tiết 95 ẩn dụ tuyết nhung

Kĩ năng : - Bước đầu nhận biết và phân tích được ý nghĩa cũng như tác dụng của phép tu từ ẩn dụ trong thực tế sử dụng tiếng Việt.. Bài mới : Trong các câu trên có 4 câu chứa biện pháp n

Tuần : 25 Ngày soạn : 20 / 02 / 2017 Tiết : 95 Ngày dạy : 22 / 02 / 2017

ẨN DỤ

A MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT :

- Nắm được khái niệm ẩn dụ, các kiểu ẩn dụ

- Hiểu được tác dụng cảu ẩn dụ

- Biết vận dụng kiến thức về ẩn dụ vào việc đọc – hiểu văn bản và viết bài văn miêu tả

B TRỌNG TÂM , KIẾN THỨC , KĨ NĂNG , THÁI ĐỘ :

1 Kiến thức :

- Khái niệm ẩn dụ, các kiểu ẩn dụ

- Tác dụng của ẩn dụ

2 Kĩ năng :

- Bước đầu nhận biết và phân tích được ý nghĩa cũng như tác dụng của phép tu từ ẩn dụ trong thực tế sử dụng tiếng Việt

- Bước đầu tạo ra được một số kiểu ẩn dụ đơn giản trong viết và nói

3.Thái độ : Rèn luyên kỹ năng sữ dụng ẩn dụ trong nói và viết.

C PHƯƠNG PHÁP : vấn đáp, nêu vấn đề, thuyết trình, thực hành

D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC :

1 Ổn định lớp : kiểm tra sĩ số lớp 6A……….;6B………;6C………

2 Kiểm tra bài cũ :

- Thế nào là nhân hoá? Có mấy kiểu nhân hoá?

- Trong các câu sau câu nào sử dụng biện pháp nhân hóa và chúng thuộc kiểu nhân hóa nào ?

1

2

3

Hạt mưa mải miết trốn tìm Cây đào trước cửa lim dim mắt cười Mối già, mối trẻ, mối con rối rít tìm nới ẩn nấp

Chú mèo lim dim ngủ

4 5 6

Buồn trông con nhện chăng tơ

Nhện ơi, nhện hỡi, nhện chờ mối ai? Thuyền về có nhớ bến chăng? Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền

Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng

Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.

(Viễn Phương)

3 Bài mới : Trong các câu trên có 4 câu chứa biện pháp nghệ thuật nhân hóa 2 câu còn lại không sử dụng

biện pháp nhân hóa mà sử dụng biện pháp nghệ thuật ẩn dụ , vậy ẩn dụ là gì ? có mấy kiểu ẩn dụ? để biết điều đó chúng ta vào bài học hôm nay

Chiếu slide

HS đọc VD

? Đoạn trích này rút ra từ văn bản nào ?

? Hãy tìm danh từ riêng có trong đoạn thơ ? vì sao em

biết ?

? Cụm từ “người cha” dùng để chỉ ai?

? Vì sao em biết được diều đó?

- Nhờ ngữ cảnh của khổ thơ

? Tại sao tác giả lại dùng “ Người cha” thay thế cho Bác

Hồ?

GV bình : từ những quan sát về hành động, thái độ của

Bác trong một đêm chiến dịch giữa rừng Việt Bắc, nhà

thơ Minh Huệ đã thốt lên rằng“Người cha mái tóc

bạc” cách nói này đã thể hiện lòng biết ơn, lòng kính yêu

của nhà thơ đối với Bác và hơn thế nữa đã góp phần gợi

I TÌM HIỂU CHUNG :

1 Ẩn dụ là gì?

a Ví dụ:

Người cha mái tóc bạc

(ẩn dụ) Đốt lửa cho anh nằm

(Minh Huệ)

- “Người cha”: chỉ Bác Hồ vì có nét tương đồng về phẩm chất : tình yêu thương, sự chăm sóc chu đáo đối với các con

-> Gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên

sự vật hiện tượng khác có nét tương đồng với nó Làm cho câu văn , thơ có tính hàm xúc , tăng tình gợi hình , gợi cảm

tả một cách sinh động, tình cảm, sự chăm sóc ân cần của

Bác Hồ đối với các chiến sĩ bộ đội Từ “Người cha” đã

xóa đi khoảng cách giữa một vị lãnh tụ với quần chúng,

khiến h/ả Bác càng trở nên gần gũi, thân thương hơn

Cách nói trên gọi là ẩn dụ

? Qua VD trên, em hiểu thế nào là ẩn dụ?

? Việc gọi Bác Hồ bằng cha có tác dụng gì ?

- Làm cho câu văn , thơ có tính hàm xúc , tăng tình gợi

hình , gợi cảm

GV: nêu định nghĩa so sánh, ẩn dụ 2 phương thức đều

giống nhau như vậy thì chúng ta nhận biết chúng ntn?

Bây giờ cô trò chúng ta cùng giải quyết

HS: Đọc ví dụ(Bảng phụ)

- Bác Hồ như người cha

Đốt lửa cho anh nằm (ss)

- Người cha mái tóc bạc ( ad)

Đốt lửa cho anh nằm

Dựa vào mô hình cấu tạo của phép so sánh để tìm ra sự giống

và khác nhau của phép ẩn dụ và so sánh

Vế A

(Sự vật

được so

sánh)

Phương

diện so sánh

Từ so sánh (Sự vật dùng Vế B

để so sánh)

Người cha mái tóc bạc

- Giống nhau: Đều so sánh Bác Hồ với người cha

- Khác nhau:

+ So sánh : đầy đủ cả 2 vế ( vế a là Bác Hồ được ss với

vế B là người cha dùng để so sánh)

+ Ẩn dụ : chỉ có một vế dùng để so sánh là người cha (vế

B) còn vế được so sánh là Bác Hồ (vế A) ẩn đi

GV chốt : khi phép so sánh bị lược bỏ vế A, người ta gọi

là so sánh ngầm đó là phép ẩn dụ

 GV chốt lại phần ghi nhớ

Chiếu slide Bài tập nhanh

Hãy xác định hình ảnh ẩn dụ trong VD sau

Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng

Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.

(Viễn Phương)

- H/ả mặt trời thứ 2 là h/ả ẩn dụ,

? Mặt trời được dùng ở nghĩa gốc hay nghĩa chuyển các

em ?

? Hãy giải thích nghĩa gốc của từ mặt trời ?

- Mặt trời có tác dụng tỏa sáng mang lại sự sống cho

muôn loài

? Tại sao tác giả lại dùng mặt trời để nói tới Bác?

- Mặt trời có tác dụng tỏa sang mang lại sự sống cho

muôn loài , giống như mặt trời Bác

GV : Ẩn dụ cũng được sủ dụng trong lời ăn tiếng nói

hang ngày làm cho lời nói hội thoại mang đậm đà màu

sắc biểu cảm, cảm xúc Như mẹ nựng em hay cháu thì

thường nói là cún con

Chiếu bản đồ tư duy

GV chuyển ý : Trong khi nói và viết đặc biệt là trong thơ

b Ghi nhớ :

văn ta bắt gặp nhiều hỡnh ảnh ẩn dụ, vậy hỡnh ẩn dụ được

diễn đạt bằng cỏc hỡnh thức nào chỳng ta sang phần 2

Chiờ́u slide

HS đọc VD 1

? Lửa hồng ở đõy chỉ cỏi gỡ?

? Vỡ sao tỏc giả vớ lửa hồng với màu của hoa?

- Màu của lửa giống màu của hoa rõm bụt

GV: Lửa và hoa dõm bụt đều màu đỏ giống nhau về vẻ

bề ngoài vậy thuộc kiểu Ẩn dụ nào ?

? Vậy em hiểu ản dụ hỡnh thức là gỡ ?

