũng như sự quan tâm của các cấp chỉnh quyền tỉnh Tuyên Quang đối với phong trào của Mặt Trận Tổ Quốc Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân mong muốn sắp tới tỉnh Tuyên Quang sẽ có những bước phát triển mới từ mô hình của xã Tân Trào trong việc đẩy mạnh cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư, xứng đáng là môt địa phương có di tích lịch sử quốc gia đặc biệt, nơi Bác Hồ đã từng ở, làm việc và chỉ huy kháng chiến” Tin

này đã thể hiện được tính cụ thể ở chỗ trả lời được đầy đủ các câu hỏi về:

- When : ngày hôm nay, 16/11

- Where : thôn Tập Lập, xã Tân Trào, huyện Tân Dương tỉnh TuyênQuang

- Who: Chủ tích Ủy ban nhân dân Mặt Trận Tổ quốc Việt Nam và chínhquyền nhân dân xã Trân Trào

- Why : thực hiện cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng đời sốngvăn hóa ở khu dân cư, gắn với xây dựng nông thôn mới nhân kỉ niệm 84 năm ngàythành lập Mặt Trận dân tộc thống nhất Việt Nam 18/11/1930 – 18/11/2014

- What : Ngày hôm nay Chủ tịch Ủy ban nhân dân Mặt Trận Tổ quốcViệt Nam Nguyễn Thiện Nhân đã tham dự và chung vui với nhân dân thôn TânLập – xã Tân Trào – huyện Tân Dương – tỉnh Tuyên Quang trong ngày hội đoànkết toàn dân tộc kỉ niệm 84 năm ngày thành lập Mặt Trận dân tộc thống nhất ViệtNam

- How : , Chủ tịch Ủy ban nhân dân Mặt Trận Tô quốc Việt NamNguyễn Thiện Nhân đánh giá cao tinh thần đoàn kết tự lực, tích cực lao động sảnxuất của người dân cũng như sự quan tâm của các cấp chỉnh quyền tỉnh TuyênQuang đối với phong trào của Mặt Trận Tổ Quốc

3.3.3 Tính đại chúng:

Báo chí truyền hình chính là phương tiện thông tin của đại chúng Tất cả mọingười trong xã hội này đều là đối tượng phục vụ của báo chí không phân biệt quốctịch, tuổi tác, nghề nghiệp, giới tính.

Ngôn ngữ báo truyền hình phải là ngôn ngữ mang tính toàn dân, mang tínhphổ biến và là thứ ngôn ngữ dành cho tất cả mọi người, để mọi người đều có thểnghe và hiểu Đó không nên là ngôn ngữ đa nghĩa, không nên quá trìu tượng và thểhiện yếu tố quá địa phương

Tuy nhiên bên cạnh đó, chúng ta cũng không nên hiểu ngôn ngữ được phổcập rộng rãi là ngôn ngữ dễ dãi, thấp kém và không có kiểm duyệt Không phảiđiều gì cũng có thể đưa lên truyền hình, nó phải thể hiện sự văn minh, lịch sự Mộtnhà nghiên cứu báo chí người Nga V.G Kostomarov đã nói rằng “ Ngôn ngữ báochí phải thích ứng được với mọi tầng lớp trong xã hội, để một nhà bác học vớitrình độ chuyên môn uyên thâm nhất của mình cũng không cảm thấy chán và một

em bé còn non nớt về trình độ khi xem cũng không thấy quá khó hiểu và mơ hồ”

Chúng ta có thể dễ dàng nhận ra, trên báo chí truyền hình rất ít sử dụngnhững thuật ngữ chuyên môn Những thuật ngữ này chỉ sử dụng một cách hạn hẹptrong những kênh truyền hình hay những chuyên mục chuyên biệt Hay những từngữ tiếng lóng, tiếng địa phương cũng rất hạn chế được sử dụng trên đài truyềnhình quốc gia để phục vụ đông đảo công chúng Ngôn ngữ mang tính đại chúng, nókhông thể dành cho một nhóm đôi tượng hạn hẹp nào đó bởi chức năng của báo chí

là định hướng dư luận

• Ví dụ tin “ Bế mạc hội nghị cấp cao ASEAN” trong Chương trình Thời sự 19 giờ ngày 13/11/2014 “ Vào tối nay thì hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 25 và các hội nghị cấp cao giữa ASEAN với đối tác đã bế mạc Tại buổi lễ, nước chủ tịch ASEAN năm 2014 là Myanmar đã chuyển giao cương vị Chủ tịch ASEAN 2015 cho Malaysia Trong tuyên bố của Chủ tịch cấp cao ASEAN lần thứ

