Tiết 25: Bên kia sông Đuống

-Bài thơ là thế giới Kinh Bắc, được khơi dậy trong tâm hồøn trong tâm hồn nhà thơ với những gì đẹp đẽ, đáng yêu nhất?. - Sử dụng từ láy gợi hình, gợi cảm, những gam màu tươi tắn để diễn

GIAÙO AÙN THAO GIẠNG Ngaøy soán: 28/10/2007 ( DÁY BAỈNG GIAÙO AÙN ÑIEÔN TÖÛ)

Ngaøy giạng: 3/11/2007

Tieât 25 BEĐN KIA SOĐNG ÑUOÂNG

- Hoaøng

Caăm-I.Múc ñích, yeđu caău:

- Qua baøi thô, khôi daôy vaø phaùt huy ôû hóc sinh tình yeđu queđ höông ñaât nöôùc, söï gaĩn boù vôùi mạnh ñaât cha ođng xađy döïng, boăi ñaĩp neđn töï bao ñôøi, nhöõng giaù trò vaín hoaù laøm ñép, laøm sang cho ñaât nöôùc mình, nhöõng göông maịt thöông yeđu nhö mang linh hoăn ngaøn xöa cụa dađn toôc

-Hieơu vaø ñaùnh giaù ñöôïc ngheô thuaơttöõ tình ñaịc saĩc cụa baøi thô

II.Caùc böôùc leđn lôùp:

1.OƠn ñònh

2.Kieơm tra baøi cuõ:

? Em haõy phađn tích hình töôïng ngöôøi lính Tađy Tieân trong baøi thô “Tađy Tieân” cụa Quang

Duõng

3.Baøi môùi:

• Daên nhaôp:GV ñöa tranh veă hình ạnh con sođng vaø giôùi thieôu:Ai cuõng mang trong mình moôt hình boùng queđ höông, moôt doøng sođng queđ nhaø Nhöng tình cạm cụa nhöõng ngöôøi xa höông noăng ñöôïm hôn, vaø noêi nhôù cuõng da dieât hôn.Hoaøng Caăm cuõng coù moôt queđ höông, vaø queđ höông aây bađy giôø ñang nguùt ngaøn löûa chaùy “Beđn kia sođng Ñuoẫng” laø noêi nhôù sađu thaúm trong traùi tim nhaø thô, laø taâm loøng ñau ñaùu höôùng veă queđ nhaø

Heô thoâng cađu hoûi vaø tieân trình hoát ñoông Noôi dung Minh hoá

-Giôùi thieôu múc I.

-GV chieâu 2 tranh veă taùc giạ.

? Neđu nhöõng hieơu bieât cụa em veă taùc

giạ Hoaøng Caăm?

-GV chuyeơn mách sang yù 2: Taùc

I Taùc giạ- taùc phaơm:

1.Taùc giạ:

-Teđn thaôt laø Buøi Taỉng Vieôt, sinh naím 1922

-Queđ ôû vuøng Kinh Baĩc-nôi coù truyeăn thoâng vaín hóc lađu ñôøi, táo neđn hoăn thô Hoaøng Caăm möôït maø, giaøu cạm xuùc mang ñaôm chaât ca dao, dađn ca

2 Taùc phaơm:

a.Hoaøn cạnh saùng taùc:

-Queđ ôû thođn Lác Thoơû, xaõ

Song Hoă, huyeôn Thuaôn Thaønh, tưnh Baĩc Ninh-nôi coù nhieău di tích lòch söû, ñeăn ñaøi, mieâu máo ôû ñađy töø nhöõng thuôû xa xöa naøo tređn nhöõng ngón ñoăi, söôøn nuùi, beđn bôø sođng Ñuoâng, sođng Caău, sođng Thöông…

-Hoăn thô Hoaøng Caăm

gaĩn boù maùu thòt vôùi queđ höông Kinh Baĩc

-Cha ođng töøng dáy hóc vaø chöõa beônh nhieău nôi thuoôc vuøng queđ Kinh Baĩc

-Mé ođng laø cođ gaùi Caău Lim haùt quan hó raât hay

-HS đọc bài thơ

? Cho biết hoàn cảnh sáng tác của bài

thơ?

? Hoàn cảnh đó giúp cho em hiểu gì

thêmvề đặc điểm cuả tác phẩm?

-Bài thơ la một mạch cảm xúc nuối

tiếc, xót thương, căm giận cuồn cuộn

tuôn trào dưới ngòi bút nhà thơ

-Bài thơ là thế giới Kinh Bắc, được

khơi dậy trong tâm hồøn trong tâm hồn

nhà thơ với những gì đẹp đẽ, đáng yêu

nhất

? Căn cứ vào mạch cảm xúc của nhân

vật trữ tình, cho biết bố cục của tác

phẩm?

