Phép thử phân biệt

PHÉP THỬ PHÂN BIỆT DÙNG ĐỂ:Xác định liệu hai mẫu có khác nhau về mặt cảm giác hay không.. CÁC PHÉP THỬ PHÂN BIỆTXác định liệu có sự khác nhau về tính chất cảm quan giữa hai hay nhiều s

LÀM THẾ NÀO QUYẾT ĐỊNH HAI SẢN PHẨM KHÁC NHAU ?

Trong ba s n ph m ả ẩ

đ c gi i thi u, s n ượ ớ ệ ả

ph m nào khác hai ẩ

s n ph m còn l i? ả ẩ ạ

chấp nhận

ưa thích

thời gian- cường độ

Phép thử phân tích Phép thử thị hiếu

PHÉP THỬ PHÂN BIỆT DÙNG ĐỂ:

Xác định liệu hai mẫu có khác nhau về

mặt cảm giác hay không.

 Vd: thay đổi nguyên liệu , thay đổi qui trình sản xuất,

nghiên cứu cải tiến sản phẩm …

Lựa chọn, huấn luyện và kiểm soát người thử

Không sử dụng được khi sự khác nhau

giữa các mẫu là rất lớn

CÁC PHÉP THỬ PHÂN BIỆT

Xác định liệu có sự khác nhau về tính chất cảm quan giữa hai hay nhiều sản phẩm

Chuyên gia hay người thử ?

031 579 261

NỀN TẢNG TÂM LÝ HỌC

• Định luật Weber: lượng vật chất mà một

kích thích vật lý cần để tạo nên sự khác biệt

có thể nhận biết được là một tỷ số xác định

I

k I

∆ =

Trong đó:

∆Ι : lượng tăng lên của kích thích vật lý cần thiết để tạo

ra sự khác biệt có thể nhận biết được

Mối quan hệ chất kích thích-trả lời

• Định luật Fechner: Cường độ cảm giác

thay đổi tuyến tính với logarith nồng độ

• Định luật Stevens: Logarith cường độ

cảm giác thay đổi tuyến tính với logarith của nồng độ chất kích thích

S: cường độ cảm nhận; I: nồng độ chất kích thích; k: hằng

số phụ thuộc chất kích thích và người thử; n: hệ số Stevens (đối

NỀN TẢNG TÂM LÝ HỌC

logS = n log I + log k

Mối quan hệ chất kích thích-trả lời

Cường độ cảm nhận

( cường độ vị ngọt )

Ngưỡng cảm giác Ngưỡng phát hiện (ngưỡng tuyệt đối):

là mức năng lượng vật lý thấp nhất của một kích thích, hoặc nồng độ thấp nhất trong trường hợp kích thích là hóa

chất, có thể cảm nhận được

Ng ưỡ ng

Phát hi n ệ

Cường độ cảm nhận

( cường độ vị ngọt )

Ngưỡng cảm giác Ngưỡng xác định (ngưỡng nhận biết)

là những mức nồng độ tối thiểu có biểu hiện vị hoặc mùi đặc trưng của kích

thích

Ng ưỡ ng

Phát hi n ệ

Ngưỡng cảm giác Ngưỡng bão hoà: là khu vực không

nhận được thêm phản ứng khi cường

độ của kích thích tăng lên

Ng ưỡ ng

Phát hi n ệ

Ngưỡng phân biệt

Các yếu tố ảnh hưởng đến ngưỡng

TAM GIÁC

• Nguyên tắc: ba mẫu được giới thiệu

đồng thời Hai mẫu được chuẩn bị từ

một công thức, mẫu còn lại từ công

thức khác Người thử được yêu cầu chỉ

ra hoặc mẫu nào là mẫu khác hai mẫu kia, hoặc hai mẫu nào là hai mẫu giống nhau.

TAM GI ÁC

nhau hay không mà không cần biết bản chất của sự khác nhau đó

nhau hay không nhưng không chỉ rõ khác

nhau trên đặc tính cụ thể nào

BAB, ABB

biết chính xác câu trả lời đúng

Hai phương pháp rang => hai loại cà phê

=>Tiến hành như thế nào ?

