Đề cương tóm tắt: I.Định nghĩa mặt đối lập: Mặt đối lập là phạm trù dùng để chỉ những yếu tố, bộ phận có các thuộc tính hoặc khuynh hướng vận động trái ngược nhau, cùng tồn tại trong 1
Trang 1Câu 4: Thế nào là thống nhất của các mặt đối lập? Tại sao nói thống nhất của các mặt đối lập là tương đối?
Đề cương tóm tắt:
I.Định nghĩa mặt đối lập: Mặt đối lập là phạm trù dùng để chỉ những
yếu tố, bộ phận có các thuộc tính hoặc khuynh hướng vận động trái ngược nhau, cùng tồn tại trong 1 sự vật, tác động qua lại với nhau tạo nên sự vận động và biến đổi của sự vật đó
II.Sự thống nhất của các mặt đối lập:
1.Khái niệm về sự thống nhất của các mặt đối lập theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp
2.Thống nhất của các mặt đối lập chỉ là tương đối vì 4 lý do:
-Là sự thống nhất của 2 cái khác nhau, đối lập nhau
-Sự tác động qua lại ngang nhau của các mặt đối lập chỉ là tạm thời, sự vận động sẽ phá vỡ trạng thái này
- Sự thống nhất của các mặt đối lập là cấu thành của hệ thống sự vật, nhưng sự vật không tồn tại vĩnh viễn và khi sự vật đó mất đi thì sự thống nhất đó cũng mất đi
- Trong thống nhất có đấu tranh Các mặt đối lập do bản chất của chúng trái ngược nhau nên tất yếu chúng phải đấu tranh với nhau Sự đấu tranh của các mặt đối lập được hiểu là sự bài trừ, sự phủ định lẫn nhau
Trang 2Tất cả các sự vật, hiện tượng trên thế giới đều chứa đựng những mặt trái ngược nhau
1.Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập:
-Vị trí của quy luật: Đó là quy luật chính nhất của phép biện chứng duy vật, là hạt nhân của phép biện chứng, nó chỉ rõ nguồn gốc của sự vận động
và phát triển, là cơ sở lý luận để nhận thức các quy luật khác, giải thích các cặp phạm trù
-Nội dung của quy luật:
+Mặt đối lập là phạm trù dùng để chỉ những yếu tố, bộ phận có các thuộc tính hoặc khuynh hướng vận động trái ngược nhau, cùng tồn tại trong
1 sự vật, tác động qua lại với nhau tạo nên sự vận động và biến đổi của sự vật đó
Ví dụ: âm dương trong vật lý, đồng hóa - dị hóa trong cơ thể sinh học, trên dưới, trong ngoài
+Giữa các mặt đối lập không phải chỉ có các mặt đối lập mà còn có các yếu tố đồng nhất, chính điều đó tạo nên sự ràng buộc, gắn bó của chúng với nhau Do đó, đối lập là sự khác biệt của quan điểm duy vật biện chứng -Quan hệ biện chứng giữa các mặt đối lập:
Sự thống nhất của các mặt đối lập:
+Nghĩa chung nhất (nghĩa rộng): sự thống nhất của các mặt đối lập là
sự kết hợp, sự nương tựa lẫn nhau, làm tiền đề tồn tại cho nhau, bổ sung cho nhau
Ví dụ: Cuộc sống vợ chồng tư sản và vô sản: GC tư sản muốn cho lợi nhuận phải có gc vô sản trong điều kiện cn tư bản khi công nhân hoàn toàn không có tư liệu sản xuất thì cần việc làm để tồn tại, chính điều đó làm cho người công nhân thành lực lượng quan trọng trong nền tư bản chủ nghĩa tạo nên sự kết hợp giữa nhà tư bản và công nhân 2 gc này độc lập song lại
có sự gắn kết với nhau
Theo nghĩa này, đó là sự cùng tồn tại, sự liên kết, nương tựa, bổ sung cho nhau của các mặt đối lập trong cùng một sự vật Nếu không có sự thống nhất giữa chúng sẽ không có bất cứ sự "tự vận động" nào và không
có bất cứ sự phát triển nào Chính sự thống nhất của phép cộng và trừ, nhân và chia, vi phân và tích phân mới làm cho toán học có đủ cơ sở để giải quyết những vấn đề phức tạp của cuộc sống Chính sự thống nhất của
Trang 3đồng hóa và dị hóa mới làm cho cơ thể sống có thể tồn tại và phát triển một cách bình thường
+Theo nghĩa hẹp: Đó là sự đồng nhất, sự phù hợp, sự tác động ngang nhau của chúng (tư bản trả lương cho người công nhân) sự đồng nhất chỉ
ở mức độ giới hạn
Hai mặt đối lập đồng nhất với nhau nghĩa là chúng có yếu tố chung giống nhau, trong cái này có cái kia và ngược lại Ví dụ như trong sản xuất
có tiêu dùng và trong tiêu dùng có sản xuất
Thống nhất của các mặt đối lập còn là sự tác động qua lại ngang nhau, thể hiện trạng thái cân bằng nhau của các mặt đối lập, đây chính là trạng thái của sự vật Trong cơ thể sống, đồng hóa và dị hóa phải cân bằng nhau mới làm cho cơ thể sống tồn tại và phát triển ổn định
Tuy vậy, thống nhất của các mặt đối lập chỉ là tương đối
+Vì thống nhất của các mặt đối lập là thống nhất của 2 cái khác nhau, 2 cái đối lập nhau
+Sự tác động ngang nhau của các mặt đối lập chỉ là tạm thời, sự vận động tất yếu sẽ phá vỡ trạng thái này, trong XH, lực lượng sản xuất và QH
SX thống nhất với nhau, nhưng đó chỉ là tạm thời, tương đối vì lực lượng sản xuất luôn phát triển đến một mức nào đấy sẽ phá vỡ sự cân bằng này, đòi hỏi 1 quan hệ sản xuất khác tương ứng
+Sự thống nhất của các mặt đối lập là cấu thành của hệ thống sự vật, nhưng sự vật không tồn tại vĩnh viễn và khi sự vật đó mất đi thì sự thống nhất đó cũng mất đi Cụ thế trong xh chiếm hữu nô lệ, gc chủ nô và nô lệ là
2 giai cấp đối lập nhau cùng tồn tại trong thể thống nhất cấu thành nên xh chiếm hữu nô lệ Nhưng khi nô lệ được giải phóng, không còn nô lệ nữa thì
xh chiếm hữu nô lệ cũng mất đi
+Trong thống nhất có đấu tranh Các mặt đối lập do bản chất của chúng trái ngược nhau nên tất yếu chúng phải đấu tranh với nhau Sự đấu tranh của các mặt đối lập được hiểu là sự bài trừ, sự phủ định lẫn nhau