-GV chuyển ý sang phần phân tích.

-HS đọc lại phần mở đầu bài thơ (trên

màn hình)

? GV giúp hs nhận diện nhân vật trữ

tình trong bài thơ: anh và em là ai?

? Nhà thơ đã chọn lựa những chi tiết

nào để tái hiện lại hình ảnh sông Đuống

?

? Những chi tiết này cho ta biết gì về

cuộc sống nơi đây ?

?Hãy nêu những nhận xét của em về

cách diễn đạt và cách dùng từ của tác

giả?

-GV chuyển ý sang câu thơ: “nằm

nghiêng nghiêng trong kháng chiến

trường kỳ”.

? Em tưởng tượng thế nào về hình ảnh

sông Đuống “nằm nghiêng nghiêng

trong kháng chến trường kỳ” ?

-GV nhận xét và bình giảng thêm Sau

đó mới cho hs ghi

-Sông Đuống (Thiên Đức) chia tỉnh Bắc Ninh làm 2 phần: nam và bắc.Nhà Hoàng Cầm ở phần nam

-Bài thơ sáng tác vào một đêm tháng 4/1948 tại Việt Bắc, khi nhà thơ nghe tin bị giặc xâm chiếm

b.Bố cục:3phần.

+ Phần mở đầu: Cái nhìn toàn cảnh

về bên kia sông Đuống

+Phần chính:

• Tội ác của giặc trên quê hương Kinh Bắc

• Bộ đội trở về cùng nhân dân chống giặc

+ Phần kết:Mơ ước về cuộc sóng

thanh bình trở lại

II.Phân tích:

1.Cái nhìn bao quát toàn cảnh

“Bên kia sông Đuống”:

-“trắng phẳng lì: gợi cuộc sống -“biêng biếc” thanh bình, êm -“lấp lánh” đềm và trù

phú ấm no

- Sử dụng từ láy gợi hình, gợi cảm, những gam màu tươi tắn để diễn tả vẻ đẹp hiền hoà của quê hương

- Thủ pháp nhân hoá “nằm nghiêng nghiêng” : con sông như có tâm

trạng lo lắng day dứt không yên

-Hoàng Cầm sáng tác bài thơ này trong một

tâm trạng đầy xúc

cảm.Nhà thơ viết “tôi cực kì xao xuyến, tâm tư chồng chất những nhớ thương, tiếc nuối…”

- SGK/84.

+ trắng phẳng lì: gợi sự

êm đềm, thanh bình

+ lấp lánh, xanh xanh,

biêng biếc : gợi sự trù

phú ấm no

-Cái dáng nằm nghiêng

nghiêng ấy con sông mới

như một sinh thể có hồn, có tâm trạng hơn.Hình ảnh nép mình nghiêng nghiêng ấy như gợi không khí lo âu, vắng lặng hơn

- GV chuyển ý sang thái độ, tâm trạng

của tác giả

? Trong phần này, câu thơ nào thể hiện

rõ nhất tâm trạng của chủ thể trữ tình?

? Phân tích tâm trạng nhà thơ qua câu

thơ đó?

- Gv nhận xét, bình giảng câu thơ

xong mới cho hs ghi

-Chuyển ý sang mục 2

-Nêu nội dung chính của phần này?

-Giới thiệu 2 nội dung chủa phần

này.Cho ghi mục a.

? Giọng điệu chính của đoạn thơ này là

giọng điệu gì?

? Hồøi tưởng lại bức tranh Kinh Bắc của

những ngày bình yên, nỗi nhớ đầu tiên

của tác giả là hình ảnh nào?

-GV chiêú tranh nghệ nhân làng Hồ.

? Vẻ đẹp cổ truyền của tranh Đông Hồ

được nhà thơ ca ngợi qua những từ ngữ

nào ? Cho biết ý nghĩa biểu cảm của

cách dùng từ đó?

? Hãy nhận xét vẻ đẹp của tranh Đông

Hồ qua cách gợi tả của tác giả và qua

các bức tranh sau:

-GV chiếu các tranh và ghi lời chú

thích các bức tranh đó: lợn âm dương;

đàn gà; đàn lợn âm dương; đám cưới

chuột… HS nhận xét.-GV cho ghi

-GV giảng thêm về tranh Đông Hồ

Vừa giảng vừa chiếu tranh: cưỡi trâu

thả diều; đấu vật; hứng dừa; đánh ghen;

nhệ nhân làng Hồ

? Nhưng khi giặc đặt bước chân đến đây

thì những hình ảnh ấy thay đổi thế nào?

-Chú ý khổ thơ 2:

• ? Sau hình ảnh về tranh làng Hồ thì

nhà thơ nói đến hình ảnh nào khác ở

quê hương ?

• -GV chiếu tranh về các chùa ở Bắc

-“Sao xót xa như rụng bàn tay”:nỗi

đau tinh thần chuyển thành nỗi đau thể xác sự liên tưởng mới lạ, bất ngờ và độc đáo

2.Hình ảnh quê hương Kinh Bắc.

a.Quê hương Kinh Bắc trước và sau khi giặc tới:

- Giọng thơ thay đổi linh hoạt:

+ Khi miêu tả vẻ đẹp quê hương giọng sang sảng tự hào

+ Khi quê hương bị giặc tàn phá:giọng căm phẫn xót xa

-Làng tranh Đông Hồ:

+ Dùng từ “màu dân tôïc” gợi nhiều

sắc thái ý nghĩa:

* là chất liệu lấy từ đất cát quê hương

* là linh hồn dân tộc, bản sắc dân tộc

+ Tranh Đông Hồ với những đường nét, màu sắc sáng tươi ngộ nghĩnh

-Khi giặc tới:cái ảo và thực dường như lẫn lộn.Vẻ đẹp tinh thần bị giặc phá huỷ tàn nhẫn

-Những đền chùa cổ kính và những hội hè đình đám:Đó là cảnh tươi vui đầm ấm vào những hôïi chùa mùa

-Gợi vẻ đẹp của con sông: hiền hoà, duyên dáng, gợi cảm như người thiếu nữ

-Mất quê hương như mất

đi chính một phần cơ thể nhà thơ Câu thơ hay và có sự sáng tạo bởi lẽ cảm giác đã được cụ thể hoá một cách rõ ràng, dễ cảm nhận

-Màu sắc tranh làng Hồ:

màu tươi như cánh sen, đỏ son, đen màu than rơm rạ, vàng nghệ, dành dành…Tất cả sáng bừng trên nền giấy điệp óng ánh như quét ngân nhũ

- Nôïi dung: phong phú

đa dạng (như các bức tranh chọn để trình chiếu)

-Xuất xứ (khi chiếu đến

tranh nghệ nhân): 2 thôn Đông Hồ và Bắc Hồ nay hợp nhất lại là Song Hồ-nổi tiếng về nghề vẽ tranh dân gian ngày tết

-Kinh Bắc là đất văn

Ninh và lễ hội.

• ? Vì sao tác giả viết về những hình

ảnh ấy? Nó có ý nghĩa thế nào trong

đời sống tinh thần của người dân nơi

đây?

• -GV giảng kết hợp chiếu tranh: hát

quan họ , đoạn nhạc

• -GV giáo dục hs về tình yêu quê

hương đất nước, biết giữ gìn bản sắc

văn hoá dân tộc

•

• -Chú ý khổ thơ 3.

• ? Ngoài những hình ảnh đó ra thì đối

tượng nào khác hiện về rong trí nhớ

nhà thơ?

• ? Những con người ấy, trong tình

cảm của tác giả được hiện lên như thế

nào? ( chiếu tranh cụ già tóc trắng)

•

• -Xem khổ thơ 4:

• ? Theo em, trong những “nhân vật”

ấy, đối với Hoàng Cầm, đáng yêu nhất

là hình ảnh nào?

• -Chiếu tranh :các cô gái đi lễ hội và

chân dung cô gái Bắc Ninh.Giảng về

hình ảnh này

• -Chú ý khổ thơ 5-6 (tranh mẹ già)

• ? Hình ảnh người mẹ già qua ngòi

bút của nhà thơ đã hiện lên thế nào?

• -Bình giảng đoạn thơ này.

• -Chú ý khổ thơ 7 (tranh em bé)

• ? Bóng dáng trẻ thơ hiện lên trong

những câu thơ của Hoàng Cầm có điều

gì gây xúc động cho em ?

• -Gv hướng dẫn tiểu kết:

• ? Nhận xét về bức tranh quê hương

Kinh Bắc trong thơ Hoàng Cầm qua

những hình ảnh vừa phân tích?

• ? Tố cáo tội ác của giặc, nhà thơ

sử dụng những biện pháp nghệ thuật

gì?

• ? Điệp khúc “đi đâu, về đâu” gây xúc

động đối với em như thế nào

xuân  cuộc sống bình yên ngời lên hạnh phúc

-Hình ảnh con người: cô gái, em bé cụ già…

 tất cả đẹp đẽ, ngời lên hạnh phúc và sự bình yên

-Nhà thơ đã dành những nét bút mềm mại và tài hoa nhất cho những cô gái Kinh Bắc : họ buôn bán tảo tần, có vẻ đẹp dịu dàng, tình tứ

-Mẹ già vất vả, lam lũ, đau khổ cả vật chất lẫn tinh thần

-Những em thơ đói khát, sợ sệt

Quê hương Kinh Bắc trước khi giặc xâm lược là một vùng quê cổ kính:

+ vật chất no ấm đầy đủ

+ tinh thần phong phú, đa dạng

+ con người bình yên, hạnh phúc

-Điệp ngữ + câu hỏi tu từ: “đi đâu, về đâu” diễn tả nỗi đau xé lòng, hụt

hẫng của tác giả

hiến, biết bao đền chùa

nổûi tiếng trên đất nước đều tập trung ở đây: chùa Lim, chùa Dâu, chùa Bút Tháp…

-Cũng gắn với những đền

chùa ấy là những hội

Gióng, hội Lim, hội chùa Dâu có hát quan họ, hát

ví, hát trống quân, hát đố

+ những nàng môi cắn

chỉ quết trầu:sự yên

bình

+ cụ già tóc trắng:sống

thọ

+ những em sột soạt

quần nâu: sung túc, đủ

đầy

-Cô gái Kinh Bắc:có

khuôn mặt búp sen gợi

nhiều liên tưởng: xinh xắn, có màu phớt hồng, có hương thơm thanh

quý.Nụ cười như mùa

thu toả nắng thì tươi và

sáng như lan toả niềm vui

ra xung quanh, nhưng lại có vẻ đẹp dịu dàng kín đáo như cái nắng dịu mùa thu

-Trong chiến tranh, nạn nhân hết sức tội nghiệp

là những mẹ già, nhất là

những bà mẹ nghèo, còng lưng dưới năm tháng, vẫn phải vất vả kiếm sống, thời bình đã khổ huống chi thời chiến! -Nạn nhân tội nghiệp nhất của chiến tranh là

những em thơ: trẻ thơ đã

• -Gv chuyển sang ý b.

• -Xem đoạn còn lại của phần này:Từ

“Đã có đất này chép tội” đến “ Bao

nhiêu nỗi đời”.

• ? Nhịp điệu ở đoạn thơ này có gì thay

đổi so với đoạn ở trên?

• ?Tại sao có sự thay đổi như vậy?

•

•

• -Chuyển ý sang mục 3.

• -Xem phần kết (Đoạn còn lại):

• ? Nội dung của phần này so với

phần trên có sự khác nhau như thế

nào?

-GV hướng dẫn tổng kết:

? Học xong tác phẩm, em thấy thích

nhất là câu thơ nào? Vì sao?

b) Bộ đội trở về cùng nhân dân chống giặc:

-Nhịp thơ gấp gáp, hối hả, sảng khoái tình quân dân ấm áp

3.Ước mơ cuộc sống thanh bình trở lại:

-Mở đầu bài thơ là nỗi đau, là sự mất mát, chia lìa.Ở đây là niềm vui của ngày chiến thắng, ngày đoàn tụ

 Tư tưởng nhân văn của bài thơ

III.Tổng kết:

Bài thơ bộc lộ tình yêu quê hương tha thiết và lòng căm thù giặc tột đôï của tác giả

-bị cái chết ám ảnh, đến trong giấc mơ cũng phải giật mình

( Nguyễn Đình Chiêủ:

Bỏ nhà lũ trẻ lơ xơ chạy…)

4.Củng cố: Hình ảnh quê hương

Trước khi kẻ thù xâm lược Khi kẻ thù xâm lược

• Vềâ cuộc sống:

+ Vật chất:no ấm, đầy đủ

+ Tinh thần: phong phú, đa dạng với tranh dân gian, những hội hè…

• Về con người:

+ Tất cả ngời lên hạnh phúc

+ Họ chăm chỉ làm ăn, lương thiện

 Quê hương thật tươi đẹp, bình

yên, hạnh phúc

• Vềâ cuộc sống + Vật chất: bị tàn phá, cảnh tiêu điều, xơ xác, hoang tàn

+Tinh thần: bị chà đạp, phá huỷ

• Về con người:

+ mẹ già vất vả lam lũ

+ con thơ : đói khát, sợ sệt

 Quê hương ảm đạm thê lương

5.Hướng dẫn về nhà:

-Học thuộc một đoạn thơ

-Phân tích nắm được gía trị nôïi dung nghệ thuật của cả bài

-Soạn bài: “Đôi mắt”- Nam Cao

-Đọc trước tác phẩm.Tóm tắt nội dung chính

-Tìm các chi tiết tiêu biểu

-Soạn bài theo câu hỏi hướng dẫn ở SGK