- Ẩn dụ hỡnh thức là dựa trờn sự giống nhau( tương đồng)

về hỡnh thức bờn ngoài của cỏc sự vật

? Từ "Thắp" là từ loại nào? Em hiểu như thế nào về hành

động "thắp" ở cõu thơ này?

- Trạng thỏi nở hoa

? Thắp – nở hoa Hai sự việc này giống nhau ở chỗ nào?

- Giống nhau về cách thức thực hiện hành động

GV: Ẩn dụ cỏch thức là ẩn dụ dựa vào sự giống nhau về

cỏch thức thực hiện giữa hai hoạt động, hiện tượng

HS đọc VD 2

? ở vớ dụ 2 "Thṍy" là hành động của giỏc quan nào?

- Mắt

? Khi nào chỳng ta sử dụng từ Giũn tan này ? Nú cảm

nhận của giỏc quan nào?

- Khi nhai bỏnh hoặc kẹo, giỏc quan thớnh giỏc

? Nhưng giũn tan ở đõy lại được dựng cho đối tượng nào ?

- Thị giỏc

GV: Nắng giũn tan đõy là cỏch vớ von kỡ lạ vỡ giũn tan là

õm thanh đối tượng của thớnh giỏc lại được dựng làm đối

tượng của thị giỏc

? Em cú thể cảm nhận qua từ ”giũn tan” nắng ở đõy được

miờu tả là nắng như thế nào?

- Nắng rực rỡ, nắng to

? Vậy ở đõy là kiểu ẩn dụ gỡ ?

- Ẩn dụ chuyển đổi cảm giỏc

? Sự chuyển đổi cảm giỏc ỏy cú tỏc dụng gỡ ?

- Tạo liờn tưởng mới mẻ thỳ vị

* Xột lại VD ở phần 1

? Tại sao cú thể núi Bỏc là người Cha?

- Cú thể vớ Bỏc là người cha vỡ giữa bỏc và người cha cú

sự giống nhau về phẩm chṍt

? Từ cỏc VD trờn, ta thṍy cú mṍy kiểu ẩn dụ?

HS đọc ghi nhớ sgk/69

Chiờ́u slide Bài tập nhanh: Xỏc định phộp ẩn dụ và cỏc

kiểu ẩn dụ trong vớ dụ sau?

Mặt hoa, da phấn.

Chiếc thuyền im bến mỏi trở về nằm,

Nghe chất muối thấm dần trong thớ vỏ.

GV chuyển ý :

GV gợi ý:

- Đọc kĩ cỏc cỏch diễn đạt; phỏt hiện ra cỏc phộp tu từ

được sử dụng trong cỏc cỏch

- Vận dụng cỏc kiến thức đó học về cỏc phộp tu từ để xỏc

2 Các kiểu ẩn dụ :

a V ớ dụ :

Về thăm nhà Bỏc làng Sen

Cú hàng rõm bụt thắp lờn lửa hồng.

(ẩn dụ) (ẩn dụ)

- Lửa hồng : chỉ màu đỏ của hoa rõm bụt ->

Ẩn dụ hỡnh thức.

- Thắp : chỉ sự nở hoa -> Ẩn dụ cỏch thức

Chao ụi, trụng con sụng vui như thṍy nắng giũn tan … đứt quóng

(ẩn dụ)

-> Ẩn dụ chuyển đổi cảm giỏc (thớnh giỏc

sang vị giỏc)

- Người Cha - Bỏc Hồ -> Ẩn dụ phẩm chất

b Ghi nhớ:

II LUYỆN TẬP : Bài 1/69 : So sỏnh đặc điểm và tỏc dụng

của 3 cỏch diễn đạt sau : + Cỏch 1 : diễn đạt bỡnh thường

định tác dụng.

HS: Thảo luận nhóm ( 1phút)

- Đại diện nhóm trình bày, bổ sung

GV: Nhận xét, rút kinh nghiệm cho HS.

GV hướng dẫn, làm mẫu câu a:

- Đọc kĩ các câu trích, xác định các sự vật, hiện tượng

được ví von – so sánh ngầm ( Tìm nghĩa chuyển của các

sự vật đó.)

? Xác định phép tu từ ẩn dụ trong câu a?

- Phép ẩn dụ: “ăn quả – kẻ trồng cây”

- Xác định nghĩa gốc và nghĩa chuyển -> Xem xét mối

tương đồng giữa chúng.)

HS: Tiến hành thảo luận các câu còn lại:

- Nhóm 1,2: Làm câu b

- Nhóm 3, 4: Làm câu c

- Nhóm 5, 6: Làm câu d

- Đại diện nhóm trình bày, các nhóm còn lại bổ sung, sửa

chữa, rút kinh nghiệm

GV: Đánh giá, nhận xét, biểu dương, nhắc nhở

Bài tập 3: HS thảo luận thống nhất ghi ra giấy , nộp cho

GV

- GV đọc bài làm của từng tổ và nhận xét , sửa chữa

Các ẩn dụ chuyển đổi cảm giác

Bài tập nâng cao

1.Tìm phép ẩn dụ trong các câu sau và phân tích tác dụng

của nó?

(HSTL nhóm – báo cáo kết quả)

a “Những ngày không gặp nhau

Biển bạc đầu thương nhớ

Những ngày không gặp nhau

Lòng thuyền đau rạn vỡ” (Xuân Quỳnh)

b.Mặt trời của bắp thì năm trên đối,

Mặt trời của mẹ, em nằm trên lưng

+ Cách 2 : có sử dụng so sánh

-> Tác dụng: Gợi hình tượng, biểu cảm + Cách 3 : có sử dụng ẩn dụ :

->Tác dụng: Ngoài tác dụng gợi hình, gợi cảm, câu thơ còn có tính hàm súc cao hơn

Bài 2/70 : Tìm phép ẩn dụ và nêu các phép

tương đồng :

a Ăn quả : sự hưởng thụ thành quả lao

động (tương đồng về cách thức)

- Kẻ trồng cây : người lao động tạo ra

thành quả (tương đồng về phẩm chất)

b Mực, đen : cái xấu (tương đồng vế phẩm

chất)

- Đèn, sáng : cái tốt, cái hay, cái tiến bộ

(tương đồng về phẩm chất)

c Thuyền : chỉ người đi xa, bến chỉ người

ở lại (tương đồng về phẩm chất)

d Mặt trời : Bác Hồ dẫn đường, soi sáng

(tương đồng vế phẩm chất)

Bài 3SGK/70

a.Thấy mùi hồi chín chảy qua mặt

- Thấy mùi: từ khứu giác (mũi) chuyển sang

thị giác (mắt)

- Thấy mùi hồi chín chảy qua mặt: từ xúc

giác (Cảm giác khi ta tiếp xúc với vật khác) chuyển qua khứu giác

b Ánh nắng chảy đầy vai

- Xúc giác -> Thị giác

c Tiếng rơi rất mỏng

- Nghe tiếng rơi của chiếc lá đa mà cảm nhận được độ dày, mỏng và đường nét nghiêng ngả của âm thanh: Sự bất ngờ lí thú

d Ướt tiếng cười của bố

- Xúc giác, thị giác -> thính giác

=> Tác dụng: Giúp cho câu văn (thơ) sinh động, hình ảnh đặc sắc và người đọc có thể cảm nhận sự vật, hiện tượng một cách cụ thể hơn bằng nhiều giác quan

III HƯỚNG DẪN TỰ HỌC :

- Học thuộc ghi nhớ, xem kỹ VD trong bài

ghi, làm bài tập 3,4

- Viết một đoạn văn miêu tả có sử dụng

phép ẩn dụ

- Soạn bài : Luyện nói về văn miêu tả.

E RÚT KINH NGHIỆM :

………

………