NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG QUAN HỌ BẮC NINH

NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG QUAN HỌ BẮC NINH IKhái niệm - Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch do chính cộng đồng người dân phối hợp với tổ chức,quản lý và làm chủ để đem

NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG

QUAN HỌ BẮC NINH I)Khái niệm

- Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch do chính cộng đồng người dân phối hợp với tổ chức,quản lý và làm chủ để đem lại lợi ích kinh tế và bảo vệ được môi trường chung thông qua việc giới thiệu với du khách các nét đặc trưng của địa phương (phong cảnh, văn hoá…) Du lịch cộng đồng dựa trên sự

tò mò, mong muốn của khách du lịch để tìm hiểu thêm về cuộc sống hàng ngày của người dân từ các nền văn hóa khác nhau Du lịch cộng đồng thường liên kết với người dân thành thị đến các vùng nông thôn để thưởng thức cuộc sống tại đó trong một khoảng thời gian nhất định

Trong bức tranh tổng thể của du lịch Việt Nam, Bắc Ninh nổi lên như một điểm sáng với thế mạnh nổi bật của thiên nhiên, con người và nền văn hóa đậm đà bản sắc đã tạo nên nét đặc trưng riêng biệt mà ít nơi có được Với những tài nguyên du lịch nhân văn phong phú và đa dạng, Bắc Ninh như một bức tranh sơn thuỷ, hữu tình sống động và đầy sức hấp dẫn, trở thành điểm đến thân thiện đối với du khách trong nước và quốc tế

*Giới thiệu khái quát về quan họ bắc ninh

Dân ca quan họ bắc ninh được hình thành khá lâu đời,do cộng đồng người Việt(Kinh) ở 49 làng quan họ và một số làng lân cận thuộc hai tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang hiện nay của Việt Nam sáng tạo ra

Dân ca quan họ là hát đối đáp nam,nữ Họ hát quan họ vào mùa xuân,mùa thu khi có lễ hội hay khi có bạn bè Một cặp nữ của làng này hát với một cặp nam của làng kia với một bài hát cùng giai điệu, khác về ca từ và đối giọng Cặp hát phân công người hát dẫn, người hát luồn nhưng giọng hát

của hai người phải hợp thành một giọng Họ hát những bài ca mà lời là thơ,ca dao có từ ngữ trong sáng, mẫu mực thể hiện tình yêu lứa đôi, không có nhạc đệm kèm theo Mặc dù các phong tục này không được thực hành nhiều như trước đây, cộng đồng cư dân các làng quan họ vẫn bảo tồn và truyền dạy nghệ thuật dân ca quan họ này

II, Tài nguyên du lịch

1, TN DL tự nhiên

*Vị trí địa lí :

-Bắc Ninh là một tỉnh thuộc vùng đồng bằng Sông Hồng, nằm trong tam giác kinh tế trọng điểm Hà Nội- Hải Phòng- Quảng Ninh và là cửa ngõ phía Đông Bắc của thủ đô Hà Nội Nằm trên trục đường HN-HA LONG trục đường chính để khách DL đến với di sản văn hóa TG => Do đó BN có tiềm năng rất lớn về phát triển DL

*Địa hình :

- Chủ yếu là địa hinh đồng bằng tương đối bằng phẳng, gồm địa hình đồng bằng và chuyển tiếp giữa ĐB và Trung Du ,

- Địa hình trung du và đồi núi chiếm tỉ lệ nhỏ và phân bố rải rác

- Đặc điểm địa chất: mang những nét đặc trưng của cấu trúc địa chất thuộc vủng trũng sông Hồng Bề dày trầm tích đệ tứ chịu ảnh hưởng rõ rệt của cấu trúc mỏng

=> với đặc điểm địa hình địa chất của BN có tính ổn định hơn so với HN & các đô thị vùng ĐB khác về việc phát triển , xây dựng công trình , CSHT trong kinh doanh & phát triển DLCĐ ( lưu trú)

- KHÍ HẬU: Cận nhiệt đới , có 4 mùa rõ rệt Mùa hè nóng ẩm mùa đông khô lạnh

=> Với KH cần nhiệt đới ẩm BN có thể hoạt động DL cả năm

- Thủy văn : Có mạng lưới sông ngòi dày đặc Có 3 hệ thống sông lớn chảy qua - Sông Đuống, Sông Cầu , Sông Thái Bình

=> BN nằm trong vùng văn minh sông Hồng có 3 sông lớn chảy qua các làng mạc thôn xóm & bồi đắp hình thành các bãi bồi ven sông xanh ngắt , bãi lúa , nương dâu