Ví dụ : Rang cà phê

Hai sản phẩm này có khác nhau không ?

Phép thử tam giác

PHIẾU HƯỚNG DẪN

Một bộ mẫu gồm 3 cốc cà phê sẽ được giới thiệu cho Anh/Chị.

Anh/Chị hãy thử nếm mẫu theo thứ tự từ trái sang phải và xác định mẫu nào là mẫu khác hai mẫu còn lại Anh/Chị trả lời bằng

cách KHOANH TRÒN mã số mẫu đó Ngay cả khi không chắc

chắn, anh/chị cũng phải đưa ra sự lựa chọn của mình

Chú ý: không thử lại mẫu trước nếu đã thử đến mẫu thứ hai

Câu trả lời không

chính xác

N-r N=60

r

Kết quả

Câu trả lời chính xácPhép thử tam giác

Câu trả lời chính xác

Câu trả lời không chính xác

1/3 2/3

Người phân biệt được

Sự khác nhau Giữa các sản phẩm

Người không phân biệt được

Sự khác nhau Giữa các sản phẩm

27

33 60

• Nguyên tắc: Hai mẫu được giới thiệu

đồng thời Người thử được yêu cầu chỉ

ra mẫu mà họ cho rằng có cường độ

cao hơn (hoặc thấp hơn) về một thuộc

tính cảm quan cụ thể.

• Xác xuất của giả thuyết Ho: Ppc=0.5

SO SÁNH CẶP ĐÔI ĐỊNH HƯỚNG

(2-AFC)

• VD: Nhà sản xuất mới cải thiện công

nghệ sản xuất bánh biscuit với mục

đích làm cho nó giòn hơn Họ muốn

kiểm tra liệu sản phẩm được tạo ra từ

công nghệ mới có giòn hơn sản phẩm

được tạo ra từ công nghệ truyền thống

hay không

SO SÁNH CẶP ĐÔI ĐỊNH HƯỚNG

(2-AFC)

SO SÁNH CẶP ĐÔI ĐỊNH

HƯỚNG

Mã người thử: Ngày……….

Hãy nếm từng mẫu theo thứ tự từ trái sang phải,

chọn mẫu giòn hơn bằng cách khoanh tròn mã số của mẫu đó

269 783

• Phép thử một phía: Phép thử mà người điều hành thí nghiệm biết trước hướng

của sự khác nhau

• Phép thử hai phía: phép thử mà người

điều hành thí nghiệm không biết trước

hướng của sự khác nhau

SO SÁNH CẶP ĐÔI ĐỊNH HƯỚNG

(2-AFC)

• Tổ hợp trình bày mẫu: AB, BA

thuộc tính cảm quan cụ thể

nào Độ nhạy được đánh giá cao hơn Tuy

nhiên, rất có thể bạn sẽ gặp vấn đề, vd: thêm đường vào bánh biscuit để thay đổi độ ngọt

nhưng có thể làm thay đổi cấu trúc sản phẩm

SO SÁNH CẶP ĐÔI ĐỊNH HƯỚNG

(2-AFC)

SO SÁNH CẶP ĐÔI SAI BIỆT

(gi ố ng/khác)

• Nguyên lý: Hai mẫu được giới thiệu

đồng thời Người thử được yêu cầu xác định xem hai mẫu này giống hay khác nhau

• Xác xuất của giả thuyết Ho: Ppc=0.5

SO SÁNH CẶP ĐÔI SAI BIỆT

(giống/khác)

dài hoặc chỉ được cung cấp trong thời gian ngắn, việc sử dụng 3 mẫu là không khả thi

nhau hay không nhưng không chỉ rõ khác

nhau trên đặc tính cụ thể nào

biết chính xác câu trả lời đúng

2-3 (DUO-TRIO)

• Nguyên tắc: ba mẫu được giới thiệu

đồng thời Một mẫu là mẫu đối chứng, mẫu này giống một trong hai mẫu đã

được mã hoá Người thử được yêu cầu chỉ ra mẫu nào trong hai mẫu được mã hoá giống với mẫu đối chứng.

• Xác xuất giả thuyết Ho: Pdt=0.5

2-3 (DUO-TRIO)

sản phẩm không quen thuộc hơn sản phẩm còn lại

– Mẫu đối chứng không đổi: A-AB; A-BA

– Mẫu đối chứng cân bằng: A-AB:A-BA;B-AB; B-BA

• Nguyên tắc: Người thử đánh giá mẫu

thứ nhất, mẫu này sau đó được lấy đi Tiếp theo, người thử nhận và đánh giá mẫu thứ hai Người thử được yêu cầu cho biết mẫu thứ hai này có phải là mẫu thứ nhất không.

• Xác xuất giả thuyết Ho: Ppc=0.5

giống nhau về màu sắc, hình dạng hay kích thước Hoặc để xác định liệu sản phẩm có

giống một mẫu chuẩn hay không

nhau hay không nhưng không chỉ rõ khác

nhau trên đặc tính cụ thể nào

biết chính xác câu trả lời đúng

• Nguyên tắc: Người thử nhận được hai mẫu “A và B”, trong đó có một mẫu

chuẩn và một mẫu nghiên cứu Mẫu X

có thể là một trong hai mẫu “A, B”

Người thử cần chỉ ra cặp mẫu nào là giống nhau.

• Xác xuất giả thuyết Ho: Ppc=0.5

• Sử dụng: khi cần đối chiếu với mẫu

chuẩn Khi hai mẫu được giới thiệu một cách đồng thời, người thử có khả năng tập trung sự chú ý vào một hoặc nhiều tính chất cảm quan khác biệt

• Tổ hợp trình bày mẫu : AB; BA.

• Phép thử là một phía vì người làm thí nghiệm biết chính xác câu trả lời đúng.

XỬ LÝ SỐ LIỆU NHƯ THẾ NÀO?

•Phân bố nhị phân và bảng tra

•Kiểm định Khi-bình phương hiệu chỉnh

•Phân bố chuẩn và kiểm định Z về tỉ lệ

không thể trả lời rằng « tôi không có câu trả lời »

PHÂN BỐ NHỊ PHÂN VÀ BẢNG TRA

PHÂN BỐ NHỊ PHÂN VÀ BẢNG TRA

Cặp đôi sai biệt và phép thử 2-3

PHÂN BỐ NHỊ PHÂN VÀ BẢNG TRA

KIỂM ĐỊNH KHI-BÌNH PHƯƠNG HIỆU CHỈNH

1

2 1 1

E

E

O E

E

O

χ

O1: Số quan sát lựa chọn chính xác

O2: Số quan sát lựa chọn không chính xác

E1: Số lựa chọn chính xác mong đợi (E1= n*p)

E2: Số lựa chọn không chính xác mong đợi (E2 =n*(1-p))

χ2

tính toán > χ2

lý thuyết , với α = lựa chọn, df =1 => khác nhau

χ2 χ2

Một chuỗi các mẫu rượu vang sẽ được giới thiệu với bạn Hãy xác định từng mẫu đánh giá có phải là mẫu mà bạn đã được học cách nhận biết ở đầu buổi thử (A) hay là một loại vang khác (non A)

Đánh dẫu câu trả lời của bạn vào ô thích hợp.

Hãy đưa ra câu trả lời cho mọi trường hợp ngay cả khi bạn không chắc chắn.

CHÚ Ý: Có thể đa số rượu vang giới thiệu cho bạn tương ứng với loại A hoặc not A Thực ra, cách sắp xếp mẫu được thực hiện một cách ngẫu nhiên và khác nhau đối với từng người thử Vì thế bạn không phải bận tâm về câu trả lời trước của bạn.

Bạn sẽ sử dụng một phiếu trả lời cho một mẫu, và phải đưa ngay cho người điều khiển thí nghiệm khi bạn đã điền xong câu trả lời

Một ví dụ về hướng dẫn thí nghiệm

Ví dụ một phiếu trả lời

Mã số của người thử: Ngày thử:

Rượu vang có mã số 529 là vang A 

not A 

Đánh dấu câu trả lời của bạn vào ô thích hợp

Kiểm định thống kê : khi- bình phương hiệu chỉnh

* 120

5 0 5

0

* 120

45 5

0

* 120

5 0 )

5 0

* 120 75

Phân bố chuẩn và Kiểm định z về tỉ lệ

Z = − − 0 . 5

VÍ DỤ

Ph ép thử 2 -3

A: Phomat Cottage được bổ sung 1 ppm diacetyl

B: Phomat Cottage được bổ sung 10ppm diacetyl

50 người tham gia, có 34 câu trả lời đúng

4

2 50

* 5 0

* 5 0

) 5 0 5

0

* 50 34

NĂNG LỰC CỦA KIỂM ĐỊNH

THỐNG KÊ

khác nhau cảm nhận được có tồn tại trong khi không có

có sự khác nhau cảm nhận được trong khi

có => biểu diễn nguy cơ của việc không tìm

ra được sự khác nhau trong khi thực tế lại tồn tại

NĂNG LỰC CỦA KIỂM ĐỊNH

THỐNG KÊ

phẩm bánh biscuit giòn hơn mẫu công thức

cũ Nhà sx muốn hoàn toàn chắc chắn hai

công thức chắc chắn rằng hai công thức khác nhau => phải giảm tới mức tối thiểu rủi ro α

hương vani đắt tiền bằng một loại hương vani

rẻ tiền hơn Nhà sx không muốn người tiêu

Có cần các lần lặp hay không ?

Số lượng đánh giá càng nhiều thì các phép thử càng có chất lượng

Hai cách làm tăng số lượng đánh giá:

1 Tăng số lượng người thử

Sai lầm thường mắc phải

Nếu một phép thử phân biệt không cho phép làm sáng tỏ sự khác nhau giữa hai sản phẩm ở một độ rủi ro α cho trước, bạn không thể kết luận rằng hai mẫu này giống nhau

Để kết luận hai mẫu giống nhau cần phải sử đánh giá độ rủi ro β

Sai lầm thường mắc phải

Không nên kết luận ngay rằng sự khác nhau là lớn hay bé dựa trên mức độ có nghĩa hay xác xuất (giá trị p) từ phân tích thống kê

Để biết được mức độ khác nhau giữa các mẫu nên dựa trên các phép thử trực tiếp

Sai lầm thường mắc phải

Nếu phép thử phân biệt cho thấy rằng hai sản phẩm không khác nhau thì không ý nghĩa để thực hiện phép thử thị hiếu

Khi thực hiện phép thử thị hiếu và thấy rằng hai mẫu được yêu thích như nhau, nó không

có ý nghĩa là hai mẫu này không khác nhau

Những câu hỏi thường gặp ở phép thử phân biệt

• Có nên cho phép người thử nếm lại mẫu?

• Có nên cho phép “không có câu trả lời”?

• Có nên thanh vị?

• Làm thế nào nếu có hơn hai sản phẩm?

HÃY THI ẾT KẾ BẢN KẾ

HOẠCH CHI TIẾT

muốn giới thiệu một sản phẩm mới với công

thức ít muối với hy vọng giành được lợi thế trên thị trường Trước khi tiến hành phép thử thị hiếu

để so sánh với sản phẩm công thức cũ, công ty muốn chắc rằng hai sản phẩm có thể phân biệt được về mặt cảm quan

• Phiếu hướng dẫn, đánh giá ?

• Cách xử lý kết quả (xử lý thống kê số liệu)?

• Kết luận ?

HÃY THIẾT KẾ BẢN KẾ

HOẠCH CHI TIẾT