Ngữ văn lớp 8 tuần 27

Mục tiêu - Giúp học sinh hiểu đợc bản chất , bộ mặt giả nhân , giả nghĩa của thực dân Pháp về việc dùng ngời dân các sứ thuộc địa , làm vật hi sinh cho quyền lợi của mình trong cuộc chi

Tuần 27

Tiết 105 - Thuế máu

( Trích Bản án chế độ thực dân Pháp )

( Nguyễn á i Quốc )

A Mục tiêu

- Giúp học sinh hiểu đợc bản chất , bộ mặt giả nhân , giả nghĩa của thực dân Pháp về việc dùng ngời dân các sứ thuộc địa , làm vật hi sinh cho quyền lợi của mình trong cuộc chiến tàn khốc Hình dung ra số phận bi thảm của ngời bị bóc lột trong " Thuế máu " theo trình tự miêu tả của tác giả

- Bút pháp lập luận sắc bén trào phúng sâu cay của Nguyễn ái Quốc trong văn chính luận

- Tích hợp với phần Tiếng Việt ở bài : " Hội thoại với phần tập làm văn ở bài " Tìm hiểu yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận ""

- Rèn cho học sinh kĩ năng đọc văn chính luận của Bác Hồ tìm hiểu và phân tích nghệ thuật trào phúng sắc bén , yếu tố biểu cảm trong phóng sự chính luận của Ngời

- Giáo dục cho các em lòng yêu thơng con ngời nghèo khổ

B Chuẩn bị

Gv : Đọc tác phẩm , soạn giáo án

Hs : Trả lời câu hỏi ở sách giáo khoa

C Các hoạt động trên lớp

1 ổ n định tổ chức ( 1 phút )

2 Kiểm tra ( 4 phút )

Nêu những chủ trơng và ý kiến đề nghị của La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp gửi vua Quang Trung ?

3 Bài mới

Gv ? : Trình bày hiểu biết của em về Nguyễn ái Quốc ?

Gv : Nguyễn ái Quốc là vị lãnh tụ kiết xuất của phong

trào cách mạng Việt Nam và phong trào giải phóng dân

tộc trên thế giới

Gv ? : Trình bày hiểu biết của em về tác phẩm

Gv : Tác phẩm đợc Nguyễn ái Quốc dành nhiều thời

gian nghiên cứu trong những năm 1922- 1925 để hoàn

thành tác phẩm Ngời đã đọc nhiều tài liệu , gặp gỡ

nhiều nhân chứng , thống kê công phu rất nhiều con số

Mỗi chơng của tác phẩm viết về một chủ đề và tất cả hợp

I Giới thiệu vài nét về tác giả , tác phẩm

( 5 phút )

1 Tác giả

2 Tác phẩm

- Viết bằng tiếng Pháp

- Gồm 12 chơng

Ngày soạn : Ngày dạy :

thành một bản cáo trạng đanh thép về tội ác tày trời của

thực dân về cuộc sống khốn cùng của ngời dân xứ thuộc

địa Sự ra đời của bản án là một đòn tiến công quyết liệt

vào chủ nghĩa thực dân , vach ra con đờng cách mạng và

tơng lai tơi sáng cho dân tộc bị áp bức

Đoạn trích " Thuế máu " là chơng mở đầu của tác phẩm

Đây là chơng tiêu biểu nhất , đặc sắc nhất của tác phẩm

Gv : Nêu yêu cầu đọc

+ Đọc giọng lu loát rõ ràng

+ Đọc nhấn mạnh một số từ trong ngoặc kép , từ ngữ lặp

đi lặp lại để thấy thái độ giễu cợt mỉa mai , nghệ thuật

trào phúng sâu cay của ngòi bút Nguyễn ái Quốc

Gv : Đọc phần I

Gv : Yêu cầu học sinh đọc phần II + III

Gv ? : Từ " bản xứ " ; " an nam mít " có nghĩa là gì ?

Gv ? : Em hiểu thành ngữ " Huynh đệ tơng tiễn " có

nghĩa nh thế nào ?

Gv ? : Ngời dân bản địa phải chịu rất nhiều thứ thuế

Em hãy kể lại tên một vài loại thuế mà em đợc nghe qua

tác phẩm văn học

Gv ? : Vậy tên " Thuế máu " nói lên điều gì ?

- Tên thuế máu gợi lên sự tàn nhẫn phũ phàng của nạn su

thuế

Gv : Cách đặt tên đoạn trích đó của Bác gợi lên số phận

thảm thơng của ngời dân thuộc địa và lòng cắm phẫn ,

thái độ mỉa mai của Bác

Gv ? : Văn bản có mấy phần ? Nêu nhận xét trình và

cách đặt tên , mối quan hệ từng phần trong tác phẩm

Gv ? : Qua sơ đồ trên em có nhận xét gì về bố cục của

văn bản

II Đọc tìm hiểu chú thích

bố cục ( 7 phút )

Thuế máu

Chiến tranh

và ngời bản

xứ

Mộ lính tình nguyện Kết quả củasự hi sinh

- Bố cục của văn bản rất chặt chẽ , theo trình tự sự việc

Chiến tranh bùng nổ chúng đã phải bắt lính ở các thuộc

địa đẩy ra chiến trờng và khi chiến tranh kết thúc Cấu

trúc đó của văn bản thể hiện tinh thần chiến đấu mạnh

mẽ của tác giả Nguyễn ái Quốc

Gv : Bố cục của văn bản còn gợi lên một quá trình bọn

thực dân đế quốc lừa bịp và bóc lột đến cùng kiệt ngời

thuộc địa Đay là một bố cục chặt chẽ

Gv ? : Tên tiêu đề gợi lên điều gì ?

- Gơị lên số phận trách nhiệm của ngời bản xứ đối với

cuộc chiến tranh

Chữ " ngời bản xứ " đợc đặt trong dấu ngoặc kép bởi đây

là lời nhà văn nhại lại cách gọi của bọn thực dân

Gv ? : Đọc thầm đoạn văn trên sau đó nêu nội dung của

đoạn văn ?

- Thái độ của quan cai trị đôí với ngời dân bản xứ

- Số phận thảm thơng của ngời dân thuộc địa trong cuộc

chiến tranh phi nghĩa

Gv ? : So sánh thái độ của các quan cai trị thực dân Pháp

đối với ngời dân thuộc địa ở hai thời điểm trớc chiến

tranh và khi chiến tranh xảy ra ?

Trớc chiến tranh Sau chiến tranh xảy ra

Họ là những ngời an

na mít bẩn thỉu biết

kéo xe tay ăn đòn cai

trị

- Họ biến thành đứa " con yêu " ; " ngời bạn hiền " của các quan cai trị

- Chiến sĩ bảo vệ công lí và

tự do

Gv ? : Ngời dân bản xứ có số phận nh thế nào ?

- Trớc chiến tranh họ bị xem là giồng hạ đẳng , bị đối

xử , đánh đập

Gv ? : Thái độ của ngời dân bản xứ đối với họ nh thế

nào ?

- Khi chiến tranh xảy ra họ đợc tâng bốc vỗ về , đợc

phong danh hiệu cao quý ,

Gv ? : Chúng vỗ về tâng bốc ngời dân bản xứ nhằm mục

đích gì ?

- Dụ dỗ và lừa phỉnh họ

Gv ? : Các từ ngữ , hình ảnh trong ngoặc kép nói lên điều

gì ?

- Thái độ mỉa mai phê phán của tác giả đối với những

III Tìm hiểu chi tiết

văn bản ( 25 phút ) Phần I : Chiến tranh

và ngời bản xứ

1 Thái độ của quan cai trị

đôí với ngời dân bản xứ

luận điệu lừa bịp của bọn thực dân

Gv : Thủ đoạn lừa bịp bỉ ổi của bọn thực dân coi ngời dân

bản xứ là vật hi sinh cho lợi ích của chúng đã lột trần dới

ngòi bút của Nguyễn ái Quốc

Chiến tranh xảy ra số phận của ngời dân bản xứ nh thế

nào ? chúng ta sang phần 2

Gv ? : Tìm só liệu viết về số phận của ngời dân bản xứ

khi chiến tranh xảy ra Họ làm gì ? Tình cảm của họ ra

sao ?

+ Họ phải rời bỏ quê hơng ; gia đình

+ Họ phaỉ chết thảm thơng trong chiến tranh " Phơi thây

trên các chiến trờng Châu Âu " bảo vệ tổ quốc của loài

thuỷ quái , đa thân cho ngời ta tàn sát , lấy màu mình

t-ới , lấy xơng mình chạm

+ ở địa phơng kiệt sức trong các công xởng

+ Tám vạn ngời không bao giờ thấy mặt trời

Gv ? : Qua các tục ngữ hình ảnh số liệu trên gợi cho em

suy nghĩ gì ?

- Gợi lên trong em nỗi đau đớn xót xa cho số phận của

ngời dân bản xứ Họ phải xa lìa gia đình quê hơng vì

mục đích vô nghĩa đem nạg sống đánh đổi lấy h vinh hão

huyền Họ đã biến thành vật hi sinh cho lợi ích danh dự

của kẻ cầm quyền

Gv ? : Em có nhận xét gì về giọng điệu của tác giả trong

đoạn văn này ? Giọng điệu đó có tác dụng gì ?

- Giọng điệu vừa giễu cợt vừa xót xa Thể hiện thái độ

căm phẫn trớc những tội ác của chính quyền thực dân ,

vừa xót xa thơng cảm cho ngời dân vô tội

Gv ? : Đọ diễn cảm phần thứ nhất của văn bản và cho

biết đoạn văn đã giúp em hiểu những vấn đề gì ?

Gv : Giọng văn châm biếm mỉa mai nghệ thuật trào

phúng đặc sắc của Nguyễn ái Quốc vạch trần thủ

đoạn lừa dối bỉ ổi của chính quyền thực dân , thể hiện

niềm thơng xót của Ngời đối với số phận của ngời dân

bản xứ

Gv : Gieo vấn đề để kết thúc tiết học

- Thủ đoạn lừa bịp bỉ ổi của bọn thực dân coi ngời dân bản xứ là vật hi sinh

2 Số phận thảm thơng của ngời dân thuộc đia trong cuộc chiến tranh phi nghĩa

3 H ớng dẫn về nhà ( 3 phút )

- Đọc dễin cảm đoạn văn

- Tóm tắt nội dung của văn bản

D Rút kinh nghiệm

Tiết 106 ( tiếp theo )

A Mục tiêu

B Chuẩn bị

C Các hoạt động trên lớp

1 ổ n định tổ chức ( 1 phút )

2 Kiểm tra ( 4 phút )

Phân tích thái độ của bọn cai trị và số phận của ngời dân bản xứ trớc và sau khi chiến tranh xảy ra

3 Bài mới

Gv ? : Đọc tóm tắt nội dung của văn bản

- Các thủ đoạn , mánh khoé bắt klính của bọn thực dân

- Thái độ của ngời thực dân thuộc địa với việc bắt lính

đó

Gv ? : Em có suy nghĩ gì về tiêu đề của đoạn trích

- Hai tiếng ' Tình nguyện ' gợi lên bản chất lừa bịp

Gv : Thực chất của việc đó nh thế nào chúng ta tìm

hiểu nội dung thứ nhất của đoạn

Gv ? : Thuật lại cho cô đoạn " Đây / Chế độ lính xì

tiền ra "

Gv ? : Qua phần bạn thuật và dựng em thấy chính

quyền thực dân đã mộ lính bằng cách nào ? Từ ngữ ,

hình ảnh nào nói lên đièu đó ?

- Tóm những ngời khoẻ mạnh nghèo khổ

- Đòi đến con cái nhà giaù

- Nếu cần thì giam họ lại , xích tay , nhốt

Gv ? : Những sự việc trên nói với chúng ta điều gì về

việc mộ lính của chính quyền thực dân

+ Đây là hành động cỡng bức

+ Hành động xoay sở kiếm tiền của bọn quan cai trị

Gv : Đây chính là giá trị tố cáo thứ nhất của đạon trích

Tác giả NAQ tố cáo thủ đoạn cỡng bức của chính

quyền thực dân còn khéo léo che đậy những việc làm

xấu xa bỉ ổi đó của mình bằng những lời lẽ hoa mỹ

Gv ? : Đọc đoạn văn : " Các bạn lính thơ "

Gv ? : Vậy em hiểu thực chất của sự việc " lính tình

nguyện " ở đây là nh thế nào ?

- Là lừa phỉnh là cỡng bức họ

Gv ? : Trớc sự lừa phỉnh , cỡng bức đó ngời dân bản

Phần II : Chế độ lính

tình nguyện ( 15 phút )

1 Thủ đoạn bắt lính của chính quyền thực dân

Ngày soạn : Ngày dạy :

xứ có thái độ nh thế nào ?

Gv ? : Nêu những phản ứng của ngời dân bản xứ đối

với việc mộ lính ?

+ Tự làm cho mình nhiễm phải các bệnh nặng nhất

+ Tạo ra các cuộc biểu tình Cao Miên

+ Những vụ bạo động ở Sài Gòn

Gv : Giới thiệu một vài cuộc đấu tranh bắt lính thời kì

này

Gv ? : Hành động của ngời bản xứ nới lên điều gì ?

- Họ đã hiểu đợc bản chất của chiến tranh và sự lừa

phỉnh của chính quỳên thực dân

- Phản đối chiến tranh

Gv ? : Em có nhận xét gì về giọng điệu cách lập luận

của tác giả

- Trình bày ý kiến

+ Thực tế sinh động

+ Lời lẽ đanh thép mỉa mai

+ Lập luận phản bác bằng những thực tế hùnh hồn để

vạch trần bộ mặt của thực dân

Gv : Chính quyền thực dân đã dùng mọi thủ đoạn lừa

phỉnh cỡng bức dụ dỗ để đẩy ngời dân bắn ra chiến

tr-ờng làm bia đỡ đạn cho chúng Nhng khi chiến tranh

kết thúc chúng có thực hiện lời hứa của mình không ,

số phận của những ngời " chiến sĩ bảo vệ công lí , tự

do " đó nh thế nào ? chúng ta sang phần III

Gv ? : Tiêu đề của đoạn trích coa quan hệ nh thế nào

với các phần trong toàn bộ văn bản

Gv : Khái quát - Tiêu đề của phần III thể hiện mối

quan hệ chặt chẽ thống nhất logíc với các phần trong

văn bản Chiến tranh xảy ra của ngời bản xứ " tình

nguyện " vào lính và kết quả của sự hi sinh ở họ là sự

chờ đợi của ngời đọc

Gv ? : Nêu nội dung chính của phần này

- Bộ mặt tráo trở tàn nhẫn của chính quyền thực dân và

nỗi nhục của ngời bản xứ

- Kêu gọi sự đồng tình ủng hộ chống chiến tranh phi

nghĩa

Gv ? : Khi chiến tranh kết thúc chính quyền thực dân

có thái độ nh thế nào ? từ ngữ , hình ảnh nào nói lên

điều đó ?

- Lời tuyên bố tình tứ bông dng im bặt

2 Thái độ của ng ời dân bản xứ

+ Lột hết tất cả của cải

+ Giáo cho bọn xúc sinh đánh đập , kiểm soát

+ ăn nh lợn

+ Xếp nh lợn dới gầm tàu ẩm ớt không có ánh sáng

+ Cút đi

+ Tay không trở về

Gv ? : Những hình ảnh , những t liệu trên gợi cho em

suy nghĩ gì ?

Gv ? : Vậy đến đây em hiểu thuế máu là gì ?

- Là thứ thuế bóc lột xơng máu , tính mạng của ngời

dân bản xứ

Gv ? : Em hãy hình dung tâm trạng thái độ của tác giả

khi kể những sự việc này ?

- Căm thù phẫn uất đối với chính quỳên thực dân và

cảm thông xót thơng cho những ngời dân bản xứ tội

nghiệp đó

Gv : Đó cũng chính là tâm trạng của mỗi ngời đọc

chúng ta Chính vì vậy mà ngoài giá trị tố cáo các

đoạn văn còn kêu gọi sự đồng tình ủng hộ cuộc chiến

tranh phi nghĩa

Gv : Gọi học sinh đọc " Nh thế là đến hết "

Gv ? : Lời kêu gọi của tác giả thể hiện nh thế nào ?

+ Trình bày ý kiến

+ C hỉ ra bộ mặt đểu cáng , bỉ ổi của chính quyền thực

dân

+ Thể hiện niềm tin của mình vào chính nghĩa

Gv ? : Em có nhận xét gì về cách lập luận của tác giả

+ Lập luận chặt chẽ bằng hình ảnh đối lập , bằng thực

tế sinh động , bằng câu hỏi tu từ , bằng từ nhấn , lặp đi

lặp lại

Gv ?: Qua văn bản nghị luận trên em học tập đợc gì về

cách trình bày của tác giả

+ Trong văn bản nghị luận để có sức thuyết phục ngời

yếu tố tự sự , còn phải yếu tố biểu cảm , hai yếu tố này

kết hợp chặt chẽ hài hào

Gv : Yêu tố biểu cảm và yếu tố tự sự đã kết hợp hài

hoà chặt chẽ với nhau trong bản thân yếu tố này chứa

đựng yếu tố kia và chúng thể hiện qua nhau

Ví dụ : Ngời đa ra hình ảnh số liệu thực tế để tố cáo

vạch trần bộ mặt thực dân , vừa thể hiện nỗi xót thơng

cảm thông sâu sắc của Ngời đối với tình cảm của ngời

III Kết quả của sự hi

sinh ( 15 phút )

1 Bộ mặt tàn nhẫn tráo trở của bọn thực dân

dân bản xứ

Gv ? : Em có nhận xét gì về trình tự bố cục trong

ch-ơng

- Bố cục chặt chẽ theo trình tự sự việc thể hiện tinh

thần chiến đấu mạnh mẽ , thái độ phê phán triệt để của

tác giả gợi lên một quá trình bọn thực dân đế quốc đã

lừa bịp bóc lột đến cùng kiệt ngơì dân thuộc địa

Gv ? : Ngoài ra văn bản " Thuế máu " còn có những

thành công nổi bật nào về nghệ thuật

Gv : Với cách lập luận trào phúng kết hợp với yếu tố

tự sự đã làm tăng tính thuyết phục cho bài văn

Gv ? : Văn bản trên nêu nên nội dung gì

Gv : Đó chính là nội dung chính trong phần ghi nhớ

sách giáo khoa

Gv : Yêu cầu học sinh đọc phần ghi nhớ

Gv : Gọi học sinh đọc bài tập 1

Thái độ của quan cai trị thực dân đối với những ngời

dân thuộc địa sau khi chiến tranh kết thúc nh thế nào ?

A Rũ bỏ mọi lời hứa hẹn , đối sử tàn tệ với ngời dân

thuộc địa

B Rũ bỏ mọi lời hứa hẹn

C Đối sử tàn tệ với ngời dân thuộc địa

D Nồng nhiệt chào đón họ trở về

Gv ? : Em chọn đáp án nào

Hai bộ mặt đểu cáng bỉ

ổi của chính quyền thực dân

IV Tổng kết ( 5 phút )

1 Nghệ thuật

- Nghệ thuật lập luận trào phúng mỉa mai châm biến

- Kết hợp yếu tố tự sự và miêu tả

2 Nội dung : Chính quyền thực dân đã biến ngời dân nghèo khổ ở các xứ thuộc địa thành vật hi sinh để phục vụ lợi ích của mình trong cuộc chiến tranh tàn khốc

V Luyện tập ( 4 phút )

1 Bài tập1

Đáp án A

4 H ớng dẫn về nhà ( 1 phút )

- Học nắm chắc nội dung bài

- Chuẩn bị bài " Hội thoại "

D Rút kinh nghiệm

Tiết 107

Hội thoại

A Mục tiêu

- Giúp học sinh biết đợc thế nào là vai trò xã hội trong hội thoại , cách xác định vai trò xã hội

- Từ đó học sinh biết vận dụng sự hiểu biết của mình về vai trò xã hội để chọn cách nói năng phù hợp khi tham gia hội thoại

B Chuẩn bị

- Gv : Soạn bài

- Hs : Đọc trớc bài

C Tiến trình lên lớp

1 ổn định tổ chức ( 1 phút )

2 Kiểm tra ( 4 phút )

Hành động nói là gì ? Nêu cách thực hiện hành động nói ?

3 Bài mới

Gv : Gọi học sinh đọc ví dụ

Gv ? : Trong đoạn trích trên có những ai

tham gia hội thoại ?

Bé Hồng và bà cô bé Hồng

Gv ? : Tìm những đại từ xng hô mà bé Hồng

và bà cô bé Hồng sử dụng khi tham gia hội

thoại

- Bà cô : Tao , mày

- Bé Hồng : Con , cô

Gv ? : Đi kèm với những cử chỉ , hành động ,

cách xng hô của hai ngời tham gia cuộc hội

thoại trên thể hiện thái độ nh thế nào ?

- Bà cô : Giễu cợt mỉa mai , xúc xiểm , nói

xấu về mẹ bé Hồng nhằm chia rẽ tình cảm

mẹ con

- Bé Hồng : Thái độ lẽ phép song đôi khi tỏ

ra bất bình

Gv ? : Dựa vào các đại từ xng hô của hai

nhân vật ở đoạn trích trên , em hãy chỉ ra

mối quan hệ nhân vật tham gia hộ thoại ? Ai

là ngời trên , Ai ở vị trí ngời dới ?

- Quan hệ giữa nhân vật tham gia hội thoại

trong đoạn trích trên là quan hệ họ tộc mà cụ

thể hiện là quan hệ cô cháu

I Vai trò xã hội trong hội thoại

1 Thế nào là vai trò xã hội ( 10 phút )

a Ví dụ : sgk

Ngày soạn : Ngày dạy :

Gv ? : Trong thực tế cuộc sống khi hội thoại

với nhau em còn thấy xuất hiện những vị trí

nào của ngời tham gia hội thoại ngoài 2 vai

trên ?

- Quan hệ ngang hàng với nhau về tuổi tác ,

thứ bậc

- Quan hệ thân sơ ( thân thiết hoặc không

thân thiết )

Gv : Nh vậy vị trí của ngời tham gia hội thoại

đới với những ngời khác trong hội thoại gọi

là vai xã hội

Gv ? : Qua ví dụ em hiểu thế nào là vai xã

hội

Gv : Yêu cầu học sinh đọc phần ghi nhớ

Gv : Gọi học sinh đọc bài tập 2 sách giáo

khoa

Xác định vai xã hội của hai nhân vật tham

gia cuộc hội thoại trên

Gv ? : Xét về địa vị xã hội ai có vai cao hơn ?

Gv ? : Xét về tuổi tác ai có vị trí cao hơn

- Xét về tuổi tác : Lão Hạc có vị trí cao hơn

ông Giáo

Gv : Nh vậy cùng một ngời tham gia hội

thoại nhng vai xã hội lại khác nhau mà ngợc

lại rất đa dạng và nhiều chiều

Gv ?: Vậy khi xng hô với Lão Hạc ông giáo

dùng những đại từ nào ?

Ông giáo gọi Lão Hạc bằng "cụ " xng hô

bằng " tôi " chúng mình

Gv ?: Theo em cách xng hô vậy có phù hợp

không ? Vì sao ?

- Phù hợp vì ông giáo ít tuổi hơn Lão Hạc

nên phải gọi bằng cụ và xng " ông con mình

" nhng lị có địa vị cao hơn nên lại xng ' tôi "

khi tham gia hội thoại

Gv ? : Cách xng hô của ông giáo trên thể

hiện thái độ của ông giáo với Lão Hạc nh thế

nào ?

Kính trọng ngời lớn tuổi và cũng thân thiện

bình đẳng

* Kết luận : Vai xã hội là vị trí của ngời tham gia hội thoại đối với ngời khác trong cuộc hội thoại

Quan hệ trên dới ngang hàng Quan hệ thân sơ

* Ghi nhớ : Sách giáo khoa

2 Những điều cần lu ý về vai xã hội ( 15 phút )