25, các nhà lãnh đạo ASEAN đã tái khẳng định tầm quan trọng của việc giữ hòa

bình và ổn định, đảm bảo an toàn, an ninh hàng hải trên biển và hàng không trên Biển Đông đúng với các nguyên tắc trong tuyên bố về cách ứng xử của các bên trên Biển Đông và nguyên tắc 6 điểm của ASEAN về Biển Đông Các nhà lãnh đạo ASEAN cũng đã hoan nghênh những điểm đạt được trong việc thực thi tuyên bố về cách ứng xử của các bên trên Biển Đông và nhất trí tiếp tục phối hợp để sớm đi đến đạt được bộ quy tắc ứng xử trên Biển Đông dựa trên sự đồng thuận Các nhà lãnh đạo cũng đã nhất trí tăng cường tham vấn Trung Quốc về biện pháp và cơ chế nhằm đảm bảo và thúc đẩy việc thực hiện đầy đủ và có hiệu quả tuyên bố về cách ứng xử của các bên trên Biển Đông Tuy nhiên các nhà lãnh đạo ASEAN tiếp tục bày tỏ sự quan ngại về tình hình hiện nay trên Biển Đông đồng thời tái khẳng định các cam kết của ASEAN trong tuyên bố về cách ứng xử của các bên trên Biển Đông nhằm đảm bảo việc giải quyết các tranh chấp trên Biển Đông bằng các biện pháp hòa bình, tuân thủ các nguyên tắc của Luật pháp quốc tế trong đó có công ước của Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 , không đe dọa sử dụng hoặc sử dụng vũ lực đồng thời thực hiện các biện pháp kìm chế Trong tuyên bố của Chủ tịch cấp cao ASEAN 25 thì các nhà lãnh đạo ASEAN cũng tái khẳng định tâm quan trọng của các cam kết giữa các thành viên ASEAN cũng như của Trung Quốc về hòa bình, ổn định an ninh hàng hải và lòng tin trong khu vực, sự cần thiết của việc tạo dựng các cơ hội thuận lợi cho việc giải quyết các tranh chấp một cách hòa bình” Nội dung thông tin về lĩnh vực chính trị, một trong những vấn đề khô khan

và nhiều thuật ngữ khó hiểu, thế nhưng các nhà báo truyền hình đã mang nó đếnvới khán giả thông qua những con chữ chuyên môn nhưng lại dễ hiểu, đó là ngônngữ của toàn dân, ngôn ngữ sử dụng phổ biến và rộng rãi khiến cho ai xem cũng cóthể hiểu được nội dung thông tin được truyền đạt đến là gì Chương trình Thời sự

là một trong những chương trình thu hút đông đảo người xem nhất bởi nó phản ánhđược những tin tức quan trọng ở trong và ngoài nước trong ngày Nếu như ngônngữ được sử dụng trên truyền hình lại khó hiểu, nhiêu thuật ngữ chuyên môn thì

chắc chắn sẽ không làm hài lòng được khản giả, đối tượng chính mà truyền hìnhhướng đến.

Trên báo chí, để phục vụ được tất cả đối tượng công chúng thì báo chí phảiđặt tiêu chí đại chúng lên hàng đầu Không sử dụng ngôn ngữ thời @, ngôn ngữteen của giới trẻ Trên đài truyền hình Quốc gia không sử dụng từ ngữ tiếng địaphương, tiếng lóng khiến người dân khó hiểu Tiếng lóng, tiếng địa phương haybiệt ngữ xã hội có thể sử dụng ở các đài địa phương thoải mái bởi mỗi địa phương

có một số ngôn ngữ đặc trưng cho nền văn hóa mà địa phương khác khó hiểu đượcnhư miền trung là “mô, chi, răng, rứa”

3.3.4 Tính ngắn gọn:

Ngôn ngữ báo truyền hình cầ phải ngắn gọn và xúc tích Riêng với đặc thùtruyền hình, khán giả sẽ được theo dõi hình ảnh và nghe qua giọng nói của biên tậpviên và người dẫn chương trình Trong một khoảng thời gian nhất định, côngchúng sẽ không thể tiếp nhập cùng lúc nhiều thông tin Bởi vậy mà phóng viên,biên tập viên truyền hình cần phải chắt lọc ngôn ngữ một cách ngắn gọn nhất đểkhán giả có thể tiếp nhận được lượng thông tin cần thiết nhất, không ảnh hưởngđến hiệu quả tiếp nhận của khán giả

Ngôn ngữ báo truyền hình không nên dài dòng, nó sẽ làm loãng thông tin.Thêm một mặt tiêu cực nữa nó sẽ ảnh hưởng đến thời lượng phát sóng của cácchương trình khác Trong trường hợp sự kiện cần phải đưa ngay lên để kịp khunggiờ phát sóng, nếu như nhà báo viết quá dài và lan man sẽ khiến cho tác phẩmkhông thể đáp ứng được yêu cầu truyền tin nhanh chóng

Các cụ xưa có câu “ Nói dai, nói dài hóa ra nói dại” Không phải cứ dài làhay, là đầy đủ mà có khi còn mắc nhiều lỗi sai về ngữ nghĩa, cách đặt câu Thờibuổi kinh thế thị trường, thời gian là quan trọng, cuộc sống hối hả tấp nập sẽ khiếncho khán giả không có quá nhiều thời gian để xem tin tức Bởi vậy, những tác

phẩm báo hình cần phải mang đến một lượng thông tin đầy đủ nhưng phải ngắngọn, xúc tích, thể hiện một cách sinh động và hấp dẫn.