=> Là đkien thuận lợi để BN phát triển loại hình DL sinh thái với nhưng câu hò điệu lí trên dòng sông thơ mộng trữ tình Các làng quan

họ bắc ninh chủ yếu ở ven các con sông lớn

-BN còn là vùng đất hội tụ nhiều dấu tích văn hóa & tôn giáo lớn

Và là vùng đất đã hình thành nhiều huyền thoại đi vào tâm linh của cư dân người Việt

BN là vùng "đất tổ" của những làn điệu dân ca Quan họ đặc sắc , tiêu biểu cho loại hình dân ca chữ tình BẮC BỘ

2.Tài nguyên du lịch nhân văn

a Lễ hội

Hội Đại Bái

- thời gian: 29/9 âm lịch

- địa diểm: xã Đại Bái, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh

- đối tượng suy tôn: ông tổ nghề đúc đồng, chạm bạc- ông Nguyễn Công Truyền

- đặc điểm:trưởng họ mang các sản phẩm đồng, bạc chạm dâng lên bàn thờ, dâng hương tổ sư, hát ả đào, cướp cây bông

Hội Đồng Kỵ

- thời gian: 4/1 âm lịch

- địa điểm: làng Đồng Kỵ, xã Đồng Quang, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh

- đối tượng suy tôn: thành hoàng làng Hùng Huy Vương

- đặc điểm: lễ rước mô hình quả pháo ( được gọi là ông Quan Đám)

Hội Đình Bảng

- thời gian: 14-15/2 ân lịch

- địa điểm: đình làng Đình Bảng, xã Đình Bảng, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh

- đối tượng suy tôn: thờ thần núi, thần nước, thần đất và sáu nhân thần có công dựng lại làng sau cuộc tàn phá của quân Minh

- đặc điểm: Tế thần, đấu vật, chọi gà

Hội chùa Bút Tháp

- thời gian: 23-24/3 âm lịch

- địa điểm: xã Đình Tổ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh

- đối tượng suy tôn: Đức Phật

- đặc điểm: lễ cúng Phật, lễ dâng hương, lễ cúng đàn trần cấu tế phúc, lễ cúng Tổ, hát quan họ trên thuyền, hội thi thả chim bồ câu

Hội chùa Dâu

- thời gian: 8/4 âm lịch

- địa điểm: xã Thanh Khương, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh

- đối tượng suy tôn: Phật Mẫu Man Nương và bốn con gái bà là Pháp Vân ( Mây- Bà Dâu- thờ ở chùa Dâu), Pháp Vũ ( Mưa- Bà

Đậu-thờ ở chùa Thành Đạo), Pháp Lôi ( Sấm, Sét- Bà Tương- Đậu-thờ ở chùa Phi Tương), Pháp Điện ( Chớp- Bà Dàn- thờ ở chùa Phương Quan)

- Đặc điểm: lễ rước lớn, múa rồng

Hội chùa Phật Tích

- thời gian: 4/1 âm lịch

- địa điểm: xã Phật Tích, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh

- đối tượng suy tôn: Phật Bà Quan Âm và Lý Thánh Tông

- đặc điểm: lễ Phật, nghe giảng kinh, cầu yên, cầu phúc, thăm di tích

Hội làng Đông Hồ

- thời gian:15/3 âm lịch

- địa điểm: làng Đông Hồ, xã Song Hồ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh

- đối tượng suy tôn: thành hoàng làng, tổ nghề

- đặc điểm: trưng bày và bán tranh dân gian Đông Hồ trong sân đình, dựng một cầu bằng tranh trong sân đình tượng trưng cho sự giao lưu, hòa hợp

Hội Lim

- thời gian: ngày 13/1 âm lịch

- địa điểm: đồi Lim, thuộc thị trấn Lim, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh

- đối tượng suy tôn: vua Bà và ông Hiếu Trung Hầu, tương truyền

là hai vị tổ của các làn điệu dân ca Quan họ

- đặc điểm: hát quan họ trên đồi, trên thuyền, tại nhà.

