Bên kia sông Đuống

-Bài thơ sáng tác vào một đêm tháng 4/1948 tại Việt Bắc, khi nhà thơ nghe tin quê hương bị giặc xâm lược... -Phần chính:+Tội ác của giặc trên quê hương Kinh Bắc.. -Sử dụng từ láy gợi hì

Kiểm tra bài cũ:

lính Tây Tiến được thể hiện trong bài thơ “ Tây Tiến”

của Quang Dũng ?

Tiết 25:

- -Hoàng

Cầm-I.Tác giả, tác phẩm:

1.Tác giả

1.Tác giả:

• -Tên thật là Bùi Tằng Việt, sinh năm 1922

• -Quê ở vùng Kinh Bắc-nơi có

truyền thống văn học lâu đời, tạo nên hồn thơ Hoàng Cầm mượt mà giàu cảm xúc, mang đậm chất ca dao, dân ca

2.Tác phẩm:

-Đọc bài thơ.

? Cho biết hoàn cảnh sáng tác của bài thơ?

a) Hoàn cảnh sáng tác:

tỉnh Bắc Ninh làm hai phần: nam và

bắc.Nhà Hoàng Cầm ở phần nam.

-Bài thơ sáng tác vào một đêm

tháng 4/1948 tại Việt Bắc, khi nhà thơ nghe tin quê hương bị giặc xâm lược.

b) Bố cục: 3 phần:

-Phần mở đầu: Cái nhìn toàn cảnh về bên

kia sông Đuống

-Phần chính:+Tội ác của giặc trên quê

hương Kinh Bắc

+Bộ đội trở về cùng nhân

dân chống giặc

-Phần kết: Mơ ước về cuộc sống thanh

bình trở lại

• ? Căn cứ vào mạch cảm xúc của nhân vật trữ

tình, cho biết bố cục của tác phẩm?

Sông Đuống trôi đi Một dòng lấp lánh Nằm nghiêng nghiêng trong kháng chiến trường kì

Xanh xanh bãi mía bờ dâu Ngô khoai biêng biếc

Đứng bên này sông sao nhớ tiếc Sao xót xa như rụng bàn tay

? Nhà thơ đã chọn lựa những chi tiết nào để tái hiện lại hình ảnh sông Đuống ?

-Sử dụng từ láy gợi hình, gợi cảm,

những gam màu tươi tắn để diễn tả vẻ

đẹp hiền hoà của quê hương

?Hãy nêu nhận xét của em về cách diễn đạt và dùng

từ của tác giả?

-Thủ pháp nhân hoá “nằm nghiêng

nghiêng”:con sông như có tâm

trạng lo lắng, day dứt không yên

?Em tưởng tượng thế nào về hình ảnh sông Đuống “nằm

nghiêng nghiêng trong kháng chiến trường kỳ”ø?

-“Sao xót xa như rụng bàn tay”:

nỗi đau tinh thần chuyển thành nỗi đau thể xácsự liên tưởng mới lạ, bất ngờ, cảm giác được cụ thể hoá

?Trong phần này, câu thơ nào thể hiện rõ nhất tâm trạng

của chủ thể trữ tình ? ? Phân tích tâm trạng nhà thơ qua câu thơ đó?

Chú ý đoạn tiếp theo: Từ “Bên kia sông Đuống

Quê hương ta lúa nếp thơm nồng” đến “những

nét môi xinh”

2.Hình ảnh quê hương Kinh Bắc:

• Nêu nội dung chính của đoạn thơ này?

a)Quê hương Kinh Bắc trước và sau khi giặc tới:

-Giọng điệu thơ thay đổi linh hoạt:

+ Miêu tả vẻ đẹp quê hương:giọng sang sảng tự hào.

+Khi quê hương bị giặc tàn phá:giọng căm phẫn, xót xa.

Giọng điệu chính của đoạn thơ này là giọng điệu gì ?

-Làng tranh Đông Hồ:

• -Chú ý khổ thơ 1:

• Hồi tưởng lại bức tranh quê hương Kinh Bắc của những ngày bình yên, nỗi nhớ đầu tiên của tác giả là hình ảnh nào?

-Dùng từ “màu dân tộc”gợi nhiều

sắc thái ý nghĩa:

+ là chất liệu lấy từ đất cát quê

Hãy nhận xét về vẻ đẹp của tranh Đông Hồ qua cách gợi tả của tác giả và qua các bức tranh sau:

“Tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong.

Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp.”

“Tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp.”

“ Mẹ con đàn lợn âm dương”

“Đám cưới chuột đang tưng bừng rộn rã”

-Tranh Đông Hồ với những đường nét, màu sắc sáng tươi ngộ nghĩnh

Cưỡi trâu thả diều

Đấu vật

Hứng dừa

Đánh ghen

Nghệ nhân làng Hồ

-Khi giặc tới:cái ảo và thực dường như lẫn lộn.Vẻ đẹp tinh thần bị giặc phá huỷ tàn

nhẫn

?Nhưng khi giặc đặt bước chân đến đây thì những

hình ảnh ấy thay đổi thế nào?

-Những đền chùa cổ kính và những hội hè

đình đám:

• -Chú ý khổ thơ 2:

• ? Sau hình ảnh về tranh làng Hồ thì nhà thơ nói

đến hình ảnh nào khác ở quê hương ?

• ? Vì sao tác giả viết về những hình ảnh ấy?

• ? Nó có ý nghiã như thế nào trong đời sống tinh thần của người dân nơi đây?

-Đó là cảnh tươi vui, đầm ấm vào những hội chùa mùa xuân

Chuøa Daâu

Hát quan họ trong lễ hội

Hát quan họ Bắc Ninh

-Giặc đến giày xéo chỉ còn tiếng

chuông chùa văng vẳng như một

nỗi tiếc thương ngẩn ngơ

Những cảnh ấy khi giặc đến xâm lược thì trở nên thế

nào?

-Hình ảnh con người:cô gái, em

bé, cụ già…

-Chú ý khổ thơ 3:

? Ngoài những hình ảnh đó ra thì đối tượng nào khác lại hiện về trong trí nhớ nhà thơ ?

? Những con người ấy, trong tình cảm của tác giả được hiện lên như thế nào?

-Tất cả đều đẹp đẽ,ngời lên hạnh phúc và sự bình yên.

-Nhà thơ đã dành những nét bút mềm mại và tài

hoa nhất cho những cô gái Kinh Bắc : họ buôn bán tảo tần, có vẻ đẹp dịu dàng, tình tứ.

-Chú ý khổ thơ 4:

? Theo em, trong những “nhân vật” ấy, đối với Hoàng Cầm, đáng yêu

nhất là hình ảnh nào?

• -GV bình giảng về hình ảnh này.Tìm them tranh.

• -Chuyển ý sang người mẹ.

-Mẹ già vất vả, lam lũ, đau khổ cả vật

chất lẫn tinh thần

• - Chú ý khổ thơ 5-6:

• ? Hình ảnh người mẹ già qua ngòi bút của nhà thơ đã hiện lên thế nào?

-Những em thơ đói khát, sợ sệt.

• -Chú ý khổ thơ7:

có điều gì gây xúc động cho em ?

•-Quê hương Kinh Bắc trước khi giặc

xâm lược là một vùng quê cổ kính:

+ vật chất no ấm đầy đủ

+ tinh thần phong phú, đa dạng

+ con người bình yên, hạnh phúc

? Nhận xét về bức tranh quê hương Kinh Bắc trong thơ Hoàng Cầm qua những hình ảnh vừa phân tích?

-Điệp ngữ + câu hỏi tu từ: “đi đâu, về

đâu” diễn tả nỗi đau xé lòng, hụt

hẫng của tác giả

• ? Tố cáo tội ác của giặc, nhà thơ sử dụng những biện pháp nghệ thuật gì?

• ? Điệp khúc “đi đâu, về đâu” gây xúc động đối

với em như thế nào

b) Bộ đội trở về cùng nhân dân chống giặc:

quân dân ấm áp.

• -Xem đoạn còn lại của phần này:Từ “Đã có đất này chép tội” đến “ Bao nhiêu nỗi đời”.

• ? Nhịp điệu ở đoạn thơ này có gì thay đổi so với đoạn ở trên?

• ?Tại sao có sự thay đổi như vậy?

3.Ước mơ cuộc sống thanh bình trở lại:

-Mở đầu bài thơ là nỗi đau, là sự mất mát, chia lìa.Ở đây là niềm vui của ngày chiến thắng,

ngày đoàn tụ.

 Tư tưởng nhân văn của bài thơ.

-Xem phần kết (Đoạn còn lại):

? Nội dung của phần này so với phần trên

có sự khác nhau như thế nào?

III.Tổng kết:

Bài thơ bộc lộ tình yêu quê hương tha thiết và lòng căm thù giặc tột

đôï của tác giả

? Học xong tác phẩm, em thấy thích nhất là câu thơ nào? Vì sao?