bài tích hợp liên môn bộ môn văn học

- Tích hợp nội dung học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh ở bài Sông núi nước Nam với chủ đề độc lập dân tộc cụ thể là liên hệ với nội dung bản tuyên ngôn độc lập của Bác.. Đ

PHIẾU MÔ TẢ BÀI GIẢNG DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP

I TÊN HỒ SƠ DẠY HỌC:

Tiết 17 (Bài 5): Văn bản:

SÔNG NÚI NƯỚC NAM

(Lý Thường Kiệt)

PHÒ GIÁ VỀ KINH

(Trần Quang Khải)

II MỤC TIÊU DẠY HỌC:

1 Kiến thức: Giúp HS có

- Những hiểu biết bước đầu về thơ trung đại

- Đặc điểm thể thơ thất ngôn tứ tuyệt

- Chủ quyền về lãnh thổ của đất nước và ý chí quyết tâm bảo vệ chủ quyền

đó trước kẻ thù xâm lược

- Tích hợp nội dung học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

ở bài Sông núi nước Nam với chủ đề độc lập dân tộc cụ thể là liên hệ với nội dung bản tuyên ngôn độc lập của Bác

- Sơ giản về tác giả Trần Quang Khải

- Đặc điểm thể thơ ngũ ngôn tứ tuyệt Đường luật

- Khí phách hào hùng và khát vọng thái bình thịnh trị của dân tộc ta ở thời đại nhà Trần

2 Kĩ năng:

- Nhận biết thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật.

- Đọc hiểu và phân tích thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật chữ Hán qua bản dịch tiếng Việt

3 Thái độ:

- Giáo dục lòng tự hào dân tộc và sự hiểu biết về truyền thống lịch sử đất

nước

- Nghiêm túc vận dụng các kiến thức liên môn vào bài học

- Liên hệ, lồng ghép kiến thức liên môn:

+ Môn Địa lý: Biết được vị trí, tầm quan trọng của phòng tuyến sông Như

Nguyệt, địa danh Chương Dương và Hàm Tử

+ Môn Lịch sử: Biết được cuộc tấn công xâm lược nước ta của nhà Tống và

cuộc kháng chiến chống Tống của quân dân ta thời Lý, Trần

+ Môn GDCD: Giáo dục học sinh lòng biết ơn, ghi nhớ công lao to lớn của

Lí Thường Kiệt và Trần Quang Khải

III ĐỐI TƯỢNG DẠY HỌC:

- Là các em học sinh khối lớp 7A,B,C,D– Trường THCS TT Vị Xuyên (gồm 115 học sinh = 4 lớp) Đây là một tiết dạy trong chương trình ngữ văn 7 nên các em học sinh sẽ thuận lợi tiếp thu kiến thức bài học cũng như liên hệ với kiến thức cơ bản của một số môn học khác

IV Ý NGHĨA:

Việc tích hợp kiến thức giữa các môn học vào giải quyết một vấn đề nào đó trong một môn học là việc làm hết sức cần thiết Điều đó không chỉ đòi hỏi người giáo viên giảng dạy bộ môn không chỉ nắm bắt nhuần nhuyễn kiến thức bộ môn mình giảng dạy mà còn phải không ngừng học hỏi, trau dồi kiến thức của những

bộ môn học khác để giúp các em giải quyết các tình huống, các vấn đề đặt ra trong môn học nhanh chóng và hiệu quả nhất

Trong thực tế chúng tôi thấy khi bài soạn có tích hợp với kiến thức của các môn học khác sẽ giúp giáo viên tiếp cận tốt hơn, hiểu rõ hơn, sâu hơn những vấn

đề đặt ra trong SGK Từ đó bài học trở nên sinh động hơn, học sinh có hứng thú bài học, được tìm tòi, khám phá nhiều kiến thức và được suy nghĩ sáng tạo hơn đồng thời vận dụng vào thực tế tốt hơn

V THIẾT BỊ DẠY HỌC, HỌC LIỆU:

* Giáo viên:

+ Tranh ảnh

+ Tài liệu tham khảo

+ Thơ văn Lý Trần - NXB Khoa học xã hội

+ Tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Học viện HCQG, tr 40, HV HCQG, 2002

* Học sinh:

+ SGK, vở ghi, đồ dùng học tập, soạn bài theo câu hỏi sách giáo khoa

VI TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1 Kiểm tra bài cũ :

? Đọc 4 bài ca dao về những câu hát châm biếm ? Trong 4 bài ca dao đó

em thích bài ca dao nào nhất ? Vì sao ?