• Ví dụ tin tức” Công an Nghệ An: Phát hiện hàng loạt cây xăng gian lận” được đưa trong Chuyển động 24h lúc 18h30 ngày 17/11

(http://vtv.vn/video/chuyen-dong-24h-toi-17112014-54120.htm Thực hiện Minh

Tâm – Mạnh Cường – Minh Khôi) “11 cây xăng ở tỉnh Nghệ An vừa bị phát hiện gắn chíp điện tử để gian lận Với thiết bị này khách bơm xăng sẽ bị thiệt từ 4% đến hơn 11% lượng xăng dầu mỗi lần bơm Hiện các cơ sở này đã được xử phạt từ 30 triệu đồng đến 70 triệu đồng.” Tin tức này rất ngắn gọn những đã truyền tải được

những nội dung chính về sự việc Công an tỉnh Nghệ An đã phát hiện và xử phạtcác cây xăng gian lận gây thiệt hại cho khách bơm xăng dầu Không có từ ngữ dưthừa, những từ ngữ có cũng như không thể đảm bảo dung lượng dành cho những từngữ là cần thiết và quan trọng nhất Sự ngắn gọn của tin tức sẽ làm cho việc tiếpnhận thông tin của khán giả dễ dàng hơn

• Một tin tức khác cho thấy rõ đặc điểm ngôn ngữ mang tính ngắn gọnnhưng truyền tải được đầy đủ nội dung thong tin một cách cô đọng và xúc tích đếnvới khán giả Đó là tin “ Ứng dụng công nghệ tiên tiến trong xử lý nước thải côngnghiệp” phát sóng trong bản tin Thời sự 23 giờ ngày 18/11(http://vtv.vn/video/ban-tin-23h-18112014-54245.htm - Thực hiện : Lan Phương –

Đức Thuận) “Sáng nay Viện Khoa học Công nghệ Trường Đại học Khoa học Tự nhiên Hà Nội và Bộ nghiên cứu Giáo dục Đức đã tổ chức Hội nghị đánh giá thực trạng nước thải tại Việt Nam và đề xuất các giải pháp Công nghệ để xử lý Hiện nay mỗi ngày có hơn 1 triệu mét khối nước thải được xả từ các Khu Công nghiệp

và khoảng 75% trong số này không được xử lý xả thẳng vào môi trường Tính đến năm 2011, Việt Nam mới có khoảng 143/232 khu công nghiệp đang hoạt động có

hệ thống xử lý ống dẫn nước thải Chính vì vậy áp dụng các kỹ thuật mới tiên tiến

như giám sát phân tích nước bằng trạm phân tích tự động, phát triển các kíp thử nhanh sẽ là một trong những giải pháp giúp các khu công nghiệp xử lý nước thải công nghiệp một cách bền vững.” Với nội dung thong tin ngắn gọn nhưng đầy đủ,

khán giả có thể biết rõ được mức độ nghiêm trọng hiện nay của vấn đề nước thảichưa được xử lý từ các khu công nghiệp đồng thời nắm bắt được các biện phápkhoa học kĩ thuật mới để giải quyết triệt để vấn đề này Đây cũng chính là nội dungcủa Hội nghị được tổ chức bởi Viện Khoa học công nghệ Trường Đại học Khoahọc tự nhiên Hà Nội và Bộ nghiên cứu Giáo dục Đức trong sáng ngày 18/11

Để ngắn gọn nhất có thể, nhà báo còn có thể bở bớt những từ thừa như chỉcần viết “thăm” chứ không cần phải “sang thăm”, hoặc chỉ cần “dự” chứ không cần

“tham dự”

3.3.5 Tính định lượng:

Tính định lượng là một đặc điểm rất quan trọng của ngôn ngữ báo chí, đặcbiệt là với ngôn ngữ truyền hình Với bất kỳ loại báo chí nào cũng bị giới hạn vềmặt dung lượng Ví dụ như báo in sẽ bị giới hạn về mặt diện tích, báo phát thanh

và báo truyền hình sẽ bị giới hạn về mặt thời gian Một tác phẩm báo chí trêntruyền hình, thời gian dành cho nó là bao lâu thì chỉ được đúng bấy nhiêu, các nhàbáo không thể thêm vào được bởi khung giờ phát sóng đã được cố định trước

Bởi vậy, để chính xác với khung giờ phát sóng thì tính định lượng của ngônngữ báo hình lại càng được đề cao hơn Một tác phẩm báo chí, các yếu tố cấu thànhngôn ngữ cần phải được chắt lọc kỹ lưỡng hơn để không được vượt quá khung thờigian cho phép của nó

Các phóng viên, biên tập viên cần phải bỏ đi những từ thừa, bỏ đi các từ “cócũng như không” ở trong tác phẩm hay có thể thay thế bằng những từ khác ngắngọn hơn mà vẫn mang ý nghĩa đó

Khung giờ phát sóng trên truyền hình là rất chặt chẽ, bởi vậy ngôn ngữ báotruyền hình không thể theo ý của tác giả nếu như nó quá dài và lấn sang khung giờ

phát sóng của các chương trình khác Với ngôn ngữ báo chí truyền hình, chỉ cầnđầy đủ thông tin và sinh động.

