Tiết 95 Ẩn Dụ (Bài thao giảng cực hay)

Người Cha  chỉ Bác Hồ  Có nét tương đồng “Anh đội viên nhìn Bác Càng nhìn lại càng thương Người Cha mái tóc bạc Đốt lửa cho anh nằm.” Minh Huệ ?Cụm từ Người Cha được dùng để -Người

KIỂM TRA BÀI CŨ

Cõu h i ỏi

Nhân hoá là gì?

Có mấy kiểu nhân hoá?

Trả lời: Nhân hoá là gọi hoặc tả con vật ,cây cối đồ vật…

bằng những từ ngữ vốn đ ợc dùng để gọi hoặc tả con ng ời

Có ba kiểu nhân hoá:

1 Dùng những từ vốn gọi ng ời để gọi vật

2 Dùng những từ ngữ vốn chỉ hoạt động,tính chất của ng ời đ chỉ ể chỉ hoạt động củavật

3 Trò chuyện x ng hô với vật nh đối với ng ời.

Tiết 95: ẨN DỤ

I Ẩn dụ là gì?

Người Cha  chỉ Bác Hồ

 Có nét tương đồng

“Anh đội viên nhìn Bác Càng nhìn lại càng thương

Người Cha mái tóc bạc Đốt lửa cho anh nằm.” Minh Huệ

?Cụm từ Người Cha được dùng để

-Người Cha  chỉ Bác Hồ

=> Ví Bác như Người Cha vì Bác Hồ với Người Cha có những phẩm chất giống

nhau (tuổi tác, tình thương yêu, sự chăm

sóc chu đáo đối với con…)

1 Ví dụ:

HỆ THỐNG VÍ DỤ

Hãy giải thích vì sao có thể

ví Bác Hồ như Người Cha?

So sánh đặc điểm và tác dụng của ba cách diễn đạt sau đây:(BT1/69)

Bác Hồ mái tĩc bạc Đốt lửa cho anh nằm

Bác Hồ như Người cha Đốt lửa cho anh nằm

Người Cha mái tĩc bạc Đốt lửa cho anh nằm

- Cách 1:

- Cách 2:

- Cách 3:

diễn đạt bình thường

diễn đạt cĩ sử dụng phép so sánh

diễn đạt cĩ sử dụng phép ẩn dụ

Ẩn dụ cĩ tác dụng tạo cho câu nĩi cĩ tính hình tượng, biểu cảm và hàm súc hơn so với phép so sánh và cách nĩi bình thường.

(Không có tính nghệ thuật)

(Cĩ tính gợi hình, gợi cảm, hàm súc)

(Cĩ tính gợi hình, gợi cảm)

Tiết 95: B ẨN DỤ

I Ẩn dụ là gì?

Người Cha  chỉ Bác Hồ

 Có nét tương đồng

1 Ví dụ: Mục I/SGK/68

 Gợi hình, gợi cảm

=> Ẩn dụ

2 Ghi nhớ: SGK/68

Phép so sánh và ẩn dụ có điểm gì giống và khác nhau? (BT1/69)

Bác Hồ như Người cha Đốt lửa cho anh nằm

Người Cha mái tóc bạc Đốt lửa cho anh nằm

(Minh Huệ)

- Cách 2:

- Cách 3:

diễn đạt có sử dụng phép so sánh

diễn đạt có sử dụng phép ẩn dụ

Vế B

Vế A (ẩn đi)

Bác Hồ

- Giống nhau : có nét tương đồng, có tính gợi hình, gợi cảm.

-Khác nhau :

+ So sánh : thường có 2 vế ( vế A và vế B ) để đối chiếu.

+ Ẩn dụ : chỉ có 1 vế dùng để so sánh ( vế B ), còn vế được so sánh ( vế A ) thì ẩn đi (hiểu ngầm) Chính vì vậy ẩn dụ còn được gọi là

so sánh ngầm, kín đáo làm cho câu nói hàm súc hơn.

I Ẩn dụ là gì?

Người Cha  chỉ Bác Hồ

 Có nét tương đồng

 Gợi hình, gợi cảm

=> Ẩn dụ

1 “Anh đội viên nhìn Bác Càng nhìn lại càng thương

Người Cha mái tóc bạc Đốt lửa cho anh nằm.”

(Minh Huệ)

1 Ví dụ:

2 Ghi nhớ: SGK/68

HỆ THỐNG VÍ DỤ

II Các kiểu ẩn dụ:

- Người Cha  chỉ Bác Hồ

1 Ví dụ:

-Người Cha - Bác Hồ

 tương đồng về phẩm chất

2 “Về thăm nhà Bác làng Sen,

Có hàng râm bụt thắp lên lửa hồng ”.

(Nguyễn Đức Mậu)

3 “Chao ôi, trông con sông, vui như thấy nắng giòn tan sau kì mưa dầm, vui như nối lại chiêm bao đứt quãng”

(Nguyễn Tuân)

 ẩn dụ phẩm chất

Tiết 95: B ẨN DỤ

Hãy cho biết hình ảnh

“Người Cha” và “Bác Hồ” có sự tương đồng

về mặt nào?

HỆ THỐNG VÍ DỤ

2 “Về thăm nhà Bác làng Sen,

Có hàng râm bụt thắp lên lửa hồng ”.

(Nguyễn Đức Mậu)

thắp lửa hồng

chỉ sự “nở hoa”

chỉ “màu đỏ” của hoa râm bụt.

 Tương đồng về cách thức

 Tương đồng về hình thức

- thắp  sự nở hoa

- lửa hồng  màu đỏ của hoa

 ẩn dụ hình thức

 ẩn dụ cách thức

I Ẩn dụ là gì?

Người Cha  chỉ Bác Hồ

 Có nét tương đồng

 Gợi hình, gợi cảm

=> Ẩn dụ

1 Ví dụ: Mục I/SGK/68

2 Ghi nhớ: SGK/68

II Các kiểu ẩn dụ:

- Người Cha  chỉ Bác Hồ

1 Ví dụ: Mục I và II/SGK/68

 ẩn dụ phẩm chất

Tiết 95: B ẨN DỤ

Từ “ thắp ” và “ lửa hồng ” được dùng để chỉ sự vật

hiện tượng nào?

HỆ THỐNG VÍ DỤ

chuyển đổi cảm giác

- (nắng) giòn tan  (nắng) to,

rực rỡ

 ẩn dụ chuyển đổi cảm giác

2 Ghi nhớ: SGK/69

3 “Chao ôi, trông con sông, vui như thấy nắng giòn tan sau kì mưa dầm, vui như nối lại chiêm bao đứt quãng”

(Nguyễn Tuân)

Thị giác

Vị giác

(nắng) giòn tan  (nắng) to, rực rỡ

I Ẩn dụ là gì?

Người Cha  chỉ Bác Hồ

 Có nét tương đồng

 Gợi hình, gợi cảm

=> Ẩn dụ

1 Ví dụ: Mục I/SGK/68

2 Ghi nhớ: SGK/68

II Các kiểu ẩn dụ:

- Người Cha  chỉ Bác Hồ

1 Ví dụ: Mục I và II/SGK/68

 ẩn dụ phẩm chất

Tiết 95: B ẨN DỤ

- thắp  sự nở hoa

- lửa hồng  màu đỏ của hoa

 ẩn dụ hình thức

 ẩn dụ cách thức

1 Bài 2: Tìm ẩn dụ và nêu nét tương đồng:

I Ẩn dụ là gì?

Người Cha  chỉ Bác Hồ

 Có nét tương đồng

 Gợi hình, gợi cảm

=> Ẩn dụ

1 Ví dụ : Mục I/SGK/68

2 Ghi nhớ : SGK/68

II Các kiểu ẩn dụ:

- Người Cha  chỉ Bác Hồ

1 Ví dụ : Mục I và II/SGK/68

 ẩn dụ phẩm chất

- thắp  sự nở hoa

- lửa hồng  màu đỏ của hoa

 ẩn dụ hình thức

- (nắng) giòn tan  (nắng)

to, rực rỡ

 ẩn dụ chuyển đổi cảm giác

2 Ghi nhớ : SGK/69

 ẩn dụ cách thức

III Luyện tập:

A Ở lớp:

Tiết 95: B ẨN DỤ

THẢO LUẬN NHÓM (BT2)

b/ Gần thì , gần thì

Tìm ẩn dụ và nêu nét tương đồng giữa các sự vật hiện tượng được

so sánh ngầm với nhau?

c/ về có nhớ chăng ? thì một dạ khăng

khăng đợi

d/ Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng

Thấy một

mặt trời

Bến

Thuyền

thuyền bến

(Tục ngữ)

(Ca dao)

“ nhớ ” Ăn quả kẻ trồng cây

a/

1 Bài 2: Tìm ẩn dụ và nêu nét tương đồng:

I Ẩn dụ là gì?

Người Cha  chỉ Bác Hồ

 Có nét tương đồng

 Gợi hình, gợi cảm

=> Ẩn dụ

1 Ví dụ : Mục I/SGK/68

2 Ghi nhớ : SGK/68

II Các kiểu ẩn dụ:

- Người Cha  chỉ Bác Hồ

1 Ví dụ : Mục I và II/SGK/68

 ẩn dụ phẩm chất

- thắp  sự nở hoa

- lửa hồng  màu đỏ của hoa

 ẩn dụ hình thức

- (nắng) giòn tan  (nắng)

to, rực rỡ

 ẩn dụ chuyển đổi cảm giác

2 Ghi nhớ : SGK/69

 ẩn dụ cách thức

III Luyện tập:

A Ở lớp:

Tiết 95: B ẨN DỤ

THẢO LUẬN NHÓM (BT2)

b/ Gần thì , gần thì

“cái xấu”

“cái tốt, cái hay, cái tiến bộ” => ẩn dụ phẩm chất

Tìm ẩn dụ và nêu nét tương đồng giữa các sự vật hiện tượng được

so sánh ngầm với nhau?

c/ về có nhớ chăng ?

thì một dạ khăng

khăng đợi

“người ở lại”

“người đi xa”

=> Ẩn dụ phẩm chất

d/ Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng

Thấy một

trong lăng rất đỏ “Bác Hồ”

(Viễn Phương)

mặt trời

Bến

Thuyền

thuyền bến

(Tục ngữ)

(Ca dao)

mực, đen

đèn, sáng

thuyền

bến

“ nhớ ” Ăn quả kẻ trồng cây

ăn quả

kẻ trồng cây

Sự hưởng thụ thành quả lao động

người tạo ra thành quả => ẩn dụ phẩm chất

=> ẩn dụ cách thức

a/

Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác và nêu tác dụng?

I Ẩn dụ là gì?

Người Cha  chỉ Bác Hồ

 Có nét tương đồng

 Gợi hình, gợi cảm

=> Ẩn dụ

1 Ví dụ : Mục I/SGK/68

2 Ghi nhớ : SGK/68

II Các kiểu ẩn dụ:

- Người Cha  chỉ Bác Hồ

1 Ví dụ : Mục I và II/SGK/68

 ẩn dụ phẩm chất

- thắp  sự nở hoa

- lửa hồng  màu đỏ của hoa

 ẩn dụ hình thức

- (nắng) giòn tan  (nắng)

to, rực rỡ

 ẩn dụ chuyển đổi cảm giác

2 Ghi nhớ : SGK/69

 ẩn dụ cách thức

III Luyện tập:

A Ở lớp:

Tiết 95: B ẨN DỤ

b – mực, đen  “cái xấu”

– đèn, sáng  “cái tốt, cái hay, cái tiến bộ”

c – thuyền  “người đi xa”

– bến  “người ở lại”

2 Bài 3:

1 Bài 2: Tìm ẩn dụ và nêu nét tương đồng:

a – ăn quả  “Sự hưởng thụ thành quả lao động”.

– kẻ trồng cây  “người tạo ra thành quả”.

d – mặt trời  “Bác Hồ”.

3 Tìm những ẩn dụ chuyển đổi cảm giác và nêu tác dụng.

cho thấy mùi hồi chín qua mặt

(Tô Hoài)

c/ Ngoài thềm rơi chiếc lá đa

Tiếng rơi rất như là rơi nghiêng

(Trần Đăng Khoa)

d/ Em thấy cả trời sao

Xuyên qua từng kẽ lá

Em thấy cơn mưa rào

tiếng cười của bố (Phan Thế Cải)

chảy

mỏng

Ướt

Khứu giác Xúc giác

Cảm nhận sự lan tỏa của mùi hồi chín

Xúc giác Thính giác Thị giác

Thị giác

Cảm nhận được niềm vui của người bố.

Xúc giác

Cảm nhận được độ dày mỏng của chiếc lá rơi.

Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác và nêu tác dụng?

I Ẩn dụ là gì?

Người Cha  chỉ Bác Hồ

 Có nét tương đồng

 Gợi hình, gợi cảm

=> Ẩn dụ

1 Ví dụ : Mục I/SGK/68

2 Ghi nhớ : SGK/68

II Các kiểu ẩn dụ:

- Người Cha  chỉ Bác Hồ

1 Ví dụ : Mục I và II/SGK/68

 ẩn dụ phẩm chất

- thắp  sự nở hoa

- lửa hồng  màu đỏ của hoa

 ẩn dụ hình thức

- (nắng) giòn tan  (nắng)

to, rực rỡ

 ẩn dụ chuyển đổi cảm giác

2 Ghi nhớ : SGK/69

 ẩn dụ cách thức

III Luyện tập:

A Ở lớp:

Tiết 95: B ẨN DỤ

b – mực, đen  “cái xấu”

– đèn, sáng  “cái tốt, cái hay, cái tiến bộ”

c – thuyền  “người đi xa”

– bến  “người ở lại”

2 Bài 3:

1 Bài 2: Tìm ẩn dụ và nêu nét tương đồng:

a – ăn quả  “Sự hưởng thụ thành quả lao động”.

– kẻ trồng cây  “người tạo ra thành quả”.

d – mặt trời  “Bác Hồ”.

a chảy ; b chảy ; c mỏng ; d ướt

 Tạo ra sự liên tưởng mới lạ, sinh động, thú vị

B Ở nhà: Làm bài tập 3b, 4/70

3

6

5

2

1

7

TRÒ CHƠI CỦNG CỐ

6



Ẩn dụ hình thức

Ẩn dụ cách thức

Nét tương đồng

Tăng sức gợi hình gợi cảm cho sự

diễn đạt

Phép tu từ ẩn dụ còn được gọi là gì?

“Dưới trăng quyên đã gọi hè – Đầu tường lửa lựu lập lòe đâm bông” từ “ lửa lựu ” thuộc kiểu ẩn dụ nào?

Ẩn dụ phẩm chất

Ẩn dụ chuyển đổi

cảm giác

ẨN DỤ

Từ “ mặt trời ” trong câu thơ sau thuộc kiểu ẩn dụ nào?

“Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ

Mặt trời chân lí chói qua tim”

6 7

Câu tục ngữ “ Đi một ngày đàng, học một sàng khôn ” được sử dụng kiểu ẩn dụ nào?

2

Việc sử dụng phép tu từ ẩn dụ trong thơ, văn nhằm mục đích gì? Ẩn dụ dựa vào đâu để gọi tên sự vật, sự việc này bằng tên sự vật, sự việc khác?

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

Chuẩn bị soạn bài mới:

-Lập dàn bài cho các đề trong sgk/71.

+ Tổ 1 và 2 : Làm dàn ý BT1

Hãy tả lại bằng miệng quang cảnh lớp học trong Buổi học cuối cùng + Tổ 3 và 4 : Làm dàn ý BT2.

Hãy tả lại bằng miệng về hình ảnh thầy giáo Ha-men (theo gợi ý SGK/71)

- Viết thành những đoạn văn dựa trên dàn bài

- Tập nói (trình bày bằng miệng) trước lớp.

Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác và nêu tác dụng?

I Ẩn dụ là gì?

Người Cha  chỉ Bác Hồ

 Có nét tương đồng

 Gợi hình, gợi cảm

=> Ẩn dụ

1 Ví dụ : Mục I/SGK/68

2 Ghi nhớ : SGK/68

II Các kiểu ẩn dụ:

- Người Cha  chỉ Bác Hồ

1 Ví dụ : Mục I và II/SGK/68

 ẩn dụ phẩm chất

- thắp  sự nở hoa

- lửa hồng  màu đỏ của hoa

 ẩn dụ hình thức

- (nắng) giòn tan  (nắng)

to, rực rỡ

 ẩn dụ chuyển đổi cảm giác

2 Ghi nhớ : SGK/69

 ẩn dụ cách thức

III Luyện tập:

A Ở lớp:

Tiết 95: B ẨN DỤ

b – mực, đen  “cái xấu”

– đèn, sáng  “cái tốt, cái hay, cái tiến bộ”

c – thuyền  “người đi xa”

– bến  “người ở lại”

2 Bài 3:

1 Bài 2: Tìm ẩn dụ và nêu nét tương đồng:

a – ăn quả  “Sự hưởng thụ thành quả lao động”.

– kẻ trồng cây  “người tạo ra thành quả”.

d – mặt trời  “Bác Hồ”.

a chảy ; b chảy ; c mỏng ; d ướt

 Tạo ra sự liên tưởng mới lạ, sinh động, thú vị

B Ở nhà: Làm bài tập 3b, 4/70