Thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập và ý nghĩa của vấn đề này đối với việc giải quyết mối quan hệ giữa xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ với hội nhập quốc tế ở nước ta?. Đối v

Câu 1 Thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập và ý nghĩa của vấn đề này đối với việc giải quyết mối quan hệ giữa xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ với hội nhập quốc tế ở nước ta?

Mâu thuẫn là nguồn gốc của sự vận động và biến đổi nên muốn nhận thức và

cải tạo sự vật thì điều quan trọng là phải nắm được những mâu thuẫn biện chứng cuả

nó Đối với nước ta xét cả điều kiện trong nước và quốc tế, khách quan và chủ quan thì mâu thuẫn cơ bản trong thời kỳ quá độ lên chủ nghiã xã hội đó là: “mâu thuẫn giữa một bên là xu hướng tự phát tư bản chủ nghiã cuả cơ cấu kinh tế nhiều thành phần có

sự tác động cuả các thế lực thù địch trong và ngoài nước với một bên là xu hướng xã hội chủ nghiã đang hình thành và thể hiện từng bước trong quá trình đi lên từ một cơ

sở kinh tế - xã hội còn ở trình độ thấp.” Bên cạnh đó còn có vô số mâu thuẫn biện chứng cùng tồn tại là động lực cho sự phát triển cuả đất nước, cũng như quá trình đi lên chủ nghiã xã hội ở nước ta

Để làm sáng tỏ vấn đề này bằng lý luận triết học Mácxít chúng ta cùng nhau tìm hiểu các khái niệm: “mặt đối lập”, “sự thống nhất”, và “đấu tranh cuả các mặt đối lập” cùng mâu thuẫn biện chứng tồn tại trong các mặt đối lập

Mặt đối lập: là những mặt, những thuộc tính, những yếu tố có xu hướng biến

đổi trái ngược nhau trong cùng một sự vật hay hệ thống sự vật Bất kỳ sự vật hiện tượng nào củng được tạo thành từ nhiều bộ phận với nhiều thuộc tính khác nhau Trong số các yếu tố, thuộc tính cấu thành sự vật đó không chỉ có sự khác nhau mà còn

có những mặt đối lập nhau Chẳng hạn trong nguyên tử không chỉ có hạt mang điện tích âm mà còn có hạt mang điện tích dương, trong cơ thể động vật ngoài yếu tố di truyền còn có những yếu tố gây biến dị…

Những mặt đối lập như vậy tồn tại khách quan trong mọi sự vật hiện tượng trên tất cả các lĩnh vực tự nhiên, xã hội và tư duy Các mặt đối lập đó liên hệ với nhau, tác động qua lại lẫn nhau thì tạo thành mâu thuẫn biện chứng cuả sự vật, hiện tượng Tính khách quan và phổ biến cuả mâu thuẫn biện chứng là đặc trưng cơ bản cho thấy sự khác biệt giữa quan điểm duy vật biện chứng và quan điểm duy tâm siêu hình về mâu thuẫn, củng như sự khác biệt giữa mâu thuẫn biện chứng và mâu thuẫn logic hình thức

Sự thống nhất cuả các mặt đối lập: là sự nương tựa vào nhau, qui định lẫn

nhau, mặt đối lập này lấy mặt đối lập kia làm tiền đề cho sự tồn tại cuả mình Sự thống nhất cuả các mặt đối lập có thể hiểu theo nghiã rộng và nghiã hẹp: Theo nghiã rộng thì

sự thống nhất cuả các mặt đối lập được hiểu là sự cùng tồn tại hai mặt đối lập, các mặt đối lập đòi hỏi có nhau, là tiền đề tồn tại cuả nhau, nếu không có mặt đối lập này thì không có mặt đối lập kia Theo nghiã hẹp thì sự thống nhất cuả các mặt đối lập là sự thống nhất, phù hợp, tác động ngang nhau cuả các mặt đối lập

Sự đồng nhất là trạng thái mà những yếu tố chung, giống nhau cuả cả hai mặt đối lập giữ vai trò chi phối Do có sự đồng nhất đó mà trong quá trình phát triển cuả mâu thuẫn, đến một lúc nào đó các mặt đối lập có thể chuyển hoá lẫn nhau

Sự tác động ngang nhau cuả các mặt đối lập phản ánh trạng thái vận động cuả mâu thuẩn ở một giai đoạn diển ra sự cân bằng cuả các mặt đối lập

 Sự thống nhất cuả các mặt đối lập là điều kiện không thể thiếu được cho

sự tồn tại cuả bất kỳ sự vật hiện tượng nào Tuy nhiên sự thống nhất củng chỉ là tương đối, tạm thời, thoáng qua và có điều kiện Theo quan điểm cuả duy vật biện chứng thì không có sự phù hợp nào là tuyệt đối và củng không có sự cân bằng nào là vĩnh viễn vì bản thân các mặt đối lập đã chứa đựng những sự khác biệt, mâu thuẫn nên chúng luôn đấu tranh với nhau