• Ví dụ khung giờ phát sóng của các chương trình Thời sự trưa hàngngày chỉ được giới hạn trong khoảng 20 đến 30 phút Sẽ không thể có thời lượngdài hơn cho các chương trình thời sự này bởi thời gian còn dành cho các chươngtrình khác trên sóng truyền hình Một chương trình thời sự trưa kéo dài trongkhoảng từ 20-30 sẽ không thể có chỗ cho những tin tức, phóng sự quá dài nếu nhưkịch bản của chương trình ngày hôm đó có nhiều tin cần thiết phải đưa Bởi vậytính định lượng là cần thiết đối với mỗi tác phẩm báo chí và trong mỗi chươngtrình trên truyền hình

• Chương trình Thời sự trưa phát sóng lúc 12h ngày 18/11/2014 có thờilượng 27 phút 50 giây (http://vtv.vn/video/thoi-su-12h-18112014-54188.htm ),chương trình Thời sự trưa phát sóng lúc 12 giờ ngày 17/11 có thời lượng 24 phút

51 giây (http://vtv.vn/video/thoi-su-12h-17112014-54091.htm ), chương trình Thời

sự trưa phát sóng lúc 12 giờ ngày 16/11/2014 có thời lượng 22 phút 56 giây(http://vtv.vn/video/thoi-su-12h-16112014-53984.htm ) Như vậy là các chươngtrình thời sự trưa chỉ có một mức định lượng về thời gian nhất định và để có đượctổng thời gian định lượng này thì các tin tức, phóng sự trong chương trình đều phảimang tính định lượng chặt chẽ

hình hoặc phóng sự truyền hình Đây là 2 thể loại có thời lượng dài hơn tin, qua đó,tác giả có thời gian để thể hiện thái độ của mình một cách công khai Trong bìnhluận truyền hình, thái độ của nhà báo được thể hiện qua cách đặt câu hỏi với kháchmời, cách trò chuyện cũng khách mời, qua ngôn từ, sắc thái biểu cảm của khuônmặt và cơ thể Còn đối với phóng sự truyền hình, thái độ của nhà báo được thể hiệnthông qua lời bình và câu hình truyền tải tới khán giả.

Sự bình giá có khi là tích cực, cũng có khi là tiêu cực Tuy nhiên thì trongbất cứ tình huống nào nó cũng phải được thể hiện trực tiếp qua ngôn từ Những câu

nói mang nặng sắc thái bình giá là “Giai điện buồn của một đêm nhạc trẻ”, “Lặng

lẽ quá”

Tính bình giá chính là một trong những yếu tố làm nên phong cách và dấu

ấn của nhà báo, qua đó khẳng định thêm tài năng và tên tuổi của nhà báo

3.3.7 Tính biểu cảm:

Chức năng quan trọng hàng đầu của báo chí nói chung và báo truyền hìnhnói riêng, đó chính là chức năng thông tin Thông thường, người ta thường sử dụngcách viết, cách nói có tính chất khuôn mẫu để phản ánh sự việc, hiện tượng chocông chúng Thế nhưng với cách thức này thì thông tin rất khô cứng và tẻ nhạt Đểkhắc phục được tình trạng này thì buộc tác giả các tác phẩm báo cí phải sử dụngnhững thủ pháp, một trong những thủ pháp đó là tăng cường tình biêu cảm Nhờvậy, thông tin của họ trở nên sinh động và hấp dẫn hơn, khán giả sẽ thấy thích thú

và chú ý theo dõi hơn cũng như tiếp nhận thông tin dễ dàng hơn

Các thủ pháp nhằm tăng tính biểu cảm cho tác phẩm có thể qua các từ ngữmang tính chất hội thoại, từ vay mượn từ nước ngoài, sử dụng các thuật ngữ, sửdụng các tục ngữ, thành ngữ, ca dao, là cách diễn đạt từ các tác phẩm văn học nghệthuật, là lối chơi chữ, nói lái, dùng ẩn dụ, hoặc có thể là việc thể hiện sự bình giá

có tính chất cá nhân Tính biểu cảm chính là hiện thân của cái đẹp, cái hay, cái hấp

dẫn mới lạ và qua đó có ảnh hưởng mạnh mẽ tới tâm hồn của người đọc.giúp cho

họ đạt tới một trạng thái tâm lý cảm xúc nhất định

Tính biểu cảm là một đặc điểm của ngôn ngữ báo truyền hình Tính biểucảm được thể hiện ở việc sử dụng từ ngữ trong tác phẩm của tác giả Đó có thể lànhững từ ngữ mới lạ nhưng không phải là từ ngữ tối nghĩa, trìu tượng và gây khóhiểu cho người xem, đó là những từ ngữ giàu hình ảnh nhưng không quá đa nghĩagây ra cho người xem sự mơ hồ, đó cũng có thể là những từ ngữ thể hiện được dấu

ấn cả nhân của tác giả

Với ngôn ngữ báo chí, người ta thường cho rằng, quan trọng nhất là sựnhanh chóng và chính xác Thế nhưng, yếu tố nhanh chóng và chính xác là chưa

đủ, nó còn cần phải có yếu tố biểu cảm Thử tưởng tượng tác phẩm báo chí chỉ đơngiản là truyền tải thông tin một cách khô khan qua hệ thống các từ ngữ bình thườngthì sẽ ngày càng khó thu hút được người xem Mỗi tác phẩm cần phải có yếu tốmới lạ, sinh động và thể hiện được quan điểm cá nhân của tác giả sẽ tăng sức hấpdẫn lên rất nhiều

Các yếu tố mang tính biểu cảm sẽ dễ dàng thể hiện hơn ở thể loại phóng sự.Thông thường với những bản tin, do bị bó hẹp về thời gian, kể cả tin sâu cũng sẽ làkhông đủ để tác giả thể hiện tính biểu cảm sâu sắc trong đó Trong tin ta thườngthấy từ ngữ được sử dụng mới lạ tạo sức hấp dẫn còn trong phóng sự, đất diễn củatác giả nhiều hơn và tác giả sẽ có thể bày tỏ quan điểm cũng như dấu ấn cá nhâncủa mình

Tính biểu cảm tác động trực tiếp vào tâm hồn của người nghe, từ đó họ cũng

sẽ có những trạng thái biểu cảm theo định hướng mà các nhà báo truyền hình mongmuốn

Tính biểu cảm được thể hiện gắn liền với việc sử dụng các từ ngữ, lối nóimới lạ giàu hình ảnh, thể hiện được sâu đậm dấu ấn cá nhân và do đó, gây ấn tượngmạnh mẽ hơn với khán giả

• Ví dụ như chương trình Điều ước thứ 7 phát sóng trên kênh VTV3.Trong chương trình, chúng ta đã thấy tính biểu cảm được thể hiện ở việc mượnchất liệu văn học để đưa vào chương trình Lời bình của phóng sự có câu “Chuyện

tình của họ đẹp như một câu chuyện cổ tích Anh đã đến dùng tình yêu của mình

đánh thức con tim chị” Đó chính là lời bình được dựa trên câu chuyện Công chúangủ trong rừng được rất nhiều trẻ em yêu thích

• Ví dụ như phóng sự “Linh hồn Việt Cộng” của Đạo diễn MinhChuyên được phát sóng trên kênh VTV1 Đài truyền hình Việt Nam lúc 22 giờ 15phút ngày 23 tháng 7 năm 2008 đã thực sự làm người xem xúc động Với thờilượng 30 phút, đạo diễn Minh Chuyên với khối óc sáng tạo của mình đã phác họa

ra cả một chặng đường dai 39 năm kể từ khi người lính Việt Cộng Hoàng NgọcĐảm ngã xuống ở chiến trường Gia Lai năm 1969 đến khi tìm thấy hài cốt của anh

và an tán tại quê nhà, xã Thái Giang, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình vào hối cuốitháng 5 năm 2008 Trong phóng sự này, bên cạnh những yếu tố chính xác, cụ thể

về mọi thông tin lien quan đến liệt sĩ Hoàng Ngọc Đảm, gia đình liệt sĩ HoàngNgọc Đảm, người lính Mỹ năm xưa đã bắn Hoàng Ngọc Đảm và quá trình họ tìmhài cốt của liệt sỹ thì người xem có thể thấy rõ ràng tính biểu cảm được tác giả thểhiện trong đó Thể hiện của ngôn ngữ lời bình, có những từ mang tính biểu cảmsâu sắc xoáy được vào nỗi đau của gia đình, của kẻ thù liệt sỹ Hoàng Ngọc Đảm,thể hiện qua hình ảnh đau thương, xúc động và điều quan trọng, người ta có thểthấy được dấu ấn cá nhân của tác giả trong đó khi ông thể hiện được thông điệp sâusắc Đó là một phóng sự thấm đẫm nước mắt nhân văn

• Phóng sự “ Mỗi tình Lào – Việt” của Nghệ sỹ ưu tú – Đạo diễn MinhChuyên (http://vtvhue.vn/phim-tai-lieu/201402/phim-tai-lieu-moi-tinh-lao-viet-452517/) , ngôn ngữ hình ảnh và âm thanh mang tính biểu cảm rất cao “ Cuộc

chiến tranh Việt Nam kết thúc nhưng hậu quả của nó để lại thật khôn lường.

Chuyện ông Lò Văn Cân ở bản Chinh – Thanh Hóa bị chiến tranh xô đẩy vào một hoàn cảnh vô cùng éo le nhưng từ trong cái hoàn cảnh éo le ấy lại nảy sinh một mối tình cao đẹp Nhân dân bản Chinh từng dự lễ truy điệu liệt sĩ Lò Văn Cân, giờ thấy ông đột ngột trở về nhiều người đến chúc mừng Có người đến xem hình thể người liệt sỹ sống lại ra làm sao Ông Lò Văn Cân nhớ lại, trước ngày lên đường sang thăm nước bạn Lào, ông đã từng nói với vợ “Anh đi chuyến này, bao giờ đất nước Lào hết quân xâm lược anh mới về với em” Vợ ông, bà Vi Thị Huyên nhớ lời chồng, đằng đẵng chờ mong Bà đợi ông suốt hơn 40 năm, đến khi ông về thì

bà đã qua đời Ông Lò Văn Cân nhập ngũ ngày 10/5/1962, đơn vị Tiểu đoàn 923 Trung đoàn 766 thuộc Quân tình nguyện Việt Nam tại Lào.Anh Lò Văn Thành đây

là kết quả của 10 ngày ông nghỉ phép Khi vợ ông mang thai và sinh nở, ở bên nước bạn ông Cân không hề hay biết là mình đã có con

Anh Lò Văn Thành ( con ông Lò Văn Cân) nói : Đến năm 1968 thì bố tôi về,

từ năm 68 đi là vắng tin luôn Tôi từ nhỏ đến lớn thì tôi cũng không thấy Tôi sang Lào tìm bố nhưng không thấy, bố về tôi hỏi bố : bố ơi bố sao bố đi tận 40 năm mà

bố không về Bố tôi chỉ chỉ vào đầu bảo đau đầu, không nhớ được đường về, mất trí nhớ Khi bố tôi về đến nhà thì tôi thấy bố tôi chân thì cụt, đầu thì toàn vết sẹo Lúc thì bố tôi tỉnh, có lúc thì bố tôi cũng không tỉnh Cho nên là thấy bố tôi tôi rất thương Chỉ mong nhà nước và các cấp các ngành quan tâm và thương bố con tôi.

Bà Cầm Thị Quần ( Xã Xuân Chinh – Thường Xuân – Thanh Hóa) :Cả làng xóm ai cũng mừng đến mừng rỡ, người thì mừng quá khóc mếu lên Nó chết rồi làm sao sống lại,lại còn nguyên như thế chỉ còn mỗi cái chân thôi Tại sao lại sống lại,tôi cũng không biết nữa , báo tử làm ma rồi.

Dân bản Chinh kể lại, năm 2010 khi ông Cân trở về, mẹ ông vẫn còn sống, chống cây gậy ra ngõ đón con Bà nói trong nước mắt: “Con đi đánh giặc bên nước bạn, giặc hết lâu rồi sao con không về Ông Cân khóc, chỉ tay lên đầu, con bị đạn đau lắm không về được với mẹ, mong mẹ tha tội cho con.” Nghe ông nói vậy

mọi người òa khóc Bị thương trong hoàn cảnh nào, vì sao sống hơn 40 năm trên nước bạn, ông Cân không về được với mẹ, với gia đình, vợ con Trong số những người đồng đội của ông kể lại, có ông Phan Thanh Ấn, cựu Tiểu đoàn phó tiểu đoàn 923, người chỉ huy đơn vị của ông Cân xác nhận cùng sự hồi nhớ của ông sau ngày tỉnh lại, câu chuyện về ông Cân bắt đầu được hé mở

Ông Lữ Văn Quang ( Xã Xuân Lệ - Thường Xuân – Thanh Hóa) : Qua một thời gian chúng tôi phục vụ ở bên chiến trường lào, về đến nhà thì nghe tin báo tử Sau 40 năm sau con cháu tìm lại được anh ấy Anh Cân ơi tưởng anh đã chết rồi ở bên chiến trường Lào nhưng may mắn quá anh vẫn dẫn xác được về đến đây.

Cuối năm 1970 trong trận phối hợp với quân giải phóng nhân dân Lào chiến đấu với địch tại Khe Sai ( Lào) Do lực lượng địch quá đông, an em đơn vị

bị thương gần hết Ông Cân bị cụt chân bên phải và bị thương ở đầu và bất tỉnh Trong lúc đang diễn ra trận đánh, địch cho máy bay trực thăng hạ cánh xuống trận địa, cướp thương binh và bốc tất cả xác chết chở đến một khu rừng của huyện Lào Nam và đổ xuống một cái hố đã đào sẵn Ông Cân cho biết bị dốc từ máy bay xuống người chết đè lên người sống Tôi tỉnh lại sau mấy ngày đêm nằm trên đống xác, mùi xác chết thối rữa bốc lên không chịu được.Tôi dồn sức bò ra khỏi đống xác và hy vọng gặp được người cứu Các vết thương ở đầu và chân chảy máu không được băng bó tê buốt Tôi bò lên được một cái rẫy của đồng bào Lào nhưng lại bị choáng Sau này trở về sống cùng gia đình trí nhớ của ông Cân dần dần được hồi phục, ông kể lại “Hôm đó có 3 cô gái Lào đi làm nương đã phát hiện tôi năm bất tỉnh Các cô đã xé áo băng vết thương cho tôi và tìm lá thuốc rịt vào chỗ chân cụt lở loét và đưa tôi vào bệnh viện của huyện Lào Nam Do vết thương hở nhiễm trùng nặng lại bị đổ từ máy bay xuống nên bị ảnh hưởng sọ não, hôn mê gần 2 tháng mới tỉnh Sau này tôi mới biết 3 cô gái cứu tôi tên là Lis, là Nót, là Sim Không có các cô ấy chắc tôi chết ở đó rồi Hơn 3 năm,Lis và những người dân bản Bạc Nọi đã thay nhau chăm sóc tôi Khi thì ở viện, khi thì Lis đưa tôi về

nhà chạy chữa thuốc men Nhà chỉ có 2 mẹ con, cha mất sớm, hoàn cảnh rất nghèo, việc nuôi dưỡng thuốc thang cho tôi lại càng khó khăn Nhưng nhớ sự giúp

đỡ của chính quyền và dân bản, người góp gạo người cho tiền, Lis thương tôi như anh em ruột thịt nên mọi khó khăn cũng vượt qua Cuối năm 1973, Lis và ông trưởng bản Bạc Nọi bàn cách đưa tôi trở về Việt Nam Tôi mừng quá, vết thương chân tôi đã lành, chống nạng có thể đi được nhưng vết thương ở đầu vẫn đau buốt, tâm thần lẫn lộn Vì thế nhiều lần gia đình Lis và chính quyền bản Bạc Nọi tổ chức đưa tôi về nước đều phải quay trở lại Đầu năm 1974, Lis cùng người anh họ của mình nhờ xe đưa tôi về tận biên giới Lào Việt, tới biên giới tôi không biết mình sẽ

đi đâu, về đâu Lis lại định qua biên giới nhờ người gửi tôi về nước Việt Nhưng cô

ấy lo tôi chỉ còn 1 chân, vết thương lại hay tái phát, liệu có về được quê hương hay lại lưu lạc đói khát ở đâu thì tội Lis ngồi nhìn tôi khóc, tôi cũng khóc theo rồi Lis cùng người anh họ lại đưa tôi quay lại bản Bạc Nọi.

Ông Lò Văn Cân ( xã Xuân Chinh – Thường Xuân – Thanh Hóa): Lis cùng anh họ đưa tôi về Việt Nam 3 lần đưa tôi về nhưng không biết đường về, tôi lại quay về đó làm chồng cho con Lis.

Duyên cớ nào ông Lò Văn Cân về được quê hương Tháng 3 năm 2010 nhờ anh Phan Thế Hạnh người Nghệ An sang Lào buôn bán và cắt tóc Một hôm anh Hạnh tới bản Bạc Nọi tình cờ gặp ông Cân Lần đầu tiên sau hơn 40 năm, được nghe người nói tiếng việt, ông như bừng tỉnh, trí nhớ được phục hồi Hôm ấy, ông nhớ ra quê mình ở xã Thanh Cao Thanh Hóa.

Anh Phan Thế Hạnh ( xóm 7A Nghĩa Thuận – Thái hòa – Nghĩa Đàn – Nghệ An) : Tôi đi sang bản này mua tóc vô tình đang ngồi cắt tóc thấy bác đi từ trong nhà đi ra, đi bưng 2 tay Tôi đang cắt tóc tôi thấy bác lết nói giọng khàn khàn Tôi nghĩ bác này không phải người Lào xịn, một là người Việt Nam, hai Campuchia thì tôi hỏi tiếng Lào, bác là người nước nào? Bác bảo tôi là quân Việt Tôi thấy chân bác cụt thì tôi có hỏi là người Việt làm gì ở đây, cụt chân mà không về quê hương.

Bác có nói tôi đi lính cụ Hồ đánh nhau, cụt chân, đầu óc bị thương mất trí nhớ không biết đường về Hai bác cháu nói chuyện với nhau đêm nào cũng khóc Tôi mới nói là bác ơi, thôi bây giờ cháu lấy bút giấy cháu ghi địa chỉ, cháu về Việt Nam, cháu ở Nghệ An cháu sẽ ra Thanh Hóa kiếm quê hương cho bác.

Trở về Việt Nam , Phan Thế Hạnh phóng ra Thanh Hóa Xã Thanh Cao ông Cân nhớ ra kể cho Hạnh nghe đã đổi tên thành xã Xuân Chinh – huyện Thường Xuân – tỉnh Thanh Hóa Trở về quê đã 3 năm, gia đình ông vẫn chưa lo được thủ tục chuyển đổi từ một liệt sỹ sang thương tật để hưởng trợ cấp.

Ông Cầm Bá Nhang ngày 25/4/2013 – Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Xuân Chinh – Thường Xuân – Thanh Hóa : Hồ sơ báo cáo với các anh là chúng tôi đã

có giấy báo tử, người chứng kiến đã có xác nhận báo từ về Cục chính sách Bộ Quốc Phòng, ủy ban huyện Thường Xuân và tỉnh Thanh Hóa nhưng đến nay chúng tôi thấy đến bản thân ông thì cũng không còn bao lâu nữa, thấy rằng chính sách nhà nước ta, thực tế thương tật này, con người này, hoàn cảnh gia đình như thế nhưng mà gia đình đi tìm về thì chính sách nhà nước hầu như chưa có gì.

Ngày 15/5/2013, chúng tôi cùng ông Lò Văn Cân và các con cháu của ông

là Lò Văn Ngọ, Lò Văn Thành và anh Phan Thế Hạnh vượt gần 2000km để sang thăm quê hương thứ 2 của ông, nơi ông đã nương tựa gần hết cuộc đời mình Đi qua một số tỉnh của Lào, chúng tôi tới bản Bạc Nọi huyện Lào Nam của tỉnh Sa La Văn Nhiệm vụ của chuyến đi ngoài việc sang để cúng lễ người vợ của ông vừa mới qua đời, gia đình ông còn cử đại diện con cháu sang tri ân dân bản đã cứu mạng ông và 1 việc nữa sang đề nghị chính quyền nước bạn xác nhận những ngày ông chiến đấu thương tật để có thể bổ sung them vào bộ hồ sơ xin giám định thương tật Đến gần địa phận Lào Nam ông Lò Văn Cân nhận ran gay vùng đất mình đã bao năm gắn bó Biết tin ông quay trở lại Bạc Nọi dân bản đến thăm ông rất đông Hơn 40 năm sống ở đây, nay ông trở lại, dân bản coi ông như người con

xa quê trở về Gặp lại họ, gặp lại con cháu, những cảm xúc của ông cứ trào dâng

làm ông không kìm nén được Bà Sin, bà Nót đây một trong những cô gái cứu ông, khi ấy ông bị thương nằm bất tỉnh trên nương sắn Sau đó bà lại cùng Lis và Sin chăm sóc ông suốt hơn 3 năm ở bệnh viện Bà Nót – Bản Bạc Nọi huyện Lào Nam tỉnh Sa La Văn ( Lào): Lúc đó nhìn thấy ông Cân nằm in, người bê bết máu chúng tôi cứ tưởng ông chết rồi Chăm sóc cho ông sống lại, bà Lis là vất vả nhất Bà ấy không quản việc gì, sau này làm vợ ông bà Lis thương ông nhiều lắm.

Anh Đui ( Con ông Lò Văn Cân với bà Lis)- Bản Bạc Nọi – Huyện Lào Nam – tỉnh Sa La Văn : Bố tôi về Việt Nam được hơn 1 năm thì mẹ tôi ốm nặng Trước lúc mất, bà nằm khóc và gọi tên bố tôi nhiều lần.

Chị Noi ( Con ông Lò Văn Cân với bà Lis) : Mẹ tôi dặn khi nào có điều kiện các con hãy sang Việt Nam thăm bố Chúng tôi chưa đi được, bố tôi đã sang đây rồi.

Dân bản kể lại có đợt ông Cân nằm viện không có tiền, bà Lis phải bán cả những thứ đồ dung quý trong nhà để mua thuốc mua sữa cho ông Đây là gia đình người con cả của ông Khi ông về Việt Nam, bà đã sang ở đây và mất tại đây Trước ban thờ người vợ quá cố ông muốn nói những điều mà trái tim ông chưa nói

ra được.Bố con tôi sang cầu nguyện cho bà đây, cả đời này tôi mang nặng ơn bà, dân bản Bạc Nọi đã cưu mang tôi, cả đời này kiếp này tôi cũng không trả được cái

ân nghĩa của bà, cảu dân bản Các con cháu quây quần bên cạnh ông thực hiện nghi thức truyền thống nghi thức buộc chỉ vào cổ tay chúc thọ người thân cầu sự may mắn, cầu sức khỏe cho ông Ông đã vì nhân dân Lào mà chiến đấu không tiếc thân mình, nhân dân Lào cũng hết mình vì ông Nhân nghĩa giữa con người với con người trên mảnh đất này đã xây nên một mối tình huyền thoại Cô gái Lào Nam đã vì ông mà dâng cả cuộc đời mình chăm lo, yêu thương làm mái ấm che chở cho ông trong những tháng ngày hoạn nạn Đây là kết quả của mối tình ấy 3 người con 2 trai 1 gái, 5 người cháu nội ngoại Con cháu của ông tất cả đều chăm ngoan Trở lại Bạc Nọi, ông Lò Văn Cân gặp lại được người bạn Lào chiến đấu

trong trậm Champasac 1970, một trận đánh thất bại, một trận đánh đã để lại bi kịch cho người lính, trong đó có ông Thăm lại chiến trường năm xưa, kể lại một thời sống chết bên nhau các ông vẫn nhớ.

Ông Bun Liêng , người bạn chiến đấu tại Lào với ông Lò Văn Cân: Ông Cân sang giúp Lào, cùng chúng tôi đánh Mỹ chung, cùng ăn, cùng ở với nhau cùng ngủ với nhau Ông Cân suýt chết ở nơi này, ông bị thương ở đây, nhiều người Việt, người Lào chết ở đây Máy bay Mỹ xuống hót xác ở khu vực này, ông Cân bị thương ở đây.

Ông Lò Văn Cân : Máy bay Mỹ hót xác ở đây đi thả xuống cái hố gần suối, xong là thối xác Tôi bò mãi mới lên được trên, tôi cứ kêu mãi Con Lis đang làm rẫy bên kia nghe thấy nó vào xem thấy tôi rồi đưa tôi đi viện.

Sau trận đánh ở Champasac khốc liệt ấy, ông Cân không nghĩ mình còn sống Và số phận rui rủi đã đưa ông về với bản nghèo Bạc Nọi này Đây ngôi nhà

đã cưu mang ông suốt 43 năm, cách bệnh viện tới mấy chục cây số Từ bệnh viện, Lis đưa ông về nhà mình rồi từ ngôi nhà này Lis lại đưa ông vào viện.Cứ thế Lis cùng 2 người bạn và dân bản đưa ông đi đi lại lại suốt 3 năm trời Dù sức khỏe đã bình phục nhưng vết thương sọ não ngày đó đã biến ông trở thành người tâm thần Năm 1974, khi Lis tình nguyện làm vợ ông, ngôi nhà này là mái ấm, là nơi vợ chồng ông đùm bọc yêu thương nhau trong hoạn nạn và nghèo khó Nếu không vì chiến tranh xô đẩy vào hoàn cảnh này, không vì giúp bạn, ông Lò Văn Cân một sĩ quan quân đội nhân dân Việt Nam đâu phải sống cuộc sống cơ cực này, âu cũng là một sự hy sinh Sự hy sinh của người lính thời bình Không chịu cảnh nghèo khó ông luôn vượt lên tận tụy lao động đỡ đần vợ con Lại được nhà nước Lào quan tâm cho hưởng chế độ thương tật nên cuộc sống gia đình ông cũng tạm ổn định.

Ông Bun Liêng : Ông Cân sang Lào đánh Mỹ, bị thương không biết gì không về được, ông lấy vợ luôn ở Lào Đất nước Lào đã giúp ông có một chiếc xe.