Lễ đền Bà Chúa Kho

- thời gian: 14/1 âm lịch

- địa điểm: làng Cổ Mễ, phường Vũ Ninh, thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh

- đối tượng suy tôn: Bà Chúa Kho, Tứ phủ công đồng

- đặc điểm: lễ hội có tục dâng hương, khấn vay tiền Bà Chúa “cầu tài lộc”

Lễ hội đền Đô

- thời gian: 15/3 âm lịch

- địa điiểm: làng Đình Bảng, xã Đình Bảng, Thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh

- đối tượng suy tôn: 8 vị vua nhà Lý

- đặc điểm: rước 8 cỗ kiệu ngựa mang bài vị của 8 vị vua nhà Lý

từ chùa Dận về Đền Đô; lễ dâng hương và đại lễ đăng quang; hát quan

họ, hát tuồng, đấu vật, nấu cơm niêu, gói bánh phu thê

b Ẩm thực

- Bún làng Tiền: không biết từ bao giờ món bún đã trở thành món

ăn không thể thiếu trong đời sống con người Kinh Bắc Mỗi khi thưởng thức món riêu cua, chả nướng, bún ốc… người dân sứ Kinh Bắc lại nhắc tới bún làng Tiền

- Bánh tẻ làng Chờ: một thứ quà quê nổi tiếng của thị trấn Chờ, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh sẽ không thể nào quên được vị ngọt

từ thịt , mùi thơm của hành, cái giòn của mộc nhĩ, và sự dẻo thơm của bột bánh

- Tương Đình Tổ: tương là loại nước chấm truyền thống của Việt Nam, chắt lọc tinh túy từ hạt gạo, hạt ngô, dưới bàn tay khéo léo của các mẹ các bà đã tạo nên sản phẩm đặc trưng không thể nào thiếu trong bữa cơm của người việt

- Bánh phu thê Đình Bảng- biểu tượng của sự thủy chung: không biết từ bao giờ trong các đám cưới đám hỏi của người Việt và đặc biệt

là người Kinh Bắc lại không thể thiếu Loại bánh tượng trưng cho sự thủy chung- bánh phu thê (bánh xu xê)

- Nem Bùi: nói đến vùng quê Kinh Bắc, người ta thường nghĩ ngay đến những làn điệu quan họ, nhưng ở nơi đây còn có những món

ăn dân dã đậm chất quê hương trong đó có nem làng Bùi

c làng nghề

làng Đông Hồ có nghề in tranh điệp, nghề sơn mài Đình Bảng có từ thời

Lý, nghề chăn tằm dệt lụa ở Vọng Nguyệt có từ thời công chúa Thiều Hoa, nghề rèn Đa Hội có từ thời Thánh Gióng, nấu rượu ở thôn Cẩm, nấu kẹo mạch nha ở Quan Đình, làm cối đá ở Bất Lự, dệt vải ở Tương Giang, làm ghế song mây ở Trang Liệt, làm guốc gỗ ở Phù Lưu, nghề thợ xây ở Nội Duệ…

d nghệ thuật

Hát Quan họ: dân ca Quan họ được hình thành lâu đời do cộng đồng người Việt ở 49 làng quan họ và một số làng lân cận thuộc 2 tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang sáng tạo ra Dân ca quan họ là hát đối đáp nam nữ Họ hát quan họ vào mùa xuân, mùa thu khi có lễ hội hay bạn bè Một cặp nam nữ ở làng này

hát với một cặp nam nữ ở làng kia với một bài hát cùng giai điệu, khác về ca

từ và đối giọng Họ hát những bài ca mà lời là thơ, ca dao có từ ngữ trong sáng, mẫu mực thể hiện tình yêu lứa đôi Không có nhạc đệm kèm theo

G1

Cơ sở hạ tầng: là đòn bẩy thúc đẩy mọi hoạt động kinh tế xã hội của đất nước, cơ sở hạ tầng là yếu tố cơ sở khai thác hiệu quả các tiềm năng du lịch, nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch

Trong kết cấu cơ sở hạ tầng kĩ thuật quan trọng nhất là mạng lưới phương tiện giao thông vận tải,hệ thống cung cấp điện năng,cấp thoát nước và thông tin lien lạc trong đó mạng lưới giao thông đặt lên hang đầu

Giao thông:

+Bắc Ninh là tỉnh có điều kiện giao thông tương đối thuận lợi Trong những năm gần đây hệ thống giao thông của tỉnh phát triển mạnh, đặc biệt là hệ thống giao thông đường bộ và đương thủy nội địa

Hệ thống giao thông phát triển tạo điều kiện thuận lợi cho thông thương và tiếp cận của khách du lịch từ cảng biển, sân bay quốc tế nội bài và các cửa đường bộ ở các tỉnh bạn Nhìn tổng thể hệ thống giao thông của tỉnh Bắc Ninh có một số đặc điểm cơ bản sau:

+Về mạng lưới: khá hợp lý về quy hoạch mạng lưới chung đảm bảo cho xe ô tô đi từ tỉnh đến các tỉnh xa, các thôn trong toàn tỉnh và liên hoàn với mạng lưới giao thông quốc gia

+Về tình trạng kĩ thuật đường bộ: trừ các tuyến quốc lộ, còn lại các tuyến địa phương nhìn chung chưa tốt nền đường mặt đường hẹp Hiện tại chỉ

có các tuyến quốc lộ tỉnh lộ và 1 số tuyến đường huyện được trải nhựa còn lại

đa số vẫn là đường đất tuy nhiên hầu hết các tuyến đường nội thôn, xóm hầu như đã được gạch hóa , bê tong hóa

+Về đường sông: có 3 con sông lớn chảy qua, sông Cầu dài 70km, sông Đường dài 42km, và sông Thái Bình dài 17km

+Về đừng sắt có tuyến đường sắt Hà Nội –Lạng Sơn chạy qua dài 20km với 4 ga chất lượng và ga đều đã xuống cấp khả năng sử dụng hạn chế, lượng hành khách qua lại ngày càng giảm Hiện nay Bắc Ninh đang xây dựng tuyến đường sắt Yên Liên –Hạ Long đoạn qua Bắc Ninh dài 18

km và 2 ga là Nam Sơn Và Chân Cầu

+Về đường hàng không Bắc Nam: ko có cảng hàng ko như cảng hàng

ko quốc tế Nội Bài chỉ cách Bắc ninh khoảng 40km về phía Tây và cách thị xã Từ Sơn 25 km với tuyến đường cao tốc nội bài – Bắc Ninh hiện đại thuận lơi cho khách du lịch đến Bắc Ninh bằng đường ko

+Điện:

Có hệ thống điện lưới từ tỉnh về đến huyện và từng thôn xóm được xây dựng đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cho nhân dân trên địa bàn tỉnh +Hệ thống thông tin liên lạc: Bắc Ninh có dịch vụ bưu chính viễn thông phát triển mạnh đảm bảo liên lạc thông suốt Là 1 trong những tỉnh đầu tiên trong cả nước xây dựng và đưa vào sử dụng cổng giao tiếp điện

tử, bán điện tử phục vụ trong công tác hiện đại hóa dịch vụ thông tin

=>Nhìn chung cơ sở hạn tầng có nhiều thuận lợi nhưng bên cạnh đó ko tránh khỏi hạn chế

IV.Đăc thù của quan họ Bắc Ninh

+ Dân ca quan họ Bắc Ninh tồn tại trong một môi trường văn hóa với những tập quán xã hội riêng Đầu tiên là tập quán kết chạ giữa các làng quan họ Đó là sự kết chạ bằng một hình thức sinh hoạt văn nghệ dân gian Từ tục kết chạ, trong các bọn quan họ xuất hiện một tập quán xã hội đặc biệt là tục kết bạn quan họ Mỗi bọn quan họ của một làng đều kết bạn với một bọn quan họ ở làng khác theo nguyên tắc quan họ nam kết bạn với quan họ nữ và ngược lại Không chỉ ca hát, họ còn quan tâm giúp đỡ lẫn nhau, khi gia đình mỗi người trong bọn có việc hiếu, việc hỉ Với họ, Quan họ là một thành tố không thể thiếu trong cuộc sống của họ

+ Khác biệt của Dân ca quan họ Bắc Ninh so với các loại hình dân ca ở Việt Nam trong việc truyền dạy là tục ngủ bọn Sau một ngày lao động, đêm đến, bọn quan họ, nhất là thiếu niên nam, nữ từ

9 đến 16, 17 tuổi thường rủ nhau ngủ bọn nhà ông/bà Trùm để học câu, luyện giọng: phải học đủ lối, đủ câu, luyện giọng sao cho vang, rền, nền, nảy, tập nói năng, ứng xử, giao tiếp và phải biết đặt câu, bẻ giọng, ứng đối kịp thời Yêu cầu đặt với tục ngủ bọn là liền anh/liền chị phải ghép và luyện sao cho từng đôi một thật hợp giọng nhau để

đi hát

+Nói đến quan họ Bắc Ninh là nói đến ẩm thực quan họ.

