Câu 18: Vai trò của Quan hệ sản xuất đối với sự phát triển lực lượng sản xuất Ý nghĩa trong việc đa dạng hóa các loại hình quan hệ sản xuất ở nước ta hiện nay?
1.Định nghĩa Quan hệ sản xuất:
Quan hệ sản xuất là quan hệ giữa người với người trong lao động thể hiện ở quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất, quan hệ tổ chức quản sản xuất và quan hệ phân phối sản phẩm lao động Trong quan hệ sản xuất, quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất giữ vai trò chủ đạo (giữ vị trí quy định các quan hệ khác)
Vì ai có sở hữu về tư liệu sản xuất sẽ làm chủ trong khâu tổ chức quản lý sản xuất và phân phối sản phẩm lao động
2.Phân tích kết cấu:
-Quan hệ sản xuất do con người tạo ra nhưng nó tồn tại một cách khách quan không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người -Quan hệ sản xuất mang tính ổn định tương đối trong bản chất xã hội và tính phong phú đa dạng trong hình thức biểu hiện
3.Vai trò của quan hệ sản xuất đối với sự phát triển của lực lượng sản xuất
-Quan hệ sản xuất quy định mục đích sản xuất, ảnh hưởng tới thái đội lao động của người lao động Quan hệ sản xuất kích thích hoặc kìm hãm việc cải tiến công cụ lao động cũng như việc áp dụng các thành tựu khoa học vào sản xuất Nó là hình thức xã hội để cho lực lượng sản xuất phát triển
Nếu xét một cách tổng thể thì Quan hệ sản xuất chính là hình thức, lực lượng sản xuất là nội dung Hình thức sẽ có tác động mạnh mẽ trở lại đối với nội dung
-Nếu quan hệ sản xuất phù hợp sẽ thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển Quan hệ sản xuất phù hợp ở đây có nghĩa là quan
hệ sản xuất tạo ra phương thức kết hợp tốt nhất giữa tư liệu sản xuất và người lao động để sản xuất ra sản phẩm Biểu hiện của Quan hệ
sản xuất phù hợp là sản xuất ra hàng hóa nhiều và tốt; năng suất lao động tăng; người lao động hăng hái; sử dụng công suất máy móc hợp lý
Trang 2Phù hợp ở đây cũng mang tính tương đối, không có phù hợp tuyệt đối Có thể xét về tổng thể Quan hệ sản xuất này là phù hợp nhưng cũng có những bộ phận không phù hợp vì lực lượng sản xuất biến đổi thường xuyên còn quan hệ sản xuất thì tương đối ổn định Quan hệ sản xuất phù hợp sẽ thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển Lực lượng sản xuất phát triển đến một độ nào đó sẽ phá vỡ quan hệ sản xuất cũ thiết lập một quan hệ sản xuất mới phù hợp với trình độ của lực lượng sản xuất Và quá trình đó lặp đi lặp lại theo chu kỳ: phù hợp -> không phù hợp ->phù hợp
-Quan hệ sản xuất không phù hợp cản trở sự phát triển của lực lượng sản xuất: (sự không phù hợp thể hiện ở 2 khía cạnh: lạc hậu và vượt quá xa)
+Quan hệ sản xuất lạc hậu, lỗi thời với trình độ lực lượng sản xuất sẽ kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất
Trình độ lực lượng sản xuất thể hiện trình độ chinh phục tự nhiên của con người trong những giai đoạn lịch sử nhất định
+Quan hệ sản xuất vượt quá xa so với trình độ của lực lượng sản xuất:
VD: Trình độ sản xuất của ta thấp nhưng ta lại tổ chức sản xuất tập trung quy mô lớn
4.Ý nghĩa trong việc đa dạng hóa các loại hình quan hệ sản xuất ở nước ta hiện nay
-Trước kia ta xây dựng nền kinh tế mà quan hệ sản xuất không dựa trên lực lượng sản xuất phù hợp, ta xây dựng nền kinh tế mà chỉ có 1 thành phần kinh tế duy nhất là kinh tế tập thể
-Lực lượng sản xuất nhiều trình độ khác nhau, không đồng đều (từ thủ công, nửa cơ khí, cơ khí, tự động hóa ) do đó phải xây dựng nhiều hình thức quan hệ sản xuất phù hợp
-Đa dạng hóa các loại hình quan hệ sản xuất là phù hợp, tạo điều kiện cho phát triển sản xuất
-Đa dạng hóa các thành phần kinh tế để tập trung huy động các nguồn lực cho phát triển kinh tế xã hội, phát triển lực lượng sản xuất