Sự đấu tranh của các mặt đối lập: “Đấu tranh” cuả các mặt đối lập là sự tác

động qua lại theo hướng bài trừ, phủ định lẫn nhau giữa các mặt đó Đấu tranh không chỉ là sự xung đột, đụng độ, thủ tiêu lẫn nhau cuả các mặt đối lập Sự đa dạng phong phú về hình thức đấu tranh tuỳ thuộc vào tính chất đặc điểm, mối quan hệ giữa các mặt đối lập; phụ thuộc vào lĩnh vực tồn tại củng như điều kiện trong đó diễn ra cuộc đấu tranh cuả các mặt đó V.I.Lênin cho rằng: “Sự đấu tranh cuả các mặt đối lập bài trừ lẫn nhau là tuyệt đối, cũng như sự phát triển, sự vận động là tuyệt đối” (V.I.Lênin tt, t29,

tr 380)

Mâu thuẫn biện chứng là nguồn gốc cuả sự vận động và phát triển: Đấu

tranh cuả các mặt đối lập diễn ra từ thấp đến cao qua nhiều giai đoạn Khi đạt đến một

giới hạn nhất định sẽ dẫn đến sự chuyển hoá cuả các mặt đối lập Kết quả là sự vật cũ

mất đi, sự vật mới ra đời và tạo nên một sự thống nhất cuả các mặt đối lập mới Theo ý nghiã đó V.I Lênin viết: “ Phát triển là cuộc đấu tranh cuả các mặt đối lập”

Tuy nhiên không có thống nhất giữa các mặt đối lập thì không có sự đấu tranh giữa chúng và do vậy cũng không có mâu thuẫn nói chung Sự vận động và phát triển cuả sự vật bao giờ cũng là sự thống nhất giữa tính ổn định và tính thay đổi Sự thống nhất cuả các mặt đối lập tạo nên tính ổn định tương đối, tạm thời cuả sự vật Còn đấu

tranh cuả các mặt đối lập có xu hướng làm mất ổn định cuả sự vật làm cho nó vận động và biến đổi Thống nhất và đấu tranh cuả các mặt đối lập qui định tính ổn định và tính thay đổi cuả sự vật Do vậy mâu thuẫn biện chứng là nguồn gốc và động lực cuả

sự vận động và phát triển cuả mọi sự vật hiện tượng và quá trình cuả thế giới

Mâu thuẫn tồn tại hết sức đa dạng và phong phú trong cả tự nhiên, xã hội và tư duy Tính phức tạp muôn vẽ cuả mâu thuẫn được qui định bởi đặc điểm cuả các mặt đối lập, bởi điều kiện mà trong đó mâu thuẫn được phát sinh, bởi độ phức tạp cuả hệ thống mà trong đó mâu thuẫn đang tồn tại

Căn cứ vào quan hệ giữa các mặt đối lập với một sự vật người ta phân loại các mâu thuẫn thành : mâu thuẫn bên trong và mâu thuẫn bên ngoài

Dựa trên ý nghiã đối với sự tồn tại và phát triển cuả toàn bộ sự vật các mâu thuẫn được chia ra thành: mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn không cơ bản

Căn cứ vào vai trò cuả mâu thuẫn đối với sự tồn tại và phát triển cuả sự vật trong một giai đoạn nhất định các mâu thuẫn được chia thành: mâu thuẫn chủ yếu và mâu thuẫn thứ yếu

Căn cứ vào tính chất các lợi ích đối lập, người ta chia các mâu thuẫn xã hội thành: mâu thuẫn đối kháng và mâu thuẫn không đối kháng

Đối với nhận thức: mâu thuẫn là khách quan phổ biến nên việc nhận thức mâu

thuẫn là cực kỳ quan trọng Khi phân tích mâu thuẫn phải xem xét toàn diện các mặt đối lập theo dõi quá trình phát sinh phát triển các mặt đối lập đó, phải phân biệt được các loại mâu thuẫn để giải quyết kịp thời đưa sự vật phát triển tiến lên

Đối với hoạt động thực tiễn: Phải xác định đúng trạng thái chín muồi cuả mâu

thuẫn, tìm ra phương thức, phương tiện và lực lượng có khả năng giải quyết mâu thuẫn

và tổ chức thực tiễn để giải quyết mâu thuẫn một cách thực tế Mâu thuẫn chỉ được giải quyết khi có điều kiện chín muồi cho nên chúng ta không được giải quyết mâu thuẫn một cách vội vàng khi chưa có đủ điều kiện, cũng không nên để cho việc giải quyết mâu thuẫn xảy ra một cách tự phát, chủ động thúc đẩy sự chín muồi cuả mâu thuẫn Mâu thuẫn được giải quyết bằng con đường đấu tranh với những hình thức cụ thể khác nhau Đối với mâu thuẫn khác nhau cần có phương pháp giải quyết khác nhau, phải có phương pháp giải quyết thích hợp với từng loại mâu thuẫn

Trên cơ sở đó, việc giải quyết mối quan hệ giữa xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ với hội nhập quốc tế ở nước ta hiện nay là hết sức cần thiết.

Xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ và hội nhập quốc tế ở nước ta hiện nay có mối quan hệ chặt chẽ, tác động thúc đẩy lẫn nhau Nền kinh tế độc lập tự chủ là cơ sở

để mở rộng hội nhập quốc tế trên nguyên tắc bình đẳng, cùng có lợi, tôn trọng độc lập chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của nhau Giữ vững độc lập, tự chủ về kinh tế còn là điều kiện tiên quyết để giữ vững định hướng XHCN trong quá trình hội nhập quốc tế Mặt khác, hội nhập quốc tế trong xu thế toàn cầu hoá kinh tế là điều kiện cần thiết để xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ; nó cho phép chúng ta tận dụng được ngoại lực để phát huy nội lực, đẩy nhanh tăng trưởng, phát triển kinh tế, nâng cao vị thế của nền kinh tế nước ta trong khu vực và thế giới

Tuy nhiên, bên cạnh sự tác động tích cực, giữa hai quá trình đó cũng có những tác động trái chiều nhau Tập trung xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ sẽ làm nảy sinh tâm lý không muốn hội nhập quốc tế, hoặc hội nhập quốc tế một cách dè dặt, dễ

bỏ lỡ thời cơ của đất nước Mặt khác, hội nhập quốc tế cũng sẽ đặt ra không ít những thách thức đối với xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ Trong xu thế toàn cầu hoá kinh

tế, tính phụ thuộc lẫn nhau đối với nền kinh tế của mỗi quốc gia ngày càng tăng, nhất

là đối với những nền kinh tế sức cạnh tranh còn nhiều hạn chế như nước ta Đặc biệt

là, trong bối cảnh hiện nay, chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch triệt để lợi dụng

xu thế toàn cầu hoá kinh tế để đẩy mạnh chống phá cách mạng nước ta Bằng nhiều con đường khác nhau, nhất là thông qua con đường hợp tác đầu tư, chúng khuyến khích phát triển mạnh kinh tế tư nhân hòng lấn át kinh tế nhà nước, thực chất là nhằm xóa bỏ vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, thủ tiêu cơ sở kinh tế của CNXH, từng bước tạo ra những tiền đề cho chuyển hoá chế độ kinh tế - xã hội ở nước ta Đồng thời, thực hiện chiến lược “chi phối đầu tư”, các thế lực thù địch còn tìm cách xâm nhập, khống chế các ngành kinh tế then chốt, nhằm tạo sự lệ thuộc, lái nền kinh tế nước ta từng bước đi theo quỹ đạo tư bản chủ nghĩa

Những tác động trái chiều giữa xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ và hội nhập quốc tế ở nước ta hiện nay là hiện hữu Tuy nhiên, mức độ tác động tiêu cực còn phụ thuộc vào nhận thức và tính năng động của chúng ta Để hiện thực hoá quan điểm trên

do Đại hội XI của Đảng xác định, cần phải giải quyết tốt mối quan hệ giữa xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ với hội nhập quốc tế; theo đó, chúng ta cần nỗ lực phấn đấu thực hiện tốt những nội dung chủ yếu sau:

Một là, tăng cường khả năng độc lập tự chủ của nền kinh tế, tạo vị thế cho nước

ta hội nhập quốc tế sâu rộng

Hai là, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế nhằm mở rộng và nâng cao hiệu quả hội nhập quốc tế của đất nước

Ba là, hội nhập quốc tế tích cực và chủ động nhằm hạn chế những tác động tiêu cực của nền kinh tế thế giới đối với nền kinh tế nước ta

Bốn là, kết hợp chặt chẽ kinh tế với quốc phòng, an ninh và đối ngoại trong hội

nhập quốc tế là một trong những nội dung quan trọng nhằm giải quyết tốt mối quan hệ giữa xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ với hội nhập quốc tế của nước ta trong tình hình mới

Thực hiện tốt các nội dung trên sẽ góp phần quan trọng vào việc giữ được độc lập tự chủ về kinh tế, tạo cơ sở bảo đảm giữ vững định hướng XHCN trong quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng