Trong công cuộc nghiên cứu du lịch , ngoài nghiên cứu các tiềm năng,thị trường , chiến lược phát triển và nhiều nhân tố khác tiến tới sự khả thi …chúng ta nhất thiết quan trọng nghiên cứ
Trang 1Lời nói đầu !
Trong xu thế hội nhập kinh tế hiện nay , Việt Nam đang có cơ hội pháttriển mạnh mẽ ngành du lịch Nhận thức được tầm quan trọng của ngànhcông nghiệp không khói – Du lịch , chúng ta đã và đang có những chiến lượcnhằm thúc đẩy phát triển ngành du lịch góp phần tăng trưởng nền kinh tếquốc dân Mới đây chúng ta vinh dự được công nhận là một trong nhữngquốc gia hòa bình nhất thế giới Đây cũng là một điều kiện thuận lợi pháttriển du lịch Cùng với những tiềm năng thiên nhiên ban tặng và nhu cầu dulịch của dân chúng ngày càng tăng cả về số lượng và chất lượng , công cuộcnghiên cứu ngành du lịch được quan tâm , các dự án phát triển du lịch ngàyđược thu hút
Trong công cuộc nghiên cứu du lịch , ngoài nghiên cứu các tiềm năng,thị trường , chiến lược phát triển và nhiều nhân tố khác tiến tới sự khả thi …chúng ta nhất thiết quan trọng nghiên cứu đến những biến động lặp đi lặp lạihàng năm của cung và cầu các dịch vụ và hàng hóa du lịch dưới tác động củamột số nhân tố xác định , hay đó chính là mùa vụ du lịch
Với định hướng nhận thức trên , nhóm chúng tôi quyết định đưa ranhững hiểu biết của mình về nghiên cứu tính mùa vụ trong du lịch Rất mongcác bạn cùng tham gia trao đổi để thu được những trí tuệ thiết thực !
Trang 2
I PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Nhu cầu du lịch của con người ngày càng cao và phát triển trở thành nhucầu xã hội rộng lớn Sự phát triển của nền kinh tế hàng hóa tạo điều kiện tấtyếu cho việc thỏa mãn các nhu cầu du lịch thông qua các cơ sở cung ứngchuyên kinh doanh dịch vụ du lịch Tuy nhiên để thỏa mãn được hết các nhucầu của du khách , du lịch Việt Nam còn một số vấn đề cần khắc phục
Du lịch Việt Nam ngày nay đã khá phong phú về các hình thức du lịch Trong đó phải nói đến du lịch tâm linh , một hình thức đang phát triển vàđược quan tâm , nó gắn với đời sống tinh thần và tín ngưỡng tôn giáo của đại
đa số người Việt Tuy nhiên do tính mùa vụ đã ảnh hưởng lớn đến các hoạtđộng du lịch nơi đây
Nhắc tới tâm linh không thể không nhắc đến Chùa Hương Vì vậychúng tôi chọn nghiên cứu đề tài : tính mùa vụ du lịch chùa Hương mongmuốn tìm ra những định hướng giải pháp để du lịch chùa Hương ngày càngphát triển với những nét văn hóa truyền thống
2 Đối tượng , phạm vi nghiên cứu và mục đích nghiên cứu * Đối tượng nghiên cứu
- Khoa học về tính mùa vụ du lịch
- Tính mùa vụ du lịch chùa Hương
* Phạm vi nghiên cứu : khu du lịch chùa Hương
* Mục đích nghiên cứu :
Nghiên cứu thực trạng tính mùa vụ du lịch chùa Hương , đưa ra đượcnhững định hướng giải pháp nhằm đưa du lịch chùa Hương ngày càng pháttriển đóng góp lớn cho nền kinh tế địa phương
Trang 33 Phương pháp nghiên cứu
a Phương pháp thu thập số liệu
b Phương pháp khảo sát thực địa
c Phương pháp thống kê, phân tích và đánh giá
II GIỚI THIỆU THẮNG CẢNH CHÙA HƯƠNG
Một vùng non nước bao la
Rằng đây Lạc quốc hay là Đào nguyên
Hương Sơn là chốn non tiên
Trang 4Bồng lai mà thấy ở miền trần gian.
Mấy ai quan tâm đến danh lam thắng cảnh ở Việt Nam mà không từngbiết đến Chùa Hương, một trong những vùng đất linh thiêng nhất của ngườiViệt ngàn xưa Hình như dân gian vẫn tin rằng sẽ có một ngày mình đếnđược chốn thiên thai giống như chàng Từ Thức ngày xưa lạc vào cõi tiên quađộng Hương Tích Vì vậy nên hàng năm, cứ đến mùa lễ hội Chùa Hương,hàng ngàn người từ khắp nơi đổ về đây dự Hội bằng cách vượt qua dòng SuốiYến trên những chiếc ghe mỏng manh
Ngôi chùa được xây dựng với quy mô chính vào khoảng cuối thế kỷ 17.Đường xuống hang chùa là một dốc gồm 120 bậc lát đá Vào trong động vẻđẹp lạ thường của những nhũ đá tưởng như những công trình điêu khắc tuyệttác của thiên nhiên Nhũ đá ở đây có khối to, có khối nhỏ, có cái đẹp ở toànkhối, có cái đẹp ở dáng dấp tinh vi, có cái rủ từ trên trần xuống, có cái mọc từdưới đất lên Tất cả đều tùy theo hình dáng mà được đặt những cái tên rấttrần thế, biểu hiện những mơ ước của con người Trước hết là Đụn Gạo đồ
sộ, bước vào cửa động đã trông thấy Gạo là cái quan trọng hàng đầu nênĐụn Gạo trong động nhà Phật cũng ở vào vị trí hàng đầu Dưới chân ĐụnGạo có một hõm đá nhỏ xíu gọi là Cối Giã Gần Đụn Gạo là Núi Cô và NúiCậu Núi Cô nhỏ hơn Núi Cậu nhưng giống nhau ở chỗ có những hình em bénằm nghiêng, nằm sấp hoặc đang bò lổm ngổm, đầu nhẵn thín Núi Cậungang tầm với Sữa Mẹ quanh năm suốt tháng rỏ xuống không ngừng
Cùng một hàng dọc với Núi Cô, Núi Cậu và lui vào phía trong là CâyBạc, Cây Vàng ngồn ngộn chất chứa những hình tròn như những đồng tiềnvàng bạc lấp lánh Vào trong góc động gần tận cùng sẽ thấy Chuồng Lợn, AoBèo, Nong Tằm, Né Kén Toàn là những hình ảnh bằng nhũ đá Trên trần
Trang 5động thạch nhũ còn nhô ra thành hình chín đầu rồng sinh động gọi là tòa CửuLong.
Để tham quan các chùa ở Hương Sơn, người hành hương thường đi theocác tuyến đường khác nhau Tuyến đi chính là đi từ Bến Đục, nằm bên bờsông Đáy Đây là cửa ngõ vào khu danh lam thắng cảnh, thuyền đò chenchúc Từ Bến Đục, khách đi bộ gần 1 km sẽ đến Bến Yến để lên thuyền xuôitheo một dòng suối có tên là Yến Vĩ đến bến Trò (bến Thiên Trù) Ngoài ra,
có thể đi theo con đường bộ ven chân núi Trên đường từ bến Yến vào BếnTrò, người ta có thể dừng chân tại đền Trình (có nghĩa là nơi "trình diện" vớithần linh trước khi đến cõi Phật) trên núi Ngũ Nhạc Đây là đền thờ một vịthần núi Đền còn có tên Quan Lớn, thờ một bộ tướng của vua Hùng
Trên dòng suối Yến có cây cầu gỗ tên là cầu Hội Từ chân cầu đi vàobên trái có thể đi vào ngôi chùa Thanh Sơn trong một động núi
Từ Bến Trò đi bộ lên chùa Trò, tức chùa Thiên Trù (có nghĩa là BếpTrời), còn được gọi là chùa Ngoài Từ bến vào chùa có một nhà bia, trong cótấm bia "Thiên Trù tự bi ký" dựng năm Chính Hòa thứ 7, ghi lại những hoạtđộng tu sửa chùa Thiên Trù và chùa Hương Tích của nhà sư Viên Quang.Ngày xưa, chùa được xây khuất trong bốn vách núi, có đến vài chụcgian, nhưng đã bị tàn phá trong chiến tranh Nam Thiên môn được xây dựngdưới triều vua Gia Long (1809) cũng bị phá hủy
Giữa sân chùa có một đỉnh đồng cao 3 m Cạnh sân chùa có hồ bánnguyệt và vườn tháp Trong vườn tháp có ngôi tháp Viên Công chứa hài cốtThiền sư Viên Quang, người có công trùng tu chùa Hương sau nhiền nămhoang phế, được dựng từ thế kỷ 17 Tháp xây gạch trần màu đỏ, cao 4 tầng,tầng thứ 2 và 3 có mái cong với các đầu đao Ở chùa Thiên Trù còn có quảchuông đúc năm cảnh Thịnh thứ 2 (1793) thời nhà Tây Sơn Người đi quyêngóp đúc quả chuông này là nhà sư Hải Viên Thiên Trù đã bị phá hủy vào
Trang 6năm 1947 Ngôi chùa hiện tại được xây dựng nhỏ hơn ngôi chùa cũ Báiđường và hậu cung chùa Thiên Trù mới được xây dựng lại gần đây Giữađiện thờ Phật có tượng Quan Âm Nam Hải bằng đá, tạc theo mẫu tượng trongchùa Hương Tích nhưng được phóng to gấp 2,5 lần, cao đến 2,8 m.
Ở đây còn có Thiên Thủy tháp là một mỏm đá mọc ngược thành một câytháp thiên tạo, nước mưa trên núi theo tháp chảy xuống Năm 1986, chùaThiên Trù đã được phục dựng lại gác chuông và đến năm 1989 thì xây xongnhà Tam bảo hai tầng theo kiểu chữ "Đinh" Đầu năm 1994, chùa đã xâydựng lại Nam Thiên môn (cửa trời Nam) theo nguyên mẫu
Gần chùa Thiên Trù là núi Tiên, có chùa Tiên trong hang Trong chùa
có 5 pho tượng bằng đá do những người thợ đá ở Kiện Khê (Hà Nam) tạcnăm 1907 dựa theo truyền thuyết Bà Chúa Ba Diệu Thiện đã đắc đạo thànhQuan Thế Âm Bồ Tát ở Hương Sơn Tượng Bà Chúa Ba ở giữa, phía trước làngười chị cả Diệu Thanh cưỡi sư tử xanh (Văn Thù Bồ Tát và tượng ngườichị thứ hai Diệu Âm cưỡi voi trắng (Phổ Hiền Bồ Tát) Phía sau là tượng vuacha và hoàng hậu mẹ của Bà Chúa Ba
Giữa đường từ chùa Thiên Trù đến chùa Hương là chùa Giải Oan Ở đây
có giếng nước trong vắt gọi là "Thiên nhiên thanh trì" hay còn gọi là giếngLong Tuyền Trước chùa có suối chín nguồn gọi là suối Giải Oan Gần chùa
là động Tuyết Kinh và am Phật Tích, nơi có tảng đá tương truyền lưu dấuchân Quan Âm Bồ-tát Cách đó không bao xa, du khách bước chân đến núiChấn Song để thăm viếng đền cửa Võng thờ Mẫu Thượng Ngàn
Từ chùa Thiên Trù, theo đường núi quanh co đi khoảng 2 km thì đếnchùa Hương còn gọi là chùa Trong Từ chùa Thiên Trù còn có lối rẽ qua rừng
mơ, đến chùa Hinh Bồng Ngoài ra còn có thể đi theo suối Tuyết vào đềnMẫu Hạ rồi đến núi Thuyền Rồng, núi Con Phượng, hòn Đầu Sư Tử, vách đá
Kỳ Sơn Tú Thủy và sau đó đến bến Tuyết Sơn vào chùa Bảo Đài Trong chùa
Trang 7còn giữ được một pho tượng Cửu Long bằng đồng rất đẹp Từ chùa Bảo Đài,theo một con đường phẳng đến chùa Tuyết trong Ngọc Long động ChùaTuyết do một bà quận chúa thời Trịnh dựng vào năm 1694 Ở đây còn có phùđiêu chân dung bà tạc vào vách động Nơi đây, vào năm 1770, Trịnh Sâm cólàm bài thơ "Đăng Tuyết sơn hữu hứng".
Một tuyến đường nữa theo một nhánh của suối Yến, qua núi Ông Sư Bàvãi, cập bến Long Vân, leo núi thăm chùa Cây Khế, và hang Sũng Sàm, một
di chỉ văn hóa Hòa Bình
Theo truyền thuyết, vùng núi có hang động này được tìm thấy cách đâyhơn hai nghìn năm và đã được đặt tên Hương Sơn - lấy tên một ngọn núi ởphía Bắc Tuyết Sơn trong dãy Himalaya (Ấn Độ), nơi đức Phật đã ngồi tukhổ hạnh suốt 6 năm ròng rã
Đời vua Lê Thánh Tông (1460-1497) đã có am thờ Phật dựng trên mảnhđất chùa Thiên Trù Theo sách "Hương Sơn Thiên Trù thiên phú" thì chùaHương được xây dựng từ đời Lê Huy Tông, niên hiệu Chính Hòa, (1680-1705) Bia tại chùa Thiên Trù có ghi rằng việc xây dựng nền đất, bậc đá vàtôn tạo Kim Dung bảo điện của chùa được thực hiện vào năm 1686
Các ngôi chùa chính được xây dựng với quy mô lớn vào khoảng cuốithế kỷ 17 Cho đến đầu thế kỷ 20, trong khu vực này đã có hơn 100 ngôichùa
Ngoài các cảnh đẹp và di tích, chùa Hương còn có nhiều thứ mà khách
du lịch rất thích như các vị thuốc hoa Kim Ngân, củ Khúc Khác, củ Sâm Bay,cây ổ rồng chữa bệnh rất hiệu nghiệm hoặc các đặc sản nổi tiếng như mơ, rau
Hội chùa Hương Sơn là hội chùa kéo dài nhất ở Việt Nam trong suốt
ba tháng sau Tết Nguyên Đán , chính thức diễn ra vào rằm tháng hai âm lịch,nhưng trong thực tế đã cuốn hút du khách náo nút dự hội từ rằm tháng giêng
Trang 8đến rằm tháng ba Khách du lịch phải dành thời gian vài ba ngày mới có thểthưởng thức hết mọi vẻ đẹp của thắng cảnh chùa Hương
Giá trị nhất về mặt nghệ thuật điêu khắc, không những trong chùaHương mà kể cả trong toàn bộ hệ thống chùa chiền ở Hương Sơn là photượng Phật Quan Âm bằng đá xanh tạc vào thời Tây Sơn Pho tượng bằng đá,
có dáng người thon thon, mặt trái xoan, nét thanh tú, đầu đội mũ Tì Lư (tức là
mũ Bồ Tát) nhưng lại có búi tóc và tóc mai, sau lưng có hai món tóc buôngxuống Tượng ngồi ở tư thế đặc biệt, tay phải cầm viên ngọc minh châu, chântrái duỗi, đặt trên một bông sen nở, chân phải co, dưới chân cũng có mộtbông sen Theo bài ký khắc trên đá năm 1806 thì pho tượng này được tạcnăm 1793
Trong động Hương Tích còn có quả chuông đồng cao 1,24 m, đườngkính đáy 0,63 m đúc năm Thịnh Đức thứ 3 (1655)
III TÍNH MÙA VỤ DU LỊCH CHÙA HƯƠNG
1 Nghiên cứu khoa học chung về tính mùa vụ du lịch
a Khái niệm tính mùa vụ
Tính mùa vụ là một hiện tượng khi cầu du lịch tăng đột ngột không đápứng được hoặc giảm xuống nhanh làm cho cung không thực hiện được trongmột khoảng thời gian và địa điểm xác định kéo theo đó là những biễn độngmùa vụ của tất cả các hoạt động du lịch trên địa bàn
Trang 9- Cường độ của mùa vụ du lịch không đều nhau vào các tháng khácnhau:
- Thời gian mà cường độ của mùa vụ du lịch lớn nhất (cực đại) được gọi
là mùa vụ chính hoặc chính vụ (mùa cao điểm)
- Thời gian có cường độ nhỏ hơn vào trước và sau mùa chính có thể gọi
là trước mùa chính (đầu mùa) và sau mùa chính (cuối mùa)
- Thời gian còn lại với cường độ rất nhỏ thì gọi là ngoài mùa ( mùa chết)
- Ở các nước, các vùng du lịch phát triển, mùa vụ du lịch kéo dài hơn vàchênh lệch cường độ của mùa du lịch chính so với thời kỳ trước và sau mùa
vụ chính thể hiện yếu hơn Ngược lại, ở những nơi du lịch mới phát triển,mùa du lịch thường ngắn hơn và sự chênh lệch cường độ của mùa du lịchchính so với thời gian trước và sau mùa chính thể hiện rõ nét hơn
- Độ dài thời gian và cường độ của mùa vụ du lịch không bằng nhau đốivới các loại hình du lịch khác nhau
c Các nhân tố ảnh hưởng tới tính mùa vụ du lịch
* Khí hậu : Là nhân tố quyết định tính mùa vụ du lịch, nó tác động lên
cả cung và cầu trong hoạt động du lịch
- Về mặt cung: Đa số các điểm tham quan du lịch, giải trí đều tập trung
số lượng lớn vào mùa hè với khí hậu ấm áp như các điểm du lịch nghỉ biển,nghỉ núi, chữa bệnh
- Về mặt cầu: mùa hè là mùa có lượng khách du lịch lớn nhất
* Thời gian rỗi: Con người chỉ có thể đi du lịch vào thời gian rỗi.Tácđộng của thời gian rỗi lên tính mùa vụ trong du lịch được thể hiện:
- Nếu thời gian nghỉ phép năm ngắn thì chỉ có thể đi du lịch một lầntrong năm (vào thời gian chính vụ)
- Nếu số ngày nghỉ phép dài hơn, có thể cho phép đi du lịch hơn một lầntrong năm thì sẽ làm giảm tính mùa vụ
Trang 10Như vậy, sự gia tăng thời gian rỗi góp phần giảm cường độ của mùa vụ
và tăng cường độ tập trung nhu cầu vào ngoài mùa vụ du lịch truyền thống.Việc phân bố thời gian sử dụng phép năm của nhân dân lao động cũngảnh hưởng đến mùa vụ trong du lịch.Ở một số nước có quy định thời gian sửdụng phép nhất định cho nhân viên trong năm, điều này góp phần tập trungnhu cầu vào 1 thời gian nhất định, tạo nên mùa vụ du lịch
* Có 02 xu hướng trong thời gian gần đây:
- Thứ nhất: Số thanh niên, thiếu niên tự đi du lịch ngày càng đông vàgiới hạn các học sinh đi nghỉ cùng cha mẹ ngày càng giảm.Tuổi thọ trungbình của con người ngày càng cao, vì vậy mà số gia đình có con em trong độtuổi đi học ngày càng giảm
- Thứ 2: Số lượng người ở độ tuổi hưu trí ngày càng tăng, họ là ngườiđược sử dụng tùy ý thời gian đi nghỉ
Những xu hướng trên là điều kiện thuận lợi để hạn chế sự tập trung nhucầu vào thời vụ chính
* Sự quần chúng hóa trong du lịch: Là nhân tố ảnh hưởng đến cầu dulịch.Kết quả của sự quần chúng hóa trong du lịch là mở rộng sự tham gia của
số đông khách có khả năng thanh toán trung bình và thường ít có kinhnghiệm đi du lịch.Có thể nói, hiện nay cơ hội đi du lịch đến với mọi ngườichứ không chỉ đối với những người giàu có, tầng lớp thượng lưu.Số du khách
ít hiểu biết thị trường và họ thường đi du lịch vào mùa chính, vì các nguyênnhân sau:
- Vào mùa chính giá tour cao, nhưng do đi du lịch theo đoàn nên đượchưởng chính sách giảm giá
- Họ ít hiểu biết điều kiện nghỉ của từng tháng trong năm nên chọn thờitiết vào mùa đi du lịch chính để sự rủi ro về thời tiết là ít nhất
Trang 11- Họ chọn thời gian đi nghỉ dưới tác động của tâm lý họ thích đi nghỉcùng thời gian với các nhân vật danh tiếng đi nghỉ.
Như vậy, với sự quần chúng hóa trong du lịch, tính thời vụ đã có sẵn từtrước đó lại có cường đô tăng Để khắc phục tình trạng này, cần có các biệnpháp phù hợp.Ví dụ như có chính sách giảm giá rõ rệt vào trước và sau thời
vụ chính, đồng thời mở rộng quảng cáo điều kiện nghỉ ngơi một cách rộng rãi
để thu hút khách đi du lịch ngoài vụ chính
* Phong tục, tập quán dân cư: là nhân tố có tính bất hợp lý tác độngmạnh lên sự tập trung các nhu cầu du lịch vào thời vụ chính.Để khắc phụcphần nào ảnh hưởng bất lợi của phong tục làm tăng đột ngột các nhu cầu vàomột thời gian ngắn, phương pháp chủ yếu là mở rộng hoạt động thông tin,tuyên truyền, quảng cáo trong thời gian dài.Vì việc thay đổi phong tục củađất nước, của vùng miền rất khó khăn và chậm chạp
* Điều kiện và tài nguyên du lịch: các thể loại du lịch cũng tác động đếntính mùa vụ du lịch
* Sự sẵn sàng đón tiếp du khách: Là nhân tố ảnh hưởng đến độ dài củamùa vụ thông qua lượng cung trong hoạt động du lịch
* Cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch và cách thức tổ chức hoạt động trongcác cơ sở du lịch làm ảnh hưởng đến sự phân bổ hợp lý các nhu cầu dukhách
* Chính sách giá cả, các hoạt động tuyên truyền, quảng cáo của cơ quan
du lịch cũng là nhân tố tác động đến mùa vụ du lịch
Như vậy cần nghiên cứu mối liên hệ hỗ tương, phụ thuộc vào quyđịnh lẫn nhau giữa các nhân tố và tác động của chúng lên độ dài thời vụ củatừng thể loại du lịch, tạo cơ sở để làm tăng độ dài mùa du lịch, sử dụng cóhiệu quả cao nhất các nguồn lực phát triển du lịch, mang lại nguồn thu nhậpcao cho các tổ chức và doanh nghiệp du lịch
Trang 122 Nghiên cứu tính mùa vụ du lịch Chùa Hương
a Hiện trạng khách du lịch đến Chùa Hương
* Vào mùa lễ hội :