? Hãy phân tích nội dung của bài ca dao đó

3 Bài mới :

* Hoạt động 1: HDHS Tìm hiểu văn bản “Sông núi nước Nam”

- Gọi học sinh đọc phần chú thích (*).

? Theo nhiều tài liệu, bài thơ Sông núi nước

Nam do ai sáng tác?

HS: Theo nhiều tài liệu được cho là do Lý

Thường Kiệt sáng tác

? Trình bày sự hiểu biết của em về Lý

Thường Kiệt?

HS: Lý Thường Kiệt là vị tướng tài dưới triều

đại nhà Lý Danh tướng đời vua Lý Nhân

Tông Có công rất lớn trong quá trình dựng

nước và giữ nước của dân tộc

A- Văn bản: sông núi nước nam (Nam quốc sơn hà)

I- Tìm hiểu tác giả, tác phẩm:

1.Tác giả:

- Lý Thường Kiệt (1019 – 1105)

- Danh tướng đời vua Lý Nhân

Tông Có công rất lớn trong quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc

Gv đưa hình ảnh Lý Thường Kiệt.

GVNR: Lý Thường Kiệt (1019 – 1105) là

nhà quân sự, nhà chính trị nổi tiếng, một hoạn quan đời nhà Lý, có công to lớn trong việc đánh bại hoàn toàn quân nhà Tống vào năm 1075-1077 Ông được cho là người đầu tiên viết ra tác phẩm khẳng định chủ quyền dân tộc (Nam Quốc Sơn Hà)

* Tích hợp môn GDCD:

? Chúng ta cần có thái độ như thế nào đối với những người đã hi sinh xương máu của mình

để bảo vệ nền độc lập dân tộc?

HS: Chúng ta phải ghi nhớ công lao to lớn

của Lí Thường Kiệt và các thế hệ cha ông ta

Ảnh; Đền thờ Lí Thường Kiệt.

* Tích hợp với môn Lịch sử.

? Bài thơ được sáng tác gắn với hoàn cảnh lịch sử nào của dân tộc?

GV MR: Bài thơ được cho là sáng tác của Lý

Thường Kiệt trong lần chống quân xâm lược

Tống tại Sông Cầu (Như Nguyệt) năm 1077

Tương truyền, năm 1077, hơn 30 vạn quân

Tống do Quách Quỳ chỉ huy xâm lược Đại

Việt Lý Thường Kiệt lập phòng tuyến tại

sông Như Nguyệt (sông Cầu) để chặn địch

Quân của Quách Quỳ đánh đến sông Như

Nguyệt thì bị chặn Nhiều trận chiến ác liệt đã

xảy ra tại đây nhưng quân Tống không sao

vượt được phòng tuyến Như Nguyệt, đành

đóng trại chờ viện binh Đang đêm, Lý

Thường Kiệt cho người vào đền thờ Trương

Hống, Trương Hát, ở phía nam bờ sông, giả

làm thần đọc vang bài thơ trên

- Bài thơ viết bằng chữ Hán:

- HD cách đọc: (Giọng đọc dõng dạc, đanh

thép nhằm gây không khí trang nghiêm), đọc

mẫu

- Gọi hs đọc văn bản

2 Tác phẩm:

- Bài thơ được cho là sáng tác của

Lý Thường Kiệt trong lần chống quân xâm lược Tống tại Sông Cầu (Như Nguyệt) năm 1077

II Đọc, tìm hiểu chung:

1.Đọc:

(cả phần phiên âm, dịch nghĩa, dịch thơ)

- Y/c hs giải thích chú thích Thiên thư, nghịch

lỗ

? Em có nhận xét gì về thể thơ?

HS: Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật

* GV Giảng: Thơ trung đại Việt Nam được

viết bằng chữ Hán và chữ Nôm, có nhiều thể

(như: thơ Đường luật, song thất lục bát, lục

bát) Đường luật là thể thơ có từ đời Đường

Trung Quốc Câu 1,2 và 4 vần với nhau ở

tiếng cuối hài hoà, cân đối Nam quốc sơn

hà là một bài thơ chữ Hán viết theo thể thất

ngôn tứ tuyệt Đường luật Theo truyền thuyết,

tác phẩm ra đời gắn liền với tên tuổi của Lý

Thường Kiệt và trận chiến chống quân xâm

lược ở phòng tuyến sông Như Nguyệt

? Bài thơ từng được coi là bản tuyên ngôn

độc lập đầu tiên của dân tộc ta Vậy so sánh

với bản tuyên ngôn độc lập của Bác Hồ em

hiểu gì về tuyên ngôn độc lập?

Bản Tuyên ngôn độc lập của Bác Hồ:

? Em hãy nêu đại ý của bài thơ? Bài thơ có

kết cấu như thế nào?

HS: Bài thơ là lời khẳng định về quyền độc

lập của nước Nam

Gọi 1 em đọc 2 câu thơ đầu

? Qua phần phiên âm và dịch nghĩa,em có

nhận xét gì về giọng điệu của lời thơ này?

HS: Đanh thép, dõng dạc

2.Giải nghĩa từ khó:

3.Thể loại:

Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật

II Tìm hiểu văn bản:

- Tuyên ngôn Độc lập là lời tuyên

bố chủ quyền độc lập của đất nước và khẳng định không một thế lực nào được xâm phạm

* Đại ý: Bài thơ là lời khẳng định

về quyền độc lập của nước Nam

* Hai câu đầu:

Nam quốc sơn hà Nam đế cư Tiệt nhiên định phận tại thiên thư.

? Giọng điệu đó có tác dụng gì trong việc

diễn tả cảm xúc về chủ quyền của đất nước?

? Em hiểu “Nam đế” nghĩa là gì?

HS: - Nam đế: Vua nước Nam-> thể hiện ý

thức độc lập, bình đẳng; chứng tỏ rằng nước

Nam có vua, có chủ, không lệ thuộc

? Tại sao tác giả không dùng từ “Nam

vương” cũng có nghĩa là vua nước nam?

HS:

* GV Giảng: Dùng chữ nam đế tác giả biểu

hiện 1 niềm tự hào tự tôn dân tộc

 Tích hợp với môn địa lý:

? Gv treo lược đồ để HS xác định vị trí nước

Đại Việt thời Lý

- Gọi 2 hs đọc 2 câu thơ cuối:

? Em có nhận xét gì về cách ngắt nhịp? Nhấn

mạnh điều gì?Qua đó thấy được thái độ của

tác giả như thế nào?

HS: Thái độ rõ ràng, dứt khoát, nêu rõ bọn

giặc sẽ thất bại thảm hại trước sức mạnh của

dân tộc ta

? Qua văn bản Nam quốc sơn hà Em hãy

phát biểu cảm nghĩ của mình về chủ quyền

lãnh thổ, về độc lập dân tộc?

* GV Giảng: lời thơ như lời kêu gọi, truyền

hịch, truyền niềm tin, tình yêu, niềm phấn

khởi cho quân dân ta đồng thời là lời cảnh

- Ngắt nhịp 4/3, giọng thơ dõng dạc, đanh thép, dứt khoát

 Khẳng định chủ quyền đất nước, quyền độc lập bình đẳng của dân tộc ta Đồng thời toát lên niềm tự hào kiêu hãnh của dân tộc Việt Nam

* Hai câu sau:

Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư.

- Ngắt nhịp 4/3  kẻ thù không được xâm phạm, xâm phạm thì thế nào cũng chuốc phải thất bại thảm hại

báo gieo sự hoang mang, hốt hoảng tới kẻ

thù Thật có lí khi có người ví bài thơ như bản

tuyên ngôn độc lập đầu tiên trong lịch sử

chống ngoại xâm của dân tộc VN, khẳng định

vững chắc quyền độc lập của dân tộc Đó

cũng là quyết tâm sắt đá của vua tôi Đại Việt

nhất định sẽ đập tan mọi âm mưu và hành

động liều lĩnh của bất cứ bọn xâm lược nào

GV tích hợp với bản tuyên ngôn độc lập của

Hồ Chí Minh

- Gọi HS đọc ghi nhớ

* Ghi nhớ: Sgk/65

* Hoạt động 2: HDHS Tìm hiểu văn bản “Phò giá về kinh”

Còn niềm vui nào hơn là niềm vui của chiến thắng, nhất là chiến thắng kẻ thù xâm lược Niềm vui vô bờ bến đó đã được Trần Quang Khải vị anh hùng dân tộc ghi lại trong bài thơ phò giá về kinh, chúng ta cùng tìm hiểu

? Qua phần chuẩn bị bài ở nhà em hiểu gì về vị

anh hùng dân tộc Trần Quang Khải ?

HS: Trần Quang Khải ( 1241-1294 ), ông có công

lớn trong hai cuộc kháng chiến chống quân Mông

- Nguyên lần 2 và lần 3

B- Văn bản: Phò giá về kinh (tụng giá hoàn kinh sư)

I Giới thiệu tác giả - TP

1 Tác giả:

- Trần Quang Khải (

1241-1294 ), ông có công lớn trong hai cuộc kháng chiến chống quân Mông - Nguyên lần 2 và lần 3

GVMR: Trần Quang Khải là con trai thứ ba của

vua Trần Thái Tông Ông là vị tướng văn võ song

toàn, từng có công rất lớn trong hai cuộc kháng

chiến chống quân Mông Nguyên (1281 - 1285 ;

1287 - 1288), được phong Thượng tướng

Tích hợp môn GDCD:

? Để tỏ lòng biết ơn đối với những người đã hi

sinh xương máu của mình để bảo vệ nền độc lập

dân tộc chúng ta phải làm gì?

HS: Chúng ta phải ghi nhớ công lao to lớn của

Trần Quang Khải và các thế hệ cha ông ta

Ảnh: Đền thờ Trần Quang Khải.

? Bài thơ ra đời trong hoàn cảnh nào?

HS: Sau chiến thắng Chương Dương, Hàm Tử,

giải phóng kinh đô năm 1285, tác giả phò giá thái

thượng hoàng và vua Trần trở về Thăng Long và

có cảm hứng sáng tác bài thơ này

- Đây là một trong số những bài thơ tỏ chí của văn

học trung đại, người viết trực tiếp bộc lộ tư tưởng

tình cảm qua tác phẩm

* HD cách đọc : đọc cả bài thơ theo nhịp 2/3 Hai

câu đầu đọc bằng giọng mạnh mẽ, dứt khoát, thể

hiện được không khí chiến thắng hào hùng Hai

câu sau hạ thấp giọng, đọc chậm lại, thể hiện

những suy tư của tác giả về việc bảo vệ và gìn giữ

nền thái bình muôn thuở Đọc mẫu

2 Tác phẩm:

- Sau chiến thắng Chương Dương, Hàm Tử, giải phóng kinh đô năm 1285, tác giả phò giá thái thượng hoàng và vua Trần trở về Thăng Long

và có cảm hứng sáng tác bài thơ này

II Đọc - hiểu VB.

1 Đọc – hiểu từ khó.

a Đọc:

b Giải nghĩa từ khó:

- Gọi HS đọc, y/c hs giải thích 1 số chú thích.

? Theo em bài thơ viết theo thể thơ gì?

HS: Thể thơ ngũ ngôn tứ tuyệt ( bài thơ có 4 câu,

mỗi câu 5 chữ, thường gieo vần chân – cuối câu

1,2,4 )

? Nêu đại ý của bài thơ?

HS: Bài thơ nói về hai chiến thắng (giặc Mông &

Nguyên) đời Trần và ý thức xây dựng nước sau

khi thái bình

* Tích hợp với môn Lịch sử:

? Hai câu thơ đầu tác giả nói đến hai trận đánh

lịch sử nào của dân tộc ta?

- Trận Hàm Tử

- Trận Chương Dương:

? Em hãy nêu thời gian chiến thắng trận Chương

Dương?

c Thể loại: Ngũ ngôn tứ

tuyệt

2 Tìm hiểu chi tiết:

- Đại ý: Bài thơ nói về hai chiến thắng (giặc Mông & Nguyên) đời Trần và ý thức xây dựng nước sau khi thái bình

a Hai câu đầu:

Đoạt sáo Chương Dương độ Cầm Hồ Hàm Tử quan

- Sử dụng động từ mạnh

 Sự chiến thắng hào hùng của dân tộc trong cuộc chiến chống quân Mông - Nguyên xâm lược

- Chiến thắng Chương Dương diễn ra vào tháng 6

năm Ất Dậu (1258)

? Trận Hàm Tử chiến thắng vào thời gian nào?

HS: Trận Hàm Tử diễn ra vào tháng 4 năm Ất

Dậu (1258)

? Nhận xét gì về trật tự các trận chiến thắng?

HS: Do đang sống trong không khí chiến thắng

vừa diễn ra nên nhắc chiến thắng Chương Dương

trước, tiếp đó mới nhắc lại chiến thắng Hàm Tử

diễn ra hai tháng trước

GVMR: Có sự đảo trật tự trước sau khi nói về 2

chiến thắng Chiến thắng Chương Dương sau

nhưng được nói trước là do đang sống trong

không khí chiến thắng vừa diễn ra, kế đó mới làm

sống lại không khí chiến thắng Hàm Tử cách đó

vài tháng

*Tích hợp với môn Địa lí:

- GV treo lược đồ và gọi học sinh chỉ ra vị trí của

Chương Dương và Hàm Tử trên lược đồ

Lược đồ cuộc kháng chiến lần thứ hai chống

quân xâm lược Nguyên Mông (1285)

? Theo em hiểu hai câu sau tác giả muốn nói tới

điều gì?

HS: - Bản lĩnh khí phách của dân tộc ta

* GV giảng: từ việc nhắc lại hai chiến thắng oanh

liệt vừa xảy ra tác giả bày tỏ lời động viên xây

dựng đất nước, ý tưởng thật trong sáng xuất phát

từ trái tim yêu đất nước Đây là lí tưởng hùng khí

của một vị tướng tài ba, một nhà ngoại giao, một

b Hai câu sau:

Thái bình tu tríí lực

Vạn cổ thử giang san

- Lời động viên nhân dân, phát triển đất nước trong hoà bình và niềm tin sắt đá vào sự bền vững muôn đời của đất nước

nhà quý tộc đời Trần Phương châm chiến lược

lâu dài là kế sách dựng nước muôn đời của cha

ông ta

? Hai bài thơ sông núi nước nam và phò giá về

kinh thể hiện điều gì?

HS: Hai bài thơ đều thể hiện khí phách và bản

lĩnh kiên cường của dân tộc ta

* Hoạt động 3: HDHS Luyện tập.

- Y/cầu học sinh làm bài tập vào vở

- Gọi 1 số em trình bày trước lớp

- Chốt ý

? Em nghĩ gì khi mình là thế hệ nối tiếp truyền

thông dân tộc?

- Tự hào, ra sức học tập rèn luyện xây dựng đất

nước

C- Luyện tập.

- Cách nói giản dị, cô đúc không hoa mĩ đã tạo nên âm vang và sức truyền cảm lớn cho bài thơ

3 Củng cố:

? Em hiểu thế nào về thể thơ thất ngôn bát cú đường luật và ngũ ngôn bát

cú đường luật?

? Trình bày ý nghĩa 2 bài thơ đã học?

4 Hướng dẫn học sinh tự học:

- Về nhà học thuộc lòng 2 bài thơ.

- Đọc, tìm hiểu bài: “Từ Hán Việt”.

(Điểm giống và khác nhau giữa từ Hán Việt và từ thuần Việt)

VII KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP:

* Đánh giá kết quả học tập của HS thông qua các câu hỏi kiểm tra nhanh phần củng cố kiến thức và đánh giá bằng kết quả bài kiểm cuối tiết học – thời gian 05 phút)

VIII CÁC SẢN PHẨM CỦA HỌC SINH:

- Học sinh đã liên hệ, vận dụng các kiến thức địa lí, GDCD, Lịch sử vào bài học Có những hiểu biết sâu sắc hơn về văn bản (tích hợp các kiến thức lịch sử)

- Hồi tưởng lại những chiến thắng hào hùng của dân tộc bằng cách kể lại diễn biến các cuộc kháng chiến chống Tống của quân dân ta thời Lí

- Bồi đắp tình yêu quê hương đất nước, lòng tự hào dân tộc Khí phách hào hùng và khát vọng thái bình thịnh trị của dân tộc ta ở thời đại nhà Trần

- Hồi tưởng lại những chiến thắng hào hùng của dân tộc bằng cách kể lại diễn biến các cuộc kháng chiến chống Tống của quân dân ta thời Lí

- Viết đoạn văn ngắn trình bày cảm nghĩ của em về bài thơ “ Sông núi nước Nam”