Khai thác các lễ hội Công Giáo tại nhà thờ Ninh Cường phục vụ phát triển du lịch Nam Định

Nhà thờ Ninh Cường là cái nôi phát tích trong việc truyền đạo nên sẽ mang những dấu ấn đậm nét của đạo Công giáo, đặc biệt là các lễ hội Công Giáo, việc đánh giá một cách khoa học các ti

MỤC LỤC MỞ ĐẦU 3

1.Lý do chọn đề tài 3

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 5

3.Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 5

3.1 Mục đích nghiên cứu 5

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 6

4.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

6 Bố cục bài nghiên cứu khoa học 7

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ GIÁO XỨ NINH CƯỜNG 8

1.1 Lịch sử và quy mô tổ chức của giáo xứ Ninh Cường 8

1.1.1 Tên gọi và chức năng 8

1.1.2 Lịch sử và quá trình phát triển của nhà thờ Ninh Cường 8

1.1.3 Quy mô tổ chức của giáo xứ Ninh Cường 10

2.1 Sự hòa trộn các giá trị nghệ thuật diễn xướng trong lễ hội Công giáo 12

2.1.1 Giá trị nghệ thuật diễn xướng trong nghi lễ công giáo 12

2.1.2 Nghệ thuật diễn xướng trong âm nhạc công giáo 12

2.1.3 Nghệ thuật diễn xướng trong vũ đạo công giáo 14

2.1.4 Nghệ thuật diễn xướng trong sân khấu 15

2.2 Các lễ hội diễn ra tại giáo xứ Ninh Cường 16

2.2.1 Mùa Vọng – Giáng Sinh 17

2.2.2 Mùa Chay 18

2.2.3 Mùa phục sinh 21

2.2.4 Lễ kính trọng thể Đức Mẹ Mân Côi ngày 7/10 22

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP KHAI THÁC CÁC LỄ HỘI CÔNG GIÁO TẠI GIÁO XỨ NINH CƯỜNG PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN DU LỊCH TỈNH NAM ĐỊNH 25

3.1 Thực trạng hoạt động du lịch tại giáo xứ Ninh Cường 25

3.1.1 Công tác quản lý 25

3.1.2 Hệ thống cơ sở vật chất – kỹ thuật phục vụ du lịch 25

3.1.3 Thực trạng khai thác du lịch 26

3.2 Một số giải pháp khai thác có hiệu quả các lễ hội Công giáo tại giáo xứ Ninh Cường phục vụ phát triển du lịch tỉnh Nam Định 27

3.2.1 Sự đồng thuận của các bên liên quan 27

3.2.2 Nâng cao công tác tổ chức – quản lý và quảng bá hình ảnh 28

3.2.3 Đầu tư xây dựng cơ sở vật chất- hạ tầng và các dịch vụ khác 28

3.2.4 Xây dựng các chương trình du lịch hấp dẫn tại giáo xứ Ninh Cường 29

3.2.4.1 Tour nội tỉnh 29

3.2.4.2 Tour kết nối ngoại tỉnh 30

3.2.4.3 Một số tour du lịch cụ thể đến với lễ hội công giáo tại nhà thờ Ninh Cường 31

- Tour „‟ Amazing Christmas”(1 ngày đêm) 31

- Tour ‟‟Ngày hội sắc hoa” (2 ngày 1 đêm) 32

- Tour ‟‟Ấn tượng Thánh lễ Tiệc ly‟‟ 34

- Tour ‟‟Linh thiêng Mùa Chay‟‟ 35

KẾT LUẬN 37

TÀI LIỆU THAM KHẢO 39

PHỤ LỤC 40

Tuy rằng du lịch nghỉ biển hiện nay vẫn chiếm ưu thế nhưng xu hướng chung của du lịch thế giới trong những năm tới là sự phát triển của loại hình du lịch văn hóa Đây là một cơ hội cho phát triển du lịch Việt Nam với thế mạnh là nền văn hóa giàu bản sắc Phương Đông cùng sự giao lưu tiếp biến có chọn lọc

để tạo nên nét bản sắc văn hóa phương Tây mới lạ, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cần phải phát hiện và có những biện pháp khai thác tối đa các giá trị văn hóa tâm linh độc đáo để biến chúng thành sản phẩm hấp dẫn du khách

Nếu như du lịch tâm linh ở các nước trên thế giới gắn liền với du lịch tôn giáo thì ở Việt Nam, du lịch tâm linh hướng về cội nguồn, về lịch sử thờ cúng tổ tiên Tục thờ cúng tổ tiên vốn có từ lâu đời, đặc biệt trong những năm gần đây, chùa chiền, đền, miếu là tâm điểm thu hút khách hành hương và du khách nước ngoài Mặc dù chưa có khái niệm du lịch tâm linh nhưng đối với nhiều người Việt Nam, việc đi lễ chùa như một thói quen để thỏa mãn nhu cầu tín ngưỡng, với mong muốn những điều tốt đẹp cho gia đình Nhu cầu của con người luôn biến đổi cùng với thời gian đòi hỏi ta phải tìm ra một yếu tố mới, có thể thu hút

du khách Trong việc hội nhập Công giáo vào nền văn hóa Việt Nam, Công giáo chú trọng về đạo hiếu và coi đạo hiếu như nền tảng của mình, nên Công giáo phù hợp với tinh thần hiếu thảo của dân tộc ta Tiếp nhận văn hóa Công giáo, văn hóa Việt Nam cũng được làm giàu thêm bởi những yếu tố văn hóa phương Tây, và đặc biệt thành công trong vấn đề chữ viết Với truyền thống trọng nữ, truyền thống thờ Mẫu của người dân Việt thì hình tượng đức Mẹ Maria trong đạo công giáo thật gần gũi với người Việt Nam Khi đạo Công giáo hiện diện ở

Việt Nam (chiếm 6,87% dân số) thì đã có một yếu tố mới làm giàu cho văn hoá Việt Nam Đó là những giá trị văn hóa đặc sắc ta có thể khai thác từ các lễ hội Công Giáo để phục vụ du lịch như một yếu tố mới lạ trong loại hình du lịch tâm linh

Nam Định là nơi có nhiều nhà thờ nổi tiếng và lâu đời như Thánh đuờng Phú Nhai, Đền thánh Kiên Lao, nhà thờ giáo Phận Bùi Chu, Nhà thờ Khoái Đồng, Công giáo được du nhập vào tỉnh Nam Định từ năm 1533, cho đến nay tỉnh Nam Định là 1 tỉnh có đông đồng bào theo đạo Thiên Chúa với số tín đồ chiếm 22,2% dân số toàn tỉnh; Toàn tỉnh có 590 nhà thờ ; 141 giáo xứ; 525 giáo họ; có 6 dòng tu, 39 dòng, có 1 Giám mục, 183 linh mục, 3.600 chức việc, 1.000 nữ tu và 473.000 giáo dân Có 201/229 xã, phường, thị trấn có tín đồ công giáo trong đó có 11 xã tỷ lệ giáo dân chiếm 99% trở lên Trong đó xã Nghĩa Lạc huyện Nghĩa Hưng là 99,8%, ở xã Trực Hùng huyện Trực Ninh là 99,6%

Theo Khâm Định Việt Sử Thông Giám Cương Mục, vào tháng 3 năm Nguyên Hoà thứ I (1533), một người Âu Châu tên là Inêkhu đến truyền giáo ở làng Ninh Cường, huyện Nam Chân thuộc giáo phận Bùi Chu, tỉnh Nam Định ngày nay Nhà thờ Ninh Cường là cái nôi phát tích trong việc truyền đạo nên sẽ mang những dấu ấn đậm nét của đạo Công giáo, đặc biệt là các lễ hội Công Giáo, việc đánh giá một cách khoa học các tiềm năng trong việc khai thác các

lễ hội Công giáo tại nhà thờ Ninh Cường, qua đó đưa ra các giải pháp phù hợp nhằm tạo nên sản phẩm độc đáo phục vụ du lịch tỉnh Nam Định là điều cần được đặt ra cấp thiết

Là một sinh viên Công Giáo sinh ra lớn lên ở vùng Công Giáo Ninh Cuờng –Bùi Chu, trực tiếp thẩm nhận những giá trị văn hóa đặc sắc của nó Hơn nữa, lại được đào tạo ở khoa Văn hóa du lịch, trường Đại học Văn hóa Hà Nội, đã giúp tôi thấy được tiềm năng to lớn trong việc nghiên cứu khai thác các lễ hội Công Giáo tại đền thánh Ninh Cường phục vụ phát tiển du lịch tại Nam Định

Từ những lý do khách quan và chủ quan đó cộng với sự gợi ý của giảng viên hướng dẫn khoa học, tôi đã chọn để tài „‟ Khai thác các lễ hội Công Giáo tại nhà thờ Ninh Cường phục vụ phát triển du lịch Nam Định „‟ làm đề tài cho bài nghiên cứu khoa học chuyên ngành Văn hóa Du lịch của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Đề tài nghiên cứu khoa học này là 1 đề tài nghiên cứu đánh giá tiềm năng khi khai thác các lễ hội Công giáo tại nhà thờ Ninh Cường phục vụ phát triển du lịch tại tỉnh Nam Định

-Tác phẩm „‟ Nghi lễ và lối sống Công giáo trong văn hóa Việt Nam‟‟ của

TS Nguyễn Hồng Dương, NXB Khoa học xã hội , Hà Nội, 2001, 390 trang: Cuốn sách được chia làm 2 phần chính „‟Nghi lễ Công giáo trong văn hóa Việt Nam‟‟ và „‟ Lối sống Công giáo vào đời sống văn hóa Việt Nam, nêu lên các đóng góp của Công giáo với nền văn hóa dân tộc trên các lĩnh vực : kiến trúc, ngôn ngữ , âm nhạc, báo chí, lối sống…

-Cuốn sách „‟ Tìm nét đẹp văn hóa Thiên Chúa Giáo‟‟ của tác giả Hà Huy

Tú ( Viện Văn hóa), NXB Văn hóa- thông tin, Hà Nội , 2002, 369 trang : Cuốn sách chia làm hai phần chính: nét đẹp văn hóa và nét đẹp nghệ thuật Thiên chúa giáo Trong nội dung đầu tác giả đi từ chuẩn mực đạo đức đến các nét mới của văn hóa Thiên chúa giáo, lễ hội và lễ tết của giáo dân, bản sắc văn hóa Việt Nam thể hiện trong đời sống Đức tin…Phần hai tập trung vào nét đẹp nghệ thuật Thiên Chúa giáo, nêu lên sự hình thành của nghệ thuật mang tính Thiên Chúa giáo

-Các bài báo của tác giả như: Huy Thông, Lê Tuấn Đạt , Nguyễn Văn Kiệm , Nguyễn Nghị, Nguyễn Hồng Dương, Đỗ Quang Hưng…khi đề cập đến vấn đề hội nhập văn hóa của Công giáo vào nền văn hóa Việt Nam

Tóm lại vấn đề nghiên cứu của đề tài nghiên cứu khoa học này, các lễ hội Công giáo cùng các giá trị tâm linh hầu như chưa được tác giả nào nghiên cứu chuyên sâu.Vậy nên em xin mạnh dạn chọn đề tài này và đưa ra được tính ứng dụng trong việc khai thác các lễ hội Công giáo phục vụ du lịch tạo ra một hướng mới cho du lịch tỉnh Nam Định

3.Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Bài nghiên cứu khoa học này trong điều kiện và trình độ có thể, nhằm vào các mục đích cơ bản là: đánh giá tiềm năng khai thác các lễ hội Công giáo tại

nhà thờ Ninh Cường, đề xuất giải pháp để khai thác một cách có hiệu quả phục

vụ phát triển du lịch tại Nam Định

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện được các mục đích nghiên cứu trên, bài nghiên cứu khoa học phải giải quyết các nhiệm vụ sau:

-Khái quát về địa lý, quá trình hình thành và phát triển của giáo xứ Ninh Cường để từ đó nhận định tổng quan

-Nội dung các lễ hội Công giáo tại nhà thờ Ninh Cường, để từ đó thấy được tiềm năng khi khai thác nó phục vụ du lịch

-Đánh giá thực trạng khai thác và đề xuất các giải pháp khả thi để khai thác

có hiệu quả các lễ hội Công giáo phục vụ phát triển du lịch tại tỉnh Nam Định

Đó là mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ mà bài nghiên cứu khoa học này đã giải quyết để đi đến kết quả sau cùng là tìm ra một hướng đi mới, một sản phẩm mới phát triển du lich cho tỉnh Nam Định

4.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu chủ yếu của đề tài nghiên cứu khoa học này là các lễ hội công giáo tại nhà thờ Ninh Cường-thị trấn Ninh Cường, huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định.Để thấy được rõ hơn các giá trị của nó, bài nghiên cứu khoa học đã mở rộng, kết hợp với một số nhà thờ Công giáo khác và các di tích lịch sử văn hóa khác trong tỉnh Nam Định

5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện được các mục đích, nhiệm vụ của đề tài đặt ra, giải quyết các luận điểm của mình bài nghiên cứu khoa học đã sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cơ bản như sau:

-Phương pháp phân tích, tổng hợp

-Phương pháp khảo sát thực địa

-Phương pháp hệ thống loại hình

-Phương pháp so sánh đối chiếu

Trong khi nghiên cứu, bài nghiên cứu khoa học này cũng sử dụng nhiều tư liệu để tham khảo các thông tin cần thiết: các văn bản pháp quy của Nhà nước, sách, báo, tạp chí, internet, các niên giám thống kê, các luận văn và đề tài nghiên

cứu khoa học…Các thông tin tham khảo chỉ được sử dụng làm minh chứng rõ thêm cho luận điểm vừa trình bày, chứ không sử dụng làm luận điểm của mình Các nguồn tư liệu đều được lấy từ các văn hóa phẩm được phép lưu hành, xuất bản của cơ quan quản lý nhà nước Việt Nam

6 Bố cục bài nghiên cứu khoa học

Bài nghiên cứu khoa học này gồm phần nội dung chính được trình bày theo

ba chương và các phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lụ CHƯƠNG 1: Khái quát về giáo xứ Ninh Cường

CHƯƠNG 2: Nội dung các lễ hội Công giáo tại giáo xứ Ninh Cường

CHƯƠNG 3: Thực trạng và giải pháp khai thác các lễ hội Công giáo tại giáo

xứ Ninh Cường phục vụ phát triển du lịch tỉnh Nam Định

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ GIÁO XỨ NINH CƯỜNG 1.1 Lịch sử và quy mô tổ chức của giáo xứ Ninh Cường

1.1.1 Tên gọi và chức năng

Địa điểm thờ phụng hay nơi thờ phụng là công trình, địa điểm hay không gian, nơi một nhóm người (một giáo đoàn hoặc nhóm tín đồ, giáo dân) đến để thực hiện các hoạt động, nghi thức tôn giáo (cầu nguyện, tôn kính, ca tụng ) hoặc tín ngưỡng (cúng tế, thờ phụng ) Các dạng và chức năng của các công trình thờ phụng, cúng tế đã được phát triển và biến chuyển trong một thời gian dài theo sự thay đổi trong tôn giáo và kiểu kiến trúc

Nơi thờ phụng của những tôn giáo khác nhau thường có những tên gọi riêng

Ví dụ như chùa là tên dành cho nơi thờ của Phật giáo, đền thường chỉ nơi thờ thần hoặc danh nhân đã quá cố, phủ là nơi thờ các vị chúa trong Đạo Mẫu, thánh đường chỉ nơi thờ cúng của một số tôn giáo như Hồi giáo; thánh thất dùng cho đạo Cao Đài; miếu, đình cho các tín ngưỡng dân gian Việt Nam.Công giáo cũng vậy Lịch sử công giáo cho biết, ban đầu các cơ sở thờ tự của Công giáo ban đầu chỉ là những hang đá toại đạo (nơi có các mộ thánh), hoặc nhờ vào cơ sở của các tôn giáo khác Mãi đễn thế kỷ IV mới xuất hiện các thánh đường đầu tiên.Tòa thánh Vatican định nghĩa: „‟ Nhà thờ được hiểu là nơi thánh dùng vào việc phụng thờ Thiên Chúa mà các tín hữu có quyền lui tới để làm việc thờ phụng, nhất là cách công cộng” (khoản 1214, giáo luật Công giáo, 1986) Ở Việt Nam, nhà thờ Công giáo được chia làm ba loại: nhà thờ Chính tòa (nhà thờ chính của 1 giáo phận lớn, có đặt ngai Đức giám mục), nhà thờ giáo xứ (nhà thờ của một xứ đạo-đơn vị cấp cơ sở của các giáo phận) và nhà thờ họ đạo (nhà nguyện ở các họ đạo-cấp cơ sở của giáo xứ)

Căn cứ vào đó thì nhà thờ Ninh Cường ngày nay thuộc hạt Ninh Cường, Giáo phận Bùi Chu (Nam Định)

1.1.2 Lịch sử và quá trình phát triển của nhà thờ Ninh Cường

Xứ Ninh Cường xưa thuộc tổng Quần Anh, huyện Nam Chân, phủ Thiên Trường (nay thuộc xã Trưc Phú huyện Hải Hậu tỉnh Nam Định) Đây được coi

là nơi đầu tiên đạo Công Giáo truyền vào Việt Nam Khi giáo hội Việt Nam còn

sơ khai, Ninh Cường đã được ánh sang Phúc âm chiếu rọi Theo "Khâm định

Việt sử Thông giám Cương mục" thì vào năm 1533 (đời vua Lê Trang Tông), một giáo sĩ Phương Tây tên là I-nê-khu theo đường biển vào giảng đạo tại làng Quần Anh – Ninh Cường – Trà Lũ – Nam Định Ban đầu các linh mục dòng Tên đến truyền giáo tại Ninh Cường và cho lệ thuộc vào giáo xứ Kiên Lao Năm

1802, linh mục Orta thuộc dòng Tên qua đời, các cha dòng Đa-minh đến thay thế Đầu tiên cha thánh Phê-rô Nguyễn Bá Tuần coi xứ Lác Môn và kiêm xứ Ninh Cường Năm 1838 Ninh Cường sát nhập vào Lác Môn Năm 1858, linh mục Vinh Valentino – Berrio – Ochoa cử hành lễ thụ phong giám mục ban đêm với gậy tre, mũ giấy tại nhà ông huyện Hinh

Quan thầy: Đức Mẹ Mân Côi Nhà thờ làm năm 1894, 10 gian rộng 4 hàng cột gỗ lim, xà ngang và các đầu trụ được trạm trổ tinh vi theo các bước hoạ cổ trong Đạo Bàn thờ là một toà sơn son thiếp vàng, hai nhà hội quán cạnh nhà thờ Nhà xứ xây năm 1950, gồm có nhà chính 2 tầng và 3 nhà phụ Diện tích khu vực nhà thờ, nhà xứ là: 21,600m2

Ngày 24/2/1964 Linh mục Phao-lô Phạm Thanh Tòng tiếp quản nhà thờ Ninh Cường, vị linh mục này đã tiếp quản nhà thờ trong 42 năm, đã cho tu sửa

và tái tạo lại tháp chuông cũng như sửa chữa lại nhà thờ xứ, xây dựng đặt lòng cốt nhà thờ thánh tử đạo Phê-rô

Các vị tử đạo: Thánh Phê-rô Nguyễn Văn Tự, thánh Giu – se Nguyễn Đình Uyển

Các linh mục coi xứ thời trước là các giáo xứ Tây Ban Nha Ngày 24/2/1964 Linh mục Phao-lô Phạm Thanh Tòng tiếp quản nhà thờ Ninh Cường,

vị linh mục này đã tiếp quản nhà thờ trong 42 năm, đã cho tu sửa và tái tạo lại tháp chuông cũng như sửa chữa lại nhà thờ xứ, xây dựng đặt lòng cốt nhà thờ thánh tử đạo Phê-rô Nguyễn Văn Tự và thánh Giu – se Nguyễn Đình Uyển tại giâu Năm-Ninh Cường

Ngày 28/2/2006 Linh mục Phê –rô Nguyễn Đức Long tiếp quản nhà thờ Ngày 24/7/2007 Linh mục Đa-minh Đinh Ngọc Hoàn tiếp quản nhà thờ cho tới ngày nay, cha xứ đã cho xây dựng nhiều công trình lớn như:

1.1.3 Quy mô tổ chức của giáo xứ Ninh Cường

Tổ chức giáo xứ đứng đầu gồm có: Cha xứ, Cha phó, các thầy giảng, các thiếu niên chuẩn bị vào chủng viện và những người giúp việc Ngày nay còn thêm các “sơ” là phụ nữ để dạy hát cho các đoàn hội và hát lễ ở nhà thờ

Ban hành giáo xứ gồm có các vị kì mục và các giáo dân có hạnh kiểm tốt

- Một chánh trương: đứng đầu ban chấp hành, thi hành những nhiệm vụ thường ngày trong xứ, chủ toạ các phiên họp hội đồng hàng phủ và thay mặt hàng phủ để giao thiệp với các xứ khác

-Một phó trương: phụ giúp các chánh trương trong công tác, khi chánh trương vắng mặt hoặc khuyết tịch thì phó trương đảm nhiệm công việc của chánh trương để thi hành trong giáo xứ

-Một tổng thư ký: lưu giữ hồ sơ, sổ sách và biên bản của các phiên họp định

kì hay bất thường của hội đồng ban hành giáo, trình bày các hoạt động của giáo

xứ trong các phiên họp về công tác văn hoá, giáo dục xã hội, ngoại giao

-Một thủ quỹ (quản thủ tài chính): có nhiệm vụ ghi chép các khoản thu chi trong giáo xứ

Ninh Cường là một xứ lớn có 9 họ và 8 họ lẻ khác nữa mà người dân địa phương gọi là “giâu‟‟ Tổng số giáo dân trên 15,000 người

Chín họ trong giáo xứ gồm:

+ Họ Đông Đường: quan thầy thánh Gio-an-Kim

+ Họ Đông Lương: quan thầy thánh Phê - rô Tông đồ

+ Họ Đồng Lãng: quan thầy thánh Phao – lô

+ Họ Tân Ninh: quan thầy là Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp

+ Họ Thanh Minh: quan thầy là thánh Vinh Sơn

+ Họ Thánh Gia: quan thầy là Thánh Gia

+ Họ Tích Thuận: quan thầy là Thánh Giu-se

+ Họ Trái Tim: quan thầy là Trái Tim Chúa Gie-su

+ Họ Vị Nghĩa: quan thầy là thánh Giu-se

Tám Giâu trong giáo xứ:

+ Giâu một: quan thầy Thánh Nữ Tê – Rê – Sa

+ Giâu hai: quan thầy Đức Mẹ Lệ Đức

+ Giâu ba: quan thầy Đức Mẹ Vô Nhiễm

+ Giâu tư: quan thầy Đức Mẹ Dâng Con

+ Giâu năm: quan thầy Thánh Phê – rô Tự

+ Giâu sáu: quan thầy chúa Hài đồng Giê-su

+ Giâu bảy: quan thầy Đức Mẹ Bảy Sự

+ Giâu tám: quan thầy Thánh Đa Minh

CHƯƠNG 2: CÁC LỄ HỘI TẠI GIÁO XỨ NINH CƯỜNG 2.1 Sự hòa trộn các giá trị nghệ thuật diễn xướng trong lễ hội Công giáo

Nghệ thuật diễn xướng là dạng văn hoá phi vật thể, không thể thiếu được trong mỗi nền văn hoá Khi xây dựng nhà thờ Ninh Cường, những nghi thức tôn giáo có sự kết hợp giữa dấu ấn truyền thống với những truyền thống riêng của văn hoá địa phương nơi Đền Thánh được xây dựng Những nghi thức tôn giáo

đó chứa đựng giá trị nghệ thuật diễn xướng đặc sắc Đã phản ánh rõ nét các nghi thức phục vụ công giáo theo các của người Việt, và nó đã trở thành một phần quan trọng trong đời sống sinh hoạt của giáo dân địa phương

2.1.1 Giá trị nghệ thuật diễn xướng trong nghi lễ công giáo

Mỗi tôn giáo đều có nghi lễ thờ phụng riêng Nghi lễ được biểu đạt với các hình thức khác nhau Nếu trong đạo phật có các hình thức như: cúng, bái, dâng hương, tế, lễ… thì trong Công giáo có những nghi lễ thờ phụng như: hát kinh, hát thánh ca, …

Trong việc thực hành các nghi lễ đó, để phù hợp với những điều kiện của địa phương thì nhà thờ Ninh Cường đã có những thay đổi cho phù hợp nhưng vẫn giữ nguyên bản chất của nghi lễ Roma Đó là những gì liên quan tới nghi thức dâng bánh rượu, bẻ bánh và hiệp lễ Trước hết là các nghi thức bài đọc kinh mang tính chất ngân vịnh, đọc theo các cung giọng khác nhau, theo mùa để giáo dân dễ hiểu, dễ nhớ và thể hiện lòng thành kính với Thiên chúa Như trong mùa thương khó giáo dân sẽ đọc sách ngắm theo cung giọng thương sầu để tưởng niệm cuộc thương khó của chúa Giê – su chịu nạn Nghi lễ còn được Việt hoá ở phần trang phục, nghi trượng cho đến cách thức tiến hành Nghi thức này khác với các nghi thức công giáo trên toàn cầu, thấm đấm ảnh hưởng của truyền thống của người Việt Nam từ bao đời

2.1.2 Nghệ thuật diễn xướng trong âm nhạc công giáo

Trong các hình thức diễn xướng âm nhạc ở nhà thờ Ninh Cường, trước hết phải kể đến những bài hát thánh ca Lời thánh ca được rút ra từ các văn bản phụng vụ, trong đó phần lớn trích từ Thánh Kinh Nhạc thánh ca hoán cải từ chỗ

lai căng, mượn nhạc Rô ma đưa lời Việt vào đến chỗ sáng tác bằng lời Việt dựa trên những làn điều dân ca Việt Nam để giáo dân dễ thuộc và có thể cùng hát Các bài hát thánh ca phải hội tụ đủ yếu tố thánh thiện và hình thức hoàn mỹ cả

về lời lẫn nhạc, có nội dung ca ngợi thiên chúa, các thánh và kêu gọi cuộc sống thánh thiện, đạo đức, ca ngợi đạo hiếu cha mẹ Mỗi bài thánh ca sẽ được hát vào những dịp khác nhau sao cho phù hợp Ví dụ không thể chọn bài hát Kính Đức

Mẹ để hát lúc dâng lễ Tại nhà thờ Ninh Cường có hội ca đoàn của giáo xứ được tuyển chọn, đó là những người trẻ gồm nam thanh, nữ tú có chất giọng, được luyện tập thường xuyên qua sự chỉ bảo của thầy âm nhạc và các sơ Khi du khách dự một thánh lễ ở Ninh Cường, lắng nghe những giai điệu trầm bổng, du dương, da diết và thánh thiện quý khách sẽ cảm thấy tâm hồn mình được sàng lọc, thanh thản, yêu thương nhân loại, lòng hướng thiện tuyệt vời Tại nhà thờ Ninh Cường còn có sự khác biệt ở đoàn hội kèn đồng (ban nhạc kèn Tây) Trong bất kì một lễ rước nào đều không thể thiếu hội kèn đồng, trước đây thì chỉ có hội kèn đồng nam gồm từ 18 đến 20 người, họ thổi những ca khúc được biên soạn

có nội dung gần giống như thánh ca Tiếng kèn đồng nghe rộn rang kết hợp với tiếng trống tiếng thanh la làm cho không khí buổi lễ rước thêm phần long trọng, hân hoan Ngày nay với sự phát triển của xã hội, vai trò của người phụ nữ càng được đề cao Họ được thể hiện tài năng của mình không ngần ngại, họ cũng có thể thổi kèn và thành lập hội kèn đồng nữ của giáo xứ Ninh Cường tấu lên những bài ca không kém gì nam giới Họ cũng sử dụng đồng phục quần áo đóng màu trắng sữa, mũ kepi trắng có gắn huy hiệu của giáo xứ

Bên cạnh đó trong nghi thức dâng hoa sẽ đưa du khách đến với cảm giác vui tươi, thư thái như nghe những bản đồng giao của trẻ thơ hát Âm nhạc ở đây thực sự là sự hoà nhập mạnh mẽ và sâu sắc văn hoá dân tộc của Công giáo Giai điệu của các vãn dâng hoa được cải biên từ những làn điệu dân ca truyền thống, được bổ sung qua các năm, hiện nay đã có rất nhiều bài trong đó là bài Dâng Hoa Đồng Tiến vào tháng 5-2013

Như vậy có thể nói âm nhạc trong các nghi lễ công giáo thực sự mang những giá trị diễn xướng độc đáo và đặc sắc làm phong phú thêm cho những sắc thái văn hoá của vùng đất Ninh Cường

2.1.3 Nghệ thuật diễn xướng trong vũ đạo công giáo

Khao khát dùng những giá trị văn hoá truyền thống của mình để biểu đạt niềm tin tâm linh là nguồn gốc để giáo dân Ninh Cường tạo dựng nên những giá trị diễn xướng độc đáo, lưu giữ những giá trị cổ truyền thể hiện đậm nét trong vũ đạo công giáo

Trước hết phải kể đến hình thức múa hát dâng hoa, đây là một hình thức công giáo Ro-ma trong tháng 5 nhằm tôn kính Đức Mẹ nhưng cũng được Việt hoá Đây là những điệu múa được cải biên từ những điệu múa dân gian Việt Nam, chủ yếu là các điệu múa dân gian Bắc Bộ có trong chèo, chầu văn

Tại Đền thánh Ninh Cường có rất nhiều đội hình múa hoa với trang phục áo dài có màu sắc riêng như: hội “Con Đức Mẹ lên trời” là các bà, các mẹ trong độ tuổi từ 40-55 tuổi với áo dài màu đỏ; hội “Con Đức Mẹ Fatima” áo hồng; hội

“Khấn” là các em thiếu nhi nhỏ tuổi từ lớp 1 đến lớp 4 sẽ mặc váy trắng như thiên thần, cổ tay buộc dải lụa, đầu cài nơ hoa, chân đi hài Và đặc biệt hơn nữa tại đền thánh Ninh Cường có hội “Huynh Đoàn Đa Minh” mà giáo dân quen gọi

là hội “Gia Trưởng” là hội dâng hoa của nam giới, các ông các bác trong độ tuổi 35-55 sẽ thắt ca-vát, quần âu, áo sơ mi trắng, đi giầy tây và có bài hát dâng hoa riêng Mỗi đoàn hội đều có bài dâng hoa riêng, đạo cụ chính là những bông hoa huệ tươi, nến, quạt…

Bên cạnh đó vũ đạo công giáo còn phong phú với hình thức múa trống, múa trắc Giáo xứ Ninh Cường có khoảng 17 hội trống, mỗi hội gồm từ 15 đến 20 nam giới thuộc nhiều lứa tuổi khác nhau, mỗi người điều khiển một chiếc trống phù hợp với vóc dáng của mình Người khoẻ, cao to thì đeo trống to trước cổ, trống tròn vừa cho các em học sinh lớp 8&9, trống gỗ hình cá chép cho các em lớp 6&7, thanh niên thì chơi thanh la lão bạt bằng đồng Đi đầu hội trống sẽ có 1 trống lớn nhất đặt trên xe kéo do một nam giới có sức khoẻ tốt điều khiển, người

ta gọi là trống cái Người ta vừa đánh trống vừa có người nhảy múa xoay tròn

“ông Trương là người đứng đầu hội trống sẽ thổi còi và bắt nhịp để hội đánh trống nhảy múa theo nhịp một cách ăn ý”

Trắc (phách) là một nhạc cụ truyền thống của người Việt đơn giản chỉ gồm

2 thanh tre hoặc gỗ gõ vào nhau Giáo xứ Ninh Cường có 17 hội trắc, mỗi hội từ

20 đến 25 em nam tuổi từ 5 đến 14 có đồng phục: đầu đội mũ kepi gắn huy hiệu giáo xứ, quần vải đen, áo trắng đóng thùng đi giày hoặc dép quai hậu Các em nhỏ 5-7 tuổi sẽ cầm cờ phất và nhảy múa theo hội trống và trắc Hội trắc diễn tấu chia làm 2 hàng, các em sẽ sử dụng 2 thanh trắc gõ vào nhau, chốc chốc hai hàng quay vào nhau, hai người của 2 hàng sẽ gõ trắc chéo nhau như hình thức diễn tập của điệu võ cổ truyền xưa Đây là hình thức diễn xướng độc đáo mang đậm tinh thần thượng võ xưa

2.1.4 Nghệ thuật diễn xướng trong sân khấu

Yếu tố này thể hiện đậm nét trong một thành lễ (là cử hành hy lễ tạ ơn, vị linh mục chủ trì thành lễ đại diện cho ngôi vị chúa Ki-tô trước cộng đồng giáo dân để cùng nhau cử hành lễ tưởng niệm) Thánh lễ đánh động tâm linh từng con người, bản sắc văn hoá dân tộc vọng trong họ để họ cảm nhận mình là người Việt sống đạo Chúa

Sự tích chúa Giê-su lập Bí tích thánh thể, chúa Giê-su chịu nạn được táng xác và sau đó sống lại (phục sinh) đã được phúc âm mô tả và được cha xứ truyền đạt trong thánh lễ Để một thánh lễ không mang tính thụ động giữa người truyền giảng và người nghe cũng như làm cho giáo dân dễ hình dung, cha xứ Đinh Ngọc Hoàn đã diễn tả Tuần Thánh theo hình thức sân khấu hoá sống động qua những hình thức sống đạo, lối diễn tả bằng ca, vè, vãn, kịch, tuồng Hình thức sân khấu hoá (quân dữ đuổi bắt, chúa bị đống đinh, hành xác, chúa bị đưa đi táng xác, chúa phục sinh…), diễn xướng theo lối bình dân tả thực dễ hiểu, dễ đánh động vào tâm thức con người

Trong đêm Giáng sinh (24/12 dương lịch) có những vở kịch diễn lại tích Chúa Hài Đồng (lấy hình tượng từ một đứa trẻ Việt Nam) sinh ra trong máng cỏ tại hang Bê-lem tuyết rơi lạnh giá khi cha mẹ Người đang trốn chạy khỏi sự truy bắt của vua Herod Vở kịch có sự tham gia của nhiều đối tượng giáo dân từ người già, trẻ nhỏ, thanh niên, phụ nữ xen kẽ các bài thánh ca tuyệt vời làm cho người xem cảm nhận được một cách trực quan niềm hân hoan khi chúa sinh ra đời Lối diễn tả qua hình thức sân khấu từ năm này qua năm khác Năm nay người này diễn người kia xem, sang năm sẽ có sự thay đổi nên ai cũng được thể hiện tài năng của mình trước cộng đồng giáo dân xứ Ninh Cường Du khách có

thể tham gia vào các cuộc rước, diễn ca trực tiếp cảm nhận sức hút của loại hình diễn xướng này

2.2 Các lễ hội diễn ra tại giáo xứ Ninh Cường

Lễ hội là dịp người dân quê từ già tới trẻ quanh năm suốt tháng bán mặt cho đất, bán lưng cho trời được thi thố tài năng, sum họp gia đình, thể hiện tài nghệ của mình trước cộng đồng Với ý nghĩa như vậy lễ hội công giáo là dịp làng giáo

xứ đạo biểu dương sức mạnh cộng đồng Lễ hội công giáo mang hầu hết nội dung của một lễ hội truyền thống: hát, hò, trò, tích Ở đó có hát thánh ca, có múa

mõ, múa trắc, trống thuật lại các việc làm khi chúa Giê-su truyền giáo Áo lễ là

áo giành riêng cho các linh mục mặc khi cử hành thánh lễ Áo lễ có nhiều màu khác nhau và được dùng cho từng mùa phụng vụ theo truyền thống công giáo hội Lễ hội công giáo góp phần hun đúc đức tin của người công giáo truyền tải nội dung công giáo Nó làm cho bộ phận cư dân Việt Nam – công giáo không những được củng cố mà còn góp phần liên kết cộng đồng cư dân Việt Nam công giáo với cộng đồng dân tộc.Vì vậy, người Việt Nam công giáo ở làng giáo xứ đạo ai cũng háo hức đón chờ, tham dự lễ hội công giáo Họ tự nguyện dọn dẹp nhà thờ, bó cột cờ, trăng đèn, kết hoa, tập ca hát, múa,…Ngày hội đến không gian làng giáo xứ đạo bừng lên không khí náo nhiệt, sống động, vui tươi Lễ hội công giáo thực sự đã trở thành một bộ phận của lễ hội truyền thống Việt Nam, ở

đó lưu giữ một số nội dung của lễ hội truyền thống Việt Nam làm phong phú thêm lễ hội truyền thống của Việt Nam, nơi mà nó bắt nguồn và được nuôi dưỡng

Năm phụng vụ công giáo được tính theo Tây lịch Theo quan niệm công giáo trong chu kì một năm giáo hội diễn giải toàn bộ màu nhiệm chúa Ki-tô (giáng trần, truyền đạo, lập giáo hội, chịu chết, phục sinh, trở về trời) và kính nhớ ngày sinh trên trời của các Thánh Trong chu kì một năm giáo hội chia ra các mùa, mỗi mùa có những Chúa nhật và các lễ hội lớn riêng Để cho dễ nhớ người công giáo ở Nam Định và Ninh Bình đã ca vè hoá lịch lễ công giáo để truyền khẩu cho dễ nhớ

Tháng Giêng ăn tết ở nhà Tháng Hai ngắm đứng, tháng Ba ra mùa Tháng Tư tập trống rước hoa Kết đèn làm trạm chầu giờ tháng Năm

Tháng Sáu kiệu ảnh Lái tim Tháng Bảy chung tiền đi lễ Phú Nhai Tháng Tám đọc ngắm Văn Côi, Trở về tháng Chín xem nơi trồng mồ Tháng Mười mua giấy sao tua Trở về Một, Chạp sang mùa ăn chay

2.2.1 Mùa Vọng – Giáng Sinh

Mùa Vọng là khoảng thời gian 4 tuần trước lễ Giáng sinh, chủ đề chính của mùa Vọng là chuẩn bị kỉ niệm sự giáng sinh của chúa Giê – su Mùa Vọng theo quan niệm công giáo là mùa chuẩn bị mừng lễ trọng Giáng sinh, và mùa các tín hữu trông đợi chúa Ki – tô đến lần II trong ngày tận thế Lễ Vọng cử hành vào chiều ngày 24/12(trước hoặc sau giờ kinh chiều), lễ Giáng sinh diễn vào đêm ngày 24/12 nên giáo dân Ninh Cường gọi chung mùa Vọng – Giáng sinh.Và bắt đầu từ lễ Vọng (ngày 24/12) đến hết ngày lễ hiển linh vào ngày 6/1 năm sau Ngày 25/12 là ngày người châu Âu thờ thần Mặt trời, thiên chúa giáo chọn ngày này là ngày sinh của Chúa Giê – su Khi mọi người ăn mừng thần mặt trời thì người Ki – tô hữu ăn mừng chúa ra đời Tại giáo xứ Ninh Cường để chuẩn bị cho lễ giáng sinh chín họ trong giáo xứ sẽ làm hang đá tại nhà nguyện của giáo

họ, tám giâu sẽ được phân công làm hang đá ở nhà thờ Ninh Cường

Hang đá biểu tượng cho hàng Bê – lem nơi chú hài đồng sinh ra đời Giáo dân chẻ muồng tre dùng dây thép ghép các thanh tre lại làm thành bộ khung của hang đá, vỏ bao xi măng được dùng để tạo hình đá giả và được phun sơn trắng sau đó được ghép vào các khung tre Có một vài họ lẻ, để tiết kiệm kinh phí thì người ta dùng vỏ chấu hoặc rơm vào túi nilon màu đen và cũng ghép vào khung tre để mô phỏng hình tảng đá Sau đó là trang trí hang đá bằng đèn điện, đèn nháy, cây cảnh…Trong hang đá bày các tượng ở hai bên gồm: Đức Mẹ Maria (mẹ Đồng Trinh được thiên thần báo tin sẽ thụ thai, nhờ màu nhiệm và sinh ra

chúa Giê – su), ông thánh Giu – se (là một thợ mộc được thiên chúa chọn để làm cha của chúa Giê – su để tránh quân của vua Herod nhận ra), ở giữa là tượng chúa hài đồng được đặt nằm trong máng cỏ, tượng con bò, con cừu ngụ ý khi chúa sinh ra đời giữa cái giá rét lạnh buốt vạn vật đều tề tựu hoan mừng, nghênh đón Chúa giáng trần Trên đầu mỗi hang đá người ta sẽ làm một ngôi sao năm cánh như là một sự ứng nhiệm với lời tiên tri Ê - sai“Dân đi trong nơi tối tăm đã thấy sự sáng lớn; và sự sáng đã chiếu trên những kẻ ở xứ thuộc về bóng của sự chết” Chúa Giáng sinh đưa lại ánh sáng cứu cho muôn loài, ánh sáng mới linh thiêng, soi sáng, dẫn đường cho trần gian Để thêm phần sinh động và thu hút người xem thì giáo dân tại Ninh Cường đã sử dụng quạt cây hoá trang thành ông già Noel bật cho đầu quay đi, quay lại có phát ra nhạc giáng sinh đặt cạnh hang

đá Trẻ con và người lớn được thu hút bởi sự mới lạ này

Tối ngày 24/12 sẽ có chương trình hoan ca và Vọng – Giáng sinh, các ca đoàn của giáo xứ sẽ hát nên những bài hát thánh ca và diễn lại kịch chúa Giê –

su ra đời cùng một số tiết mục múa hát hiện đại được giới trẻ thể hiện Chương trình hoan ca kết thúc, Cha xứ sẽ hoá trang thành ông già Noel đi trao quà cho các em thiếu nhi và có những trò chơi đố vui trí tuệ và am hiểu Kinh Thánh nhận phần thưởng

Đến 12h đêm Cha xứ sẽ mặc áo lễ trắng (chỉ sự tinh truyền, thanh khiết, thánh thiện và chiến thắng) cử hành thành lễ mừng Chúa giáng thế Chiều ngày 25/12 sẽ có đại lễ rước Chúa hài đồng, các đoàn hội với trang phục của mình, các cuộc rước kiệu của các giâu và hội trống, hội trắc, hội kèn được sắp xếp theo trình tự nhất định sau người cầm Nghi trượng sẽ rước đi ngang qua 8 hang đá rồi vào nhà thờ cử hành thành lễ Cuối thánh lễ sẽ là cuộc bình chọn xem hang đá của giâu nào đẹp nhất, thu hút nhất thì sẽ được nhà xứ trao giải thưởng dựa vào

sự bình chọn của những giáo dân tham dự thánh lễ Hang đá sẽ được giữ lại một tuần, tối nào cũng thắp sáng để mọi người có dịp chiêm ngưỡng Sau 1 tuần thì tháo dỡ hang đá

2.2.2 Mùa Chay

Bắt đầu từ thứ 4 lễ Tro đến trước thánh lễ Tiệc ly (theo lịch công giáo), bắt đầu tuần thánh gọi là Chúa nhật lễ Lá tưởng niệm cuộc thương khó của Chúa

Giê – su Mùa Chay chuẩn bị cử hành lễ “Vượt Qua” Đây là mùa các dự tòng gia nhập đạo, tín đồ thực hiện Bí tích thanh tẩy Thời gian này các cuộc hành hương là dấu hiệu của sự ăn năn, tự nguyện ăn chay, làm phúc bố thí Người công giáo thực hiện phép chỉ ăn chay vào ngày thứ Tư lễ Tro và thứ Sáu tuần Thánh, phải kiêng thịt, hình thức ăn chay là: ăn một bữa trong ngày với một chế

độ ăn uống thanh đạm vào buổi sáng và buổi tối, không được ăn no, không ăn thịt động vật, không ăn ngoại bữa (ngoại trừ trường hợp bệnh tật, trẻ em dưới 9 tuổi)

- Lễ Lá: Tưởng niệm việc chúa Giê – su đã cùng các môn đệ vào đền thờ Jerusalem một cách trọng thể để làm ứng nhiệm lời tiên tri Chủ Nhật lễ Lá còn gọi là chủ Nhật Thương khó vì trong lễ có bài đọc phúc âm tường thuật về sự thương khó chúa Giê – su Tám giâu sẽ cầm một cành lá dừa kết hình thánh giá

có trang trí hoa, lả, Cha xứ sẽ cầm một cành lá to nhất, đẹp nhất sau đó sẽ là phép và chia cho người dân mang về đặt lên bàn thờ như sự hiện diện của Chúa luôn có trong nhà mình Sau đó diễn ra lễ như bình thường

- Lễ Tro: Ngày mở đầu của mùa Chay (thứ tư), gọi là lễ Tro vì giáo hội có thói quen dùng Tro đã làm phép để ghi dấu lên trán tín hữu Cử hành vào thứ tư

là là tuỳ vào lễ Phục sinh được mừng vào ngày nào

- Tuần Thánh bắt đầu từ Chúa nhật lễ Lá đến Chúa nhật Phục sinh, kỉ niệm Chúa Giê – su vào thành Jerusalem rao giảng Tin Mừng, Chúa Giê – su chịu nạn, chịu chết rồi sống lại Trong tuần thánh có những ngày lễ riêng

- Thánh lễ Tiệc Ly và nghi thức rửa chân cho 12 tông đồ diễn ra vào thứ 5 (theo lịch công giáo) sẽ có cuộc “Rước Chiên” Chiên ở đây là của người Do Thái con Chiên bị sát tế để làm của lễ tạ ơn Chúa đã cứu họ khỏi ách nô lệ Tại giáo xứ Ninh Cường thì mỗi đoàn hội sẽ chuẩn bị một con Chiên, đó là xôi đỗ xanh được tạo hình có kích thước to như con cừu và người ta dải bông trắng lên trên để tượng chưng cho lông của con Chiên Con Chiên đặt lên bàn có phủ khăn trắng và có thể trang trí thêm hoa quả, rượu vang nho, cắm cờ đạo nhỏ Lễ rước Chiên có khoảng 4-5 hội, mỗi hội tuyển 4 cô gái khoẻ để khiêng 1 bàn Chiên, sau cùng là 12 tông đồ và các cậu (là một số thanh thiếu niên được chọn giúp việc cho Cha trong thánh lễ) và Cha xứ mặc áo lễ màu đỏ (để thể hiện lòng yêu

mến, sự hi sinh đến chết vì Chúa, hiến dâng cuộc sống cho Thiên Chúa) Chiên sau cuộc lễ kết thúc sẽ được chia cho mọi người trong đoàn hội mang về nhà gọi

là “lộc Thánh” Sau cuộc rước Chiên sẽ là nghi lễ rửa chân cho 12 tông đồ, Cha

xứ chính là đại diện cho chúa Giê – su rửa chân cho 12 tông đồ tượng trưng cho

12 môn đệ giúp chúa Giê – su đi giảng đạo Những người tông đồ là 12 người cao tuổi (nam giới) có đạo đức, sốt sáng việc đạo, giữ chức vụ trong ban hành giáo giâu và họ Trước ngày lễ, 12 vị tông đồ được chọn phải tắm rửa sạch sẽ, kì

cọ chân tay bởi đây là vinh dự to lớn khi họ được mời ngồi trên cung Thánh Cha xứ rửa chân cho từng vị tông đồ bằng nước rửa có lá thơm (ngũ vị), việc rửa chân mang tính chất tượng trưng với ý nghĩa Chúa dạy một bài học thương yêu nhau cũng là để họ lãnh nhận Bí tích tẩy rửa, dọn sạch tâm hồn để đón Chúa vào, đưa tình yêu nuôi dưỡng con người ta Sau đó Thánh lễ được diễn ra bình thường

- Tam Nhật Vượt Qua là ngày thứ Sáu tuần Thánh Kỷ Niệm chúa Giê – su chịu chết, có nhiều hình thức diễn xướng tại nhà thờ Ninh Cường Có giờ chầu

từ 15h phân công cho từng giâu người ta gọi là chầu Canh Thức với Chúa Là một hình thức cầu nguyện được chuyển thể thành lời hát ngân giọng có nhạc Tới khoảng 17h sẽ có đoàn kiệu rước và các đoàn hội chia thành 2 hội Một hội gồm 1 số đoàn như: hội Con Đức Mẹ lên trời trong trang phục áo dài màu đỏ, hội Ca Đoàn nhà Xứ trang phục áo dài trắng, hội kèn đồng nữ sẽ đi theo kiệu của tượng Đức Mẹ (kích thước bằng người thật) tay nâng dải khăn trắng Rước tượng Đức Mẹ từ giáo họ Tân Ninh về nhà thờ Ninh Cường Một hội khác gồm hội giáo xứ, hội kèn đồng nam, hội con Đức Mẹ Fantina trang phục áo dài hồng, hội Huynh Đoàn Đa Minh, các Cậu giúp lễ và Cha xứ mặc áo lễ màu đỏ theo kiệu rước Chúa Giê-su vác cây thập giá quanh nhà thờ Hai kiệu Đức Mẹ và Chua Giê –Su sẽ gặp nhau tại cửa nhà thờ Ninh Cường diễn tả lại cảnh 2 mẹ con gặp nhau trước khi Chúa Giê-su vác tiếp thập giá đi chịu đóng đinh (Chúa Giê-

su bị Tòa công luận buộc tội phạm thượng vì họ cho rằng Giê – su tự nhận mình

là Vua dân Do Thái) Ca đoàn cử hai đại diện của 2 bên kiệu lên ca bài “than mồ” Sau đó kiệu tượng Chúa vái lạy kiệu tượng Đức Mẹ, rồi rước tượng Chúa vào nhà thờ, người ta đưa tượng Chúa lên gian thánh, đóng đinh lên cây thập tự

giá Và lúc này, tất cả mọi giáo dân đều đeo khăn tang trắng để tưởng niệm cái chết của chúa Giê – su Sau đó sẽ là Ngắm Ngắm là kể lại những đoạn thương khó của Chúa khi vác thánh giá qua 14 chặng đường, Ngắm theo giọng thảm thiết, sầu bi, ngân dài Thường sẽ là những người cao tuổi mới biết cách Ngắm

và điểm vào đó sẽ có tiếng trống để cắt lượt Ngắm

Nghi thức dâng Hạt: mười em gái mặc áo dài trắng, đầu đội khăn tang, tay cầm nến xếp thành 2 hàng trước tượng Chúa bị đóng đinh sẽ quỳ lạy, cúi đầu theo nhịp trống và bài dâng Hạt để tỏ lòng xót thương trước những thống khổ và cái chết của Chúa cứu thế Đến 12h đêm người ta sẽ tháo xác Chúa trên thập giá xuống và đặt vào một quan tài bằng kính (kích thước bằng người thật) có trang trí đèn điện, điện nhiều màu sắc Người ta sức nước hoa vào tượng chúa và đổ bỏng nhỏ lên trên mà ở Ninh Cường quen gọi là “nả” Cuộc rước “táng xác Chúa” đi vòng quanh nhà thờ, giáo dân đeo khăn tang trắng vừa đi vừa đọc kinh, các đoàn hội cũng vậy.Quan tài Chúa được đưa vào hang đá mọi người xếp hàng, rất đông giáo dân kể cả trẻ em vẫn thức và mong được “hôn chân” chúa đầu tiên, giáo dân quỳ trước quan tài và thơm vào chân của tượng Chúa rồi bốc 1 nắm bỏng trong quan tài mang về nhà ăn gọi là thụ lộc của Chúa, cứ như vậy cuộc viếng xác Chúa diễn ra kéo dài tới tận chiều thứ Bảy, các ca đoàn hội

sẽ Ngắm, nguyện – đọc hát bài “nguyện trầu” Khi giáo dân lên viếng xác Chúa không khí lúc này rất tôn nghiêm, mọi giáo dân chỉ đọc kinh và đi đúng hàng lối, ở nhà thờ Ninh Cường các nhà thờ họ cũng tổ chức viếng xác Chúa vào thứ Sáu Giáo dân tin rằng khi viếng xác ở nhiều nhà thờ thì sẽ càng nhận được nhiều ơn Chúa ban Đến hết ngày thứ Bảy giáo dân không còn để tang Chúa nữa

2.2.3 Mùa phục sinh

Mùa Phục sinh là một giai đoạn trong năm phụng vụ của công giáo, kéo dài

50 ngày bứt đầu từ Chúa nhật phục sinh và đến lễ hiện xuống Tiếp nối sau mùa Chay, kỉ niệm sự kiện chúa sống lại Tám ngày đầu mùa Phục sinh gọi là tuần

“bát nhật phục sinh” Lễ Vọng – Phục sinh vào đêm thứ Bảy (kết thúc cuộc viếng xác Chúa) Cha xứ làm phép lửa, nến

Nghi thức phép nến: toàn giáo xứ sẽ tắt hết điện, giáo dân tập trung tại đền thánh, tay cầm một cây nến nhỏ, Cha xứ mặc áo lễ màu trắng có ý mừng sự sống lại của Chúa Cha xứ tay cầm một tay nến lớn rộng 6cm, dài 60cm có đính niên hiệu “Ω” và hình cây thập giá Đây được gọi là cây nến phục sinh tượng chưng cho ánh sáng chúa soi rọi và Người đã sống lại sau khi chịu chết để cứu chuộc loài người, niên hiệu “Ω” ngụ ý là nguyên thuỷ và cùng định nói Chúa là cội nguồn mọi sự

Nghi thức phép lửa: người ta sẽ chất một đống củi nhỏ ở sân nhà thờ và chờ tới khi Cha rước cây nến phục sinh, linh mục sẽ thắp sáng cây nến phục sinh từ đống lửa ấy với ý nghĩa Chúa đã cứu dân khỏi sự chết mà thanh tẩy trong lửa, tái sinh trong nước Sau đó nến phục sinh sẽ thắp sáng cho những ngọn nến trên tay cầm của giáo dân, mọi người trong không khí trang nghiêm ngồi tĩnh tâm trong

30 phút để dọn dẹp tâm hồn, đón Chúa quay trở lại Cha xông hương vào cây nến phục sinh như một lời truyền tải nguyện cầu của giáo dân đến với Chúa Do

đó Cha rước nến phục sinh từ cuối nhà thờ nên cung Thánh và Cha hô to 3 lần với giọng hoan hỉ, mừng vui “Alleluiza” để thông báo với toàn giáo dân là Chúa

đã sống lại thật rồi, giáo dân cũng đáp lại 3 lần câu “Alleluiza” như vậy Khi nhà thờ thắp điện sáng lên, giáo dân sẽ thổi tắt nến còn cây nến phục sinh vẫn thắp sáng cho hết mùa phục sinh Thánh lễ Phục sinh mừng Chúa sống lại được tổ chức như thánh lễ thường ngày Vào chiều chủ nhật có rước tượng Chúa gặp lại Đức Mẹ, ngụ ý cuộc hội ngộ của mẹ Maria và chúa Giê – su Thánh lễ diễn ra như chúa nhật thường ngày

2.2.4 Lễ kính trọng thể Đức Mẹ Mân Côi ngày 7/10

Giáo xứ Ninh Cường tuy không phải là giáo xứ chính toà Nhưng do nhà thờ Ninh Cường có vị thánh quan thầy Đức Mẹ Mân Côi là thánh quan thầy địa phận (tương tự như vị thành hoàng làng bảo hộ cho người dân trong làng) nên lễ

kỉ niệm thánh quan thầy của xứ là lễ kỉ niệm của quan thầy Bùi Chu Đây là lễ hội mang yếu tố vùng, thu hút hàng vạn giáo dân thuộc địa phận Bùi Chu và cả nước tham dự

Vì là lễ kỉ niệm thánh quan thầy địa phận nên quy mô và hình thức tổ chức rất lớn vượt ra ngoài quy mô lễ hội xứ đạo thông thường Từ mấy ngày hôm trước, giáo dân của tám giâu đã bó cột bằng những cây muồng tạo nên cây cột thánh giá cao, to, bọc vải, có trang trí đèn điện với nhiều màu sắc đặt quanh khuôn viên nhà thờ Đầu ngọn cột thánh giá có treo cờ đạo Các đường làng cũng dựng những cột muồng nhỏ 2 bên trang trí dàn điện nhấp nháy, buổi tối người ta thắp điện sáng cả một vùng lung linh huyền ảo Đường xá được dọn dẹp để đón khách hành hương đến dự lễ Tất cả các giáo xứ trong địa phận đều

tề tựu, năm 2013 có 150 Cha tại các xứ đến tham dự, Cha chủ tế sẽ là đức Cha đứng đầu giáo phận Bùi Chu là Đức cha cố Giu – se Hoàng Văn Tiệm Cuộc rước diễn ra long trọng, đi đầu cuộc rước là Nghi trượng do ông trùm của nhà thờ cầm, rồi đến hội trắc, hội mõ vừa gõ vừa múa rồi đến đội trống, 2 hội kèn đồng, kiệu Đức Mẹ Maria được trang hoàng lộng lẫy, tham gia đi kiệu này là những nữ dòng tu Đa Minh, dòng Mến Thánh Giá (giáo xứ), các hội đoàn Các linh mục về tham dự mặc áo lễ màu vàng, đức cha cố Giu – se sẽ là người cung nghênh Thánh thể, thánh lễ được cử hành ngoài trời tại lễ đài trước cửa nhà thờ

để mọi giáo dân đều có thể tham dự Sau cuộc rước sẽ là nghi lễ múa hát dâng hoa Tại nhà thờ Ninh Cường có múa hát dâng hoa Đồng Tiến gồm 500 người thuộc các đoàn hội khác nhau trong toàn giáo xứ, đó là các bà, các mẹ mà người

ta gọi là “con hoa” Một số hội đoàn như Bà thánh Tê – Rê – Sa, hội Con Đức

Mẹ lên trời, hội Ca Đoàn giáo xứ…Trong trang phục áo dài với màu sắc khác nhau, tay cầm hoa tươi, dưới tiếng đàn piano theo lời bài hát “Dâng hoa đồng tiến Đức Mẹ Mân Côi”, các sơ, các ca viên hát theo lời hát dâng hoa, các động tác thường mô phỏng theo lời bài hát như “tỏ lòng cung kính thờ lạy thì cúi đầu;

tỏ lòng thành thì chắp tay trước ngực;dâng hoa kính Đức Mẹ thì 2 tay đưa lên cao ngang đầu…” Các động tác được làm thành thục, uyển chuyển, đội hình di chuyển, sắp xếp theo biểu tượng thập giá, hình mặt trời, hình ngôi sao biển (tượng trưng cho Đức Mẹ là mặt trời, là ngôi sao biển), hình chiều thiên (Đức

Mẹ là niềm trông cậy), xếp hình theo chữ A và M (đó là chữ đầu của Ave Maria- kính mừng mẹ Maria)

Múa hát dâng hoa là một trong những nghi lễ công giáo gắn quyện với văn hoá truyền thống Việt Nam Đó là sự cải biên các làn điệu dân ca, là mô phỏng các điệu múa dân gian, múa chèo là xếp chữ hay xếp hình khi múa hát giống như trò kéo chữ trong lễ hội truyền thống của người Việt

Trên đây là những giá trị nghệ thuật diễn xướng đặc sắc trong các lễ hội Công giáo tại nhà thờ Ninh Cường ,nó vẫn mang đậm chất dân gian truyền thống của Văn hóa Việt Nam Đến với hoạt động diễn xướng tại giáo xứ Ninh Cường, du khách không chỉ khám phá một cách đầy đủ về Văn hóa dân gian Việt Nam, mà còn có thể hòa nhập vào đó để thấy được tâm hồn, tâm thức của người Việt được thể hiện một cách trọn vẹn và đặc sắc Đồng thời ở đó niềm tin tôn giáo của giáo dân vẫn được thể hiện một cách mạnh mẽ nhiệt thành thông qua các hình thức diễn xướng này Bên cạnh đó, các lễ hội này còn mang giá trị tâm linh sâu sắc, Ninh Cường là chốn linh thiêng với các tín đồ Công giáo, họ vẫn hành hương đến đây để xin được bình yên khi gặp những điều không may mắn trong cuộc sống hay để tâm hồn trở lại trạng thái cân bằng, hướng thiện

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP KHAI THÁC CÁC LỄ HỘI CÔNG GIÁO TẠI GIÁO XỨ NINH CƯỜNG PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN DU LỊCH TỈNH NAM ĐỊNH

3.1 Thực trạng hoạt động du lịch tại giáo xứ Ninh Cường

Với những điều kiện có tiềm năng du lịch văn hóa độc đáo , kết hợp với một

số điểm tham quan tại tỉnh Nam Định sẽ mở ra một hướng mới cho các nhà kinh doanh du lịch lữ hành khi xây dựng các chương trình du lịch đến Nam Định nói riêng và vùng du lịch Bắc Bộ nói chung

3.1.1 Công tác quản lý

Công tác tổ chức quản lý của mỗi điểm du lịch đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển hoạt động du lịch tại điểm du lịch đó.Bởi chỉ có sự quản lý tập trung, nhất quán và chặt chẽ mới đẩm bảo điểm du lịch phát triển một cách ổn định, hiệu quả Tuy nhiên, công tác tổ chức, quản lý du lịch ở Đền thánh Ninh cường mới chỉ con mang tính chất nhỏ lẻ, là sự phục vụ cho các đoàn khách hành hương Chỉ có cha xứ Đinh Ngọc Hoàn và các ông Quản làm việc trong nhà thờ tiếp đón các đoàn khách hành hương Với cơ cấu nhỏ gọn, hoạt động trên tinh thần tự nguyện (không thu bất cứ một khoản thù lao nào, kể cả vé tham quan, vé gửi xe, … ) nên du lịch ở đây hầu như chưa phát triển Như vậy thực trạng công tác tổ chức quản lý tại đây vẫn còn ở hình thức sơ khai, đòi hỏi cần

có giải pháp mới, thích hợp cho điểm du lịch đặc thù này, có như vậy hoạt động

du lịch tại giáo xứ Ninh Cường mới phát triển với đúng tiềm năng của nó

3.1.2 Hệ thống cơ sở vật chất – kỹ thuật phục vụ du lịch

Cơ sở vật chất –kỹ thuật, dịch vụ du lịch là một điều kiện không thể thiếu để phát triển du lịch Cơ sở vật chất –kỹ thuật tốt, dịch vụ du lịch hoàn hảo là điều kiện để thu hút du khách và kéo dài thời gian lưu trú của khách ở mỗi điểm du lịch Ngược lại, khi không quan tâm khai thác tôn tạo, đầu tư vào cơ sở vật chất –kỹ thuật, dịch vụ du lịch thì sự phát triển của các hoạt động, kinh doanh du lịch

là điều không thể có Tuy nhiên hiện trạng cơ sở này ở giáo xứ Ninh cường còn