Miếng trầu của người quan họ có hai loại: giầu têm cánh phượng và giầu têm cánh quế Cơm quan họ dung mâm đan, bát đàn, các món

ăn trong bữa cơm phụ thuộc vào tập quán của từng làng, nhưng phải

có một đĩa thịt gà, hai đĩa giò lụa, thịt lợn nạc, đặc biệt không dung thức ăn nhiều mỡ để tránh hỏng giọng

+ Trong trang phục quan họ có sự phân biệt: trang phục của người nữ quan họ gồm nón ba tầm hoặc nón thúng quai thao, khăn vấn tóc (khăn vấn và khăn mỏ quạ), yếm, áo, váy, thắt lưng; trang phục của người nam quan họ gồm khăn xếp, ô lục soạn, áo gồm hai loại: áo cánh bên trong và áo dai 5 thân bên ngoài, quần, dép Chiếc

ô của liền anh, cái nón của liền chị quan họ là biểu tượng chứa đựng tín ngưỡng cổ xưa của người Việt về thế giới tự nhiên: thờ linga, yoni

V Thực trạng phát triển du lịch công đồng ở làng quan họ Bắc Ninh

+Lượng khách tới Bắc Ninh hàng năm có tốc độ tăng 17-20%, doanh thu du lịch cũng tăng 17-18% Tỉnh Bắc Ninh đạt mục tiêu phấn đấu đến năm 2015 doanh thu du lịch đạt trên 250 tỷ đồng, đón 400.000 lượt khách/năm; khuyến khích đầu tư xây dựng thêm 4 khách sạn tiêu chuẩn 3 -5 sao để đảm bảo đáp ứng lượng khách đến thăm khi tổ chức các sự kiện lớn; sớm hoàn chỉnh các dự án xây dựng khu du lịch văn hóa lịch sử tiêu biểu Chỉ tính riêng trong năm 2010, tỉnh Bắc Ninh đạt doanh thu 125 tỷ đồng từ du lịch, đón gần 200.000 lượt khách đến thăm quan

+ Hệ thống cơ sở lưu trú du lịch và dịch vụ những năm gần đây được đầu tư mở rộng, từng bước đưa du lịch Bắc Ninh trở thành điểm đến quen thuộc trong nước

Toàn tỉnh hiện có 422 cơ sở lưu trú du lịch với nguồn nhân lực là 1826 lao động, trong đó một số cơ sở lưu trú kinh doanh có thương hiệu, uy tín như: Trung tâm văn hóa thể thao Phú Sơn, khách sạn Hoàng Gia 4 sao, khách sạn Đông Đô 3 sao… Chất lượng cơ sở vật chất, trang thiết bị và chất lượng

phục vụ trong các cơ sở lưu trú cơ bản đáp ứng yêu cầu của khách nội địa và quốc tế khi đến Bắc Ninh

+ Thực trạng hoạt động đầu tư khai thác quan họ phục vụ du lịch: Đã có nhiều nhà đầu tư xây dựng và phát triển nhiều dự án dựa vào tài nguyên du lịch văn hóa quan trọng này của Bắc Ninh để phát triển du lịch, thu hút nhiều hơn nữa khách du lịch tới Bắc Ninh

+ Thực trạng công tác quản lý của tỉnh trong việc khai thác quan họ phục

vụ du lịch: Sau khi quan họ được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại, các cấp quản lý đã chú trọng hơn trong việc bảo tồn và phát huy giá trị của di sản, tỉnh Bắc Ninh tiếp tục đẩy mạnh các hình thức tuyên truyền, giới thiệu, quảng bá về những giá trị đặc sắc và độc đáo của dân ca quan họ Bắc Ninh dưois nhiều hình thức, khơi niềm tự hào dân tộc, nâng cao ý thức

tự tôn, trách nhiệm của từng cá nhân, tập thể, các cộng đồng dân cư về bảo tồn và phát huy giá trị dân ca Quan họ Bắc Ninh

VI Vấn đề tồn tại và giải pháp khác phục

1 Vấn đề tồn tại

Những vấn đề còn tồn tại trong hoạt động khai thác: Bên cạnh những hoạt động, những dự án đầu tư có trọng điểm, có sức thu hút và quảng bá quan họ của du lịch Bắc Ninh, vẫn còn tồn tại những vấn đề bất cập xoay quanh việc phát triển du lịch Bắc Ninh dựa trên việc khai thác các giai trị văn hóa quan họ Điều đó dần làm mất đi vẻ đẹp của Quan họ, của ngườii dân Kinh Bắc

dân ca quan họ Bắc Ninh vốn hình thành và phát triển gắn liền với không gian văn hóa làng xã, thì nay quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa